Phần I: Phần mở đầu I. Lý do chọn đề tài 1, Cơ sở lý luận: Đổi mới phơng dạy học xuất phát từ nhu cầu của công cuộc đổi mới sâu sắc, nền kinh tế xã hội đang diễn ra trên đất nớc ta hiện nay. Công cuộc đổi mới này cần những con ngời có bản lĩnh, có năng lực, chủ động, sáng tạo, dám nghĩ, dám làm, thích ứng đợc với đời sống xã hội đang từng ngày từng giờ thay đổi. Thực tiễn này làm cho mục tiêu của nhà trờng cũ phải điều chỉnh kéo theo sự thay đổi tất yếu của nội dung và phơng pháp dạy học mới - Ta có thể khái quát hoá cơ sở lý luận đó bằng sơ đồ sau: Mục tiêu đào tạo Nội dung dạy học Phơng pháp dạy học (Mối quan hệ giữa Mục tiêu đào tạo với nội dung dạy học với phơng pháp dạy học là mối quan hệ: hữu cơ, hỗ trợ, quy định, tất yếu khách quan với nhau). Đặc biệt trong từng bài dạy cụ thể mối quan hệ này thể hiện càng rõ nét: Mục tiêu dạy học (nhất là mục tiêu về tình cảm, thái độ) chỉ đợc thực hiện khi sử dụng PP dạy học thích ứng. Riêng lĩnh vực MT về nhận thức thì lĩnh vực dạy học đã khẳng định rằng mỗi PP dạy họcdẫn tới một trình độ lĩnh hội kiến thứcnhất định và ngợc lại trình độ lĩnh hội kiến thức phụ thuộc vào PP dạy học. Có 4 loại nôị dung dạy học (Kiến thức về thế giới tự nhiên và xã hội - Na: kinh nghiệm thực hiện những cách thức hoạt động - Nb: Kinh nghiệm hoạt động sáng tạo - Nc: Các quy phạm đạo đức - Nd). Nh vậy tơng ứng với mỗi kiểu nội dung dạy học có một số PP dạy học thích hợp. Không có PP dạy học vạn năng. (các cơ sở lý luận này trích trong cuốn Đổi mới nội dung và phơng pháp dạy học TLBDTX - chu kỳ 1997 -2000). Điều này khẳng định mỗi thày cô giáo muốn thực hiện đợc mục tiêu dạy học phải đổi mới PP dạy học và muốn đổi mới PP dạy phải có trình độ kiến thức vững vàng. Nh mọi ngời đều biết những nét tính cách chính của con ngời đợc hình thành từ trớc và đầu tuổi học. Vì vậy trờng tiểu học cần hình thành cho học sinh tính năng động sáng tạo bằng cách sớm chuyển sang hớng tích cực hoá ngời học, tập trung vào hoạt động của ngời học mới rèn luyện đợc cho trẻ những năng lực cần thiết đáp ứng yêu cầu đổi mới của đất nớc. Điều đó cũng phù hợp với với xu thế giáo dục mới là dạy học phát huy năng lực, sở trờng của học sinh, làm cho học sinh linh hoạt và sáng tạo tự tiếp thu kiến thức mới. Trong nhà trờng tiểu học môn Tiếng Việt cùng với các môn học khác góp phần cùng giáo dục, giáo dỡng các em thành những con ngời phát triển toàn diện. Ơ mỗi lớp môn Tiếng Việt có một vị trí yêu cầu và nhiệm vụ khác nhau. Đặc biệt giai đoạn cuối của bậc tiểu học có nhiệm vụ dạy cho học sinh nắm chắc vốn kiến thức cơ 1 bản để tiếp tục học ở bậc trung học, vừa chuẩn bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để các em có thể bớc vào cuộc sống lao động. Do đó trong giai đoạn này việc dạy và học môn