Nghiên cứu so sánh tư tưởng chính trị của lê quý đôn và jeong yak yong tt

Vì vậy, chúng tôi đã lựa chọn tư tưởng chính trị của hai nhà Nho học tiêu biểu của hai nước là Lê Quý Đôn của Việt Nam và Jeong Yak Yong của Hàn Quốc làm đối tượng nghiên cứu của luận án

VIỆN HÀN LÂM KHOA HỌC XÃ HỘI VIỆT NAM

HỌC VIỆN KHOA HỌC XÃ HỘI

KIM SANG HO

NGHIÊN CỨU SO SÁNH TƯ TƯỞNG CHÍNH TRỊ CỦA LÊ QUÝ ĐÔN VÀ JEONG YAK YONG

Ngành : Triết học

Mã số : 9 22 90 01

TÓM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ TRIẾT HỌC

HÀ NỘI – 2020

Công trình được hoàn thành tại:

Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

Người hướng dẫn khoa học: PGS TS LÊ THỊ LAN

Phản biện 1: GS.TS Nguyễn Ngọc Long

Phản biện 2: PGS.TS Nguyễn Bá Cường

Phản biện 3: PGS.TS Trương Ngọc Nam

Luận án được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án tiến sĩ

Họp tại: Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam, giờ phút ngày

tháng năm 2020

Có thể tìm hiểu luận án tại:

Thư viện Học viện Khoa học Xã hội Việt Nam

MỞ ĐẦU

1 Tính cấp thiết của đề tài luận án

Trong thời kỳ phong kiến ở Việt Nam và Hàn Quốc, Nho học đã từng thống trị đời sống chính trị và tinh thần của mỗi quốc gia Trong bối cảnh xã hội mỗi nước đang tiếp thu tích cực tư tưởng chính trị của phương Tây như ngày nay, việc so sánh tư tưởng Nho học của hai nước vừa có tác dụng đem lại sự hiểu biết mới mẻ hơn về nền tảng tư tưởng chính trị truyền thống của hai nước, vừa có tác dụng làm phong phú thêm tư tưởng chính trị của mỗi bên Vì vậy, chúng tôi đã lựa chọn tư tưởng chính trị của hai nhà Nho học tiêu biểu của hai nước là Lê Quý Đôn của Việt Nam và Jeong Yak Yong của Hàn Quốc làm đối tượng nghiên cứu của luận án

Trong số những nhân vật xuất hiện trong thời kỳ này, Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong là hai nhà Nho lớn của Việt Nam và Hàn Quốc, đều có ý thức quyết liệt cải cách hiện thực, đã đưa ra nhiều tư tưởng chính trị riêng, đồng thời để lại một sự nghiệp sáng tác đồ sộ với những tác phẩm có ý nghĩa quan trọng về tư tưởng chính trị Với bước đầu thực hiện nghiên cứu

so sánh Nho giáo giữa Việt Nam và Hàn Quốc, thì việc so sánh hai học giả này là sự lựa chọn phù hợp Đặc biệt, vì chúng ta có thể so sánh tình hình chính trị, xã hội của hai xã hội đương thời thông qua nghiên cứu về tư tưởng chính trị, nên luận án này sẽ là tài liệu hữu ích cho những nghiên cứu khoa học sau này

2 Mục đích, nhiệm vụ nghiên cứu của luận án

Mục đích: làm rõ tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn và Jeong Yak

Yong, trên cơ sở đó chỉ ra những tương đồng và khác biệt trong tư tưởng chính trị của hai ông, đồng thời làm rõ những đóng góp của hai nhà tư tưởng nói trên trong lịch sử tư tưởng chính trị mỗi nước

Nhiệm vụ:

- Làm rõ bối cảnh hình thành tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong, trên cơ sở đó đưa ra sự so sánh yếu tố thời đại và đời sống chính trị mỗi nước

- Phân tích một số nội dung tư tưởng chính trị chủ yếu của Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong

- Bước đầu so sánh đối chiếu một số nội dung cơ bản trong tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong, từ đó đưa ra một số nhận định

về đóng góp của tư tưởng chính trị của hai ông trong lịch sử tư tưởng chính trị mỗi quốc gia

3 Đối tượng và phạm vi nghiên cứu

Đối tượng nghiên cứu trong luận án được xác định là tư tưởng chính

trị của Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong thể hiện trong một số tác phẩm quan trọng nhất của Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong

Phạm vi nghiên cứu: nghiên cứu này giới hạn trong các tư tưởng triết

học chính trị cốt lõi của hai học giả về nội trị, cụ thể là các quan điểm về thiên mệnh, vương đạo, đức trị, vai trò của dân chúng trong hệ thống quyền lực v.v để xem xét bản chất của các tư tưởng đó và sự tương đồng – khác biệt giữa chúng Nghiên cứu này không nhằm tìm hiểu các tư tưởng kinh thế (như các phương án cải cách ruộng đất, các lý luận về thân phận chế, tư tưởng về quốc gia - dân tộc trong tương quan đối ngoại, các chính sách được hai học giả đưa ra v.v.) với tư cách cụ thể hoá các quan điểm triết học chính trị vào việc trị nước của hai học giả

4 Cơ sở lý thuyết và phương pháp nghiên cứu

4.1 Cơ sở lý thuyết

Cơ sở lý luận của luận án này là tư tưởng Nho học Cụ thể là những thành phần ra đời trong quá trình phát triển của Nho học như Tính lý học Tống Nho, Nho học Việt Nam, Tính lý học và Nho học Hàn Quốc, Nho học của Lê Quý Đôn cũng như của Jeong Yak Yong

4.2 Phương pháp nghiên cứu của luận án

Để thực hiện nghiên cứu trong luận án này, chúng tôi sử dụng những phương pháp sau:

- Phương pháp so sánh

- Phương pháp phân tích những nghiên cứu so sánh giữa Việt Nam với các nước khác, giữa Hàn Quốc với các nước khác

- Để giải thích về những vấn đề được đề cập đến trong luận văn này, chúng tôi sẽ không chỉ sử dụng phương pháp nghiên cứu của triết học mà còn tham khảo thêm phương pháp nghiên cứu lịch sử, xã hội, văn hóa

5 Đóng góp mới của luận án

Luận án có 3 đóng góp mới:

- Trình bày những sự kiện nổi bật về tình hình chính trị, xã hội và

tư tưởng ở Việt Nam thời Lê Quý Đôn và ở Hàn Quốc thời Jong Yak Yong

có ảnh hưởng tới sự hình thành tư tưởng chính trị của hai học giả trong sự

so sánh bối cảnh của hai nước

- Nêu và phân tích những nội dung cơ bản trong tư tưởng chính trị

của hai học giả

- So sánh sự tương đồng và khác biệt về nội dung tư tưởng chính trị của hai ông, bước đầu lý giải nguyên nhân khác biệt và ý nghĩa của các tư tưởng chính trị đó trong lịch sử tư tưởng của Việt Nam và Hàn Quốc

6 Ý nghĩa khoa học và thực tiễn của luận án

Luận án là một trong những nghiên cứu đầu tiên so sánh tư tưởng Nho học của Việt Nam và Hàn Quốc thông qua tư tưởng chính trị của hai nhà Nho tiêu biểu của hai quốc gia là Lê Quý Đôn và Jong Yak Yong Vì thế luận án có thể dùng làm tài liệu tham khảo trong nghiên cứu so sánh lĩnh vực lịch sử tư tưởng và văn hóa giữa hai nước Việt Nam và Hàn Quốc Ngoài ra, những kết luận rút ra từ nghiên cứu tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong cũng đem lại những gợi ý quan trọng đối với việc nghiên cứu lịch sử tư tưởng, đối với đời sống chính trị hiện tại và với đời sống văn hoá và giao lưu của hai quốc gia Việt Nam và Hàn Quốc

7 Kết cấu của luận án

Ngoài phần Mở đầu, Kết luận và Danh mục tham khảo, luận án gồm

4 chương và 9 tiết

CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN TÌNH HÌNH NGHIÊN CỨU

1.1 Tổng quan tình hình nghiên cứu về Lê Quý Đôn

Trước tiên chúng tôi xem xét mảng tài liệu về lịch sử - bối cảnh xã hội, chính trị, kinh tế… của sinh thời Lê Quý Đôn và cả sau này, để qua đó xem xét các tiền đề và điều kiện về kinh tế, xã hội, chính trị hình thành nên

tư tưởng của Lê Quý Đôn Với mảng tài liệu này, số lượng sách đã xuất bản

và các công trình nghiên cứu là khá phong phú Bên cạnh các bộ sử - trình bày diễn biến lịch sử theo thời gian – có thể kể đến những tác phẩm nghiên cứu trình bày những phương diện cụ thể của đời sống xã hội đương thời Ngoài ra, chính những tác phẩm của Lê Quý Đôn có thể coi là một nguồn tư liệu quý về đương thời ông Bởi Lê Quý Đôn là nhà bách khoa thư, nên ngoài những sách lý luận, các sách mà ông biên soạn, sưu tầm, ghi chép có những giá trị về mặt lịch sử rất lớn

