Nền kinh tế thị trường

Nền kinh tế thị trường

LỜI MỞ ĐẦU

Trên thế giới hiện nay nền kinh kinh tế các nước chủ yếu phát

triển dưới hai hình thái :

Thứ nhất : Xây dựng nền kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa

Thứ hai : Xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa

Bắt kịp yêu cầu của thời đại , Việt Nam dưới sự lãnh đạo

của Đảng cộng sản Việt Nam đã chọn con đường xây dựng nền

kinh tế theo hướng kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa

Có thể nói việc chuyển sang kinh tế thị trường là một vấn

đề vô cùng quan trọng quyết định tới sự ổn định và phát triển của

nền kinh tế nước ta những bước đầu tiên của của việc hình thành

kinh tế thị trường ở nước ta đã được thông qua tại đại hội lần thứ

7 của Đảng : “Đại hội lần thứ bảy của Đảng nhất quán chuyển

sang kinh tế thị trường với những quan điểm khá triệt để : Chấp

nhận thị trường một cách cơ bản , tổng thể lâu dài , một thị trường

thống nhất thông suốt, hoà nhập với thị trường thế giới , thị

trường là đối tượng quản lý của nhà nước.”

Việc chuyển sang kinh tế thị trường ở nước ta còn được tiếp

tục xây dựng và hoàn thiện tại các kỳ đại hội tiệp theo của Đảng

Trong quá trình chuyển đổi từ nền kinh tế tập trung bao cấp

sang kinh tế thị trường chúng ta gặp rất nhiều khó khăn phức tạp

Vì thế việc tìm hiểu đề tài này giúp em hiểu sâu hơn về nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta Từ đó tìm ra

những khó khăn yếu kém để góp phần xây dựng nền kinh tế nước

nhà

NỘI DUNG VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU

I Những vấn đề lý luận chung về nền kinh tề thị trường

1.1khái niệm về nền kinh tế thị trường

Hiện nay hầu hết các quốc gia trên thế giới đễu xây dựng và

phát triển kinh tế thị trường Vì vậy ta có thể thấy khái niệm kinh

tế thị trường đã trở nên rất phổ biến Để hiểu được thế nào là

kinh tế thị trường ta cần tìm hiểu về kinh tế hàng hoá

Kinh tế hàng hoá là một kiểu tổ chức kinh tế xã hội mà

trong đó sản phẩm sản xuất ra để trao đổi , để bán trên thị trường

Mục đích của sản xuất trong kinh tế hàng hoá không phải để thoả

mãn nhu cầu trực tiếp của người sản xuất ra sản phẩm mà nhằm

để bán , tức là để thoả mãn nhu cầu của người mua đáp ứng nhu

cầu của xã hội

Khi đã có được khái niệm về kinh tế hàng hoá ta có thể đưa

ra định nghĩa về kinh tế thị trường một cách dễ hiểu hơn :

Kinh tế thị trường là trình độ phát triển cao của kinh tế

hàng hoá , trong đó toàn bộ các yếu tố đầu vào và đầu ra của sản

xuất đều thông qua thị trường Hay nói một cách đơn giản kinh tế

thị trường và kinh tế hàng hoá về cơ bản có cùng nguồn gốc và

bản chất nhưng khác nhau về trình độ phát triển

1.2.Tính quy luật của việc hình thành kinh tế thị trường

Nhìn lại lịch sử loài từ thời nguyên thuỷ ta có thể thấy

rằng nhu cầu và đòi hỏi thoả mãn nhu cầu của con người không

ngừng tăng qua các thời kỳ Ví dụ : như ở thời nguyên thuỷ nhu

cầu của con người chủ yếu chỉ là thức ăn và nơi trú ẩn để tồn tại

Nhưng ngày nay nhu cầu của con người đã có những thay đổi rất

lớn Nó không chỉ còn là thức ăn và nơi trú ẩn mà phải có những

điều kiện sinh hoạt tốt ; nhà ở phương tiện đi lại nhanh chóng ;