Tiếng Việt vừa phải quan tâm đến hệ thống hoá, khái quát hoá nội dung học tập vừa phải chú ý quan tâm bồi dỡng kinh nghiệm, kỹ năng sử dụng ngôn ngữ đây là nhu cầu tất yếu của cuộc sống để giúp học sinh dễ dàng thích nghi khi bớc vào cuộc sống cộng đồng - đây là cơ sở bắt buộc nâng phải cao chất lợng môn Tiếng Việt. Hơn thế nữa môn Tiếng Việt lại là môn học công cụ để học tốt các môn học khác (Vì ngôn ngữ là cái vỏ của t duy, ngôn ngữ là phơng tiện của thông tin, học sinh tiểu học rất thiếu kinh nghiệm về ngôn ngữ .). Điều này quy định bắt buộc phải nâng cao chất lợng môn Tiếng Việt ở tiểu học. Muốn nâng cao chất lợng môn Tiếng Việt phải đổi mới về nội dung, về phơng pháp dạy học môn Tiếng Việt ở tiểu học - Muốn làm đợc vậy trớc tiên ngời thày giáo phải làm chủ đợc kiến thức môn Tiếng Việt có liên quan đến chơng trình Tiếng Việt tiểu học. Các cơ sở lý luận này đã quy định phải làm thật tốt công tác bồi dỡng kiến thức môn Tiếng Việt cho giáo viên hiện nay. Công tác bồi dỡng đội ngũ giáo viên là nhiệm vụ hết sức quan trọng của ngời hiệu trởng hiện nay, nhất là công tác bồi dỡng về chuyên môn nghiệp vụ, một trong những mảng cần bồi dỡng mang ý nghĩa thiết thực nhất cho đội ngũ giáo viên tiểu học hiện nay là bồi dỡng những gì mà đội ngũ mình quản lý còn yếu đó là hệ thống kiến thức về Tiếng Việt, để giúp họ thực hiện tốt mục tiêu, nội dung, PP dạy học nh đã phân tích trên. 2, Cơ sở thực tiễn: Trong thực tiễn hiện nay, tình hình chất lợng môn Tiếng Việt luôn thấp hơn chất lợng các môn khác (qua số liệu các bài khảo sát chất lợng, kiểm tra định kỳ, thi tốt nghiệp .), và có lẽ là ở tất cả các trờng tiểu học, đều có thực tiễn này. Đây là trực tiễn lớn nhất trái ngợc với các yêu cầu cơ sở lý luận trình bày trên. Đội ngũ giáo viên tiểu học hiện nay có nhiều đồng chí yếu kém về kiến thức Tiếng Việt. Vì nhiều lý do: + Chất lợng môn Tiếng Việt ở các trờng phổ thông cấp I, II, III trớc các thày cô học chất lợng thấp nên các thày cô yếu về Tiếng Việt là tất yếu khách quan. + Nhiều thày cô trớc khi dạy tiểu học lại là giáo viên cấp II, thậm chí là giáo viên toán, sinh, hoá, địa . cha đợc đào tạo lại, hoặc đào tạo lại cha kỹ, còn yếu về kiến thức Tiếng Việt (Tại tiểu học Hồng Thái Tây có 6/20 G/V thuộc diện này). + Số các thày cô giáo ở tuổi 48 đến > 50, chiếm > 40% ở các trờng tiểu học, số các thày cô này phần lớn đào tạo cấp tốc từ 7 + 2, THHC từ tại chức, đến chuyên tu (tiểu học Hồng Thái Tây có 5/20 G/V thuộc diện này) để tiêu chuẩn hoá - chất lợng đào tạo yếu, mà những môn chất lợng thấp nhất lại là môn Tiếng Việt . Đã yếu kém về kiến thức thì tất yếu không làm chủ đợc kiến thức, không thể làm chủ đợc quá trình dạy học, không thể đổi mới đợc PP dạy và cũng tất yếu là chất lợng môn Tiếng Việt ở tiểu