Việt Nam trong nền kinh tế thị trường

Việt Nam trong nền kinh tế thị trường.

Lời mở đầu

Trong 10 năm trở lại đây,đất nước ta đã có nhiều đổi thay đáng tích cực.Kinh tế đất nước ngày càng đi lên,chính trị ổn định,đời sống nhân dân ngày càng được nâng cao

Trước đây,vì phải trải qua 2 cuộc chiến tranh lớn nền kinh tế ở trong tình trạng kiệt quệ,vì phải lo cho cuộc đấu tranh giải phóng đất nước nên chúng ta không có điều kiện phát triển kinh tế cộng với tư duy lạc hậu ,dập khuôn một cách máy móc mô hình kinh tế của Liên Xô - nền kinh tế tập trung,bao cấp – không phát huy được nhân tài

Tuy nhiên từ đại hội VI của Đảng Cộng sản Việt Nam,Đảng ta đã thực hiện đổi mới tư duy,đưa nền kinh tế chuyển sang cơ chế thị trường,mở rộng quan hệ với các nước tư bản và bình thường hoá quan hệ với Mĩ,đất nước ta đã có những thay đổi rõ rệt

Trước đây, nhà nước không công nhận kinh tế tư bản và kinh tế tư nhân vỉ thế đã không phát huy được tính sáng tạo và tự chủ Với đường lối mở cửa rất đúng đắn của Đảng thừa nhận nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần ,đến nay đã có nhiều Doanh nghiệp tư nhân,liên doanh…….đã và đang không ngừng phát triển đóng góp không nhỏ vào sự phồn vinh của đất nước

Việt Nam trong nền kinh tế thị trường

Chúng ta đã bước vào nền kinh tế thị trường đựơc hơn 10 năm,thực tế đã chứng minh đây là một mô hình kinh tế rất ưu việt Các Doanh nghiệp nhất là các Doanh nghiệp tư nhân và Công ty liên doanh phát huy hiệu quả năng lực của mình vì cơ chế rất thông thoáng cởi mở Nhưng một yếu tố vô cùng quan trọng là vì vốn của chính các Doanh nghiệp bỏ

ra, nên đã khiến họ toàn tâm toàn ý phát huy hiệu quả đồng vốn của mình

Ngay cả các Doanh nghiệp nhà nước , các chủ Doanh nghiệp cũng đã phát huy được tính sáng tạo của mình vì họ không còn bị các chỉ tiêu , pháp lệnh áp đặt như trước

Hơn thế nữa,trong nền kinh tế thị trường tính cạnh tranh rất cao.Các Doanh nghiệp cạnh tranh rất mạnh mẽ để có chỗ đứmg trên thị trường.Chính vì sự cạnh tranh giữa các Doanh nghiệp dẫn đến giá cả rẻ,chất lượng hàng hoá được nâng lên,mẫu mã sản phẩm trang trí rất đẹp vv….điều đó rất có lợi cho người tiêu dùng

Trước đây khi chúng ta còn trong cơ chế kế hoạch hoá tập trung , quan liêu bao cấp,hàng hoá sản xuất ra không theo nhu cầu của thị trường màtheo chế độ phân phôí cho nên hàng hoáchất lượng không cao,chất lượng thấp,ít chịu cải tiến mẫu mã

Nhưng khi bước vào cơ chế thị trường, các Doanh nghiệp phải tự lực cánh sinh không thể trông chở ỷ lại vào nhà nước được nữa

Sau hơn 10 năm đổi mới,kinh tế đất nước thay đổi rõ rệt theo chiều hướng tích cực,trước đây chúng ta còn phải nhập khẩu gạo,thậm chí phải nhập cả gạo kém chất lượng của ẤÂn Đôä nhưng ngày nay chúng ta đã có

thể xuất khẩu gạo,thậm chí là nước đứng thứ 2 về xuất khẩu gạo,chúng

ta còn là cường quốc về xuất khẩu cà phê,hạt điều

Tuy nhiên trong nền kinh tế thị trường ở nước ta còn có nhiều khuyết tật;trong nền kinh tế có tính cạnh tranh cao như vậy sẽ đẫn tới nhiều Doanh nghiệp làm ăn không hiệu quả bị đẩy tới bờ vực của sự phá sản và hậu qủa là hàng chục nghìn ngưởi sẽ bị mất việc làm.Sự phân hoá giàu nghèo diễn ra nhanh chóng,thêm vào đó là sự ô nhiễm môi trường vì các Doanh nghiệp chỉ nghĩ tới lợi nhuận trước mắt mà quên đi những tác hại họ đã trực tiếp hay gián tiếp gây ra,thêm vào đó là sự suy đồi đạo đức trong giới trẻ do ảnh hưởng cuả văn hoá phương Tây