Mảng tài liệu tiếp theo mà chúng tôi xem xét là các tài liệu về lịch sử Nho giáo Việt Nam, lịch sử tư tưởng Việt Nam nói chung và lịch sử Nho giáo của thế kỷ 18, để qua đó có được một hình dung cụ thể về đời sống tư tưởng đương thời Lê Quý Đôn – chính là tiền đề về lý luận hình thành nên

tư tưởng của ông Số lượng các tài liệu ở phạm vi này có thể nói là nhiều, gồm cả sách đã xuất bản và các bài nghiên cứu đăng trên các tạp chí chuyên ngành, các luận án, luận văn đã được bảo vệ, với các nội dung cụ thể hết sức đa dạng

Nghiên cứu về bản thân tư tưởng của Lê Quý Đôn đến gần đây đã được các nhà nghiên cứu hết sức quan tâm và do đó đã có được nhiều thành tựu quan trọng: các bài viết trên các tạp chí chuyên ngành, sách chuyên khảo, các hội thảo trong nước và quốc tế v.v… Có thể kể đến một số tác phẩm trong đó tư tưởng Lê Quý Đôn (tư tưởng triết học chứ không phải các

vấn đề lý luận khác) được coi là đối tượng nghiên cứu: Lê Quý Đôn nhà bác

học Việt Nam thế kỷ XVIII do Ty văn hoá thông tin tỉnh Thái Bình xuất bản

năm 1979; tác phẩm Lịch sử tư tưởng Việt Nam – tư tưởng tổng hợp của Lê

Quý Đôn của tác giả Nguyễn Đăng Thục (xuất bản lần đầu tại Sài Gòn năm

1974, tái bản năm 1998), Lê Quý Đôn nhà tư tưởng Việt Nam thế kỷ XVIII

của Hà Thúc Minh (xuất bản năm 1998), v.v

Ngoài các nhà nghiên cứu Việt Nam, trong thời gian gần đây các học giả các nước khác như Mỹ, Đài Loan, Hàn Quốc v.v quan tâm đến tư tưởng của Lê Quý Đôn ngày càng nhiều Sự tham gia của các học giả quốc tế khiến cho các nghiên cứu về tư tưởng của Lê Quý Đôn có thể trở nên đa dạng với nhiều hướng nhìn khác hơn

1.2 Tổng quan tình hình nghiên cứu về Jeong Yak Yong

Trước tiên chúng tôi xem xét các tài liệu về lịch sử Hàn Quốc nói chung và lịch sử thời đại Jo-seon nói riêng, về các vấn đề nổi lên trong thời đại Jo-seon, về Nho giáo Hàn Quốc, Nho giáo thời Jo-seon, Thực học v.v.,

để làm nền tảng cho những tìm hiểu về tiền đề hình thành tư tưởng của Jeong Yak Yong Tài liệu về các vấn đề như trên có thể nói là rất phong phú

Để có được cái nhìn tổng hợp về Nho học Hàn Quốc nói chung và Nho học thời kỳ Jo-seon nói riêng, chúng tôi xem xét một số công trình như:

Lịch sử tư tưởng triết học Hàn Quốc do Hội nghiên cứu lịch sử triết học

Hàn Quốc biên soạn (Nxb Sim-san, tái bản năm 2005), Lịch sử Nho học

Hàn Quốc của gs Ryu Seung Guk (Bộ phận xuất bản Đại học

Sungkyunkwan, 2009), v.v… Nghiên cứu cụ thể về Thực học – trào lưu Nho học nổi bật trong thế kỷ 18 và được đại diện bởi chính Jeong Yak

Yong – có thể kể đến một số công trình tiêu biểu: Lịch sử tư tưởng Thực

học Hàn Quốc do Hội nghiên cứu lịch sử triết học Hàn Quốc biên soạn

(Nxb Sim-san, 2008); Bộ sách Nghiên cứu tư tưởng Thực học Hàn Quốc

gồm 4 tập, do Viện nghiên cứu quốc học của Đại học Yonsei biên soạn (Nxb Hye-an, 2005), v.v…