học ảnh hởng theo: thấp nên kéo theo các môn học khác yếu (T - V là môn học công cụ). Trong thực tiễn dạy hàng ngày có nhiều đồng chí dạy sai kiến thức: 2 Có đồng chí dạy " chân đau "(phân biệt từ đơn từ ghép lớp 5) là 1 từ ghép - coi đây là từ mang nghĩa đen - nghĩa bóng là từ "chân bàn", "chân đồi". Từ: " là " là từ nối (" Hồn tôi là một vờn hoa lá "), " Thuý Kiều là chị, em là Thuý Vân" C V V C , phân tích vế sau câu thơ sai khi đang học phần kiểu câu " Ai là gì ? " - TV lớp 4 . (kể cả sai trong khi ra các đề thi định kỳ, sai trong xây dựng đáp án ôn tập . gặp rất nhiều trong các giờ lên lớp hàng ngày hiện nay, thậm chí cả các giờ thao giảng, thi giảng giáo viên giỏi các cấp .). Dạy lệ thuộc vào SGK, bài soạn sẵn của ngời khác, tình trạng giáo viên lâu năm, giáo viên giỏi hơn chép giáo án của G/V mới ra trờng, G/V yếu hơn mình vẫn còn nhiều ở các trờng hiện nay. Thực tiễn trên dẫn đến tình trạng đại đa số giáo viên tiểu học hiện nay cha hiểu hết vai trò vị trí môn Tiếng Việt, cha hiểu thấu đáo đợc nội dung chơng trình, SGK Tiếng Việt , kiến thức dạy còn thiếu chính xác, cha đúng trọng tâm cha tìm ra đợc PP dạy thích hợp, dạy còn thiếu năng động sáng tạo. Học sinh học Tiếng Việt hiểu bài lơ mơ, kết quả làm bài cha cao, thậm chí còn nhiều học sinh yếu kém, không có hứng thú học môn Tiếng Việt, không thích học môn Tiếng Việt. Để nâng cao đợc chất lợng dạy và học môn Tiếng Việt, giải quyết các yêu cầu do cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn trên, theo tôi trớc mắt phải làm tốt công tác bồi dỡng nâng cao kiến thức về môn Tiếng Việt ngay cho đội ngũ giáo viên tiểu học của chúng ta. Trong thực tế làm công tác bồi dỡng này, tôi đã đạt đợc hiệu quả rõ rệt - tôi xin tổng kết kinh nghiệm này. II. Mục đích của bản sáng kiến: Bồi dỡng cho đội ngũ giáo viên kiến thức về: Từ và Câu trong Tiếng Việt có liên quan thiết thực đến nội dung chơng trình dạy môn Tiếng Việt ở tiêủ học, nhằm giải quyết các yêu cầu về cơ sở lý luận, yêu cầu về đổi mới về mục tiêu, nội dung, PP dạy học, thực hiện đợc vai trò vị trí môn Tiếng Việt trong giáo dục giáo dỡng học sinh: nhất là giải quyết, khắc phục bằng đợc những yếu kém hiện nay của thày và trò trong dạy và học môn Tiếng Việt để từng bớc nâng cao bằng đợc chất lợng môn Tiếng Việt trong trờng tiểu học hiện nay III. Nhiệm vụ nghiên cứu : + Chỉ ra đợc cơ sở lý luận, cơ sở thực tiễn của việc cần thiết phải bồi dỡng kiến thức cơ bản về Từ và Câu trong Tiếng Việt cho đội ngũ G/V tiểu học hiện nay. + Thực hiện bồi dỡng những kiến thức cụ thể gì về từ và câu ? nh thế nào về từ và câu ? cho có hiệu quả nâng cao kiến thức và giúp G/V vận dụng vào việc đổi mới PP giảng dạy nâng cao chất lợng môn Tiếng Việt ở Tiểu học theo yêu cầu mới hiện nay. + Góp phần bồi