Mâu thuẫn trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

Mâu thuẫn trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay

A.ĐẶT VẤN ĐỀ

Mâu thuẫn tồn tại khách quan trong mọi lĩnh vực của thế giới, với những

hình thức rất đa dạng Tính đa dạng của mâu thuẫn là do tính đa dạng của các

mối liên hệ trong sự vận động và phát triển của thế giới vật chất quy định Mâu

thuẫn là nguồn gốc, động lực của sự phát triển, nên muốn thúc đẩy sự vật phát

triển phải nhận thức và giải quyết mâu thuẫn của sự vật

Trong hoạt động kinh tế hiện tượng đó cũng mang tính phổ biến, đa dạng

như mâu thuẫn cung – cầu; giữa tích luỹ và tiêu dùng; giữa tính kế hoạch hoá

của từng xí nghiệp, công ty với tính tự phát vô chính phủ của nền sản xuất hàng

hoá

Mâu thuẫn tồn tại từ khi sự vật sinh ra cho đến khi sự vật kết thúc sự tồn

tại của mình Trong mỗi sự vật, mâu thuẫn tồn tại không chỉ có một mà còn có

nhiều mâu thuẫn, mâu thuẫn này mất đi mâu thuẫn khác lại hình thành

Trong sự nghiệp đổi mới của đất nước do đảng ta khởi xướng và lãnh đạo

đã giàng được nhiều thắng lợi bước đầu có tính quyết định trong việc chuyển

biến nền kinh tế từ cơ chế tập trung quan liêu bao cấp sang cơ chế thị trường có

sự quản lý của nhà nước theo địng hướng XHCN Trong sự chuyển biến đó bên

cạnh những thành tựu đã đạt được cũng nảy sinh rất nhiều mâu thuẫn kìm hãm

sự phát triển của nền kinh tế và công cuộc đổi mới Những mâu thuẫn đó đòi hỏi

cần được tìm hiểu và có biện pháp khắc phục hợp lý, nếu giải quyết tốt sẽ có tác

dụng thúc đẩy nền kinh tế tăng trưởng

Xuất phát từ mong muốn tìm hiểu thêm về những vấn đề của nền kinh tế,

những vướng mắc, cũng như những đề xuất khắc phục những vướng mắc đó

trong sự nghiệp đổi mới nền kinh tế nước ta nên tôi đã chọn vấn đề: “Mâu thuẫn

trong nền kinh tế thị trường định hướng XHCN ở nước ta hiện nay” làm đề

tài cho tiểu luận môn triết học Mác - Lênin

B.NỘI DUNG CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ MÂU THUẪN

Mỗi sự vật mỗi hiện tượng đang tồn tại trong thế giới đều là một thể thống

nhất, được tạo thành từ vô số các mặt, các khuynh hướng, các thuộc tính có xu

hướng vận động ngược chiều nhau, đối lập nhau tạo thành các mâu thuẫn tồn tại

trong sự vật, hiện tượng

1.Quan niệm của triết học Mác – Lênin về mâu thuẫn

Mâu thuẫn là hiện tượng khách quan và phổ biến của thế giới Mâu thuẫn

là sự liên hệ tác động qua lại lẫn nhau giữa các mặt đối lập Mặt đối lập là những

thuộc tính có khuynh hướng vận động ngược chiều nhau, tồn tại khách quan

cùng một sự vật hiện tượng

Ví dụ: Đồng hoá mâu thuẫn với dị hoá

Mâu thuẫn là một hiện tượng khách quan, nghĩa là mâu thuẫn là cái vốn có

ở mọi sự vật, hiện tượng Nó hình thành có cấu trúc tự thân bên trong của sự vật

Mâu thuẫn phổ biến là mâu thuẫn tồn tại trong tất cả các lĩnh vực như tự nhiên,

xã hội Mâu thuẫn tồn tại từ khi sự vật xuất hiện cho đến khi kết thúc, mâu thuẫn

tồn tại ở trong mọi không gian và thời gian, ở mọi giai đoạn phát triển của sự vật