Tuy đã bước vào nền kinh tế thị trường nhưng nền kinh tế của chúng ta vẫn còn là một nền kinh tế chậm phát triển Trong khi hầu hết các nền kinh tế khác trên thế giới không còn xa lạ gì với thị trường chứng khoán thì chúng ta mới thiết lập được thị trường chứng khoán vào đầu năm 2000 tại thành phố Hồ Chí Minh.Tuy vậy khối lượng giao dịch còn rất khiêm tốn,số lượng các công ty được niêm yết cổ phiếu chỉ khoảng

10 công ty.Tiền nhàn rỗi trong nhân dân là rất lớn,nhưng kiến thức của người dân về thị trường chứng khoán là rất thấp,cộng với tâm lý e ngại rủi ro khiến cho thị trường chứng khoán của chúng ta hoạt động rất cầm chừng

Để đáp ứng với tình hình kinh tế,xã hội đang đổi thay nhanh chóng và thích nghi với thực tiễn khách quan, Quốc hội đã nhiều lần thay đổi bổ sung luật nhất là Luật Doanh nghiệp và Luật Đầu tư tạo ra cơ chế thông thoáng hơn cho các Doanh nghiệp và các nhà đầu tư có cơ hôị làm ăn Từ khi Luật Doanh nghiệp ,ø Luật Công ty và Luật đầu tư đi vào cuộc sống có hàng loạt công ty ra đời,đến nay chúng ta đã có 4 loại hình Doanh nghiệp (chia theo hình thức sở hữu): Doanh nghiệp Nhà

nước,Doanh nghiệp tư nhân,Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoaì,Công ty và loại hình Hợp tác xã

Xét về hiệu quả kinh doanh thì các Doanh nghiệp tư nhân và Doanh nghiệp có vốn đầu tư nước ngoài là làm ăn có hiệu quả hơn cả.Các Doanh nghiệp nhà nước mặc dù chiếm khoảng trên 70% số lượng,hơn 60% tư liệu sản xuất và khoảng 80% số lượng lao động,chưa kể đến những lợi thế về vay vốn và được sự bảo hộ của nhà nước nhưng chỉ sản xuất ra 50% của cải vật chất.Tronh khi đó,các Doanh nghiệp tư nhân chỉ chiếm có 20 % số lượng nhưng sản xuất ra số lượng hàng hoá khá lớn Thu nhập của người lao động trong các thành phần kinh tế tư nhân cao gấp đôi thu nhập của người lao động trong các Doanh nghiệp nhà nước

Tuy nhiên ,các Doanh nghiệp tư nhân có qui mô sản xuất rất nhỏ

vì thiếu vốn và năng lực quản lý.Sắp tới khi Việt Nam ra nhập AFTA thì các Doanh nghiệp tư nhân sẽ rất khó trụ vững trước sự cạnh tranh của các tập đoàn tư bản lớn

Về đầu tư nước ngoài,nhờ chính sách cởi mở, chúng ta đã kêu gọi được nhiều nguồn đầu tư nước ngoài.Đến nay đã có hàng chục quốc gia và lãnh thổ đầu tư vào Việt nam đứng đầu là Singapore rồi đến Nhật bản ,Đaì Loan.Đến nay chúng ta đã thu hút được khoảng 41 tỷ USD ( bao gồm cả vốn ODA lẫn FDI ) và đã giải ngân được hơn 20 tỷ

Năm 2000 vừa qua, chúng ta đã thông qua được Luật đất đai mới:cho phép người nước ngoài và Việt kiều có thể thuê đất dễ dàng để tạo điều kiện cho họ yên tâm làm ăn tại Việt nam.Đầu năm 2001 chúng

ta đã hạ giá vé máy bay cho người nước ngoài,tiến tới hạ giá vé cho người nước ngoài ngang bằng với giá vé cho người Việt Nam.Những thay đổi kể trên cùng sự ổn định về chính trị sẽ làm cho các nhà đầu tư nước

ngoài yên tâm làm ăn ở Việt Nam và cũng sẽ thu hút nhiều hơn khách du lịch vào Việt Nam