dỡng cho đội ngũ giáo viên những nội dung còn yếu kém mà các chơng trình bồi dỡng của trên cha làm tới, theo nguyên tắc "Yếu gì bồi dỡng ấy" để nâng cao trình độ chuyên môn, nghiệp vụ, để thực hiện tốt các mục tiêu về giáo dục theo yêu cầu đổi mới chơng trình phổ thông với bậc học tiểu học hiện nay. iv. Đối t ợng và phạm vi nghiên cứu: 3 1, Đối t ợng nghiên cứu: Đối tợng nghiên cứu: dựa vào thực tiễn giảng dạy của đội ngũ giáo viên 2 trờng tiểu học Hoàng Quế: 29 đồng chí, Hồng Thái tây 24 đồng chí, ngoài ra còn quan sát ở cả toàn bộ G/V tiểu học cụm 5 và có cả G/V tiểu học ở Đông Triều. Về kiến thức cơ bản liên quan đến bộ môn Tiếng Việt tiểu học. 2, Phạm vi nghiên cứu: Bồi dỡng kiến thức về Tiếng Việt: phần từ và câu có liên quan đến nội dung chơng trình, SGK Tiếng Việt tiểu học cho đội ngũ giáo viên tiểu học hiện nay nhằm dạy tốt nâng cao chất lợng dạy học môn Tiếng Việt nói riêng và chất lợng dạy và học nói chung. Năm học trớc tôi tổng kết kinh nghiệm bồi dỡng về các vấn đề: "Cách nhận biết và phân biệt giữa từ đơn, từ ghép: giữa từ ghép với cụm từ". Phạm vi sáng kiến kinh nghiệm năm nay tổng kết là vấn đề "Bồi dỡng hệ thống kiến thức về: "Phân loại từ - 8 loại từ", "Câu trong Tiếng Việt" cho đội ngũ giáo viên, qua bồi dỡng, cho họ nắm đợc các khái niệm, cấu trúc logic của các loại Từ, Câu: dấu hiệu nhận biết: chức năng ngữ pháp của các bộ phận, phân loại từ, câu . những vấn đề đó nhằm xác định những nét bản chất nhất về từ, câu với cách dễ hiểu, dễ nhớ nhất: Vận dụng đợc mối quan hệ giã các cấu trúc logic đó để xác định đợc mục đích yêu cầu giờ dạy, trọng tâm bài dạy, tìm những ví dụ tối u, câu hỏi tối u và bài tập tối u . nhằm xác định đợc PP dạy phù hợp nhất, hiệu quả nhất cho những bài Tiếng Việt có liên quan đến kiến thức về từ và câu trong chơng trình các lớp ở bậc tiểu học. IV. Ph ơng pháp nghiên cứu: Ph ơng pháp nghiên cứu lý thuyết: Qua việc nghiên cứu các tài liêu: Luật giáo dục tiểu học: chỉ thị các năm học: nội dung chơng trình SGK các khối lớp, nhất là của môn Tiếng Việt tiểu học, THcơ sở, Giáo trình Tiếng Việt cao đẳng s phạm cấp I, II: Các tài liệu về Tiếng Việt nâng cao, các tập san giáo dục: báo giáo dục thời đại: các tài liệu có liên quan Dùng PP phân tích, tổng hợp tôi đã tách khái niệm về từ, câu, các bộ phân chính phụ trong câu, dấu hiệu nhận biết về chúng, phân loại chúng . thành các đơn vị lý thuyết để hiểu đặc thù, nét bản chất của từng đơn vị lý thuyết sau đó tổng hợp các kiến thức đó lại để tạo ra hệ thống, cấu trúc logic, để thấy đợc mối quan hệ tác động biện chứng giữa các đơn vị kiến thức. Bằng PP phân loại hệ thống lý thuyết, tôi đã sắp xếp lại các kiến thức của từng đơn vị kiến thức về câu theo một đơn vị kiến thức có cùng dấu hiệu bản chất, có cùng một hớng