BÀI 1 KTTTĐHXHCN

1.2 Đặc điểm cơ bản của kinh tế thị trường - Thứ năm, vai trò điều tiết của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường: + Định hướng, tạo môi trường, kiểm soát và điều tiết sự phát triển c

BÀI 1 PHÁT TRIỂN NỀN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA

Ở VIỆT NAM

Giảng viên: Đinh Khắc Trung Khoa: Xây Dựng Đảng ĐT: 0949737523 - 0382605536

Tài liệu tham khảo:

 Đảng Cộng sản Việt nam: Văn kiện Đại hội đại biểu toàn quốc các kỳ Đại hội (từ ĐH VI – XII).

 Bộ Kế hoạch và đầu tư: Bối cảnh trong nước và quốc tế và việc nghiên cứu xây dựng chiến lược 2011-2020, HN.2008.

 Một số vấn đề về hoàn thiện thể chế kinh tế thị trường định hướng XHCN và những vấn đề đang đặt

ra – Tập bài giảng của PGS,TS Ngô Quang Minh.

C KẾT CẤU NỘI DUNG

1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

2 ĐẶC TRƯNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

1 KHÁI NIỆM VÀ ĐẶC ĐIỂM CƠ BẢN CỦA KINH TẾ THỊ TRƯỜNG

1.1 Khái niệm kinh tế thị trường

Kinh tế thị trường được hiểu ở những mức độ khác nhau:

- Kinh tế thị trường là nền kinh tế hoạt động theo cơ chế thị trường Đó là cơ chế điều tiết nền kinh tế bởi các quy luật thị trường trong môi trường cạnh tranh, nhằm mục tiêu lợi nhuận.

- KTTT là một giai đoạn phát triển cao của kinh tế HH, trong đó các yếu tố đầu vào, đầu ra đều thông qua TT; các chủ thể trong nền kt chịu tác động của các quy luật của TT và thái độ ứng xử của họ hướng vào tìm kiếm lợi ích thông qua sự điều tiết của giá cả TT

=> Như vậy, dù hiểu theo cách nào thì KTTT là mô hình kinh tế tất yếu khách quan của nền sản xuất lưu thông hàng hóa đã phát triển Nó ra đời như một quá trình lịch sử tự nhiên.

1.1 Khái niệm kinh tế thị trường

1.2 Đặc điểm cơ bản của kinh tế thị trường

- Thứ nhất, các chủ thể của nền kinh tế:

+ Các chủ thể KT thuộc các TPKT tồn tại độc lập dưới nhiều hình thức SH khác nhau, tự

do lựa chọn các hình thức SH, tự chủ P.triển SXKD, hành nghề mà pháp luật không cấm

+ Các chủ thể KT vừa hợp tác vừa cạnh tranh nhau và hướng đến mục tiêu tìm kiếm lợi nhuận, lợi ích

+ Cạnh tranh ngày càng gay gắt giữa các chủ thể trong nền KTTT.

- Thứ hai, thị trường của nền KTTT

Vừa là căn cứ vừa là đối tượng của mọi hoạt động sản xuất kinh doanh (Yêu cầu cơ bản

nhất là đáp ứng nhu cầu của TT) Để thực hiện được yêu cầu đó đòi hỏi các nhà sản xuất

phải:

+ Căn cứ vào nhu cầu TT để xác định Sản xuất cái gì? số lượng bao nhiêu?

+ Hướng sự phục vụ của mình tới TT

+ Ở tầm vĩ mô, Nhà nước dựa vào xu hướng vận động của cung cầu trên TT để xây dựng

kế hoạch và điều tiết nền kinh tế.

1.2 Đặc điểm cơ bản của kinh tế thị trường

1.2 Đặc điểm cơ bản của kinh tế thị trường

- Thứ ba, cơ chế vận hành của nền KTTT:

+ Điều tiết sự vận hành nền kinh tế thông qua sự biến động của giá cả thị trường, sự cạnh tranh của các chủ thể thị trường đối với lợi ích của mình và sự biến đổi của quan hệ cung cầu sản xuất.

+ Các quy luật KTTT như quy luật giá trị, quy luật cung cầu, quy luật cạnh tranh … phát sinh tác dụng điều tiết.

1.2 Đặc điểm cơ bản của kinh tế thị trường

- Thứ tư, giá cả:

Là tín hiệu quan trọng của nền KTTT Có các chức năng:

+ Thông tin về cung cầu thị trường

+ Phân bổ các nguồn lực

+ Là một trong các công cụ cạnh tranh của các chủ thể kinh tế

=> Giá cả điều tiết hoạt động SXKD, kích thích đẩy mạnh ứng dụng KHCN tiên tiến hiện đại và phân hóa những người SXKD trong nền KTTT.