giải trí và các nhu cầu thiết yếu khác Để có thể thoả mãn những

nhu cầu không ngừng tăng đó con người phải tạo ra chúng tức là

phải sản xuất và không ngừng mở rộng qui mô sản xuất Đó

chính là nguyên nhân cơ bản thúc đẩy xã hội phát triển Và thực

tế đã chứng minh cho ta thấy con người đã không ngừng sáng tạo

nâng cao khả năng lao động sản xuất ; chinh phục tự nhiên ; cải

tiến tư liệu sản xuất Nó khiến cho lực lượng sản xuất ngày càng

phát triển Khi lượng sản xuất phát triển cao khiến cho sản phẩm

được tạo ra nhiều lúc này nó không chỉ đáp ứng nhu cầu của

người sản xuất mà còn được dùng để trao đổi để bán lúc đó sẽ

xuất hiện kinh tế hàng hoá , và bước phát triển cao hơn là kinh tế

thị trường Vì thế có thể nói sự ra đời và tồn tại của kinh tế thị

trường do sự phát triển của lực lượng sản xuất tạo ra Từ đó ta

thấý được sự hình thành kinh tế thị trường là quy luật khách quan

gắnliền với sự phát triển của xã hội loài người

1.3.Tính chất chung của nền kinh tế thị trường

Khi nghiên cứu kinh tế thị trường ta có thể thấy những tính

chất chung mà bất cứ nền kinh tế nào xây dựng theo nền kinh tế

thị trường đều chứa đựng

Trước hết kinh tế thị trường thừa nhận tính độc lập của chủ

thể thị trường là:

Cá nhân và xí nghiệp Điều này có nghĩa là họ tự có quyền tự

chủ trong việc ra các quyết định tiến hành kinh doanh hoặc đầu tư

của mình không chịu sự chi phối của bất kì mệnh lệnh của bất kì

một cơ quan tổ chức nào Họ được hưởng lợi từ các hoạt động

kinh doanh hợp pháp và có hiệu quả của mình Tuy nhiên điều đó

cũng đồng nghĩa với việc họ sẽ tự gánh chịu rủi ro từ các hoạt

động đó mang lại

Thứ hai là phải xây dựng được hệ thống thị trường có tính cạnh

tranh cao

Nền kinh tế thị trượng đòi hỏi phải có sự tồn tại của chủ thể

hành vi kinh tế Các chủ thể này sẽ vì lợi ích bản thân mà cạnh

tranh với nhau góp phần thúc đẩy kinh tế phát triển Giá cả trên

thị trường do chính thị trường quyết định dựa trên quan hệ cung

cầu Đồng thời việc lưu chuyển hàng hoá được tiến hành tự do và

được tạo điều kiên thuận lợi

Thứ ba là có sự quản lý vĩ mô của nhà nước Đây là yêu cầu

rất cần thiết đối với nền kinh tế thị trường Bởi sự quản ký vĩ mô

có tác dụng hướng dẫn giám sát hoạt động của các chủ thể kinh tế

, hạn chế những khuyết tật của thị trường ; xây dựng hệ thống

pháp luật nhằm tạo khuôn khổ cho hoạt động kinh tế ; tôn trọng

và thực hiện các thông lệ quốc tế , trong quan hệ kinh tế quốc tế

Thứ tư là hoạt động trong kinh tế thị trường đều do các quy

luật thị trường điều tiết Đó là các quy luật như quy luật giá trị ,

quy luật cung cầu Nó góp phần tạo sự ổn định cân bằng cho các

hoạt động trên thị trường

1.4.Các bước phát triển của kinh tế thị trường :

* Kinh tế thị trường là bước phát triển cao của kinh tế hàng

hoá Trước hết cần nói đến sự hình thành của thị trường :

-Thị trường nảy sinh và phát triển theo sự nảy sinh và trao đổi

hàng hoá Trong xã họi nguyên thuỷ trình độ sản xuất thấp khiến

cho không có sản phẩm dư thừa để trao đổi dẫn đến chưa có thị

trường

-Khi sức sản phẩm phát triển tạo ra sản phẩm dư thừa dẫn đến

có nhu cầu trao đổi dẫn đến hình thành thị trường

-Càng ngày với sự phát triển của phương thức sản xuất đã dẫn

đến sự phân công lao động và tư hữu tư nhân về tư liệu sản xuất

do đó nảy sinh nhu cầu trao đổi và phải được thực hiện thông qua

quan hệ mua bán , dẫn đến sự hình thành của kinh tế hàng hoá

-Khi kinh tế hàng hoá có sự điều tiết của các quy luật thị

trường , có sự quản lý vĩ mô , có sự hình thành giá cả thì nó

chuyển thành kinh tế thị trường

1.5.Cơ chế thị trường

1.5.1 Khái niệm cơ chế thị trường :

Cơ chế thị trương tự phát sinh và phát triển cùng với sự phát

triển của kinh tế thị trường ở đâu có sản xuất và trao đổi thì ở đó

có thị trường và do đó có cơ chế thị trường hoạt động Từ đó có

thể khẳng định rằng cơ chế thị trường luôn gắn liền và không thể

tách rời kinh tế thị trường Vì thế để tìm hiểu về kinh tế thị

trường một cách đầy đủ nhất ta phải tìm hiểu thế nào là cơ chế thị

trường :