2 Các mặt đối lập trong một thể thống nhất vừa thống nhất vừa đấu tranh

với nhau

2.1.Sự thống nhất của các mặt đối lập

Trong phép biện chứng duy vật khái niệm về mặt đối lập là sự khái quát

các thuộc tính, khuynh hướng phát triển ngược chiều nhau, tồn tại trong cùng

một sự vật, hiện tượng và tạo nên sự vật, hiện tượng đó Do đó cần phải phân

biệt rằng bất kì hai mặt đối lập nào cũng tạo thành mâu thuẫn Bởi vì trong sự

vật, hiện tượng của thế giới khách quan không chỉ tồn tại hai mặt đối lập Trong

cùng một thời điểm ở mỗi sự vật, hiện tượng có thể tồn tại nhiều mặt đối lập Chỉ

có những mặt đối lập là tồn tại thống nhất trong cùng một sự vật như một chỉnh

thể, nhưng có khuynh hướng phát triển ngược chiều nhau, bài trừ, phủ định và

chuyển hoá lẫn nhau Sự chuyển hoá này tạo thành nguồn gốc, động lực đồng

thời quy định bản chất, khuynh hướng phát triển của sự vật thì hai mặt đối lập

như vậy mới gọi là hai mặt đối lập tạo thành mâu thuẫn Sự thống nhất của các

mặt đối lập là “nưong tựa’’ vào nhau, là điều kiện tồn tại của nhau Nếu thiếu

một trong hai mặt đối lập chính tạo thành sự vật thì không có sự tồn tại của sự

vật Bởi vậy, sự thống nhất của các mặt đối lập là một điều kiện không thể thiếu

được cho sự tồn tại của bất kỳ một sự vật,hiện tượng nào Sự thống nhất này là

do những đặc điểm riêng có của bản thân sự vật tạo nên

Ví dụ: Nền kinh tế tập trung quan liêu bao cấp và nền kinh tế thị trường(KTTT)

là điều kiện cho sự tồn tại và phát triển của công cuộc đổi mới nền kinh tế ở Việt