Năm2001 vừa qua Việt nam và Mĩ đã thông qua Hiệp định thương mại Việt Mĩ, Hiệp định này sẽ thúc đẩy hơn nữa hoạt đầu tư và kinh doanh giữa hai nước.Nhưng do các Doanh nghiệp Việt nam còn thiếu kinh nghiệm và kiến thức cũng như hiểu rõ về pháp luật nên chúng ta đã mất khá nhiều cơ hội làm ăn ,thậm chí còn bị lừa.Điển hình nhất là vụ

“Cà phê Trung Nguyên”,đây là một công ty cà phê rất có tiếng ở Việt nam và quốc tế nhưng do không hiểu Luật pháp Mĩ và chưa có kinh nghiệm nên chúng ta đã bị ăn cắp bản quyền một cách trắng trợn.Đây là một bài học cho các Doanh nghiệp Việt Nam khi làm ăn với một môi trường mà tính cạnh tranh rất cao

Các Doanh nghiệp Việt Nam phải luôn bắt kịp với các văn bản phát luật hiện hành và những văn bản pháp luật mới ra đời để có những chiến lược kinh doanh tốt.Ví dụ như tháng 5 năm 2002 vừa qua,Tổng thống G.W.Bush đã thông qua một đạo luật theo đó các loại cá da trơn không phải của Mĩ thì không được coi là Capfish ,đạo luật này nhằm bảo vệ sản phẩm cá của Mĩ đang bị lép vế trước cá Basa của Việt Nam.Nếu các Doanh nghiệp Việt Nam không nắm vững điều luật trên và có các biện pháp điều chỉnh để thích nghi với sự thay đổi trên họ sẽ mất thị phần tại thị trường này

Tại Mĩ, hiện nay có hàng chục nghìn điều luật chưa kể luật tại các Bang của Mĩ cũng rất khác nhau.Các Doanh nghiệp Việt Nam muốn làm ăn ở Mĩ nói riêng và với các nước khác nói chung cần phải tìm hiểu rất kỹ luật pháp của nước đó.Bởi vì môi trường luật pháp tại các nước tư bản rất chặt chẽ và nghiêm minh chứ không lỏng lẻo và dễ lách luật như ở Việt Nam

Trở lại với tình hình trong nước,trong những năm qua Quốc hội ta đã có nhiều điều chỉnh,cụ thể là các Luật về thành lập ,phá sản và giải thể Doanh nghiệp.Luật quyđịnh:Tất cả các công dân Việt Nam đủ 18 tuổi,tổ chức kinh tế Việt Nam có tư cách pháp nhân thuộc các thành phần kinh tế,tổ chức xã hội có quyền góp vốn đầu tư hoặc tham gia thành lập công ty trách nhiệm hữu hạn,công ty cổ phần Giờ đây,khi muốn thành lập một công ty,các loại giấy tờ ,thủ tục đã được giảm đáng kể

Tuy vậy,vẫn còn hiện tượng bất bình đẳng giữa công ty thuộc sở hữu nhà nước và sở hữu tư nhân, ví dụ như thủ tục vay vốn rất nhiễu nhương dẫn đến các hành vi hối lộ.Ngoài ra,khi Luật chống độc quyền chưa được ra đời thì hành vi độc quyền của một số nghành sẽ dẫn tới thiệt thòi cho người tiêu dùng.Ví dụ như Bưu điện và Điện lực,hai đơn vị kinh tế này vì được hưởng cơ chế độc quyền cho nên giá cước viễn thông và tiền điện rất cao

Giá cước viễn thông của chúng ta cao gấp 3 lần Singapore trong khi thu nhập của người dân Singapore cao hơn thu nhập của người dân Việt Nam 100 lần,hay như tiền điện hàng tháng xảy ra hiện tượng cực kì bất hợp lí,đó là:sử dụng điện càng nhiều thì cứ mỗi Kw trên giờ điện tăng lên sẽ phải chịu phí cao hơn số Kw trước đó

Chưa hết,trong khi nhà nước không cấm tư nhân kinh doanh một số nghành như xăng dầu nhưng lại cho thành lập các Tổng công ty 91 để kiềm chế khiến tư nhân không dám nhảy vào kinh doanh Vì nếu tư nhân nhảy vào lĩnh vực này họ chắc chắn sẽ gặp thất bại do các Tổng công ty

91 đều là các tập đoàn kinh tế lớn được nhà nước bảo hộ

Hiện Quốc hội đang xem xét dự luật theo đó các Tổng công ty chuyển sang cơ chế Công ty Mẹ- con,lúc đó các công ty con sẽ bớt chịu sự chi phối hành chính của cơ Tổng công ty