Cơ chế thị trường là cơ chế tự điều chỉnh các cân đối của nền

kinh tế dưới sự tác động của các qui luật : qui luật giá trị ; qui

luật cung cầu ; qui luật cạnh tranh ; qui luật lưu thông tiền tệ

Cơ chế thị trường là guồng máy vận hành của nền kinh tế

hàng hoá phát triển Căn cứ vào thị trường doanh nghiệp sẽ quyết

định sản xuất cái gì ? ; sản xuất như thế nào ? ; và sản xuất cho

ai?

1.5.2.Các nhân tố của cơ chế thị trường

Như đã nói ở trên cơ chế thị trường là guồng máy vận hành

của nền kinh tế hàng hoá phát triển Guồng máy này bao gồm

các nhân tố sau:

* Hàng hoá : Hàng hoá là sản phẩm lao động Thứ nhất nó

thoả mãn nhu cầu nào đó của con người Thứ hai là nó được sản

xuất ra để trao đổi ; để bán trên thị trường Hiện nay hàng hoá là

hết thảy những thứ mà nó thoả nhu cầu nào đó của con người và

nó được trao đổi ; được bán trên thị trường Hàng hoá vô hình ;

hàng hoá hữu hình ; hàng hoá tiêu dùng ; hàng hoá tư liệu sản

xuất

* Giá cả : là biểu hiện bằng tiền của giá trị Trong kinh tế thị

trường giá cả được hình thành theo quan hệ cung cầu

* Tiền tệ : khi lượng sản xuất và phân công lao động lao

động xã hội phát triển hơn ; sản xuất hàng hoá và thị trường ngày

càng mở rộng Việc có nhiều vật ngang gái cản trở việc trao đổi

giữa các vùng vì thế phải hình thành vật ngang giá chung Khi

vật ngang giá chung được cố định lại ở một vật độc tôn và phổ

biến thì xuất hiện hình thái tiền tệ của giá trị Vật được chọn đó

chính là vàng Tiền tệ cũng được coi là một loại hàng hoá đặc

biệt đó là hàng hoá đóng vai trò tiền tệ Tiền tệ giúp giá trị các

hàng hoá có phương tiện biểu hiện thống nhất và giúp cố định tỷ

lệ trao đổi Nói tóm lại tiền tệ là một hàng hoá đặc biệt được tách

ra từ trong thế giới hàng hoá làm vật ngang giá chung thống nhất ;

nó thể hiện lao động xã hội và biểu hiện quan hệ giữa những

người sản xuất hàng hoá

Tiền tệ có các chức năng sau: chức năng là thước đo giá trị ;

là phương tiện lưu thông ; là phương tiện cất trữ ; phương tiện

thanh toán ; tiền tệ thế giới

*Lợi nhuận : Giữa giá trị hàng hoá và chi phí sản xuất tư bản

chủ nghĩa luôn luôn có một khoảng chênh lệch ; cho nên sau khi

bán hàng hoá nhà tư bản không những bù đắp đủ số tư bản đã ứng

ra mà con thu được một số tiền lời ngang bằng giá trị thặng dư

Số tiền nay được gọi là lợi nhuận

1.5.3 Các quy luật kinh tế của kinh tế thị trường

Trong nền kinh tế thị trường có một loạt các quy luật

những quy luật vốn có của nó như quy luật giá trị ; quy luật cung

cầu; quy luật cạnh tranh ; quy luật lưu thông tiền tệ Các quy luật

này luôn vận hành một cách tự nhiên góp phần điều tiết hoạt động

của kinh tế thị trường Trước hết ta cần tìm hiểu quy luật giá trị :