Nam, hai nền kinh tế hoàn toàn khác nhau về bản chất và những biểu hiện của nó

nhưng nó lại hết sức quan trọng Vì nó là sự thống nhất tạo nên quá trình đổi mới

kinh tế ở Việt Nam Thiếu sự thống nhất này nền KTTT ở Việt Nam không thể

tồn tại với ý nghĩa là chính nó

Một ví dụ khác: Lực lượng sản xuất - Quan hệ sản xuất trong phương thức sản

xuất: Khi lực lượng sản xuất phát triển thì cùng với nó quan hệ sản xuất cũng

phát triển Hai mặt này chính là điều kiện, tiền đề cho sự phát triển của phương

thức sản xuất

Lực lượng sản xuất là yếu tố động, luôn vận động theo hướng hoàn thiện

Quan hệ sản xuất phải vận động theo để phù hợp với sự vận động đó của lực

lượng sản xuất, tạo động lực phát triển lực lượng sản xuất và có tác dụng thúc

đẩy nền kinh tế phát triển

Tuy nhiên khái niệm thông nhất đó chỉ mang tính tương đối, bản thân khái

niệm đã nói lên tính tương đối của nó: thống nhất của cái đối lập trong thống

nhất đã bao hàm trong nó sự đối lập

2.2.Sự đấu tranh của các mặt đối lập

Sự thống nhất của các mặt đối lập trong cùng một sự vật không tách rời sự

đấu tranh, chuyển giữa chúng Bởi vì các mặt đối lập tồn tại trong cùng một sự

vật thống nhất như một chỉnh thể trọn vẹn nhưng không nằm yên bên nhau mà

điều chỉnh chuyển hoá lẫn nhau tạo thành động lực phát triển của bản thân sự

vật Sự đấu tranh, chuyển hoá, bài trừ và phủ định lẫn nhau giữa các mặt trong

thế khách quan được thể hiện rất phong phú và đa dạng

Ví dụ: Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội có mâu thuẫn đối

kháng, mâu thuẫn giữa lực lượng sản xuất tiến tiến với quan hệ sản xuất lạc hậu,

kìm hãm diễn ra gay gắt và quyết liệt Chỉ có thông qua các cuộc cách mạng xã

hội bằng nhiều hình thức kể cả bằng bạo lực mới có thể giải quyết các mâu thuẫn

một cách hợp lý

Sự đấu tranh của các mặt đối lập được diễn ra trong nhiều giai đoạn khác

nhau Thông thường khi mới xuất hiện mặt đối lập chưa thể hiện rõ sự xung khắc

gay gắt, người ta gọi đó là giai khác nhau Tất nhiên không phải bất kỳ giai khác

nhau nào cũng gọi là mâu thuẫn, chỉ có những mặt khác nhau tồn tại trong một

sự vật, hiện tượng liên hữu cơ với nhau, phát triển ngược chiều nhau tạo thành

động lực bên trong của sự phát triển, khi hai mặt ấy mới hình thành bước đầu của

mâu thuẫn Khi hai mặt của mâu thuẫn phát triển đến giai đoạn xung đột gay gắt

nó biến thành độc lập Nếu hội đủ các mặt cần thiết hai mặt đối lập sẽ chuyển

hoá lẫn nhau sự vật cũ mất đi, sự vật mới xuất hiện Sau khi mâu thuẫn được giải

quyết sự thống nhất cuả hai mặt đối lập mới, hai mặt đối lập mới lại đấu tranh

chuyển hoá tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn được giải quyết sự vật mới hơn xuất

hiện với trình độ cao hơn Cứ như thế đấu tranh giữa các mặt đối lập làm cho sự

vật biến đổi không ngừng từ thấp đến cao Chính vì vậy Lênin khẳng định “Sự

phát triển là một cuộc đấu tranh giữa các mặt đối lập”

Khi bàn về mối quan hệ thống nhất và đấu tranh của các mặt đối lập Lênin

đã chỉ ra rằng: “Mặc dù thống nhất chỉ là điều kiện để sự vật tồn tại với ý nghĩa

nó là chính nó nhờ có sự thống nhất giữa các mặt đối lập mà chúng ta nhận biết

được sự vật, hiện tượng tồn tại trong thế giới khách quan Song bản thân của sự

thống nhất chỉ là tương đối tạm thời Đấu tranh giữa các mặt đối lập mới là tuyệt

đối Nó diễn ra thường xuyên và liên tục trong suốt quá trình tồn tại của sự vật

Kể cả trong trạng thái sự vật ổn định, cũng như khi chuyển hoá nhảy vọt về chất

của các mặt đối lập là có điều kiện thoáng qua tạm thời tương đối Sự đấu tranh

của các mặt đối lập bài trừ lẫn nhau là tuyệt đối cũng như sự phát triển, sự vận

động là tuyệt đối’’

2.3.Sự chuyển hóa của các mặt đối lập

Không phải bất kỳ sự đấu tranh nào của các mặt đều dẫn đến sự chuyển

hoá giữa chúng Chỉ có sự đấu tranh giữa các mặt đối lập phát triển đến một mức

độ nhất định, hội đủ các điều kiện cần thiết mới chuyển hoá, bài trừ và phủ định

lẫn nhau Trong giới tự nhiên chuyển hoá của các mặt đối lập thường xuyên diễn

ra một cách tự phát, còn trong xã hội sự chuyển hoá của các mặt đối lập nhất

thiết phải diễn ra thông qua hoạt động có ý thức của con người Chuyển hoá các

mặt đối lập chính là lúc mâu thuẫn được giải quyết sự vật cũ mất đi sự vật mới ra

