ĐẠO ĐỨC GIA ĐÌNH TRONG NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG- nghệ thuật sống

• Mọi cử chỉ, hành vi, thái độ của mỗi người về hôn nhân và gia đình vừa thể hiện bản chất đạo đức cá nhân, vừa cho biết bản chất đạo đức của mối quan hệ trong gia đình.. Cùng với sự ph

Đạo đức gia đình trong nền kinh tế thị trường

• Đạo đức gia đình là toàn bộ những

quan niệm về giá trị và quy phạm về

hành vi của con người trong vấn đề

hôn nhân và gia đình Giáo dục có vai trò quan trọng trong việc xây dựng đạo đức gia đình.

• Mọi cử chỉ, hành vi, thái độ của mỗi người

về hôn nhân và gia đình vừa thể hiện bản chất đạo đức cá nhân, vừa cho biết bản chất đạo đức của mối quan hệ trong gia đình Sự hình thành đạo đức gia đình

không chỉ dựa trên những quy định của

pháp luật, của phong tục tập quán và

truyền thống dân tộc, mà còn dựa trên

niềm tin và dư luận xã hội

• Ở nước ta, từ xa xưa, "tam tòng tứ đức”, “chung

thuỷ”, "trinh tiết" đã từng là quy định của đạo

đức gia đình đối với người phụ nữ, hiếu đễ đã từng là quy định của đạo đức gia đình về quan

hệ cha mẹ - con cái, anh chị em Cùng với sự

phát triển của đất nước, tự do kết hôn, hôn nhân một vợ một chồng, tình yêu chung thuỷ đối với

cả hai vợ chồng hay mối quan hệ giúp đỡ lẫn

nhau giữa các thành viên trong gia đình… cũng

đã được coi là những quy định của đạo đức gia đình mới.

Một số biểu hiện lệch chuẩn của

đạo đức gia đình hiện nay

đổi từ nền kinh tế kế hoạch hoá tập trung sang nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Quá trình này cùng lúc kéo theo những biến đổi trong văn hoá, đạo

đức xã hội cũng như đạo đức gia đình

• Những đợt sóng biến đổi nhiều mặt của xã

hội đã dội vào gia đình, tác động đến đạo đức gia đình Không ít những giá trị đạo

đức gia đình đang bị vi phạm, thể hiện

lệch lạc Nghiên cứu về đạo đức gia đình,

có thể nêu ra một số vấn đề mới nảy sinh như sau

• Trước hết phải kể đến quan niệm về đạo

đức hôn nhân Nam nữ yêu nhau, đi đến quyết định kết hôn và quá trình chung

sống của gia đình vẫn thường được coi là một vấn đề hệ trọng của đời người

Nhưng hiện nay, ở một số người, quan

niệm đạo đức hôn nhân đang trở nên lộn xộn

• Ở họ, tính nghiêm túc của hôn nhân đang bị

xem thường Với quan niệm "Tình yêu bốc lửa, yêu nhanh, cưới nhanh" mà từ đó đã có không ít trường hợp kết thúc với kết quả là "cưới nhanh, tan vỡ ngay" Từ lập luận kết hôn khi yêu nhau

và ly hôn khi không còn tình yêu vợ chồng, họ

đã bỏ qua tất cả các khía cạnh ràng buộc của

mối quan hệ cha mẹ - con cái Biểu hiện xem

nhẹ mức độ nghiêm trọng của việc ly hôn đôi khi còn có nguyên do là: lấy việc kết hôn làm "bàn đạp" để đạt một mục đích nào đó.

• Theo số liệu thống kê chưa đầy đủ, từ 1987 -

1994, ở 6 tỉnh của nước ta đã có 60.556 vụ ly hôn Xu hướng ly hôn tăng nhanh đặc biệt từ những năm 90 trở lại đây siều cuộc ly hôn

chẳng những đã tạo nên những xung đột mạnh trong đạo đức vợ chồng, mà còn khiến cho một

số con cái sau khi bố mẹ ly hôn đã không được giáo dục đạo đức một cách lành mạnh, đứa trẻ gây nên những hành vi rối nhiễu, trầm cảm,

thậm chí can phạm.