* Quy luật giá trị : không tồn tại trong mọi nền sản xuất

xã hội cũng như không phải tồn tại trong một nền sản xuất xã hội

nào mà nó tồn tại trong sản xuất và trao đổi hàng hoá Khi nào và

ở đâu có sản xuất và trao đổi hàng hoá ở đó có sự tồn tại của quy

luật giá trị Quy luật giá trị là quy luật căn bản nhất của sản xuất

và trao đổi hàng hoá Nội dung của quy luật giá trị đó là : Trong

sản xuất quy luật giá trị đòi hỏi hao phí lao động cá biệt hay giá

trị cá biệt phải phù hợp với hao phí lao động xã hội hay giá trị xã

hội Trong lưu thông quy luật giá trị đòi hỏi lưu thông phải dựa

trên cơ sở nguyên tắc ngang giá Bù đắp được hao phí lao động

và có lợi để tái sản xuất trên qui mô rộng

Quy luật giá trị là trừu tượng và sự hoạt động của nó thông

qua giá cả trên thị trường và nó chịu tác động của quy luật cung

cầu và tình trạng độc quyền Sự vận động của quy luật giá trị

thông qua sự vận động của giá cả hàng hoá Giá cả là biểu hiện

bằng tiền của giá trị vì thế giá cả phụ thuộc vào giá trị Hàng hoá

nào nhiều giá trị thì giá cả nó sẽ cao và ngược lại ngoài ra giá cả

còn phụ thuộc các nhân tố cạnh tranh ; cung cầu ví dụ : giá cả

hàng hoá nhỏ hơn giá trị khi cung lớn hơn cầu và giá cả hàng hoá

lớn hơn giá trị khi cung nhỏ hơn cầu Nhưng tổng giá cả bao giờ

cũng bằng tổng giá trị

Quy luật giá trị góp phần điều tiết người sản xuất và lưu

thông hàng hoá thông qua hoạt động của giá cả trên thị trường

Ngoài ra còn kích thích lực lượng sản xuất phát triển và còn thực

hiện sự lựa chọn tự nhiên và phân hoá người sản hàng hoá thành

kẻ giàu người nghèo

* Quy luật lưu thông tiền tệ :

Tiền là hình thức biểu hiện giá trị của hàng hoá , nó phục vụ

cho sự vận động của hàng hoá Lưu thông hang hoá và lưu thông

tiền tệ là hai mặt của một quá trình thống nhất với nhau lưu thông

tiền tệ xuất hiện trên cơ sở của lưu thông hàng hoá Ơ” mỗi thời

kỳ nhất định lưu thông hàng hoá bao giờ cũng đòi hỏi một lượng

tiền cần thiết cho sự lưu thông Số tiền này được xác định bởi

quy luật chung của lưu thông Quyluật này được biểu hiện như

sau : Lượng tiền cần thiết cho lưu thông bằng tích của giá cả của

đơn vị hàng hoá với khối lượng hàng hoá dịch vụ đưa vào lưu

thông chia cho số vòng lưu thông của đơn vị tiền tệ

* Quy luật cung - cầu

Quy luật cung cầu là quy luật giá trị phát huy tác dụng của

cơ chế thị trường trên thị trường hàng hoá Là quy luật quan hệ

với nhau giữa hàng hoá và dịch vụ mà người sản xuất cung cấp

trên thị trường với nhu cầu xã hội đối với những hàng hoá và dịch

vụ ấy.Trong quá trình tái sản xuất xã hội ,do sự tồn tại của phân

công lao động xã hội giữa các ngành khác nhau hoặc giữa những

người sản xuất hàng hoá khác nhau vừa cung cấp cho nhau hàng

hoá dịch vụ vừa cung cấp cho nhau nhu cầu(nhu cầu tiêu dùng

cho sản xuất và nhu cầu tiêu dùng cho sinh hoạt) từ đó cấu tạo

nên quan hệ cung cầu làm điều kiện của nhau,cùng tồn tại với

nhau

Trong nền kinh tế thị trường ,cung và cầu là những lực

lượng hoạt động trên thị trường Cầu hoạt động theo luật

cầu,tương tự như thế,cung hoạt động theo luật cung.Giữa cung và

cầu tồn tại một mối quan hệ biện chứng:sự tác động qua lại giữa

chúng hình thành nên giá cả cân bằng hay giá cả thị trường

Tương quan cung cầu điều chỉnh giá cả thị trường ,chính xác

hơn là điều chỉnh độ chênh lệch giữa giá cả thị trường với giá trị

thị trường Sự biến đổi của tương quan cung và cầu sẽ dẫn đến sự

lên xuống của giá cả thị trường ,ngược lại,giá cả cũng ảnh hưởng

trở lại đối với cung và cầu.Cầu biến đổi ngược chiều với giá cả thị

trường và cùng chiều với thu nhập của người tiêu dùng,còn cung

biến đổi ngược chiều với giá cả đầu ra,nhưng lại biến đổi ngược

chiều với giá cả đầu vào.Khi hướng tới trạng thái cân bằng,cung

và cầu tạo ra khả năng khôi phục những cân đối đã bị phá hoại

trong nền kinh tế Tuy nhiên sự cân bằng cung cầu chỉ là tạm

thời,bởi vì cung và cầu chịu ảnh hưởng của nhiều nhân tố,trong

khi các nhân tố này lại luôn biến đổi.Và do đó,trạng thái cân bằng

cung cầu trên thị trường là do quá trình mất cân bằng hình thành

nên

1.6 Ưu khuyết điểm của kinh tế thị trường :