đời đó chính là quá trình diễn biến phức tạp với nhiều hình thức phong phú Do

đó không nên hiểu sự chuyển hoá lẫn nhau giữa các mặt đối lập chỉ là sự hoán vị

đổi vị trí một cách đơn giản, máy móc Thông thường thì mâu thuẫn chuyển hoá

theo hai phương thức:

nhưng ở trình độ cao hơn xét về mặt phương diện chất của sự vật

Ví dụ: Lực lượng sản xuất và quan hệ sản xuất trong xã hội phong kiến đấu tranh

chuyển hoá lẫn nhau để hình thành quan hệ sản xuất mới đó là quan hệ sản xuất

tư bản chủ nghĩa và lực lượng sản xuất mới cao hơn về trình độ

mặt đối lập mới hoàn toàn

Ví dụ: Nền kinh tế Việt Nam chuyển từ kế hoạch hoá tập trung quan liêu bao

cấp sang cơ chế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa có sự quản lý của

Nhà nước

Từ mâu thuẫn trên cho ta thấy trong thế giới hiên thực, bất kì sự vật hiện

tượng nào cũng chứa đựng trong bản thân nó những mặt, những khuynh hướng

phát triển ngược chiều nhau Sự đấu tranh, chuyển hóa của các mặt đối lập trong

những điều kiện cụ thể tạo thành mâu thuẫn Mâu thuẫn là hiện tương khách

quan phổ biến của thế giới, mâu thuẫn được giải quyết sự vật cũ mất đi sự vật

mới hình thành, sự vật mới nảy sinh những mặt đối lập và mâu thuẫn mới Các

mặt đối lập này đấu tranh, chuyển hoá, bài trừ và phủ định lẫn nhau để tạo thành

sự vật mới hơn Cứ như vậy mà các sự vật, hiện tượng trong thế giới khách quan

thường xuyên biến đổi và phát triển không ngừng Vì vậy, mâu thuẫn chính là

nguồn gốc động lực của mọi quá trình phát triển

CHƯƠNG II: MÂU THUẪN BIỆN CHỨNG XÂY DỰNG NỀN KINH TẾ

THỊ TRƯỜNG THEO ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT

NAM

Trước khi nghiên cứu tìm hiểu về mâu thuẫn biện chứng của nền kinh tế

thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam chúng ta cần tìm hiểu về

kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa, về sự vận hành cơ chế thị trường

ở Việt Nam cũng như thực trạng của nền kinh tế thị trường theo định hướng xã

hội chủ nghĩa ở Việt Nam

1 Về kinh tế thị trường theo định hướng XHCN và kinh tế thị trường định

hướng XHCN ở Việt Nam

1.1.Kinh tế thị trường định hướng XHCN

Những thành tựu hơn 10 năm đổi mới đã giúp chúng ta hinh dung rõ hơn

thế nào là kinh tế thị trường theo định hướng XHCN Mặt khác cuộc khủng

hoảng tiền tệ nổ ra 1997 lan sang năm 1998 ra các châu lục đã cho ta một so sánh

đối lập thế nào là kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa Chính những người trong

cuộc đã tự định nghĩa kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, như Bộ trưởng tài

chính Nhật đã nói: “Khủng hoảng tiền tệ là khủng hoảng kinh tế chu kỳ của chủ

nghĩa tư bản” tại diễn đàn kinh tế thế giới Đavos- Thụy Sĩ

Trên báo chí thế giới đã xuất hiện nhiều bài báo nhắc đến cuộc khủng

hoảng kinh tế thế giới năm1929-1932 và cảnh báo nhiêu dấu hiệu cho thấy nếu

không sửa chữa sai lầm, thế giới tư bản có thể quay trở về thời kỳ vô chính phủ

của các thế kỷ trước và ba thập niên đầu của thế kỷ XX Điều đó có nghĩa các

nhà kinh tế đã thấy lại hai khuyết tật của chủ nghĩa tư bản mà J.M.Keynes nhà

cách mạng trong kinh tế học, đã nêu lên là khủng hoảng kinh tế chu kỳ thất

nghiệp Và hạ lãi suất liên tiếp ba lần ở Mỹ từ 5,5% xuống 4,75% chứng tỏ các

nhà quản lý kinh tế vĩ mô sau hai thập kỉ sợ hãi lạm phát và xa rời học thuyết của