Về sách vở của bản thân Jeong Yak Yong và các tài liệu nghiên cứu chuyên về Jeong Yak Yong, có thể thấy khối lượng tài liệu là đồ sộ hơn tương đối so với số tài liệu nghiên cứu về Lê Quý Đôn Toàn tập sách của Jeong Yak Yong đến nay đã được in và xuất bản nhiều lần Hoạt động nghiên cứu tư tưởng của Jeong Yak Yong thì đã được bắt đầu từ sau khi

Hàn Quốc được giải phóng (1945) và đến nay đã có được thành tựu đồ sộ với rất nhiều luận văn luận án, bài nghiên cứu, sách nghiên cứu trên tất cả các lĩnh vực triết học, lịch sử, văn học, kinh tế học, pháp luật, xã hội học v.v…

Trong số những luận án tiến sĩ triết học, những nghiên cứu về tư tưởng kinh thế và chính trị của Jeong Yak Yong là tương đối hiếm hoi Ngoài ra, việc nghiên cứu so sánh giữa tư tưởng của Jeong Yak Yong với một học giả nước ngoài (không phải Chu Hi) thì hầu như mới chỉ được tiến hành trong thời gian gần đây Vì vậy chúng tôi cho rằng việc so sánh tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong trên tổng thể không chỉ mở ra một cách nhìn mới về tư tưởng chính trị của Jeong Yak Yong, mà còn có thể góp phần đem lại một hướng nghiên cứu mới về tư tưởng của hai học giả này Tuy nhiên, bởi số lượng tác phẩm của Jeong Yak Yong là rất lớn nên việc tập hợp và xử lý tất cả các tư liệu về ông là không thể làm được Cũng như vậy, về các tư liệu về Lê Quý Đôn, chúng tôi phải chọn lọc

và tiến hành xử lý chứ không thể nắm bắt toàn bộ Do vậy, chúng tôi sẽ tập trung vào các tác giả Lee Eul Ho, Geum Jang Tae, những người đã tìm hiểu toàn diện về tất cả các mặt trong tư tưởng của Jeong Yak Yong Tiếp theo trong thứ tự ưu tiên xem xét của chúng tôi là tác phẩm của các tác giả chuyên nghiên cứu về tư tưởng kinh thế, tư tưởng chính trị của Jeong Yak Yong Còn các tác phẩm của Jeong Yak Yong mà chúng tôi coi là tài liệu chủ yếu cho luận án sẽ là các tác phẩm chứa đựng tư tưởng chính trị của

ông: Kinh thế di biểu, Mục dân tâm thư, Khâm khâm tân thư, cùng với

những tác phẩm chú giải Tứ thư Lục kinh của ông Bởi, dù sẽ rất tốt nếu nghiên cứu được toàn bộ tác phẩm của Jeong Yak Yong, nhưng số lượng tác phẩm là quá lớn và cũng như chính Jeong Yak Yong đã nói “tu dưỡng bản thân bằng Lục kinh và Tứ thư, trị quốc bình thiên hạ bằng “Nhất biểu nhị thư”, như vậy có thể bao quát toàn bộ từ đầu đến cuối”, chúng tôi cho rằng nên tập trung vào những tác phẩm kể trên Đặc biệt, để nghiên cứu so