* Ưu điểm : Qua nhiều năm xây dựng và phát triển kinh tế

thị trường ở Việt Nam ta có thể nhận thấy nhiều lợi ích mà hình

thái kinh tế này đem lại Trước hết nó đáp ứng được nhu cầu

ngày càng tăng của xã hội - đó là những nhu cầu có thể thanh toán

một cách tự động thông qua trao đổi hàng hoá tự do và điều tiết

bởi quy luật cung - cầu Thứ hai là kinh tế thị trường giúp các

doanh nghiệp có thể tự ra quyết định kinh doanh , khuyến khích

cạnh tranh đã tạo ra động lực để thúc đẩy hoạt động của doanh

nghiệp đạt được hiệu quả kinh tế cao Ngoài ra nó cũng buộc các

doanh nghiệp phải thường xuyên học hỏi đổi mới kỹ thuật nghiên

cứu thị trường để hạn chế những sai lầm trong kinh doanh

Thứ ba là một nền kinh tế mở và hội nhập đã khuyến khích

sáng tạo học hỏi cải tiến khoa học công nghệ giúp tận dụng tối đa

tiềm năng của đất nước Thêm vào đó sư tác động qua lại giữa

các thành phần kinh tế trong nước và giữa kinh tế trong nước với

nước ngoài giúp nền kinh tế có khả năng phản ứng nhanh nhạy

với những biến động kinh tế hạn chế nhiều rủi do Tuy nhiên bên

cạnh những ưu điểm trên kinh tế thị trường cũng không tránh khỏi

những khuyết tật do chính nó tạo ra

* Khuyết tật : kinh tế thị trường gây ra sự phân hoá giàu

nghèo khá rõ rệt và ngày càng sâu sắc Chính nó đã gây ra sự bất

bình đẳng trong xã hội Trong thị trường cạnh tranh đó yếu tố lợi

nhuận được đặt lên hàng đầu lợi ích xã hội bị bỏ qua hoặc ít được

chăm lo Ngoài ra sự cạnh tranh khốc liệt sẽ dẫn đến tình trạng

độc quyền và từ đó gây nên mất cân đối vĩ mô và lạm phát ảnh

hưởng xấu đến sự ổn định và phát triển kinh tế

II Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở

Việt Nam

2.1 Cơ sở khách quan của sự tồn tại và phát triển kinh tế

thị trường ở Việt Nam

Khi nghiên cứu về kinh tế thị trường ở Việt Nam ta có thể

nhận thấy một điều sự tồn tại và phát triển của kinh tế thị trường

là một yếu tố khách quan vì những lý do sau:

1/ Những yếu kém của nền kinh tế chỉ huy

Kinh tế chỉ huy là hình thái kinh tế được xây dựng khá phổ

biến ở các nước xã hội chủ nghĩa trước khi xây dựng kinh tế thị

trường Trước đây khi nhà nước xã hội chủ nghĩa mới được hình

thành kinh tế chỉ huy đã thể hiện một vài ưu điểm giúp ổn định

kinh tế chinh trị Tuy nhiên sau này trước sự phát triển của lực

lượng sản xuất và sự tăng nhanh của nhu cầu xã hội Kinh tế chỉ

huy đã bộc lộ nhiều yếu kém không thể khắc phục Trong nền

kinh tế chỉ huy chỉ tồn tại hai thành phần kinh tế đó là kinh tế nhà

nước và kinh tế tập thể điều này đã kiềm chế cạnh tranh dẫn đến

tạo lực cản khiến nền kinh tế khó sống động Ngoài ra việc nhà

nước thực hiên cơ chế mệnh lệnh và phân phối không hợp lý đã

kìm hãm sự sáng tạo của người lao động và gây trở ngại cho sự

phát triển sức sản xuất xã hội Trong nền kinh tế này các thành

phần kinh tế hoạt động dưới sự điều hành bằng mệnh lệnh của

chính phủ nên bị hạn chế năng động của mình Thêm vào đó nền

kinh tế không có sự điều tiết của quy luật giá cả hay cung cầu

khiến giá cả cứng nhắc không có khả năng tự điều tiết từ đó phản

ứng châm trước các biến động gây hậu quả năng nề

2/ Thứ hai đó là sự tồn tại của sản xuất hàng hoá : sản

xuất hàng hoá có hai biểu hiện :