Keynes đã quay trở về dùng học thuyết này để chữa chạy hai khuyết tật lớn của

chủ nghĩa tư bản đang có nguy cơ tái diễn như năm 1929-1932

Từ khủng hoảng kinh tế Đông Nam á năm 1997 lan rộng ra các châu lục

khác cho ta thấy một khuyết tật thứ ba của chủ nghĩa tư bản: đó là sự dung túng

cho đầu cơ ở thị trường chứng khoán phát triển ngày càng nguy hiểm Những

công cụ tài chính mới phát minh ở Mỹ vào cuối thập niên 70 các quyền chọn lựa

các hợp đồng tương lai đã được các quỹ đạo đầu cơ dùng để lũng đoạn thị trường

tiền tệ và thị trường chứng khoán của các nước Châu á giết chết một con hổ

Châu á

Điều may mắn cho loài người là quỹ đầu cơ quản lý vốn dài hạn (LTCM –

Long Terme Capital Mangenient) bị đổ bể và chính phủ Mỹ phải cứu trợ thiệt

hại 110 tỷ USD (lớn hơn cả thiệt hại của tất cả các thiên tai trên thế giới được

ước tính là 90 tỷ USD) đã vạch rõ các tai hại của đầu cơ tài chính tiền tệ Quỹ

bảo vệ giá đã lợi dụng sai lầm về chính sách của nước chủ nhà phá giá đồng tiền

của bao nước đẩy họ vào vòng khủng hoảng tiền tệ Nhưng hành động phá hoại

ghê gớm của các quỹ này lại được luật chứng khoán Mỹ bao che và nhiều nước

khác vô tình du nhập luật chứng khoán Mỹ, cũng coi là hợp pháp Vì thế có thể

coi khuyết tật thứ ba của Chủ Nghĩa Tư Bản được che dấu kỹ tới mức ngay ở

nước ta, dù nghị định 18/1998NĐ - CP ngày 17-11-1998 về chứng khoán và thị

trường chứng khoán đã cấm bán khống để ngăn chặn ngay từ đầu kiểu đầu cơ

bao cấp và cực kỳ nguy hiểm này, mà khá đông nhà tài chính học đã không ngới

lời ca ngợi đầu cơ chứng khoán bằng cách lặp lại theo kiểu: “Đầu cơ là ưu thế

của thị trường chứng khoán” Một số còn đi xa hơn, định nghĩa bán khống là bán

non để che dấu bản chất đầu cơ tàn bạo của nó

Nhìn rõ ba khuyết tật lớn đó của chủ nghĩa tư bản chúng ta, chúng ta có

thể định nghĩa cụ thể hơn kinh tế thị trường theo định hướng XHCN

Trước hết đó là một nền kinh tế được loại bỏ những khuyết tật nói trên

Khuyết tật khủng hoảng kinh tế chu kỳ đã được học thuyết Keynes chữa trị căn

bản để chỉ còn là những cuộc suy thoái chu kỳ nhẹ hơn nhiều Nếu như khủng

hoảng kinh tế năm 1929-1932 đã làm tốc độ tăng trưởng kinh tế toàn cầu trở

thành –30% thì suy thoái chỉ tác hại tới mức –1% cao nhất là -5,5% trước cuộc

khủng hoảng tiền tệ năm 1997 Cuộc khủng hoảng tiền tệ Đông á đã làm thành

tựu kinh tế 10-30 năm của các nước này bị xoá sạch trong vài tháng đã là dấu

hiệu của sự quay trở lại cuộc khủng hoảng năm 1929 của kinh tế thị trường tư

bản chủ nghĩa

Như vậy chúng ta có thể tin rằng hai khuyết tật: khủng hoảng chu kỳ và

đầu cơ tài chính có thể khắc phục được sớm Còn khuyết tật thất nghiệp thì phải

chờ sau khi công nghiệp hoá hiện đại hoá làm của cải vật chất tuôn trào, đủ sức