Nhà nước đã và đang từng bước tạo ra các cơ chế thông thoáng hơn ,công việc còn lại là tự các Doanh nghiệp phải điều chỉnh và tận dụng triệt để những chính sách của nhà nước

Nước ta với số dân gần 80 triệu người,với một nền kinh tế có tốc độ tăng trưởng hàng năm trên 6% sẽ là một thị trường tiêu thụ lớn Thế nhưng các Doanh nghiệp trong nước lại chỉ chú trọng vào khâu xuất khẩu mà để ngỏ thị trường trong nước cho hàng hoá nước ngoài ồ ạt vào Việt Nam chiếm lĩnh thị trường đặc biệt là hàng hoá Trung Quốc với giá rẻ.Mặc dù nhà nước đã có một số biện pháp để bảo hộ trong nước như dán tem hàng hoá đã đánh thuế để hạn chế hàng nhập lậu từ Trung Quốc nhưng do chưa ngăn chặn được hàng nhập lậu ngay từ khu vực biên giới Việt –Trung nên hàng hoá trốn thuế vẫn lọt qua cửa khẩu

Nhưng việc để mất thị trường không thể đổ hoàn toàn trách nhiệm lên nhà nước mà còn do các Doanh nghiệp trong nước ít chịu khó tìm hiểu nhu cầu thị trường và nâng cao chất lượng cũng như mẫu mã.Trong

4 năm qua xe máy Trung Quốc với giá rẻ hơn 3 lần so với xe máy nội địa,trong khi kiểu dáng không hề thua kém thậm chí còn đa dạng hơn

Điểm yếu của các Doanh nghiệp Việt Nam trong việc để mất thị trường là họ chưa có chiến lược kinh doanh đúng hoặc không có chiến lược cụ thể.Trong khi đó các Doanh nghiệp nước ngoài đều có những chiến lược kinh doanh rất chặt chẽ ,cụ thể theo từng bước sau :ý đồ phát triển – Sứ mạng của Doanh nghiệp – Hệ thống các đường lối – Phương thức –Chương trình hành động

Với một chiến lược chặt chẽ như vậy các Doanh nghiệp sẽ có cơ sở cho việc lập kế hoạch dài hạn nhằm phát triển Doanh nghiệp một cách bền vững ,nó là căn cứ để đầu tư chính xác,nâng cao hiệu quả trong kinh doanh ,đồng thời là cơ sở cho việc tổ chức quản lí các yếu tố

,lĩnh vực nhằm nâng cao hiệu quả kinh tế lâu dài và sẽ tạo điều kiện cho việc huy động các nguồn lực ,tránh tình trạng rủi ro

Lấy ví dụ hãng Honda ta thấy hãng này đã áp dụng rất tốt chiến lược kinh doanh.Đầu tiên phải kể đến việc thâm nhập thị trường Việt Nam của xe hai bánh.Khoảng những năm 80 ,Honda cho ra đời loại xe cub 50 với chất lượng rất tốt,bền và khoẻ Ở vào thời điểm đó có một chiếc xe máy đối với người Việt Nam đã là niềm ao ước khó thực hiện được cho nên ý đồ phát triển của Honda là lấy độ bền làm tiêu chí số một bởi vì vào thời điểm đó người dân vẫn có thích hàng hoá “ Nồi đồng cối đá”

Sau đó đến thời kỳ 1990 - 91 khi đời sống của người dân Việt Nam đã được nâng lên ,họ không chỉ cần hàng hoá bền mà còn phải có hình thức đẹp,khi đó Honda lại tung ra sản phẩm Dream với hình thức khá đẹp mặc dù chất lượng không thể so với xe cub 50 ,nhưng thị trường vẫn chấp nhận.Đến khi loại xe cub đã đứng vững trên thị trường rồi họ lại cho

ra đời một loạt sản phẩm khác với hình thức rất lạ mắt đầu tiên là xe Wave rồi Spacy và đỉnh điểm là xe @ với giá rất cao nhưng lại rất chúng với thị hiếu của thanh niên ,cho nên loại xe này bán cũng khá chạy

Qua ví dụ trên ta thấy hãng Honda luôn đưa ra những chiến lược kinh doanh rất hợp lí

Một điểm yếu nữa của các Doanh nghiệp Việt Nam là hầu hết các Doanh nghiệp đều không có triết lí kinh doanh.Điều này đã khiến cho các Doanh nghiệp này không có bản sắc riêng và làm mất đi định hướng của mình.Điều này vẫn tồn tại bởi các Doanh nghiệp đó không nhận thức được tầm quan trọng của việc xây dựng bộ triết lý kinh doanh.Trong khi đó các tập đoàn lớn đều có những bộ triết lý kinh doanh rất mẫu mực.Xin nêu lên những điển hình như tập đoàn Mashu bi ta có triết lý:

