Kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường

CHƯƠNG XIV

KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Ở VIỆT NAM

I.Tính tất yếu khách quan và tác dụng

phát triển KTTT ở Việt Nam:

I.1Tính tất yếu khách quan:

Trong TKQĐ các điều kiện hình thành KTHH vẫn còn tồn tại khách quan

Đáp ứng yêu cầu mở rộng quan hệ kinh tế đối ngoại.Xây dựng kinh tế thị trường là phù hợp với TKQĐ ở

VN ( giai đoạn xây dựng LLSX mới )

I.2 Tác dụng của phát triển KTTT ở nước ta:

Phá vỡ dần tính tự túc tự cấp, thúc đẩy quá trình xã hội hóa sản xuất

Thúc đẩy LLSX phát triển, nâng cao NSLĐ xã hội

Kích thích nâng cao chất lượng hàng hóa, cải tiến mẫu mã, gia tăng khối lượng hàng hóa dịch vụ

Thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế

II Đặc trưng, bản chất KTTT định hướng

XHCN ở Việt Nam:

II.1 Tính chất chung:

Các chủ thể kinh tế có quyền tự chủ trong SX- KD

Gía cả hàng hóa dịch vụ được quyết định bởi thị trường

Các vấn đề cơ bản của nền kinh tế giải quyết theo qui luật thị trường thông qua cơ chế tự điều tiết

Nhà Nước điều tiết vĩ mô nền kinh tế thông qua pháp luật kinh tế, kế hoạch hóa, chính sách kinh tế.

II.2 Đặc trưng thể hiện bản chất kinh tế thị

trường định hướng XHCN ở Việt Nam:

Mục tiêu phát triển KTTT : giải phóng sức sản xuất, động viên mọi nguồn lực để thực hiện CNH-HĐH, xây dựng cơ sở vật chất- ky thuat cho CNXH, nâng cao hiệu quả KT-XH

Nền KTTT gồm nhiều TPKT trong đó kinh tế nhà nước đóng vai trò chủ đạo

Nền KTTT thực hiện nhiều hình thức phân phối thu nhập, trong đó lấy phân phối theo lao động là chủ yếu

Nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước XHCN

Nền kinh tế mở, hội nhập với kinh tế quốc tế

III Thực trạng và giải pháp phát triển KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam:

III.1 Thực trạng KTTT ở Việt Nam:

Trình độ phát triển KTTT còn ở giai đoạn sơ khai ( cơ sở vật chất kỹ thuật lạc hậu, kết cấu hạ tầng yếu kém, cơ cấu kinh tế còn bất hợp lý, khả

năng cạnh tranh thấp )Thị trường trong nước chưa phát triển đồng bộ

Nhiều TPKT tham gia nhưng phổ biến vẫn là sản xuất nhỏ, phân tán

Thị trường trong nước bước đầu hội nhập nhưng trình độ phát triển còn rất thấp so với hầu hết các nước khác

Quản lý nhà nước về kinh tế- xã hội còn yếu kém, chưa có kinh nghiệm trong điều hành KTTT

III.2 Các giải pháp cơ bản để phát triển KTTT định hướng XHCN ở Việt Nam

Nhất quán chính sách phát triển kinh tế nhiều thành phần(chính sách có ý nghĩa chiến lược ).

Ưùng dụng nhanh tiến bộ khoa học- kỹ thuật vào sản xuất, đẩy mạnh phân công lao động xã hội theo hướng CNH-HĐH.

Hình thành và phát triển đồng bộ các loại thị trường Mở rộng và nâng cao hiệu qủa kinh tế đối ngoại.

Giữ vững sự ổn định chính trị và hoàn thiện hệ thống luật pháp.

Xóa bỏ triệt để cơ chế tập trung quan liêu bao cấp,

hoàn thiện cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà

nước

IV Cơ chế thị trường có sự quản lý của

nhà nước XHCN ở Việt Nam:

IV.1 Sự cần thiết phải chuyển sang CCTT có sự quản

lý của nhà nước XHCN ở Việt Nam:

Trong cơ chế kế hoạch hóa tập trung, nhà nước quản lý kinh tế bằng mệnh lệnh hành chính là chủ yếu, thông qua chỉ tiêu pháp lệnh, làm triệt tiêu tính tự chủ của doanh nghiệp

Cơ chế kế hoạch hóa tập trung không phân biệt rõ giữa quản lý nhà nước và quản lý SX-KD

Trong cơ chế cũ quan hệ hàng - tiền bị xem nhẹ, nhà nước thực hiện chế độ cấp phát và giao nộp sản phẩm, thực hiện bao cấp tràn lan ( qua giá, tiền lương, vốn cấp phát )

Bộ máy quản lý cồng kềnh, kém năng động, phong cách quản lý quan liêu

IV.2 Cơ chế thị trường ( CCTT )

IV.2.1 Khái niệm và nội dung của CCTT:

trường thông qua các qui luật của thị trường, để giải quyết các vấn đề cơ bản của nền kinh tế