đảm bảo những nhu cầu cần thiết của con người, chúng ta mới có thể tìm ra cách

chữa trị tận gốc Điều thuận lợi cho chúng ta trên con đường xoá bỏ các khuyết

tật của chủ nghĩa tư bản là chính chủ nghĩa tư bản cũng dần dần nhận ra những

khuyết tật này và tự điều chỉnh để tồn tại

Thứ hai, kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa phải có kiểu

phân phối khác Nhiều nhà kinh tế cho rằng chủ nghĩa tư bản có năng xuất lao

động cao hơn, giầu có hơn “chủ nghĩa xã hội theo kiểu bao cấp” nên phải chấp

nhận những điểm không công bằng của nó như phân biệt giàu nghèo Như vậy

họ đã cho rằng phân phối theo tư bản là điều tất yếu của chủ nghĩa tư bản không

thể sửa đổi được: người giàu tự nhiên sẽ có nhiều quyền tự do hơn người nghèo,

kể cả tự do đầu cơ, tự do tấn công quân sự và kinh tế nước khác như vụ tấn công

Irắc cuối năm 1990 Từ đó chúng ta có thể tấy rằng công bằng xã hội theo định

hướng XHCN vẫn phải là điều phân biệt giữa kinh tế thị trường và kinh tế thị

trường theo định hướng XHCN Chúng ta có thể thiết lập nguyên tắc phân phối

theo lao động để thay thế dần phân phối tư bản Lúc đầu phân phối theo tư bản

có thể chấp nhận và chiếm ảnh hưởng chi phối nhưng với sự giác ngộ về chủ

nghĩa xã hội nguyên tắc phân phối theo tư bản sẽ dần co lại, nhường chỗ cho

phân phối theo lao động Vì lẽ thường tình người ta chấp nhận nhưng người làm

giàu bằng trí thông minh và khó chấp nhận những kẻ trọc phú làm giàu bằng

mánh khoé lừa đảo, kể cả những nhà đầu cơ trí thức cao cũng biện bạch cho

mình rằng: ”đầu cơ được miễn trừ các khái niệm về đạo đức” Trong kinh tế thị

trường, phân phối theo đầu cơ đang phá hoại ghê gớm sức sản xuất qua khủng

hoảng tiền tệ, kẻ đầu cơ là kiếm bẫm nhưng kiếm một phá mười Cho nên cấm

bán khống là một chủ trương sáng tạo để hạn chế tiến tới xoá bỏ kiểu phân phối

này

Thứ ba là kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa chỉ phục vụ cho những nhu cầu có

khả năng thanh toán, không quan tâm phục vụ nhu cầu thực sự của người dân,

nên ai có khả năng thanh toán cao sẽ được phục vụ tốt hơn Vì vậy, luôn có sự

phân biệt đối sử, có những thị trường chỉ giành cho người giàu, tầng lớp trung

lưu cũng khó có đủ tiền bén mảng vào đó Ở đó lương thực có thể dư thừa, đủ

thoả mãn nhu cầu về ăn uống của mọi người nhưng vẫn có người đói thậm trí

chết đói vì có nhu cầu mà không có khả năng thanh toán Từ đó kinh tế thị

trường định hướng xã hội chủ nghĩa phải thoả mãn trước hêt nhu cầu thực sự của

con người, đánh thuế thật cao vào những thị trường chỉ phục vụ cho nhu cầu

trưng diện giàu sang

Thứ tư là kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa tạo điều kiện cho tư bản giả