phát triển để nội dung dễ hiểu, dễ nhận biết, dễ vận dụng, dễ nhớ Sau cùng, bằng PP mô hình hoá lý thuyết đã tạo ra bản tổng hợp gọn nhất để nhận ra các khái niệm, loại câu, dấu hiệu nhận biết, nét giống, khác nhau, chức năng ngữ pháp của chúng . Qua các PP pháp trên tạo ra đợc các cơ sở đúng đắn cho nội dung tổng kết của bản sáng kiến kinh nghiệm (phần sau). Bằng ph ơng pháp Thể nghiệm : Qua thể nghiệm ở các trờng T H Hoàng Quế, Hồng Thái Tây . tôi đã thấy có kết quả rõ rệt trong việc nâng cao trình độ kiến thức về Từ loại, Câu cho đội ngũ giáo viên ở các trờng này, họ đã biết vận dụng tơng đối thành thạo về xác định các khái niệm về Từ, Câu, tìm ra đợc cấu trúc logic của các định nghĩa từ đó xác định đúng các mục đích yêu cầu bài dạy, trọng tâm bài dạy, các 4 ví dụ, câu hỏi dẫn dắt, bài luyện tập . tối u nhất chính vì vậy mà đã hình thành và khắc sâu đợc cho h/s một cách sâu sắc nhất về các khái niệm về từ, câu cụ thể (có nhiều đổi mới PP pháp dạy học tối u nhất nhằm nâng cao chất lợng giờ dạy có liên quan kiến thức về từ, câu). Khi tiến hành nghiên cứu tôi đã sử dụng rất nhiều các phơng pháp nghiên cứu khác nh: các PP nghiên cứu thực tiễn: thực nghiệm phát hiện, PP nghiên cứu sản phẩm hoạt động, PP tiếp xúc trò chuyện, PP tập hợp thống kê, PP quan sát, phơng pháp điều tra . khá cụ thể, phong phú nhng trong phạm vi bài viết này tôi xin miễn trình bày chi tiết tại đây (Sáng kiến kinh nghiệm năm trớc tôi đã trình bày rõ một số nội dung minh hoạ về những vấn đề cụ thể này). VI. Tài liệu tham khảo: (Đã kê ở phần PP ngiên cứi lý thuyết ở trên) Phần thứ II: nội dung kiến thức từ loại tiếng việt Đ ợc tổng hợp để bồi d ỡng cho giáo viên Toàn bộ hệ thống kiến thức 8 từ loại Tiếng Việt tôi trình bày khái quát ở 2 trang sau còn ở đây tôi chỉ xin phân tích,ví dụ minh hoạ cụ thể các ý đồ trình bày trên và tổng kết ở phần sau (Căn cứ vào bảng tổng hợp trang sau) để: + Xét xem " là ", là ĐT hay từ nối. Khẳng định "là" là ĐT, vì nó là loại ĐT thứ 3: bị, đợc, có, là ., khi nó kết hợp với danh từ để DT làm đợc vị ngữ trong câu: Bác // là non n ớc , là trời mây. CN VN VN + Xét: chiến tranh : I Rắc đang chiến tranh với Mỹ. ĐT (vì kết hợp đợc với chỉ thời điểm đã, đang, sẽ). I Rắc chiến tranh rất ác liệt. TT ( vì kết hợp đợc từ chỉ mức độ: rất ) . + Xét ta : Ta về ta tắm ao ta. " Ta " là đại từ, không phải là danh từ (không thể thêm vào đằng sau đại từ các từ để trỏ: đây, này, đó, nọ, kia, kìa: nhng danh từ thì thêm đợc từ để trỏ vào sau nó ). + Dựa vào bản tổng hợp đó để xây dựng đợc cấu trúc lô ghíc của khái niệm, từ đó tìm ra đợc các hệ thống ví dụ tối u nhất khi dạy về các khái niệm đó qua các nét bản chất của nó: Chức vụ ngữ pháp của động từ: - Học sinh // đang lao động. (Vị ngữ) - Lao động // là vinh