sánh với Quần thư khảo biện và Thư kinh diễn nghĩa là các tác phẩm chủ

yếu chứa đựng các tư tưởng chính trị của Lê Quý Đôn, chúng tôi cũng chú

trọng đến những tác phẩm nghiên cứu về Thư kinh của Jeong Yak Yong

CHƯƠNG 2 BỐI CẢNH CHÍNH TRỊ, XÃ HỘI, TƯ TƯỞNG THỜI LÊ QUÝ ĐÔN

VÀ JEONG YAK YONG 2.1 Bối cảnh chính trị, xã hội, tư tưởng thời đại Lê Quý Đôn

2.1.1 Bối cảnh chính trị - xã hội

Tình hình chính trị

Đương thời Lê Quý Đôn, Đàng Ngoài ở dưới sự cai trị của chính quyền Lê – Trịnh Chính quyền Lê – Trịnh có những đặc điểm rất khác biệt với các chính quyền phong kiến trước và sau đó trong lịch sử phong kiến Việt Nam Trong nhà nước quân chủ phong kiến, kẻ thống trị tối cao, duy nhất và tuyệt đối là vua, nhưng ở thời Lê – Trịnh, đất nước còn có chúa, có thể coi như vị nguyên thủ thứ hai Thời kỳ Lê - Trịnh, chúa Trịnh thực sự nắm toàn bộ quyền lực của nhà nước Chúa Trịnh từ Trịnh Tùng được phong tước vương, được thiết lập vương phủ và tổ chức một bộ máy hành chính riêng tách biệt với triều đình trung ương Chúa Trịnh không đơn thuần chỉ là người phụ tá cao nhất của nhà vua, mà thực sự là một thế lực át hết quyền hành của vua Lê

Việt Nam trong thời Lê Quý Đôn đã trải qua một giai đoạn tuy không

có biến động đặc biệt lớn, nhưng vẫn có nhiều sự biến không thể bỏ qua, đó

là các cuộc khởi nghĩa nông dân Khởi nghĩa nông dân Đàng Ngoài diễn ra chủ yếu ngay chính trong giai đoạn sinh thời Lê Quý Đôn, từ năm 1739 đến khoảng 1769

Một số yếu tố mới về xã hội

Sau thời kỳ giao tranh Trịnh - Nguyễn, ở cả hai miền đều có sự ổn định tương đối nên các hoạt động kinh tế đã có điều kiện để phục hồi Thủ công nghiệp phát triển mạnh, hình thành các làng nghề chuyên sản xuất các

đồ thủ công như làm gốm, dệt lụa, rèn, làm giấy, v.v… Giao thông thuận lợi hơn trước cùng với chính sách thuế được nới lỏng đã thúc đẩy sự giao lưu về

hàng hoá Quan hệ ngoại giao thời kỳ này có yếu tố mới là sự xuất hiện của các quốc gia phương Tây, chủ yếu là trên lĩnh vực thương mại Quan hệ này còn rất hạn chế, tuy nhiên đã mang lại một số nét đổi thay đáng chú ý: sự hình thành các đô thị, tác động đến đời sống tư tưởng vốn đang bị đóng kín đương thời, v.v

2.1.2 Tiền đề tư tưởng

Trong đời sống tư tưởng thời kỳ này, nổi bật nhất chính là Nho giáo Nho giáo đã được các triều đại phong kiến Việt Nam sử dụng như lý luận cai trị Ảnh hưởng của Nho giáo theo thời gian tăng lên cùng với sự thoái lui dần ảnh hưởng của Phật giáo Ở thời kỳ Lê Quý Đôn, Nho giáo tiếp tục thống lĩnh đời sống tư tưởng của xã hội từ trong khuôn khổ học giới cho đến sinh hoạt đời thường của người dân

Nho giáo thời Lê Quý Đôn là Tống Nho Tuy nhiên, ở Việt Nam thời

kỳ này cũng như các thời kỳ khác, Chu Tử không phải là học phái độc nhất trong đời sống tư tưởng Trong các trứ tác của các Nho sĩ thời kỳ này, có thể thấy cả ảnh hưởng của Nho Tiên Tần, Hán Nho, những quan điểm tượng số học, v.v… Lối tư duy khoan dung và thực dụng của người Việt Nam còn tạo

ra một hiện tượng của đời sống tư tưởng thời kỳ này: tam giáo đồng nguyên

Dù vậy, các hệ tư tưởng Phật và Đạo trong thế kỷ 18 vẫn không ở vào vị thế bình đẳng với Nho giáo: Nho giáo vẫn là cái nền tảng chi phối, các hệ thống

tư tưởng khác chỉ là bổ sung, làm phong phú thêm cho Nho giáo

Nho học Việt Nam thế kỷ 18 chứng kiến sự phát triển kinh học và tăng cường khảo cứu học thuật Các tác phẩm lý luận xuất hiện, thể hiện sự phát triển của tư duy độc lập Với lượng tác phẩm phong phú hơn hẳn và những vấn đề thực sự mang tính lý luận, những tác gia có tầm suy tư sâu sắc, Nho học thời kỳ này được đánh giá là „đỉnh cao của lịch sử tư tưởng Nho học Việt Nam‟