cũng có thể mua bán được mà không phân biệt các thị trường sản sinh ra lợi

nhuận và chia nhau cái bánh lợi nhuận như thị trường hàng hoá và dịch vụ, với

những thị trường không tạo ra lợi nhuận như thị trường chứng khoán thứ cấp

Đây là nơi người ta chỉ có thể kiếm lời bằng cách thắng lột của người thua Vì

vậy kinh tế thị trường theo định hướng xã hội chủ nghĩa phải hạn chế sự phát

triển của các thị trường có tính chất cờ bạc như vậy mà không hề tăng thêm đồng

vốn nào cho xã hội

Thứ năm, đã làm cho kinh tế thị trường thì mọi thứ đều là hàng hoá, kể cả

đất đai, văn hoá, giáo dục và y tế, đó là quy luật thị trường Chúng ta không thể

duy ý trí cho thứ này là hàng hoá, thứ khác không phải là hàng hoá mà chỉ có thể

coi sản phẩm văn hoá, giáo dục và y tế là hàng hoá đặc biệt phải áp dụng ngay

những biện pháp phân phối đặc biệt Ví dụ trợ giá, cấp kinh phí làm một bộ phim

cũng là dùng quy luật giá trị để khuyến khích mặt hàng văn hoá, hạn chế quy luật

chạy theo lợi nhuận để làm lệch hướng chính sách văn hoá

Với quan niệm về kinh tế thị trường theo định hướng XHCN như trên,

việc xây dựng kinh tế thị trường theo định hướng XHCN có thể có những khác

biệt khó dung hoà với kinh tế thị trường thế giới Chúng ta không thể đóng cửa

để tách biệt thị trường trong nước ra khỏi thị trường thế giới, để các khuyết tật

của chủ nghĩa tư bản không xâm nhập vào thị trường trong nước

Chúng ta vẫn có thể xây dựng kinh tế thị trường theo định hướng XHCN

bằng cách thuyết phục và thúc đẩy cuộc tự điều chỉnh của chủ nghĩa tư bản Thế

giới đang vang lên những yêu cầu cải cách thị trường tài chính, đó là xu hướng

tất yếu của sự phát triển Mặt khác, các tư tưởng khoa học mới lúc đầu có thể bị

thiểu số như Galile bị toà án giáo hội đưa lên giàn hoả thiêu nhưng trái đất vẫn

quay Sức mạnh của những tư tưởng khoa học mới, đúng đắn luôn luôn thắng số

đông đang mang những tư tưởng cũ đã hằn sâu vào nếp suy nghĩ

Nhưng để thúc đẩy sự phát triển của khoa học, nhất là trong kinh tế học, thiết

nghĩ các quan điểm khác nhau nên thẳng thắn đối thoại Nhiều khi xuất phát

điểm của những quan điểm khác nhau lại bắt đầu bằng sự ngộ nhận để giải toả

như nhiều người không có ý định ca ngợi đầu cơ, nhưng lại gỡ tội cho đầu cơ

bằng lời khuyên chí tình: “Tự tiên trách kỷ, hãy nhìn kỹ những sai lầm về chính

sách mà mình mắc phải không nên đổ tội cho đầu cơ” Những người khuyên như

vậy chỉ quên mất rằng không nên đổ tội cho đầu cơ để chạy tội cho những sai

lầm về chính sách thì cũng không nên đổ tội cho các sai lầm về chính sách để gỡ

tội cho đâu cơ

Kinh tế thị trường theo định hướng XHCN chỉ là hình thái cao hơn của

kinh tế thị trường tư bản chủ nghĩa, nếu nhận thức đúng sẽ có khả năng thực hiện

trong thực tế, rất mong có sự trao đổi để hình dung rõ kinh tế thị trường theo

định hướng XHCN

1.2.Kinh tế thị trường theo định hướng XHCN ở Việt Nam

1.2.1 Về lý luận và phương pháp luận Mác-xít

Nền kinh tế theo con đường CNXH ở nước ta là một nền kinh tế thống

nhất gồm nhiều thành phần, trong đó mỗi thành phần đều có vị trí, vai trò của nó

không thể thiếu được và có quan hệ mật thiết với nhau, dù rằng trong đó có mâu

thuẫn giữa tư hữu và công hữu, giữa lao đông và bóc lột, giữa kinh doanh vì lợi

nhuận (không nên hiểu nhầm mọi kinh doanh vì lợi nhuận đều là chủ nghĩa tư

bản) Có thành phần là chủ đạo, có thành phần là nền tảng: không chỉ các thành

phần chủ đạo, có thành phần khác mà các thành phần khác cũng tác động trở lại

những thành phần chủ đạo và nền tảng Lại phải nói đến sự đan xen các hình

thức sở hữu khác nhau của một thành phần kinh tế, ngay trong một doanh

nghiệp, cả doanh nghiệp nhà nước Chẳng lẽ trên “con tàu thống nhất” cùng đi

lên CNXH như vậy, lại có những cái gọi là “phi chủ nghĩa xã hội” hay sao?