* Phân công lao động xã hội đó là sự chuyên môn hoá

sản xuất Mỗi người sản xuất mỗi ngành sản xuất chỉ chuyên sản

xuất một loại sản phẩm Phân công lao động làm cho người sản

xuất bị phụ thuộc vào nhau làm nảy sinh nhu cầu trao đổi Hiên

nay phân công lao động ở nước ta có một số đặc điểm sau :

+ Trong cơ chế mới nhiều ngành nghề cổ truyền đã được

khôi phục trở lại ví dụ : như đúc đồng , gốm sứ và dệt lụa + Hiện nay với sư tác động của cách mạng khoa học công

nghệ có nhiều ngành nghề mới xuất hiện trong đó đáng chú ý và

có tác động mạnh nhất đến sự phát triển của nền kinh tế đó là lĩnh

vực công nghệ thông tin Đây là lĩnh vực có những bước phát

triển nhanh và đem lại hiệu quả kinh tế cao

+ Trong từng ngành từng khu vực ; từng địa phương phân

công lao động ngày càng chi tiết khiến cho sản phẩm tiêu thụ trên

thị trường ngày càng phong phú và có chất lượng cao

+ Nước ta với những lợi thế vốn có của mình đang dần

tham gia vao sự phân công quốc tế với những mặt hàng nước ta

có lợi thế

* Tư hữu tư nhân về tư liêu sản xuất

+ Trong nền kinh tế nước ta hiện nay đang tồn tại nhiều

hình thức sở hữu khác nhau về tư liệu sản xuất Cụ thể là đang

tồn tại 6 thành phần kinh tế với những hình thức khác nhau về sở

hữu tư liệu sản xuất Đó là sở hữu toàn dân ; sở hữu tập thể ; sở

hữu tư nhân và sở hữu hỗn hợp Do đó tồn tại nhiều chủ thể kinh

tế độc lập lợi ích riêng nên quan hệ kinh tế giã họ chỉ có thể thực

hiện bằng quan hệ hàng hoá - tiền tệ để đảm bảo lợi ích cho các

cá nhân và đơn vị kinh tế

+ Thành phần kinh tế nhà nước và kinh tế tập thể tuy cùng

dựa trên chế độ công hữu về tư liệu sản xuất nhưng vẫn có sự

khác biệt nhất định có quyền tự chủ trong sản xuất kinh doanh ,

có lợi ích riêng Mặt khác các đơn vị kinh tế còn có sự khác nhau

về trình độ kỹ thuật công nghệ ; về trình độ tổ chức quản lý nên

chi phí sản xuất và hiệu quả sản xuất cũng khác nhau

+ Quan hệ hàng hoá - tiền tệ còn cần thiết trong quan hệ

kinh tế đối ngoại đặc biệt trong điều kiện phân công lao động

quốc tế đang phát triển ngày càng sâu sắc Đồng thời mỗi nước là

một quốc gia riêng biệt ; là chủ sở hữu đối với các hàng hoá đưa

ra trao đổi trên thị trường thế giới Vì vậy sự trao đổi ở đây phải

theo nguyên tắc ngang giá

Tóm lại hai biểu hiện của sản xuất hàng hoá ở nước ta vẫn

đang tồn tại vì thế sự tồn rại của sản xuất hàng hoá ở nước ta là tất

yếu khách quan từ đó chúng ta không được tuỳ tiện xoá bỏ sản

xuất hàng hoá

3/ Thứ hai đó là những tác dụng to lớn của sự phát triển

kinh tế thị trường đem lại :