Về thế giới quan và nhân sinh quan của Lê Quý Đôn với tư cách tiền

đề cho tư tưởng chính trị của ông, có thể thấy Lê Quý Đôn là nhà Lý học theo quan điểm khí bản, khí là bản thể, thực hữu, khởi nguyên của vạn vật

Lý là cái nằm trong khí, một thuộc tính của khí Thế giới là sự thể hiện ra

thành những hình thức cụ thể của khí Trời và người có sự hoà hợp, tác động lẫn nhau, thông suốt nhau Trong quan niệm của Lê Quý Đôn, con người giữ vị trí chủ thể của những biến đổ và phát triển của vũ trụ tự nhiên

2.2 Bối cảnh chính trị, xã hội, tư tưởng thời đại Jeong Yak Yong

2.2.1 Bối cảnh chính trị - xã hội

Tình hình chính trị

Đặc trưng của chính trị thời Jo-seon hậu kỳ là thực trạng đấu tranh giữa các đảng phái Nền chính trị bằng đảng của Jo-seon - các phe phái quan lại đấu tranh lẫn nhau để tranh giành quyền lực - bắt đầu từ năm 1572 Các vấn đề của nền chính trị bằng đảng đó bắt đầu phát sinh từ thời Nhâm Thìn Oa loạn và kéo dài trong suốt vài thế kỷ sau đó

Đến cuối thế kỷ 17, tệ đoan của nền chính trị bằng đảng đã trở nên hết sức nghiêm trọng Để chấm dứt các cuộc đấu đá chính trị, củng cố vương quyền, vua Yeong-jo và Jeong-jo đã đề xuất „Đãng bình sách‟ và tìm cách

ổn định chính cuộc Trên thực tế chính sách Đãng bình của Jeong-jo đã có những thành công nhất định và vương quyền trở nên mạnh hơn Tuy nhiên, sau cái chết bất ngờ của Jeong-jo (1800), các kế hoạch cải cách của ông đã

bị gạt bỏ Từ năm 1800 trở đi, một gia đình trong phái No-ron đã độc chiếm quyền lực trong chính quyền và nền chính trị trở thành „thế đạo chính trị‟

Các vấn đề xã hội

Hậu kỳ Jo-seon, sau khi Nhâm Thìn Oa loạn kết thúc, đất nước ở trong tình trạng rối loạn cực độ, xã hội hoang tàn, kỷ cương bị phá vỡ Một thời gian dài về sau, trật tự xã hội và các vấn đề đất đai mới được phục hồi Từ thế kỷ 18, dưới sự trị vì của vua Yeong-jo và Jeong-jo, đời sống của nhân dân được cải thiện một phần và xã hội đi vào ổn định Đó cũng là thời kỳ

mà các trào lưu trọng yếu đương thời như kỹ thuật nông nghiệp, khoa học, lịch pháp, tôn giáo v.v từ phương Tây đã được du nhập vào Jo-seon qua đường nhà Thanh Sự thay đổi trong kinh tế và đời sống dẫn đến những biến đổi trong trật tự xã hội và thân phận

Trong thời kỳ này có sự hình thành và phát triển của Thực học – với nhiều tư tưởng đổi mới và chủ trương cải cách xã hội Tuy nhiên, phần lớn

các học giả theo chủ trương Thực học lại xuất thân từ các phái bị gạt khỏi nền chính trị như Nam-in, So-ron, nên các kế hoạch cải cách của họ rất hiếm khi được phản ánh vào trong các chính sách quốc gia Hơn nữa những nhà Thực học khi nghiên cứu về Tây học đã không chỉ quan tâm đến khoa học kỹ thuật phương Tây mà còn lưu ý nhiều đến Thiên chúa giáo phương Tây và điều đó đã làm nảy sinh nhiều vấn đề về mặt xã hội

2.2.2 Tiền đề tư tưởng

Thời Jo-seon, Nho học chiếm vị trí độc tôn Nho học đó chính là Tính

lý học hay Tống Nho Tính lý học phát triển bằng cách tập trung vào việc tham cứu thế giới bên trong của con người, và hoàn toàn tuyệt đối tôn sùng Chu Tử là người đã tạo ra nền học vấn ấy Sau thời Nhâm Thìn Oa loạn, Tính lý học đã mất đi tính hiện thực và thực tiễn của nó, trở thành một thứ quan niệm cứng nhắc và đánh mất khả năng chấn chỉnh trật tự xã hội