1.2 Đặc điểm cơ bản của kinh tế thị trường

- Thứ năm, vai trò điều tiết của Nhà nước trong nền kinh tế thị trường:

+ Định hướng, tạo môi trường, kiểm soát và điều tiết sự phát triển của nền kinh tế.

+ Phân bổ các nguồn lực và phân phối lại thu nhập.

+ Giải quyết các vấn đề xã hội, bảo vệ môi trường để đảm bảo sự phát triển bền vững

cho nền kinh tế.

2 ĐẶC TRƯNG VÀ GIẢI PHÁP PHÁT TRIỂN KINH TẾ THỊ TRƯỜNG ĐỊNH HƯỚNG XÃ HỘI CHỦ NGHĨA Ở VIỆT NAM

2.1 Quan niệm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

Khái niệm kinh tế thị trường định hướng xã hội

chủ nghĩa được nêu ra từ khi nào?

Quá trình nhận thức của Đảng về nền kinh tế thị trường định hướng XHCN:

- ĐH Đảng toàn quốc lần thứ VI: quyết định chuyển đổi nền KTVN từ nền KT tập trung bao cấp sang nền KTHH nhiều thành phần vận hành theo CCTT có sự quản lý của Nhà nước.

- ĐH VII của Đảng: “phát triển nền KTHH nhiều thành phần theo định hướng XHCN vận hành theo CCTT có sự quản lý của NN.”

- Đại hội toàn quốc lần thứ VIII: “Đẩy mạnh CNH, HĐH, PT nền KT nhiều TP

không thể tách rời việc XD đồng bộ và vận hành có hiệu quả cơ chế thị trường có sự QL

của NN theo ĐHXHCN.”

- Đại hội toàn quốc lần thứ IX: thực hiện nhất quán và lâu dài chính sách phát triển nền KTHH nhiều thành phần vận động theo CCTT, có sự quản lý của NN theo định hướng XHCN, đó là nền KTTT định hướng XHCN.

=> Như vậy, Khái niệm “nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa” được khẳng

định tại Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ IX của Đảng (năm 2001) là kết quả của quá trình 15 năm đổi mới tư duy và thực tiễn ở nước ta, được đúc kết lại trên cơ sở đánh giá và rút ra các bài học lớn qua các kỳ Đại hội, đặc biệt là Đại hội VII, VIII

2.1 Quan niệm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XI của Đảng làm rõ nội hàm, mục tiêu của nền kinh tế thị trường định hướng XHCN.

Nền KTTT ĐHXHCN ở Việt Nam là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần vận động theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản Đây là một hình thái kinh tế thị trường vừa tuân theo những quy luật của kinh tế thị trường, vừa dựa trên cơ sở và được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội.

2.1 Quan niệm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

- Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XII đã có bước phát triển mới về nền kinh tế thị trường

định hướng XHCN ở Việt Nam: “là nền kinh tế vận hành đầy đủ, đồng bộ theo các quy luật của kinh tế thị trường, đồng thời đảm bảo tính định hướng XHCN phù hợp với từng giai đoạn phát triển của đất nước Đó là nền kinh tế thị trường hiện đại và hội nhập quốc tế; có

sự quản lý của Nhà nước pháp quyền XHCN , do Đảng cộng sản Việt Nam lãnh đạo”

2.1 Quan niệm của Đảng Cộng sản Việt Nam về kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

2.2 Tính tất yếu của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam.

+ Về mặt lý luận:

- Ở đâu, khi nào có đủ các điều kiện: phân công lao động xã hội và có sự tách biệt tương đối về mặt kinh tế giữa các chủ thể thì ở đó tất yếu sẽ hình thành và phát triển nền kinh tế hàng hóa.

- Ở Việt Nam, 2 điều kiện trên đang tồn tại một cách khách quan Do đó tất yếu hình thành và phát triển kinh tế hàng hóa.

- Trong đk phát triển hiện nay, việc kế thừa những thành tựu mà nhân loại đã đạt được là một xu thế tất yếu.

Những điều kiện để hình thành nền kinh tế hàng

hóa?

2.2.1 Điều kiện trong nước:

- Kinh tế thị trường là sản phẩm của văn minh nhân loại, không phải là sản phẩm riêng có của chủ nghĩa tư bản Việt Nam là một thành viên của cộng đồng nhân loại, vì vậy việc hình thành các quan hệ thị trường và do đó, phát triển kinh tế thị trường ở Việt Nam theo định hướng xã hội chủ nghĩa là quá trình khách quan.

2.2 Tính tất yếu của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam.

2.2.1 Điều kiện trong nước:

- Mô hình kinh tế kế hoạch tập trung đã bộc lộ nhiều hạn chế, yêu cầu đổi mới mô hình kinh tế để xây dựng và phát triển đất nước là một đòi hỏi bức thiết.