+ Trước hết nó thúc đẩy phân công lao đông phát triển ,

thúc đẩy chuyên môn hoá , thiết lập quan hệ kinh tế giữa các

ngành các vùng giúp khắc phục tính tự cung tự cấp của nền kinh

tế

+ sự phát triển của kinh tế thị trường sẽ thúc đẩy quá trình

tích tụ tập trung sản xuất , do đó tạo điều kiện cho sự ra đời của

sản xuất lớn được xã hội hoá cao ; đồng thời chọn lọc đội ngũ cán

bộ có trình độ ; lao động lành nghề đáp ứng yêu cầu phát triển của

đất nước

+ Phát triển kinh tế thị trường giúp chuyển nền kinh tế lạc

hậu của nước ta thành nền kinh tế hiện đại , làm tăng năng suất

lao động xã hội ; khai thác hết và có hiệu quả tiềm năng của đất

nước để làm ra nhiều sản phẩm xã hội

+ Phát triển kinh tế thị trường tạo điều kiện cho mở rộng

liên kết liên doanh trong nước và mở rộng giao lưu kinh tế với

nước ngoài

+ Phát triển kinh tế thị trường là điều kiện thúc đẩy sự phát

triển của lĩnh vực cơ sở hạ tầng Nhờ phát triển kinh tế thị trường

chúng ta bước đầu khai thác được tiềm năng trong nước và thu

hút được vốn kỹ thuật , công nghệ nước ngoài giải phóng năng

lực sản xuất góp phần tạo sự phát triển nhanh và ổn định về kinh

tế

Chính vì hai nguyên nhân trên ta có thể khẳng định rằng

phát triển kinh tế thị trường là tất yếu khách quan của quá trình

phát triển kinh tế thị là tất yếu khách quan của quá trình phát triển

kinh tế của mọi quốc gia trong đó có Việt Nam

2.2 Quá trình hình thành nền kinh tế thị trường ở nước

ta

Nền kinh tế thị trường ở nước ta mới chuyển từ cơ chế tập

chung bao cấp sang kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ

nghĩa Do xuất phát điểm thấp nên trong quá trình chuyển đổi từ

kinh tế tập chung bao cấp sang kinh tế thị trường ở nước ta gặp

rất nhiều khó khăn như cơ sở hạ tầng lạc hậu ; hệ thống pháp luật

chưa đáp ứng được yêu cầu mới của thị trường Tuy nhiên nước

ta không lặp lại nguyên vẹn tiến trình phát triển kinh tế của các

nước đi trước như Liên Xô ; Trung Quốc là : kinh tế hàng hoá

giản đơn chuyển lên kinh tế thị trường hiện đại mà tiến lên kinh tế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa theo kiểu rút ngắn Điều

này có nghĩa là phải đẩy mạnh công nghiệp hiện đại hoá để phát

triển nhanh chóng lực lượng sản xuất , trong một thời gian ngắn

xây dựng được cơ sở vật chất kĩ thuật hiện đại để nền kinh tế

nước ta bắt kịp với trình độ chung của thế giới Đồng thời phải

hình thành đồng bộ cơ chế thị trường có sự quản lý của nhà nước

Đối với kinh tế thị trường ở nước ta nhà nước có vai trò đặc biệt

quan trọng trong việc quản lý vĩ mô và định hướng xã hội chủ

nghĩa Và thực tế quá trình xây dựng kinh tế thị trường ở nước ta

đã cho thấy đây là một chính sách đúng đắn đưa đất nước ta thoát

khỏi đói nghèo vươn lên hội nhập với thế giới và có mức tăng

trưởng kinh tế cao

2.3 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã

hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Như đã nói ở phần trên kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa ở nước ta có điểm khác với các nước đi trước ngay cả

với các nước cùng đi theo con đường chủ nghĩa xã hội Nền kinh

tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam hiện nay

không phải là kinh tế bao cấp , quản lý theo kiểu tập chung quan

liêu bao cấp như trước đây mà cũng không phải là kinh tế thị

trường tự do theo cách của các nước tư bản tức là không phải là

kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa và cũng không phải hoàn toàn

là kinh tế thị trường xã hội chủ nghĩa Bởi chúng ta đang trong

thời kì quá độ lên chủ nghĩa xã hội ; còn có sự đan xen và đấu

tranh giữa cái cũ và cái mới ; vừa có vừa chưa có đầy đủ các yếu

tố xã hội chủ nghĩa

Nền kinh tế xã hội chủ nghĩa ở nước ta vừa có đặc điểm

chung của nền kinh tế thị trường :