Từ thế kỷ 17, hậu kỳ Jo-seon, đã nảy sinh phong trào Nho giáo khắc phục những nhược điểm của Tính lý học, đó là Thực học Đặc điểm thứ nhất của Thực học là khơi gợi học phong bách khoa thư, và bộc lộ khuynh hướng bác học – khai phóng Các nhà Thực học đã vượt qua phương pháp học thuật và nhận thức hiện thực theo kiểu Chu Tử học để đặt mối quan tâm đến không chỉ vấn đề lý luận đạo đức mà cả những vấn đề khoa học, kỹ thuật, nông nghiệp, thậm chí đến cả tôn giáo phương Tây Đặc điểm thứ hai của Thực học Jo-seon là đặc biệt quan tâm đến những vấn đề hiện thực Lối

tư duy mang tính Thực học mở rộng phạm vi từ những vấn đề đạo đức bên trong đến những vấn đề hiện thực Đặc điểm thứ ba của Thực học Jo-seon

là sự thức tỉnh của quan điểm tự chủ, tức là sự thức tỉnh của ý thức chủ thể Mối quan tâm và hiểu biết về hiện thực của Jo-seon tăng lên khiến cho tính độc lập và tự chủ của xã hội Jo-seon được khẳng định, theo đó đã tạo dựng được ý thức dân tộc của bản thân mình

Về thế giới quan và nhân sinh quan của Jeong Yak Yong với tư cách nền tảng cho tư tưởng chính trị của ông, có thể thấy, tư tưởng của Jeong Yak Yong được gọi là „thoát Tính lý học‟ Jeong Yak Yong phê phán quan niệm về lý khí của các nhà Tính lý học, tức là phê phán chính cái cốt lõi

bản thể của lý luận Tính lý học Phủ nhận lý với tư cách bản thể - căn cứ hình nhi thượng của Tính lý học – Jeong Yak Yong tìm kiếm trong sách vở Nho gia và tri thức phương Tây được du nhập thời bấy giờ một căn cứ khác

có thể thay thế cho lý Kết quả là ông tìm cách khôi phục lại Thượng Đế có trong kinh điển Nho học cổ đại

Về con người, Jeong Yak Yong cho rằng đối tượng sùng bái của con người không phải là trời mà là Thượng Đế Con người là tồn tại cao quý nhất, nên thiên địa vạn vật, nhật nguyệt tinh thần đều là vật để con người sử dụng

Khi tìm hiểu về bản tính con người, Jeong Yak Yong phủ nhận quan niệm „bản nhiên chi tính‟ và sự liên kết giữa lý với tính của các nhà Tính lý học Trong quan điểm của Jeong Yak Yong, con người là tồn tại kết hợp của nhục thể và thần bí, một mặt tiếp nhận tính linh minh hướng tới đạo đức từ Thượng Đế, mặt khác cũng có tính xúc cảm, cảm giác, có ý hướng lợi kỷ truy cầu cái mà bản thân yêu thích

2.3 Những điểm tương đồng và khác biệt về bối cảnh chính trị, xã hội,

tư tưởng thời Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong

Sinh thời Lê Quý Đôn và Jeong Yak Yong, cả hai nước Việt Nam và Hàn Quốc đều đang trong giai đoạn hậu kỳ phong kiến với những đặc trưng tương tự nhau: chính trị không ổn định với các tranh chấp phe phái quyết liệt, quan lại tham nhũng hủ bại, không chăm lo cho đời sống của nhân dân, thuế khoá nặng nề, xã hội có những dịch chuyển đáng kể về thân phận và giai tầng; cả hai nước trong thời gian dài không bị đe doạ bởi nạn ngoại xâm nhưng có rất nhiều yếu tố mới lạ đang thâm nhập và ngày càng nhiều, đặc biệt là các yếu tố phương Tây, khiến cho đời sống xã hội và đời sống tư tưởng đều bị thay đổi dù ít hay nhiều, chủ động hay bị động, và chuyển sang hướng cận đại

Khác biệt chủ yếu về đời sống chính trị nằm ở chỗ: Đại Việt ở trong nền chính trị lưỡng đầu, còn Jo-seon là chính trị bằng đảng Lưỡng đầu là

sự tranh giành quyền lực tối cao, còn bằng đảng thì là sự tranh giành giữa