• Một biểu hiện sai lệch khác của quan

niệm hôn nhân là một số người lấy nhân

tố kinh tế, tiền bạc làm tiêu chuẩn trên hết của việc kết hôn Họ coi hôn nhân cũng là

"hàng mua bán" để rồi từ đó, đưa đến bao nhiêu nỗi bất hạnh, cho bản thân và

những người trong cuộc Bên cạnh những biểu hiện không nghiêm túc về hôn nhân, còn có hiện tượng đạo đức tình dục bị vi phạm

• tình dục diễn ra trước hôn nhân hoặc không dẫn

tới hôn nhân kiểu "già nhân ngãi, non vợ chồng” bắt đầu được một số người tán thưởng, dư luận

xã hội cho qua Lầu nay, chúng ta thường quan niệm tình dục là cái chỉ có sau kết hôn và tình

dục phải gắn với hôn nhân Nhưng hiện nay,

nhờ những người quan niệm tách biệt giữa tình dục và hôn nhân Đã có những đôi nam nữ chấp nhận việc có quan hệ tình dục với nhau nhưng không đi đến hôn nhân Có trường hợp quan

niệm tình dục như một giai đoạn tiền hôn nhân, giai đoạn thử nghiệm của hôn nhân

• Họ coi quan hệ tình dục là biểu hiện của

tình yêu, có "như vậy" mới thật lòng yêu

nhau Nhưng sự thật nghiệt ngã đã đến

với những cô gái dễ dãi: phải đi nạo thai vì quan hệ tình dục Trong cả hai trường

hợp, rõ ràng đương sự (nam - nữ) đã

thoát khỏi trách nhiệm và nghĩa vụ đối với quan hệ tình dục nam nữ mà, thực chất, chúng vốn gắn chặt với nhau

• Quan niệm đạo đức hôn nhân trở nên lộn

xộn còn thể hiện ở một số người có hành

vi phạm pháp do ngoại tình hay mại dâm

Sự xuống cấp về đạo đức trong gia đình

đã phát sinh nhiều hiện tượng phạm tội dã man, nghiêm trọng, điển hình là nạn giết

vợ (ở Lâm Đồng), quan hệ bất chính với con dâu nên giết vợ (ở Tứ Lộc Hải Hưng)

• Hành vi phạm pháp của người chồng đối với

vợ có khi còn xuất phát từ ý thức coi thường

phụ nữ, đối xử không bình đẳng trong quan hệ gia đình, dẫn đến hành vi ngược đãi, hành hạ

vợ con Đây được coi là nguyên nhân đáng kể dẫn đến tình trạng ly hôn ở Hà Nội, trong số

23.738 vụ kiện ly hôn có 7.372 vụ (chiếm 31%)

là do vợ bị đánh đập, ngược đãi Cũng lý do

trên, ở Hải Phòng là 30%, Nghệ An là 41%,

Tuyên Quang là 60%.

• Tất cả các hiện tượng phạm pháp của

người chồng đối với người vợ dù do ngoại tình hay đó coi thường phụ nữ đều là sự vi phạm đao đức gia đình, làm lay chuyển

bản chất nhân văn của gia đình - giá trị cốt lõi của con người trong quan hệ vợ chồng

• Trong không khí sôi động của cơ chế

thị trường, mọi người đều mong muốn có công ăn việc làm, tăng thu nhập, nâng cao mức sống, chất lượng cuộc sống Cùng

với xu hướng đó là nhu cầu được hưởng thụ các tiện nghi sinh hoạt hiện đại Từ

nhu cầu đó, có những người đã đồng

nghĩa hạnh phúc gia đình với sự thoả mãn cao mọi nhu cấu cá nhân

• Song khi đạt được sự thoả mãn cao nhu cầu cá

nhân thì cũng là lúc xảy ra xung đột lợi ích giữa các thành viên, đạo đức gia đình bị vi phạm,

hạnh phúc gia đình không còn Dường như ở

đó, người ta coi thương những yếu tố vô hình làm nên giá trị hạnh phúc gia đình, là nền tảng đạo đức gia đình, như lòng nhân ái, sự đồng

cảm, sự quan tâm lẫn nhau

•

• Đạo đức gia đình còn thể hiện qua mối

quan hệ giữa các thế hệ trong gia đình Ở Việt Nam, từ trước đến nay, vẫn đề cao việc chăm sóc con cái và con cái có hiếu đối với ông bà, cha mẹ Đó là nét đặc sắc của văn hoá gia đình Việt Nam, văn hoá gia đình phương Đông

• song, trong nhưng năm gần đây, đã có một số gia đình quá yêu chiều con cái hoặc không quan tâm, săn sóc

ông bà, cha mẹ, không muốn làm nghĩa vụ phụng dưỡng cha mẹ Từ chỗ đặt mục đích “lợi ích" làm trọng, họ đã thúc đẩy các thành viên gia đình đối xử với lớp người

già theo nguyên tắc trao đổi sòng phẳng Họ đã lấy mức

độ giàu - nghèo làm tiêu chuẩn xác định quan hệ thân sơ trong họ hàng Cách đối xử trở nên không bình thường

đã làm cho mối quan hệ vốn có giữa các thế hệ trong gia đình (họ hàng) bị mất thăng bằng Nhiều chuyện con cái ngược đãi cha mẹ già, anh chị em xung đột nhau chỉ vì đất đai thừa kế đã làm đau lòng mọi người.