2.3.1 Những đặc điểm chung

Vì cùng là nền kinh tế thị trường nên nền kinh tế thi trường

định hướng xã hội chủ nghĩa ở nước ta có các đặc trưng sau : Một

là các chủ thể kinh tế có tính độc lập , có quyền tự chủ trong sản

xuất kinh doanh Hai là giá cả do thị trườg quyết định , hệ thống

thị trường được phát triển đầy đủ và nó có tác dụng làm cơ sở cho

việc phân phối các nguồn lực kinh tế trong các ngành , các lĩnh

vực của nền kinh tế Ba là nền kinh tế vận động theo những quy

luật vốn có của kinh tế thị trường như quy luật giá trị , quy luật

cung-cầu , quy luật cạnh tranh Sự tác động của các quy luật đó

hình thành cơ chế tự điều tiết của nền kinh tế Bốn là nếu là nền

kinh tế thị trường hiện đại thì còn có sự điều tiết vĩ mô của nhà

nước thông qua pháp luật kinh tế , kế hoạch hoá , các chính sách

kinh tế

Mặt khác kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở

Việt Nam dựa trên cơ sở được dẫn dắt , chi phối bởi nguyên tắc

và bản chất của chủ nghĩa xã hội nên có những đặc trưng cơ bản

riêng

2.3.2 Đặc trưng riêng của nền kinh tế thị trường định

hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam

Nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở

nước ta bao gồm năm đặc trưng cơ bản :

* Thứ nhất : về mục tiêu phát triển kinh tế thị trường

Đây là đặc trưng chi phối rất lớn đến sự vận động và phát triển

của nền kinh tế nước ta Mục tiêu hàng đầu của phát triển kinh tế

thị trường ở nước ta là giải phóng sức sản xuất , động viên mọi

nguồn lực trong nước và ngoài nước để thực hiện công nghiệp

hoá , hiện đại hoá , xây dựng cơ sở vật chất của chủ nghĩa xã hội ,

nâng cao hiệu quả kinh tế của kinh tế -xã hội , cải thiện từng

bước đời sống nhân dân Khác với một số nước đặt vấn đề tăng

trưởng kinh tế lên hàng đầu hay quá tập trung vào việc cải thiện

đời sống nhân dân Nước ta dưới sự chỉ đạo của đảng đã thực

hiện phát triển sản xuất gắn liền với cải thiện đời sống nhân dân,

tăng trưởng kinh tế đi đôi với tiến bộ công bằng xã hội , khuyến

khích làm giàu hợp pháp , gắn liền với xoá đói giảm nghèo

* Thứ hai : Nền kinh tế thị trường gồm nhiều thành phần ,

trong đó kinh tế nhà nước giữ vai trò chủ đạo : Trong nền kinh tế

nhà nước ta tồn tại ba loại hình sở hữu cơ bản là sở hữu toàn dân ,

sở hữu tập thể , sở hữu tư nhân (gồm sở hữu cá thể , sở hữu tiểu

chủ , sở hữu tư nhân tư bản) Từ ba loại hình sở hữu cơ bản đó

hình thành nhiều thành phần kinh tế , nhiều tổ chức kinh doanh

.Các thành phần kinh tế đó là kinh tế nhà nước, kinh tế tập thể ,

kinh tế cá thể , tiểu chủ , kinh tế tư bản tư nhân , kinh tế tư bản

nhà nước , kinh tế có vốn đầu tư nước ngoài , trong đó kinh tế nhà

nước giữ vai trò chủ đạo Các thành phần kinh tế nói trên tồn tại

một cách khách quan và là những bộ phận cần thiết của nền kinh

tế trong thời kỳ quá độ lên chủ nghĩa xã hội Vì vậy, phát triển

nền kinh tế thị trường nhiều thành phần là một tất yếu đối với

nước ta Chỉ có như vây chúng ta mới khai thác được mọi nguồn

lực kinh tế , nâng cao được hiệu quả kinh tế , phát huy được các

tiềm năng của các thành phần kinh tế vào phát triển chung của

nền kinh tế đất nước nhằm thoả mãn nhu cầu ngày càng tăng của

nhân dân

Do đó không chỉ củng cố và phát triển các thành phần kinh

tế dựa trên chế độ công hữu là thành phần kinh tế nhà nước và

kinh tế tập thể , mà còn phải khuyến khích các thành phần kinh tế

dựa trên chế độ tư hữu phát triển để hình thành nền kinh tế thị

trường rộng lớn bao gồm các đơn vị kinh tế thuộc chế độ tư hữu ,

các đơn vị kinh tế thuộc chế độ công hữu , cá hình thức hợp tác

liên doanh giữa trong và ngoài nước , Các đơn vị kinh tế thuộc

mọi thành phần đều bình đẳng với nhau trước pháp luật , vừa hợp

tác vừa cạnh tranh với nhau để phát triển