“ Xí nghiệp là nơi đào tạo con người “

“ Quản lý là sự phục vụ con người “ – Sony

“ Tôn trọng người làm “ - IBM

“Đương đầu với những thách thức cam go nhất trước tiên” Honda

“ Tinh thần luôn động não,độc lập sáng tạo “ – Sony

Qua những ví dụ trên ta thấy các tập đoàn lớn đều rất chú trọng đến yếu tố con người và rất thực tế,điều đó giúp cho người làm công luôn có cảm giác là mình đang được làm việc trong một môi trường công bằng - không có sự phân biệt rõ rệt giữa giới chủ và những người làm công.Hơn nữa nhân viên có cảm giác họ chính là người chủ công ty và độc lập sáng tạo và cống hiến hết mình

Sở dĩ các Doanh nghiệp Việt Nam còn chưa chú trọng đến việc xây dựng triết lý kinh doanh một phần cũng do tư tưởng kinh doanh trong vănø hoá Việt Nam truyền thống luôn có thái độ coi thường giới thương nhân,họ thường bị gọi là “ Con buôn “

Hơn nữa với đa số người dân đều sống nhờ nông nghiệp nên họ luôn có tư tưởng trọng nông : “ Sĩ – nông – công – thương “.Một lý do không kém phần quan trọng khiến các Doanh nghiệp Việt Nam là trong thời bao cấp vốn của Doanh nghiệp do Nhà nước lo hoàn toàn ,thậm chí nếu lỗ cũng được Nhà nước bù lỗ.Chính vì thế cho nên các Giám đốc thường chẳng quan tâm việc định hướng cho công ty của mình vì lỗ đâu Nhà nước chịu – Cha chung không ai khóc

Trong thời buổi kinh tế thị trường này hiện trên vẫn rất phổ biến đối với các Doanh nghiệp nhà nước.Trái lại,các Doanh nghiệp có đầu tư nước ngoài phát huy vai trò của Triết lý kinh doanh rất tốt.Họ mang vào

Việt Nam & sử dụng nó như một công cụ quản lý chiến lược.Tương tự ,các Công ty TNNH & Doanh nghiệp tư nhân,các lãnh đạo tổng kết kinh nghiêm kinh doanh đúc rút thành triết lý và truyền bá cho cán bộ nhân viên

Để khắc phục tình trạng thiếu những định hướng cho các Doanh nghiệp quốc doanh ,Nhà nước cần hoàn thiện môi trường pháp luật,xây dựng luật kinh doanh thống nhất,chủ động phát huy bản sắc dân tộc để tạo điều kiện tinh thần cho các triết lý kinh doanh tích cực phát triển.Cần đào tạo cán bộ quản trị Doanh nghiệp có lý tưởng kinh doanh tốt đẹp,hiệu quả cao.Lãnh đạo gương mẫu thực hiện triết lý kinh doanh,mọi người phải trung thành với triết lý kinh doanh

Một trong những thiếu xót lớn của các Doanh nghiệp Việt Nam là khâu Marketing.Đây là một khâu rất quan trọng nếu không muốn nói là điều kiện tiên quyết để công ty có thể tồn tại và phát triển.Thiếu những nghiên cứu Marketing các Doanh nghiệp không thể xác định được định lượng thị trường, hành vi người tiêu dùng dẫn đến việc không xác định được nhóm khách hàng,không thể giải thích được suy nghĩ của khách hàng nên không thể xây dựng được mô hình kích thích đáp lại.Tóm lại là các Doanh nghiệp của chúng ta không chịu phân tích thị trường

Lý do thứ hai là các Doanh nghiệp thiếu công tác thu thập thông tin về sản phẩm và dịch vụ.Cụ thể là sụ đầu tư cho sự nổi tiếng,các Doanh nghiệp Nhật rất chú trọng khâu này,vì thế khi nói đến hàng hoá của Nhật là mọi người rất tin tưởng Các công ty danh tiếng của Nhật được mọi người tin cậy phải kể đến:Sony chuyên vể tivi ,đài cassette –Hitachi với tủ lạnh và điều hoà nhiệt độ –Ricoh với sản phẩm máy photocopy – Fuji với sản phẩm phim máy ảnh … Có được những danh tiếng đókhông phải là ngẫu nhiên mà có.Ngay cả hãng cocacola,tuy là một hãng nước ngọt cực