• Cuối cùng, hiện tượng coi thường giáo

dục gia đình đang xảy ra ngày càng nhiều

đã góp phần đáng kể phá vờ nền tảng đạo đức gia đình Có gia đình đã thu hẹp

phạm vi giáo dục gia đình vào việc nuôi

con ăn học, chỉ chú ý đến thành tích học tập hay sức khoẻ thể lực mà bỏ qua việc giáo dục phẩm chất đạo đức cá nhân,

cách ứng xử trong mối quan hệ với người khác

• Hiện tượng buông lỏng giáo dục phẩm

chất đạo đức và cách ứng xử đúng đắn, tình nghĩa đã gây ra nhiều hậu quả tiêu

cực Có những gia đình đã thung túng cho tính tham lam, ích kỷ, ngang ngược của

con cái Họ đã để cho quan niệm tư lợi,

"đồng tiền trên hết" ngự trị, lưu hành trong mọi hoạt động sống của gia đình

• Thậm chí có gia đình, bố mẹ sống buông

thả, có hành vi thất đức, không ý thức

rằng đó là những bài học tự nhiên đối với con cái Sự lúng túng, bất lực trong việc giáo dục đạo đức gia đình của cha mẹ, sự coi thường, phủ định sạch trơn những nội dung và hình thức giáo dục đạo đức

truyền thống cho con cái đã dẫn đến phá

vỡ mối liên kết tinh thần của tổ ấm gia

đình

Nguyên nhân của những hiện tượng lệch chuẩn đạo đức gia

đình

• Trước hết là những vấn đề liên quan đến

luật pháp Những quy định của luật pháp

là cơ sở chính hình thành đạo đức gia

đình Nhà nước ta đã ban hành Luật hôn nhân - gia đình mới (năm 2000) quy định mối quan hệ đạo đức gia đình: trách

nhiệm, quyền lợi của cha mẹ đối với con cái và ngược lại, trách nhiệm giữa vợ và chồng và cả khung hình phạt đối với

những người phạm luật

• Song, trên thực tế,công việc tuyên truyền, giáo dục hôn nhân và gia đình chưa được thực hiện thường xuyên và rộng rãi, đặc biệt ở miền núi, vùng sâu, vùng xa " Vì vậy, có thể nói, hiện tượng "mù pháp luật" đã xảy ra

Người phạm pháp (đánh đập vợ, con, ngược đãi cha mẹ già…) lại không hiểu hành vi của mình là phạm tội,

người bị hại lại cam chịu cho rằng đó là số phận Tuy

nhiên, phải thấy rằng, việc tuân thủ pháp luật của một số người chưa nghiêm chỉnh Có người biết quy định của luật là hôn nhân một vợ một chồng nhưng vẫn vi phạm

Ở thành phố Hồ Chí Minh có 4418 vụ kiện chồng có vợ hai ở Kiên Giang bình quân mỗi năm xảy ra 1498 vụ.

• Nguyên nhân liên quan đến vai trò của

giáo dục Việc xem thường giáo dục đạo đức gia đình, phương pháp dạy con không

cụ thể, nội dung giáo dục đạo đức chung chung đã không làm cho học sinh hiểu sâu sắc trong nhà trường), không giác ngộ được con cái (trong gia đình)

• Mặt khác, trong điều kiện mở cửa, hội nhập hiện

nay, việc giao lưu văn hoá dễ đàng trong vá

ngoài nước đã góp phần đưa vào các sách báo, phim ảnh lành mạnh, bên cạnh đó, không thiếu những sách báo, phim ảnh không lành mạnh,

khích lệ tự do tình dục, ca ngợi chủ nghĩa cá

nhân, vị kỷ, bạo lực Tất cả những điều đó đã ảnh hưởng tới quan niệm đạo đức gia đình, hôn nhân và luyến ái của không ít người.