quang. (Chủ ngữ) - Lao động xong, Nam // gặp thày. (Trạng ngữ) - Ngời lao động // thờng rất khoẻ. (Định ngữ) - Em // yêu lao động. (Bổ ngữ) + Xác định cấu trúc lô gic của khái niệm tính từ: 5 Tính từ: là từ chỉ tính chất, màu sắc, hình dáng, kích th ớc , trọng l ợng, a (tuyển) b (tuyển) c (tuyển) d (tuyển) đ (tuyển) dung l ợng , phẩm chất của ngời, vật, sự vật. g ( tuyển) h Mối quan hệ giữa a, b, c, d, đ, g, h là quan hệ tuyển giữa 7 dấu hiệu nên khi xác định yêu cầu, trọng tâm, ví dụ, câu hỏi, luyện tập phải xác định cho đủ 7 nội dung tơng ứng có vậy mới hình thành đủ và khắc sâu đợc khái niệm tính từ. 6 Tám từ loại Tiếng Việt tôi đã khái quát tổng hợp trong 2 trang, dới dạng biểu bản sau nhằm thực hiện các vấn đề nêu trên (trang 6 B): 6 B bản hệ thống kiến thức về từ loại tiếng việt Stt Từ loại Địng nghiã - Thí dụ Dấu hiệu nhận biết Phân loại Chức vụ ngữ pháp 1 Danh từ Là từ chỉ ngời, vật, hiện tợng . (anh, học sinh, Tuấn, nhà, mèo, Hà Nội, gió, hoà bình, đạo đức .) + Kết hợp đợc với từ chỉ số lợng đứng trớc (1, 2, vài .) + Thêm đợc vào 1 từ chỉ trỏ đứng sau (này, ấy, kia, đó .) Cặp 1: - Danh từ chung - Danh từ riêng Cặp 2: - DT cụ thể (bằng giác quan: nhà, gió, anh) - DT trừu tợng ( không = giác quan: đạo đức,hoà bình,niềm tin .) + Luôn làm chủ ngữ (H/s // đến trờng) + Vị ngữ (anh // đã cơm n ớc gì cha) + Trạng ngữ (Hôm qua,trời // trở rét) + Định ngữ (Cha mẹ h/s // rất vui mừng về kết quả học tập của các em) 2 Đại Từ ĐT chỉ ngôi, dùng thay thế DT trong lời nói, để xng hô và để khỏi phải lặp lại DT (ta, ngơi, nó, tôi .) + Không thể thêm vào sau nó các từ chỉ trỏ (đây, này, đó, nọ, kia, kìa .) + Ngôi thứ nhất (Tự trỏ: tôi, tao, ta, tớ, mình .) + Ngôi thứ hai (Trỏ ngời nghe: mày, bay, ngơi, cậu .) + Ngôi thứ ba (trỏ ngời vật mà câu chuyện hớng tới: nó, hắn, họ) + Chủ ngữ (Nó // đi chơi) + Vị ngữ (Hai anh em// cứ mày tao h quá + Trạng ngữ (Về nó,cô/g//cónhậnxét tốt) + Định ngữ (Cha mẹ tôi // vui lòng về kết quả học tập của tôi) + Bổ ngữ (Mọi ngời // đều quý mến nó) 7 3 Động từ Là từ chỉ hoạt động (bay, nhảy, cắt, xây dựng) hay trạng thái (ngủ thức xuất hiện) +Thêm đợcvào trớc nó từ chỉ mệnh lệnh (hãy, đừng, chớ .) + Thêm đợc vào sau từ chỉ sự hoàn thành (xong rồi, rõ rồi, hiểu rồi + Nội ĐT: không nhằm vào đối tợng nào, khi đứng trong câu các ĐT này không bắt buộc có bổ ngữ (ngủ, bay, nhảy .) + Ngoại ĐT: Nhằm vào đối tợng nhất định(đọc, cắt, xâydựng) + Các ĐT: bị, đợc, có, là . + Vị ngữ: Học sinh // đang lao động. + Chủ ngữ: Lao động // là vinh quang. + Trạng ngữ: Lao động, xong, Ngọc// gặp thày. + Định ngữ: Ngời laođộng // thờng rất khoẻ. + Bổ ngữ: Em // yêu lao động. 4 Tính từ Là từ chỉ tính chất, màu sắc, hình dáng, kích thớc, trọng l- ợng, dung lợng, phẩm chất (đỏ, tròn, dài, nặng, nhiều, tốt .) Phần lớn TT có thể dùng kèm với từ chỉ mức độ (hơi, rrất, lắm, quá ) + TT thờng: có thể dùng kèm với từ chỉ mức độ. + TT không dùng kèm với từ chỉ mức độ - nó có mức tuyệt đối (Tròn xoe, nặng trịch, xanh biếc .) + Vị ngữ: Bạn em // rất khoẻ. + Chủ ngữ: Khoẻ // là yêu nớc. + Trạng ngữ: Khoẻ và xinh xắn, Thoa // đ- ợc mọi ngời yêu mến. + Định ngữ: Ngời khoẻ // luôn yêu đời. + Bổ ngữ: Ai // cũng muốn khoẻ. 5 Số từ Là từ chỉ số lợng hoặc thứ tự (Một, hai, thứ nhất, thứ nhì . + Trả lời câu hỏi bao nhiêu ? thứ mấy ? . + Có thể thêm vào trớc(đô, chừng,khoảng) +Chỉ số lợng: Nhóm chính xác,nhóm - ớcchừng(vài, dăm, mơi) + Thứ tự hoặc số hiệu (thứ năm, tiểu đoàn 307 . + Chủ ngữ: Hai // cộng hai bằng bốn. + Bổ ngữ: Dân tộc Việt Nam // là một. +Định ngữ: Hai ngời // đều học giỏi. 6 Phó từ Là từ thờng đi kèm với DT, ĐT, TT hoặc ST để bổ sung ý nghĩa cho các từ ấy. +PhóDT:(những,các, từng mỗi .) +PhóĐT:(đã, sẽ, đang, cùng, vẫn .) +PhóTT:(rất, khá, hơi, lắm .) +PhóST:(độ, chừng khoảng .) Bổ sung ý nghĩa cho DT, ĐT,TT,ST. 8 7 Từ nối Là từ dùng để nối các từ, các vế trong câu, các câu với câu trong 1 bài văn giúp ngời đọc nghe hiểucác mối quan hệ từ,vế, câu. + Liên từ: Nối các từ cùng giữ 1 chức vụ, các vế trong câu ghép hoặc các câu trong 1 bài văn (và,với,cùng, hay, hoặc,nhng, mà,thì: có khi bằng 1cặp liên từ tuy .nhng: vì . nên: chẳng những . mà còn . + Giới từ: dùng để nối định ngữ với DT: Bổ ngữ với ĐT, TT: TN với với các bộ phận câu (của, ở, tại, về, để, bằng .). Nối các yếu tố trong các quan hệ 8 Từ cảm Là từ làm dấu hiệu cho các cảm xúc, tình cảm, thái độ, mục đích của nói viết (ôi, á, dạ, vâng, nhé, nhỉ .) Từ cảm không dùng gọi tên các cảm xúc, tình cảm, mục đích, thái độ nó chỉ làm dấu hiệu khác danh từ, động từ, tính từ. + Hô gọi: (ơi, hời, này, bớ,tha .). + Đáp lời: (vang, dạ, bẩm, ừ .). + Cảm thán: (ôi, chao ôi, ái chà, ối, ới giời ơi .). 9 Toàn bộ hệ thống kiến thức về câu trong Tiếng Việt đã đợc tôi khái quát hoá tổng hợp theo kiểu biểu bảng sau: Hệ thống kiến thức về câu trong tiếng việt I. Câu và các bộ phận của câu: 1. Câu: + Câu có thể gồm 1 hoặc nhiều từ, dùng để: - Hỏi về 1 hay vài sự việc, sự vật: Em làm gì ? - Kể hay tả về một hay vài sự việc sự vật: Em làm bài. - Yêu cầu ngời khác làm một hay vài việc: Em làm bài đi ! - Bộc lộ cảm xúc của ngời nói: Em làm bài tốt quá ! + Có nhiều dấu hiệu giúp ta nhận ra một câu: - Khi nói: hết câu phải nghỉ hơi. - Khi viết: hết câu phải có một trong các dấu:., ?, !, 2. Các bộ phận chính của câu: + Các bộ phận chính là những phần quan trọng nhất trong câu, không thể bỏ đi đợc. Chủ ngữ (C) + Các bộ phận chính đó là: Vị ngữ (V) Tên bộ phận C V Định nghĩa Là bộ phận chính nêu tên ngời, vật, sự việc đợc miêu tả, nhận xét, trong câu. Là bộ phận chính của câu, nói rõ chủ ngữ là gì ? làm gì ? nh thế nào ? Cách nhận biết - Tìm bộ phận chính (bộ phận không bỏ đi đợc). - Tìm bộ phận chính trả lời câu hỏi: Ai ? Cái gì ? - Tìm bộ phận chính (bộ phận không bỏ đi đợc). - Tìm bộ phận chính trả lời câu hỏi: Làm gì ? Nh thế nào ? Là gì ? Phân loại - Xét từ loại làm C: Thờng là: Danh từ, đại từ. Đôi khi là: Động từ, tính từ, . - Xét chỗ đứng: C thờng đứng trớc V, trong điều kiện nhất định C có thể đứng sau V. - Xét về số lợng có bộ phận // làm C. - Xét từ loại: V thờng là động từ hoặc tính từ. Cũng có thể là danh từ hay đại từ chỉ ngôi. - Xét chỗ đứng: thờng đứng sau C. Trong điều kiện nhất định cũng có thể đứng trớc C. - Xét về số lợng: có bộ phận // làm V. 3, Các bộ phận phụ trong câu: * Bộ phận phụ: Là bộ phận thêm vào câu để bổ sung ý nghĩa cho cả khối C - V hoặc từng Danh từ, Động từ, Tính từ trong câu. * Cách tìm: + Tìm bộ phận chính của câu: C - V. + Những bộ phận còn lại, không phải C - V là thành phần phụ. * Phân loại: a, Loại bổ sung ý nghĩa cho cả khối C - V là Trạng ngữ hoặc Hô ngữ. 10 [...]...11 b, Loại bổ sung ý nghĩa cho từng Danh từ, Động từ, Tính từ trong câu là: Định ngữ, Bổ ngữ Hệ thống kiến thức cơ bản về các thành phần phụ trong câu nh sau: Bộ Trạng ngữ Hô ngữ Định ngữ Bổ ngữ phận (Tr) (H) (Đ) (B) Tr dùng bổ sung H là những lời tha ý nghĩa tình gọi hoặc tiếng kêu huống cho câu trong câu, dùng để Đ dùng để bổ B dùng... vào sự vật: hơi + Có thể là bộ Học sinh ấy + B đứng đằng phận // ghép sau có thể là: thành đại từ: nó, thật, lắm, quá, 4, Các bộ phận song song (//) Là các bộ phận đặt cạnh nhau cùng giữ một chức vụ ngữ pháp giống nhau trong câu + C: Núi, đồi, thung lũng, làng bản chìm trong biển mây mù + V: Mây bò trên mặt đất, tràn vào trong nhà, quấn lấy ngời đi đờng + Tr: Xa xa, giữa cánh đồng, đàn trâu đang thung... cho các bài dạy về từ loại cụ thể, câu cụ thể góp phần quyết định đến việc nâng cao chất lợng giờ dạy Qua nhiều năm vận dụng kinh nghiệm này ở trờng Hoàng Quế, Hồng Thái Tây đã nâng đợc chất lợng học từ ngữ pháp ở các lớp, nhất là các lớp cuối cấp, cũng qua đó góp phần nâng cao chất lợng học của môn Tiếng Việt của trờng nói riêng chất lợng dạy và học nói chung tại trờng tiểu học Hoàng Quế, Hồng Thái Tây... chế mong các độc giả góp ý thẳng thắn và hãy bỏ quá cho các khiếm khuyết của bản sáng kiến kinh nghiệm Xin trân trọng cảm ơn ! Hồng Thái Tây ngày 25 tháng 5 năm 2007 Xác nhận của trờng: Ngời viết: Vũ Văn Chiêu . Chức vụ ngữ pháp của động từ: - Học sinh // đang lao động. (Vị ngữ) - Lao động // là vinh quang. (Chủ ngữ) - Lao động xong, Nam // gặp thày. (Trạng ngữ) -. tin .) + Luôn làm chủ ngữ (H/s // đến trờng) + Vị ngữ (anh // đã cơm n ớc gì cha) + Trạng ngữ (Hôm qua,trời // trở rét) + Định ngữ (Cha mẹ h/s // rất