Kinh tế Việt Nam trước 1986: Là một nền kinh tế trong đó Nhà nước kiểm soát toàn bộ các yếu tố sản xuất và giữ quyền quyết định việc sử dụng các yếu tố sản xuất cũng như phân phối về thu nhập Trong một nền kinh tế như vậy, các nhà làm kế hoạch quyết định chủng loại và khối lượng hàng hóa nào sẽ được sản xuất, các xí nghiệp thực thi việc sản xuất này, trái ngược với một nền kinh tế phi kế hoạch.

2.2 Tính tất yếu của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam.

2.2.1 Điều kiện trong nước:

+ Về thực tiễn:

Thứ nhất, nhà nước quản lý nền kinh tế chủ yếu bằng mệnh lệnh hành chính dựa trên hệ thống

chi tiêu pháp lệnh chi tiết từ trên xuống dưới

Thứ hai, các cơ quan hành chính can thiệp quá sâu vào hoạt động sản xuất, kinh doanh của các

doanh nghiệp nhưng lại không chịu trách nhiệm gì về vật chất đối với các quyết định của mình

Thứ ba, quan hệ hàng hóa – tiền tệ bị coi nhẹ, chỉ là hình thức, quan hệ hiện vật là chủ yếu

Thứ tư, bộ máy quản lý cồng kềnh, nhiều cấp trung gian vừa kém năng động vừa sinh ra đội ngũ

quản lý kém năng lực, phong cách cửa quyền, quan liêu

Đồng chí hãy nêu một số đặc điểm chủ yếu của

nền kt Kế hoạch hóa tập trung ?

Text

Chế độ bao cấp được thực hiện dưới các hình thức chủ yếu sau:

Bao cấp qua giá

Bao cấp qua chế

độ cấp phát vốn

Bao cấp qua chế

độ tem phiếu

+ Bao cấp qua giá và số lượng hàng hóa:

Số lượng gạo được phép mua theo diện lao động

+ Bao cấp qua chế độ tem phiếu:

Nhà nước quy định chế độ phân phối vật phẩm tiêu dùng cho cán bộ, công nhân viên theo định mức qua hình thức tem phiếu Chế độ tem phiếu với mức giá khác xa so với giá thị trường đã biến chế độ tiền lương thành lương hiện vật, thủ tiêu động lực tích thích người lao động và phá vỡ nguyên tắc phân phối theo lao động.

Tùy thuộc vào vị trí công việc, đặc thù nghề nghiệp mà cán bộ, công chức nhà nước cũng như người dân lao động được phát tem phiếu mua lương thực, thực phẩm với chế độ riêng.

Cán bộ cao cấp hưởng tiêu chuẩn đặc biệt A1; phiếu A dành cho bộ trưởng; thứ trưởng phiếu B; trưởng các cục, vụ, viện được hưởng phiếu C và có các cửa hàng phục vụ riêng tại phố Tông Đản, Nhà thờ, Vân Hồ (Hà Nội)

Quy định của nhà nước trong việc dùng tem phiếu

Xếp hàng chờ mua hàng

Quầy hàng giờ cao điểm

+ Bao cấp theo chế độ cấp phát vốn của ngân sách:

Nhà nước cấp phát vốn cho các chủ thể sản xuất nhưng lại không có chế tài ràng buộc trách nhiệm vật chất đối với các đơn vị được cấp vốn Điều đó vừa làm tăng gánh nặng đối với ngân sách, vừa làm cho việc sử dụng vốn kém hiệu quả, nảy sinh

cơ chế "xin - cho".

Kết quả là:

Nền kinh tế Việt Nam trì trệ, đình đốn, tăng trưởng chậm, rơi vào tình trạng khủng hoảng; cơ sở vật chất kỹ thuật của nền kinh tế quốc dân yếu kém, thiếu đồng bộ, cũ nát, trình độ kỹ thuật nói chung lạc hậu; cơ cấu kinh tế chậm thay đổi, nền kinh tế mất cân đối trầm trọng; đời sống nhân dân gặp nhiều khó khăn

…

- Nền sản xuất HH sau 1986 đã phát triển mạnh, những yếu tố cơ bản của quan hệ thị trường được hình thành và phát triển (Giá cả hình thành theo cơ chế tự do; trên thị trường các chủ thể cạnh tranh nhau để tìm kiếm lợi nhuận; nền kinh tế hoạt động theo các quy luật của thị trường … Đó là những điều kiện cho sự hình thành và phát triển kinh tế thị trường.)

- Thực tiễn PTKTTT ĐHXHCN ở VN từ năm 2001 đến nay đã đạt được những thành tựu lớn

2.2.2 Điều kiện quốc tế:

- Trong các mô hình KT mà lịch sử nhân loại đã trải qua thì mô hình KTTT là mô hình

KT PT có hiệu quả nhất.