•

• Nguyên nhân về kinh tế tác động đến đạo đức gia đình cho thấy, do nền kinh tế thị trường ở nước ta đang

ở giai đoạn đầu, chưa hoàn thiện, chính sách chưa đồng

bộ nên đã sinh ra nhận thức không đúng rằng, trong cơ chế này, ai có ý thức đạo đức thì bi thua thiệt Sự mở

cửa của nền kinh tế đá làm cho con người chịu ảnh

hưởng trực tiếp của các trào lưu tư tưởng xã hội như

chủ nghĩa thực dụng, chủ nghĩa sùng bái tiền - vàng,

chủ nghĩa cá nhân, vi kỷ Chúng thẩm thấu vào ứng

cách ứng xử cá nhân và do đó , nó làm ho luân lý đạo đức của gia đình trở nên xấu đi.

Suy nghĩ về việc xây dựng đạo đức gia đình tiến bộ, lành mạnh

đạo đức gia đình là công việc quan trọng,

có ý thức của nhà nước, cộng đồng, gia

đình và mỗi cá nhân Mặc dù hệ thống đạo đức nói chung và đạo đức gia đình nói

riêng, về bản chất, là hệ thống mở, nhưng cần phải có một hệ thống quy định đạo

đức gia đình cụ thể Đây là trách nhiệm

của các cơ quan hưu quan và của các nhà nghiên cứu hiện nay

• Những nội dung của đạo đức gia đình

ngày nay cần phải kế thừa những quy tắc truyền thống, như tôn kính, phụng dưỡng ông bà, cha mẹ, đề cao việc tu dưỡng bản thân, xây dựng gia đình hạnh phúc Đồng thời, trong nội dung đạo đức gia đình cũng cẩn tiếp thu những phẩm chất đạo đức

tiến bộ, như tư tưởng bình đẳng, công

bằng, chính trực, tình nghĩa, tự do kết

hôn, hôn nhân một vợ một chồng

• Như vậy, rõ ràng là trong nội dung của đạo đức

gia đình, chúng ta phản đối những phong tục lạc hậu, như thói gả bán hôn nhân, trọng nam khinh

nữ, đa thê, đồng thời cũng không chấp nhận

hiện tượng nam nữ chung sống không kết hôn,

ly hôn không chính đáng Xây dựng hệ thống

đạo đức gia đình tiến bộ, lành mạnh cần phải

chống sự xâm nhập của chủ nghĩa sùng bái tiền

- vàng, chủ nghĩa cá nhân, tự do tình dục hay

không chăm sóc, phụng dưỡng cha mẹ, người già cả, ốm đau trong gia đình.

• Trong việc xây dựng hệ thống đạo đức gia

đình rất cần đến việc mở rộng hiệu lực của việc chấp hành pháp luật, tăng cường giáo dục pháp chế, có những đảm bảo về mặt pháp luật để

giác ngộ người dân tuân thủ pháp luật một cách

tự nguyện, trở thành ý thức cá nhân Đồng thời, chấn chỉnh hiện tượng chấp hành pháp luật

không nghiêm chỉnh, đặc biệt là những hành vi

vi phạm luật hôn nhân gia đình, luật bảo vệ,

chăm sóc trẻ em, luật thừa kế tài sản…

• Cần phải cải tiến cách giảng dạy, truyền

thụ nội dung giáo dục đạo đức gia đình

cho học sinh ở các cấp học trong nhà

trường Đồng thời, trong gia đình, các bậc cha mẹ cũng cần phải hiểu biết sâu sắc

nội dung đạo đức gia đình để bản thân họ thực hiện và dạy con cái Các phương tiện thông tin đại chúng có vai trò tuyên truyền, giáo dục quan trọng

• từ các phương tiện truyền thông này, một lực

lượng khán giả, thính giả đông đảo chịu ảnh

hưởng tác động của những gương đạo đức gia đình lành mạnh, tiến bộ Thông tin đại chúng

góp phần hướng dẫn dư luận, phê phán những quan niệm, sinh hoạt gia đình phi đạo đức

Những hoạt động xây dựng gia đình văn hoá,

làng văn hoá, nhân cách văn hoá đang trở thành phong trào rộng rãi, cần đưa hoạt động này vào phát triển chiều sâu Xã hội đã khẳng định người phụ nữ,

• Hội phụ nữ có vai trò tích cực trong hoạt

động này Song, chúng ta phải thừa nhận rằng, đạo đức gia đình là do cả nam và nữ trong gia đình đóng góp xây dựng Những người cha, những người chồng và con trai không thể đứng ngoài hoạt động xây dựng đạo đức gia đình của chính mình Gia đình

là tế bào của xã hội Do vậy, việc xây

dựng đạo đức gia đình có ý nghĩa quan

trọng trong việc xây dựng đạo đức

• người thực hiện:nguyễn văn Tường

GIÁO DỤC