Đương nhiên “mọi sự vật hiện tượngđều là sự thống nhất và đấu tranh của

các mặt đối lập”- các thành phần kinh tế vừa thống nhất vừa đấu tranh và cạnh

tranh - cạnh tranh là lành mạnh và không lành mạnh, tự giác đi đôi với tự phát,

tích cực xen kẽ tiêu cực, những “âm binh” thị trường thường xuyên muốn vượt

qua tay “ấn quyết” của đạo sĩ Nhưng tất cả đều vận động theo sự phân công lao

động xã hội, chuyên môn hoá và hợp tác hoá của quá trình xã hội hoá sản xuất

(trong phạm vi quốc gia dần dần gắn liền với quốc tế) với vai trò chủ đạo của

kinh tế nhà nước và sự quản lý của nhà nước XHCN theo cơ chế thị trường kế

hoạch đi lên CNXH

Không thể phủ định rằng các thành phần kinh tế cá thể và kinh tế tiểu chủ

vốn thuộc phạm trù chủ nghĩa tư bản Kinh tế cá thể và kinh tế tiểu chủ đương

nhiên là “hậu bị quân” - của chủ nghĩa tư bản, “hằng ngày, hằng giờ tự phát sinh

ra chủ nghĩa tư bản” như nhận xét của Lênin Nhưng trong xu thế thuộc về chủ

nghĩa xã hội và trên con đường đi lên CNXH, đi theo CNXH, chứ không phải là

hậu bị quân của chủ nghĩa tư bản; Không có lý do gì mà chúng ta đẩy chúng vào

quỹ đạo của chủ nghĩa tư bản Kinh tế hộ nông dân ngày nay cũng không hoàn

toàn là kinh tế cá thể như khi nông dân được chia ruộng đất trong cách mạng dân

tộc dân chủ nhân dân, bởi ruộng đất thuộc sở hữu nhà nước - nhà nước giao cho

nông dân toàn quyền sử dụng ruộng đất lâu dài và kinh tế hộ nông dân cũng từng

bước đi vào kinh tế hợp tác theo nhiều hình thức khác nhau

Còn thành phần knh tế tư bản nhà nước và thành phần kinh tế tư bản tư

nhân (kinh tế tư bản tư nhân trong điều kiện của chuyên chính vô sản ít nhiêu

đều mang tính chất tư bản nhà nước) thì thế nào? Xin nhắc lại lời của Lênin: đó

là “chủ nghĩa tư bản nhưng là chủ nghĩa tư bản phục vụ cho nhân dân lao động

do đó nó không còn là chủ nghĩa tư bản nữa”: chủ nghĩa tư bản nhà nước là “3/4

XHCN” Nếu xem xét một cách siêu hình, tách rời các điều kiện cụ thể thì chắc

chắn đó là chủ nghĩa tư bản “phản CNXH” chứ không chỉ “phi CNXH” Điều đó

càng đúng khi các doanh nghiệp tư nhân tư bản chủ nghĩa hoạt động không chỉ

dựa vào sở hữu của nhà tư bản mà còn dựa vào sở hữu nhà nước XHCN giao cho

tài sản, vốn Như một chủ trang trại ở Long An có vốn 16 tỷ đồng kinh doanh

trên 16 ha đất sình lầy do địa phương giao Một chủ trang trại khác cũng ở Long

An có vốn 11 tỷ đồng kinh doanh trồng rừng trên 2350 ha do địa phương giao

Ngay những doanh nghiệp nhà nước - vốn được coi thuộc thành phần kinh

tế “XHCN”khi mà ở đó cổ phần thuộc sở hữu nhà nước chiếm địa vị chi phối