• Các qui luật thị truờng hoạt động thông qua giá cả thị trường ( giá cả thị trường là tín hiệu của CCTT )

• Thông qua các chức năng của giá cả thị trường mà CCTT hoạt động:

Chức năng thông tin

Chức năng phân bổ các nguồn lực kinh tế

chức năng thúc đẩy tiến bộ kỹ thuật

• - Gía cả thị trường phụ thuộc vào các nhân tố:

Giá trị thị trường

Sức mua đồng tiền

Quan hệ cung cầu

Cạnh tranh trên thị trường

IV.2.2 Ưu điểm và khuyết tật của CCTT:

Kích thích hoạt động tự do về mặt kinh tế

Tự điều tiết giữa tổng cung và tổng cầu ( khối lượng và cơ cấu )

Kích thích đổi mới kỹ thuật, hợp lý hóa sản xuất

Sự điều tiết của CCTT “ mềm dẻo’’ và “ nhạy bén” hơn so với sự điều chỉnh của nhà nước

- Những khuyết tật:

CCTT sẽ kém hiệu lực khi xuất hiện cạnh tranh

không hoàn hảo

Tất cả hoạt động kinh tế vì mục đích lợi nhuận tối

đa, sẽ gây ra những hậu quả về tài nguyên, môi

trường kết quả của sự lạm dụng

Do phân phối thu nhập thông qua hệ thống thị

trường, sẽ dẫn đến bất bình đẳng, đặc biệt là những mục tiêu xã hội

CCTT tự nó không khắc phục được khủng hoảng kinh tế theo chu kỳ và tình trạng thất nghiệp

IV.3 Sự điều tiết vĩ mô của nhà nước XHCN:

IV.3.1 Vai trò và chức năng kinh tế của nhà nước

Thừa nhận và kích thích các ưu điểm

Khắc phục những khuyết tật của CCTT nhằm mục tiêu dân giàu, nước mạnh xã hội công bằng, dân chủ, văn minh.

- Chức năng :

Đảm bảo sự ổn định chính trị, kinh tế, xã hội và

thiết lập khuôn khổ luật pháp tạo điều kiện cho hoạt động kinh tế

Định hướng cho sự phát triển và thực hiện điều tiết nhằm đảm bảo tăng trưởng kinh tế ổn định

Đảm bảo tính hiệu qủa của nền kinh tế bằng cách bảo vệ cạnh tranh chống độc quyền

Thực hiện công bằng trong phân phối

Thực hiện chức năng chủ sở hữu tài sản công

IV.3.2 Nội dung quản lý kinh tế của nhà nước :

tính dân chủ hóa, khoa học hóa, thể chế hoá

khuôn khổ tăng trưởng, thực hiện mục tiêu chiến

lược

quyền hạn, trách nhiệm từng bộ phận quản lý

thống nhất, nhằm điều hòa, phối hợp các mặt hoạt động của nền sản xuất xã hội

tế và hành chính, hướng các chủ thể kinh tế hoạt động theo định hướng phát triển

IV.3.3 Các công cụ điều tiết vĩ mô của nhà

nước

thể kinh tế buộc các doanh nghiệp phải chấp nhận sự điều tiết của nhà nước

hoạch là công khắc phục tính tự phát của thị trường

kinh tế bằng sức mạnh vật chất

- Chính sách tài chính và tiền tệ: công cụ

điều tiết nhạy bén, đặc biệt là công cụ tài

chính vĩ mo: ngân sách nhà nước và thuế

thông qua thuế xuất nhập khẩu, tín dụng xuất khẩu, trợ cấp xuất khẩu nhà nước sẽ mở rộng và nâng cao hiệu quả kinh tế đối ngoại.

Tài liệu tham khảo

NXB CTQG 2002 Tr 368 – 407

( về phát triển kinh tế – xã hội ) NXB CT QG 2005

3 Hỏi đáp về kinh tế thị trường XHCN

Câu hỏi ôn tập

ta ?

XHCN?

trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ?

Bài tập tình huống

đường TBCN…

giữa kinh tế thị trường TBCN và kinh tế thị trường định hướng XHCN Hai mô hình kinh tế trên có điểm gì giống nhau không ?

đề xã hội của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN Bạn có nhận xét gì về cách giải quyết trên.

nay có làm gia tăng việc bóc lột sức lao động hay không ? Bạn mong

muốn điều gì khi tham gia thị trường này với tư cách là người làm thuê.

• 5 Bạn có đồng tình với ý kiến cho rằng: trong nền kinh tế thị trường

định hướng XHCN thì giáo dục cũng là một loại hàng hóa…là người có trách nhiệm quản lý nhà nước về lãnh vực giáo dục, Bạn có những hành động gì đối với lãnh vực mình quản lý ?

những lãnh vực mà nhà nước nên tham gia điều tiết trong nền kinh tế thị trưòng định hướng XHCN là gì ? Hãy cho những dẫn chứng về sự yếu kém trong quản lý kinh tế ở nước ta hiện nay.