- Trong bối cảnh KTQT ngày nay hội nhập trở thành xu hướng phát triển tất yếu.

=> Tóm lại: PT KTTT là một tất yếu KT đồng thời cũng là một nhiệm vụ KT to lớn của

TKQĐ lên chủ nghĩa xã hội.

2.2 Tính tất yếu của việc phát triển kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam.

Như vậy, phát triển KTTT định hướng XHCN ở VN đã:

Kích thích tính chủ động, sáng tạo của các chủ thể kinh tế

Điều kiện

để mở rộng quan hệ kinh

tế đối ngoại và PCLĐ quốc tế

Điều kiện

để mở rộng quan hệ kinh

tế đối ngoại và PCLĐ quốc tế

Là môi trường để bồi dưỡng, đào tạo nhiều cán bộ giỏi về QL, chuyên môn, CN lành

nghề

Là môi trường để bồi dưỡng, đào tạo nhiều cán bộ giỏi về QL, chuyên môn, CN lành

nghề

2.3 Bản chất và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

2.3.1 Bản chất của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa Việt Nam

 Là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần, vận hành theo cơ chế thị trường có sự quản lý của Nhà nước, do Đảng Cộng sản lãnh đạo

 Nền kinh tế vừa vận động theo những quy luật của kinh tế thị trường, vừa được dẫn dắt, chi phối bởi các nguyên tắc và bản chất của chủ nghĩa xã hội; trong đó, cơ chế thị trường được vận dụng đầy đủ, linh hoạt để phát huy mạnh mẽ, có hiệu quả mọi nguồn lực nhằm phát triển nhanh và bền vững nền kinh tế; khuyến khích làm giàu hợp pháp đi đôi với xóa đói, giảm nghèo, thực hiện mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng, văn minh.

2.3.2 Đặc trưng của nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

 Mục tiêu: ngoài lợi nhuận nhằm phát triển LLSX hiện đại gắn với XD QHSX mới phù hợp, cải

thiện đsnd

 Chế độ sở hữu, các thành phần kinh tế: Nhiều hình thức SH, nhiều TPKT, KTNN vai trò chủ đạo

 Quản lý: NN XHCN quản lý nền KT dưới sự LĐ của Đảng khắc phục khuyết tật của CCTT.

 Phân phối: Đa hình thức phân phối, theo lao động là chủ yếu

 CSXH: Tăng trưởng KT đi với công bằng XH cải thiện đs ND.

2.3 Bản chất và đặc trưng của kinh tế thị trường định hướng XHCN ở Việt Nam

=> Như vậy, Nền KTTT ĐH XHCN vừa mang tính phổ biến(ĐT chung) của mọi nền KTTT, vừa có đặc thù của tính định hướng XHCN

 Nhóm đặc thù đóng vai trò hướng dẫn nền KT PT theo định

hướng XHCN

2.4 Các giải pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

2.4.1 Thực hiện nhất quán, lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước.

 PT nền KT nhiều TP là giải phóng sức SX của XH.

 Đẩy mạnh đổi mới, sắp xếp và nâng cao hiệu quả KD của DNNN Cơ cấu lại

ngành nghề KD của các tập đoàn KT và tổng công ty NN.

2.4 Các giải pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.

 PTKT tập thể với nhiều hình thức đa dạng, mà nòng cốt là HTX.

 Hoàn thiện cơ chế chính sách để PT mạnh KT tư nhân ở hầu hết các ngành lĩnh vực KT

theo quy hoạch và quy định của PL.

 Thu hút mạnh đầu tư FDI vào các ngành lĩnh vực KT

2.4.1 Thực hiện nhất quán, lâu dài chính sách phát triển nền kinh tế nhiều thành phần, phát huy vai trò chủ đạo của kinh tế nhà nước.

2.4.2 Đẩy mạnh CNH, HĐH đất nước gắn với PTKT tri thức và bảo vệ tài nguyên môi trường.

 CNH,HĐH: Tạo tiền đề vật chất, thúc đẩy PCLĐXH trang bị kỹ thuật, công nghệ tiên tiến hiện đại cho nền KTQD.

 Chuyển LĐ thủ công thành LĐ sử dụng máy móc, ứng dụng những thành tựu của KH-CN gắn với nền KT tri thức ở các ngành, lĩnh vực trong nền KTQD

 Xây dựng CCKT hợp lý, hiện đại CCKT XD trong qúa trình CNH,HĐH trên cơ sở khai thác lợi thế của các vùng, miền, các ngành, lĩnh vực đồng thời phải phù hợp với xu thế PT của thế giới

2.4 Các giải pháp phát triển kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam.