Bài giảng Dược lực học

 Receptor và vai trò của receptor trong tác dụng của thuốc.  Chất đối kháng và chất chủ vận.  Các cách tác động của dược phẩm lên cơ thể sống.  Các cơ chế tác dụng chung của thuốc. 2 Dược lý học gồm 2 phần chính:  Dược lực học nghieân cöùu taùc duïng cuûa thuoác leân cô theå soáng, goàm coù:  Töông taùc thuoác vôùi receptor.  Lieân quan giöõa lieàu duøng vaø ñaùp öùng.  Cơ chế cuûa taùc duïng trò lieäu vaø ñoäc tính. 3 Tñc dung cña phân l0n cñc thuéc lñ két quñ cña su tung tic giiia thuoc véi receptor (thé thu ct). fieceyfor let iiidi fiñiii yiñn ât I ifmig gfât linii Cell Signal Altered (2nd Messenger) Receptor Expression Gene Regulation Cellular Event Regulation of Protein Production CELL Receptor I.1. ÑÒNH NGHÓA: Receptor (hay thuï theå, nôi tieáp thu) laø nhöõng protein coù phaân töû löôïng lôùn, toàn taïi vôùi moät löôïng giôùi haïn trong caùc teá baøo ñích, coù khaû naêng nhaän bieát vaø gaén ñaëc hieäu vôùi moät soá phaân töû khaùc (ligand) ôû ngoaøi teá baøo ñích ñeå gaây ra taùc duïng sinh hoïc ñaëc hieäu. D + R DR R’ + D E D: Thuoác E: Taùc duïng sinh hoïc R: Receptor R’: Receptor hoaït hoaù 5 Quan hệ nồng độ thuốc tại vị trí receptor và tác dụng dược lý Đồ thị log liều thuốc – đáp ứng Relationship of drug concentration at the re6ceptor site to effect (as a percentage of maximal effect). SỰ DUNG NẠP THUỐC Demonstration of tolerance to drug effect with repeated dosing 7 SỰ DUNG NẠP THUỐC (Dung nhận thuốc): Là xu hướng tăng thu nhận của cơ thể đối với một thuốc mới tạo ra được một đáp ứng, mà trước đó chỉ cần một liều thấp hơn cũng đủ có một đáp ứng đối với dược phẩm như vậy. Tính chất:  Chỉ xảy ra đối với một số tác động của thuốc.  Gây hội chứng cai thuốc. 8 SỰ DUNG NẠP THUỐC (Dung nhận thuốc): 3.3.1. Sự dung nạp bẩm sinh: Có nguyên nhân từ yếu tố di truyền. 3.3.2. Sự dung nạp thâu nhận: Là trạng thái giảm đáp ứng với thuốc khi sử dụng thuốc nhiều lần, vì vậy cần tăng liều để đạt hiệu lực như lúc ban đầu. Cần phân biệt một số khái niệm: i. Sự lạm dụng thuốc (abuse). ii. Sự dùng sai thuốc (misuse). iii. Sự miễn dịch nhanh (Tachyphylaxis). iv. Sự lệ thuộc thuốc (Dependence). 9  Receptor  Ligand: Laø nhöõng phaân töû noäi sinh (hormon, chaát daãn truyeàn thaàn kinh, autacoid) hoaëc taùc nhaân ngoaïi sinh (chaát höõu cô coù phaân töû nhoû, thuoác, moät vaøi ion). I.2. CAÁU TRUÙC PHAÂN TÖÛ CUÛA RECEPTOR:  Traïng thaùi caáu truùc:  Receptor coá ñònh treân maøng teá baøo.  Receptor coù khaû naêng di chuyeån trong teá baøo.  Caáu taïo:  Protein ñieàu hoaø.  Caùc enzym.  Protein vaän chuyeån.  Protein caáu truùc. 11 I.2. CAÁU TRUÙC PHAÂN TÖÛ CUÛA RECEPTOR: Hieän nay ñaõ phaùt hieän treân 20 loaïi receptor hoäi ñuû 4 ñieàu kieän sau:  Coù tính choïn loïc cao ñoái vôùi chaát chuû vaän.  Coù tính choïn loïc cao ñoái vôùi chaát ñoái vaän.  Coù tính nhaïy caûm cao ñoái vôùi hieäu öùng sinh hoïc.  Khoâng phaûi laø cô chaát cuûa men, hoaëc chaát caïnh tranh vôùi men. 12 I.3. VAI TROØ CUÛA CAÙC RECEPTOR:  Nhaän bieát caùc phaân töû thoâng tin (ligand) baèng söï gaén ñaëc hieäu caùc phaân töû naøy vaøo receptor theo caùc lieân keát hoaù hoïc:  Lieân keát thuaän nghòch: lieân keát ion, lieân keát hydro, lieân keát Van der waals .  Lieân keát khoâng thuaän nghòch: lieân keát coäng hoaù trò.  Chuyeån taùc duïng töông hoã giöõa Ligand – receptor thaønh moät tín hieäu ñeå gaây ra ñöôïc moät thay ñoåi trong chuyeån hoaù teá baøo. 13 Lieân keát coäng hoaù trò. Lieân keát hydro Lieân keát Van der waals Lieân keát ion 15 I.3. TÍNH CHAÁT CUÛA CAÙC RECEPTOR:  Chòu traùch nhieäm veà tính choïn loïc trong söï taùc ñoäng cuûa thuoác  Laø yeáu toá quyeát ñònh veà löôïng moái lieân heä giöõa lieàu duøng hay noàng ñoä thuoác vôùi hieäu öùng döôïc löïc sinh ra.  Laøm trung gian cho hoaït ñoäng cuûa nhöõng chaát ñoái vaän döôïc lyù. 16 II.1. TÖÔNG TAÙC GIÖÕA THUOÁC VAØ RECEPTOR: K1 Thuoác + Receptor Phöùc hôïp Thuoácreceptor D R K2 DR K1 vaø K2 laø haèng soá phoái hôïp vaø phaân ly. Töông taùc giöõa thuoác vaø receptor xaûy ra qua 2 giai ñoaïn :  Giai ñoaïn ñaàu: Laø töông taùc vaät lyù. Söï töông taùc naøy coù theå thuaän nghòch hoaëc khoâng thuaän nghòch.  Giai ñoaïn sau: Laø giai ñoaïn töông taùc veà hoaù hoïc vaø phaùt sinh ñaùp öùng veà hieäu öùng döôïc lyù. 17 II.1. TÖÔNG TAÙC GIÖÕA THUOÁC VAØ RECEPTOR:  Hoaït tính sinh hoïc cuûa thuoác phuï thuoäc vaøo:  AÙi löïc cuûa döôïc phaåm treân receptor ñöôïc bieåu thò baèng haèng soá phaân ly KD, tính theo coâng thöùc: KD = DR DR  Hoaït tính baûn theå α, laø khaû naêng phaùt sinh taùc ñoäng cuûa phöùc hôïp thuoác – receptor.  α = 1: laø chaát chuû vaän.  α < 1: laø chaát chuû vaän töøng phaàn.  α = 0: laø chaát ñoái khaùng. 18 II.1. TÖÔNG TAÙC GIÖÕA THUOÁC VAØ RECEPTOR:  Taïi receptor, thuoác coù theå taùc ñoäng vôùi caùc tö caùch :  Chaát chuû vaän (Agonist): laø nhöõng chaát vöøa coù aùi löïc vôùi receptor taïo phöùc hôïp DR, vöøa gaây ra hoaït tính baûn theå.  Chaát chuû vaän töøng phaàn (Partial Agonist): laø chaát coù aùi löïc vôùi receptor taïo phöùc hôïp DR vaø gaây ra hoaït tính baûn theå, nhöng khoâng ñaït ñöôïc möùc toái ña nhö chaát chuû vaän. Tuøy tröôøng hôïp, chaát chuû vaän töøng phaàn vöøa coù tính chaát cuûa chaát ñoái khaùng, vöøa coù tính chaát cuûa chaát chuû vaän.  Chaát ñoái vaän hay chaát ñoái khaùng (Antagonist): laø nhöõng chaát gaén treân receptor, nhöng khoâng hoaït hoaù receptor vaø ngaên chaën chaát chuû vaän taïo ra hieäu öùng. 19 II.1. TÖÔNG TAÙC GIÖÕA THUOÁC VAØ RECEPTOR:  Töông taùc ñoái khaùng coù theå gaëp caùc tröôøng hôïp sau:  ÑOÁI KHAÙNG DÖÔÏC LYÙ: Chaát ñoái khaùng gaén cuøng receptor vôùi chaát chuû vaän nhöng khoâng hoaït hoaù receptor ñoù.  Chaát ñoái khaùng caïnh tranh (competitive antagonist).  Chaát ñoái khaùng khoâng caïnh tranh (noncompetitive antagonist).  ÑOÁI KHAÙNG SINH LYÙ. Chaát ñoái khaùng gaén treân receptor khaùc vôùi receptor cuûa chaát chuû vaän vaø gaây taùc ñoäng ngöôïc laïi vôùi taùc ñoäng cuûa chaát chuû vaän.  ÑOÁI KHAÙNG HOAÙ HOÏC. Chaát ñoái khaùng gaén tröïc tieáp leân chaát bò ñoái khaùng vaø ngaên chaát naøy tieán tôùi muïc tieâu taùc ñoäng.

1

MỤC TIÊU BÀI GIẢNG

 Receptor và vaitròcủa receptor trong tác dụng củathuốc.

 Chất đối kháng và chất chủvận.

 Các cách tác động của dược phẩm lên cơ thểsống.

 Các cơ chế tác dụng chung củathuốc.

 Dượclựchọcnghiêncứutácdụngcủathuốclêncơthểsống,gồm có:

 Tương tác thuốc vớireceptor.

 Liênquangiữaliềudùngvàđápứng.

 Cơchếcủatácdụngtrịliệuvàđộctính.

3

- Tñc dungcña phân l0n cñc thuéc lñ két quñ cñasu tung tic giiia thuoc véi receptor (thé thu

ct) fieceyfor let iiidi f/iñii/iy / i ñ n ât Iifmiggfâtlinii

Cell SignalAltered (2ndMessenger)Receptor Expression

teincóphântửlượnglớn,tồntạivớimộtlượnggiới

hạntrongcáctếbàođích,cókhảnăngnhậnbiếtvàgắ

nđặchiệuvớimộtsốphân tử khác (ligand) ở

đíchđểgâyratácdụngsinhhọcđặchiệu.

D:Thuốc E:Tácdụngsinhhọc R:Receptor R’:Receptorhoạthoá

5

Quan hệnồng độthuốc tại vịtrí receptor và tác dụng dược lý

Đồ thị log liều thuốc – đáp ứng

Relationship of drug concentrationatthere 6 ceptor siteto effect(as a percentage ofmaximal effect).

Demonstration of tolerance to drug effect with repeated dosing

7

NHỮNG HIỆN TƯỢNG DƯỢC LÝ XUẤT HIỆN TRONG QUÁ TRÌNH TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC LÊN CƠ THỂ

SỰ DUNG NẠP THUỐC (Dung nhận thuốc):

Là xu hướng tăng thu nhận của cơ thể đối với một thuốc mới tạo ra được một đáp ứng, mà trước đó chỉ cần một liều thấp hơn cũng đủ có một đáp ứng đối với dược phẩm như vậy.

Tính chất:

 Chỉ xảy ra đối với một số tác động củathuốc.

 Gây hội chứng caithuốc.

SỰ DUNG NẠP THUỐC (Dung nhận thuốc):

ii Sự dùng sai thuốc(misuse).

iii Sự miễn dịch nhanh(Tachyphylaxis).

iv Sự lệ thuộc thuốc(Dependence).

9

I KHÁI NIỆM VỀ RECEPTOR HAY THỤ THỂ

I KHÁI NIỆM VỀ RECEPTOR HAY THỤ THỂ

I.2 CẤU TRÚC PHÂN TỬ CỦARECEPTOR:

12

 Nhậnbiếtcácphântửthôngtin(ligand)bằngsự

g ắnđ ặch i ệuc ácphânt ư û nàyvàoreceptorth

eocácliênkếthoáhọc:

 Liênkếtthuậnnghịch:liênkếtion,liênkết

hydro, liên kết Van der waals

 Liên kết không thuận nghịch: liên kết

Lieân keát hydro

Lieân keát Van der waals

Lieân keát ion

I KHÁI NIỆM VỀ RECEPTOR HAY THỤ THỂ

I.3 TÍNH CHẤT CỦA CÁCRECEPTOR:

II.1 TƯƠNGTÁCGIỮATHUỐCVÀRECEPTOR:

K1

[Thuốc]+[Receptor] Phứchợp[Thuốc-receptor]

K1 và K2 là hằng số phối hợp và phân ly.

Tương tác giữa thuốc và receptor xảy ra qua 2 giai đoạn :

 Giaiđoạnđầu:Làtươngtácvậtlý.Sựtươngtácnàycóthểthuậnnghịch hoặc không thuậnnghịch.

 Giaiđoạnsau:Làgiaiđoạntươngtácvềhoáhọcvàphátsinhđápứng

về hiệu ứng dược lý.

17

II CÁC CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA THUỐC

TÁC DỤNG THÔNG QUA RECEPTORII.1 TƯƠNG TÁC GIỮA THUỐC VÀ RECEPTOR:

 Hoạt tính sinh học của thuốc phụ thuộcvào:

 Áilựccủadượcphẩmtrênreceptor đượcbiểuthịbằnghằngsốphânlyK D ,tính theo

II.1 TƯƠNG TÁC GIỮA THUỐC VÀ RECEPTOR:

 Tạireceptor,thuốccóthểtácđộngvớicáctưcách:

 Chấtchủvận(Agonist): lànhữngchấtvừacóáilựcvớireceptortạo phứchợp[DR],vừagâyrahoạttínhbảnthể.

 Chấtc hủvậntừ ngphần(PartialAgonist): làc hấtcóáilựcvớirec eptortạophứchợp[DR]vàgâyrahoạttínhbảnthể,nhưngkhông đạtđượcmứctốiđanhưchấtchủvận.Tùytrườnghợp,chấtchủvậntừ ngphầnvừacótínhchấtcủachấtđốikháng,vừacótínhchấtcủachất chủvận.

 Chấtđốivậnhaychấtđốikháng(Antagonist): lànhữngchấtgắn trên receptor, nhưng không hoạt hoá receptor và ngănchặnchấtchủvậntạorahiệuứng.

19

II CÁC CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA THUỐC

TÁC DỤNG THÔNG QUA RECEPTORII.1 TƯƠNG TÁC GIỮA THUỐC VÀ RECEPTOR:

 Tươngtácđốikhángcóthểgặpcáctrườnghợpsau:

 ĐỐI KHÁNG DƯỢCLÝ:

Chấtđốikhánggắncùngreceptorvớichấtchủvậnnhưngkhônghoạthoárece ptorđó.

 Chất đối kháng cạnh tranh (competitiveantagonist).

 Chấtđốikhángkhôngcạnhtranh(noncompetitiveantagonist).

 ĐỐI KHÁNG SINHLÝ.

Chấtđốikhánggắntrênreceptorkhácvớireceptorcủachấtchủvậnvàgâytácđ ộngngượclạivớitácđộngcủachấtchủvận.

 ĐỐI KHÁNG HOÁHỌC.

Chấtđốikhánggắntrựctiếplênchấtbịđốikhángvàngănchấtnàytiến tới mục tiêu tác động.

TẾ BÀO HIỆU ỨNG

ĐỐI KHÁNG KHÔNG CẠNH TRANH

II CÁC CƠ CHẾ TÁC DỤNG CỦA THUỐC

TÁC DỤNG THÔNG QUA RECEPTOR

II.3 CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC TRÊNRECEPTOR:

 Receptor nhân tế bào:

 Các receptor steroid: Glucocorticoid, aldosteron, progesteron,androgen.

 Các receptor khác: hormon giáp trạng, acid retinoic, vitamin D,estrogen.

1:A lipid-soluble chemical signal crosses the plasma membrane and acts on an

intracellular receptor (which may be an enzyme or a regulator of gene transcription);

2:the signal binds to the extracellular domain of a transmembrane protein

;3:the signal binds to the extracellular domain of a transmembrane receptor bound to a

separate protein tyrosine kinase, which it activates;

4:the signal binds to and directly regulates the opening of an ion channel;

5:the signal binds to a cell-surface receptor linked to an effector enzyme by a G protein.

Change Tn Ion conoentratic n triggers cellular

Liganci bincJe; channel opens; iona flow thrczuph

Ligancl z:/isa<rciatea; channel closes

 Receptor nhân tếbào

 Là loại receptor cĩ khả năng di chuyển trongtếbào

 Các receptor loại này cĩ cấu trúc thành từng vùng

chứcphận

 Khi gắn với ligand, thì rời màng đi vào bên trong

bào tương Sau đĩ phức hợp [ligand-receptor được

hoạt hố] sẽ di chuyển vào trong nhân để gắn lên

một đoạn gen đặc hiệu của ADN, khởi đầu sao

mã, dẫn tới tổng hợp một protein nàođĩ

RECEPTOR NHÂN TẾ BÀO

29

 Các receptor loại này thường gồm nhiều tiểu đơn vị,trong

đó một số những protein khu trú xuyên suốt cả trong và ngoài

màng tế bào Ligand được gắn vào receptor ởphíamặt ngoài

 Receptor màng tếbào

 Khi các ligand tác động lên receptor sẽ làm hoạt hóa các phân tử trung gian (chất truyền tin thứ 2: AMPc, GMPc, Những chất này sẽ gây ra một loạt phản ứng trong tế bào, dẫn tới thay đổi trong chuyển hoá tếbào.

 Gồm:

 Các Rep gắn với một kênh ion: có liên quan đến một kênh dẫn truyền ion qua màng tế bào, được cấu tạo từ những tiểu đơn vịprotein(subunit).Vídụ:

 Các Rep có vùng xuyênmàng:

 Rep kết dính protein kinase(PKP).

 Rep kết dính G protein: là một hệ thống rep kết nối với G protein,

là protein gắn trên GTP (Guanosin triphosphat) gồm nhiều subunit như: α, β,γ.

II.3 CƠ CHẾTÁC ĐỘNG CỦATHUỐCTRÊN RECEPTOR

CƠ CHẾ CỔNG

(Rep.gắnvớikênhion)

CƠCHẾNỘIBÀO (Rep.kếtdínhprotein- G)

CƠCHẾENZYM

32(Rep. kếtdínhPKR)

CƠ CHẾ XUYÊNMÀNG (Rep trong bào tương)

G PROTEIN

 Cơ chế nộibào:

 Cácligandgắn lênreceptorở mặt ngồi màng tế bàosẽlàm

hoạt hĩa chúng Cácrep.được hoạt hốsẽ hoạt hốG

enzym củaeffector(thường là những enzym như

adenylylcyclase, phospholipase C và A2 hoặc kênh

ion).Điều này dẫn đến thay đổi nồng độchất truyền tin

thứ 2 nội bàonhư:AMPc, GMPc, calci và

phosphoinositid.Những chất này sẽ gây ra một loạt phản

ứng trong tế bào, dẫn tới thay đổi trong chuyển hố tếbào

HOẠT

TÍNH THAYĐỔINỒNGĐỘC HẤT TRUYỀN

TINTHỨ2NỘIBÀO

KÍCH THÍCH HOẶCỨC CHẾ EFFECTOR

2 TÁC DỤNG TOÀNTHÂN.

3 TÁC DỤNG TẠICHỖ.

 Trước khi hấp thu (tươngkỵ).

 Sau khi hấpthu.

 ĐẢO NGHỊCH TÁCDỤNG

34

III TÁC DỤNG CỦATHUỐC

3.1 Tác dụng chính và tác dụngphụ

Dựa vào mục đích điều trị:

 Tác dụng chính là tác dụng đáp ứng cho mục đích điềutrị.

 Tác dụng phụ là tác dụng không phục vụ cho mục đích điềutrị.

Các dược phẩm ngoài tác dụng chính mong muốn trong điều trị, còn có thể đikèm theo các tác dụng phụ Các tác dụng phụ này có thể gây những phản ứng bất lợi, không mong

muốn; nhưng một số cũng có lợi, có thể sử dụng trong trị liệu Vídụ:

 Chlorpheniramin là chất kháng histamin, nhưng gây tác dụng phụ

làbuồnngủ và khômiệng.

 Aspirin có tác dụng giảm đau, hạ sốt; nhưng gây lóet dạ dày tiếntriển.

36

III TÁC DỤNG CỦATHUỐC

3.3 Tác dụng hồi phục và không hồi phục

 Tác dụng hồi phục:sau khi chuyển hóavà

thải trừ, thuốc sẽ trả lại trạng thái sinh lý bình

thường cho cơ thể Ví dụ:

 Tác dụng gây tê củaLidocain.

 Các thuốc gây mê hồi phục lại

chứcnăng của hệ thần kinh sau khi tácdụng.

 Tác dụng không hồi phụclà tác dụng để lại

những trạng thái hoặc di chứng sau khithuốc

đã được chuyển hóa và thải trừ Vídụ:

 Tác dụng làm hỏng men răng của

trẻemkhi dùng tetracyclin

 Gentamicin dùng lâu dài, liều

caogâytổn thương ở tai không hồiphục

III TÁC DỤNG CỦATHUỐC

3.4 Tác dụng chọn lọc và tác dụng đặchiệu

 Tác dụng chọn lọclà tác dụng xuất hiện sớm nhất, mạnh nhất trên mộtmôhay

cơ quan nào đó, nhờ đó có thể hạn chế những phản ứng phụ, không mong muốn Vídụ:

trênhệtiêuhóa.

 Tác dụng đặc hiệulà tác dụng mạnh nhất trên một nguyên nhân gây bệnh.Ví

dụ:

38

Sự phối hợp nhiều thuốc cùng một lúc hoặc trong khoảng thời gian khá gần nhau có thể gây tương tác thuốc có lợi hoặc có hại, biểu hiện:

 Làm tăng cường tác dụng của nhau

(Tác dụng hiệpđồng).

 Làm giảm tác dụng của nhau (Tác dụng đốikháng).

 Làm đảo nghịch tácdụng.

39

 HIỆPĐỒNG:

III TÁC DỤNG CỦATHUỐC

3.5 Tác dụng khi phốihợp

Khi sự phối hợp của 2 thuốc sẽ làm tăng cường tác dụng lẫn nhau.

 Hiệp đồng cộng hay hiệp đồng bổ sung: Không ảnh hưởng tác độnglẩn nhau, nhưng có cùng hướng tác dụng.

[A + B] = [A] + [B]

Ví dụ:

 Hiệp đồng nhân hay hiệp đồng bội tăng: Tăng cường tác động lẫnnhau

[A + B] > [A] +[B]

Ví dụ: Phối hợp Sulfamethoxazol và Trimethoprim trong chế phẩm Bactrim.

 Phốihợpkhángsinhđạtđượchiệuquảhợpđồng.Vídụ:

 Dùng benzodiazepam để giải độcstrychnin.

 Đối kháng giữaAPABvà cácsulfamid

 ĐẢO NGHỊCH TÁCDỤNG:

yếu khi phối hợp với một thuốc khác Vídụ:

 Ergotamin làm đảo ngược tác dụng tăng huyếtápcủaadrenalin.

phẩm ở những liều sử dụng khác nhau Vídụ:

 Barbiturat ở liều thấp gây kích thích hệTKTW,sau đó chuyển vào giai đoạn ức chế khi tăngliều.

 Terpinhydrat có tác dụng long đàm, lợi tiểu ởliều

<0.6g; Liều lớn hơn 0.6g sẽ gây bí tiểu tiện.

43

(tác dụng không thông quareceptor).

44

III TÁC DỤNG CỦATHUỐC

3.6 Tác dụng do tính chất vật lý hay hóa học của thuốc

(tác dụng không thông quareceptor).

 GÂYRỐILOẠNĐẶCBIỆTĐẾNMỘTVÀIKHÂUTRONGDÂYCHUYỀNCHUYỂNHOÁC ỦASINHVẬT.

 TÁCĐỘNGKHÔNGDỰAVÀORECEPTOR

 CƠ CHẾ VẬTLÝ

 CƠCHẾHOÁHỌC

46

IV CÁC CƠ CHẾ TÁC ĐỘNG TỔNG QUÁT CỦA THUỐC

 NHƯCÁCCHẤTSINHLÝ.

-Các hormon tổng hợp, adrenalin, Nor-adrenalin,…

 NHƯ MỘT ENZYM VÀ KHÁNGENZYM.

- Enzym:Cácmentiêuhoá,cácvitamin,…

- Khángenzym:IMAOứcchếenzymmonoaminooxydasetrongchuyểnhoá catacholamin,nênco ùtácdụ nghạhuyếtáp, điềutrịrốiloạntâmthần, bệnhparkinson.

 GÂY RỐI LOẠN ĐẶC BIỆT ĐẾN MỘT VÀI KHÂU TRONG DÂY CHUYỀNCHUYỂNHOÁCỦAVISINHVẬT.

- Penicillinngănchặnsựtổnghợpváchtếbàovikhuẩn.

- Chloramphenicol,Erythromycinứcchếsựtổnghợpproteincủatếbàovikhu ẩn.

48

 ADR của thuốc là một phản ứng độc hại , không định trước và xuất hiện ở liều lượng thôngthường.

 Taibiến do thuốc có thể nhẹ, có thể nặng; có thể biểu hiện ngay sau khi dùng thuốc hoặc xuất hiện sau một thời gian, có khi rấtlâu.

 Các biểu hiện có thểlà:sốc quá mẫn, gây tổn thương da và niêm mạc, tổn thương nhẹ trên các hệ cơ qua như hô hấp, thần kinh, tiết niệu, tim mạch, nội tiết, tiêuhóa,….

 Thông thường các thuốc được dùng rộng rãi lại hay gây tai biến như: kháng sinh, sulfamid, thuốc chống lao, thuốc chống sốt rét, thuốc tim mạch, thuốc ngủ và thần kinh, thuốc chống viên, giảm đau, hạsốt…

49

V NHỮNG TRẠNG THÁI TÁC DỤNG ĐẶC BIỆT CỦA THUỐC

PHẢN ỨNG CÓ HẠI CỦA THUỐC (ADVERSE DRUG REACTION-ADR):

50

 Dị ứng thuốc cũng là một AR Đây là phản ứng kiểu

TAI BIẾN THUỐC DO RỐI LOẠN DI TRUYỀN:

 Thường do thiếu enzym bẩm sinh, mang tính di truyền trong gia

đình hay chủngtộc.

 Víd ụ : T h i ế u m e n G 6 P D h o ặ c G l u t a t h i o n r e d u c t a s e s ẽ d ễ b ị t h i ế u

máu tan huyết khi dùng primaquin, quinin, sulfamid,

51

 SỰ LẠM DỤNGTHUỐC:

Là tình trạng mới bắt đầu sử dụng các chất có tác dụng tâm thần, là hành

vi có thể ngăn chặnđược.

 SỰ LỆ THUỘC THUỐC(DEPENDENCE):

Là một tình trạng lạm dụng thuốc ở mức độ cao, với các tính chất sau:

 Sửdụngthuốc n h i ề u lầnhoặcliều caohơnb ì n h th ường bất ch ấp các tác động có hại về tâm lý và thể xác.

 Dung nạp thuốcrõ.

 Có hội chứng cai thuốc khi ngừng thuốc độtngột.

 Không thể ngừng hoặc giảm liều để duy trì cảm giác khoan khoái và

ngăn hội chứng caithuốc.

52

NHỮNG HIỆN TƯỢNG DƯỢC LÝ XUẤT HIỆN TRONG QUÁ TRÌNH TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC LÊN CƠ THỂ

 SỰ LỆ THUỘC

THUỐC(DEPENDENCE) Trongsự lệ thuộc

thuốc, có thể chiara:

i Sự lệ thuộc về tâmlý.

ii Sự lệ thuộc về thânthể.

iii Sự quen thuốc(Habituation).

iv Sự nghiện thuốc(Addiction).

NHỮNG HIỆN TƯỢNG DƯỢC LÝ XUẤT HIỆN TRONG

QUÁ TRÌNH TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC LÊN CƠ THỂ

a Sự quenthuốc:

Là mức độ nhẹ của lệ thuộc thuốc, với đặc trưng:

nhân.

 SỰ LỆ THUỘC THUỐC(DEPENDENCE)

Là mức độ nặng của lệ thuộc thuốc, với đặc trưng:

dùngthuốc và tìm cách kiếm cho được thuốc bằng bất cứ phương tiệngì.

55

NHỮNG HIỆN TƯỢNG DƯỢC LÝ XUẤT HIỆN TRONG

QUÁ TRÌNH TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC LÊN CƠ THỂ

SỰ KHÔNG DUNG NẠP THUỐC:

Một số cá thể có phản ứng mạnh với thuốc, hiệu ứng dược lực xảy

ra ở liều thấp hơn nhiều so với liều điều trị Ở liều trị liệu của người

bình thường có thể đã có biểu hiện triệu chứng ngộ độc.

Sự không dung nạp thuốc bẩm sinh hay đặc ứng:

Là đáp ứng bất thường sau khi sử dụng thuốc ở liều đầu tiên.

Sự không dung nạp thuốc thâu nhận hay sự quá mẫn:

Là sựt ă n g d ầ n t í n h n h ạ y c ả m đ ố i v ớ i m ộ t t h u ố c , c ũ n g l à p h ả n ứng giữa kháng nguyên và kháng thể.

Dị ứng thuốc(Allergy).

Sốc phản vệ (Anaphylaxis).

SỰ KHÁNG THUỐC:

Là hiện tượng xảy ra sau khi vi khuẩn, ký sinh trùng trong

cơ thể tiếp xúc lâu ngày vớithuốc.

57

NHỮNG HIỆN TƯỢNG DƯỢC LÝ XUẤT HIỆN TRONG QUÁ TRÌNH TÁC ĐỘNG CỦA THUỐC LÊN CƠ THỂ