Phương pháp sử dụng các biểu đồ, bản đồ trong Atlat ĐLVN kết hợp với SGK để dạy các bài trong phần “Địa lí dân cư Việt Nam ” - Địa 8 lí 12 cơ bản - THPT TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC S
Trang 1MỤC LỤC
Tran g
MỤC LỤC DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT
2.2 Thực trạng vấn đề sử dụng Atlat địa lí Việt Nam trong dạy học địa lí 4 12
2.3 Các giải pháp khai thác Atlat trong giảng dạy 6 2.3.1 Để học sinh có đầy đủ Atlat ĐLVN trong học tập 6 2.3.2 Hướng dẫn học sinh sử dụng Atlat ĐLVN trong học tập, kiểm tra 6
- đánh giá
2.3.3 Rèn luyện những kĩ năng qua việc sử dụng Atlat ĐLVN cho học 7 sinh
2.3.4 Phương pháp sử dụng các biểu đồ, bản đồ trong Atlat ĐLVN kết
hợp với SGK để dạy các bài trong phần “Địa lí dân cư Việt Nam ” - Địa 8
lí 12 (cơ bản) - THPT
TÀI LIỆU THAM KHẢO DANH MỤC CÁC SÁNG KIẾN ĐÃ ĐƯỢC CÔNG NHẬN
PHỤ LỤC GIÁO ÁN MINH HỌA
Trang 2DANH MỤC CÁC TỪ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI
Trang 31 MỞ ĐẦU 1.1 Lý do chọn đề tài
Đất nước ta đang trong quá trình đổi mới mạnh mẽ trên nhiều lĩnh vực để vươn mình sánh vai với các cường quốc trên thế giới Trong quá trình đó đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục và đạo tạo luôn được coi là nhiệm vụ cấp thiết hàng đầu Trọng tâm là “đổi mới căn bản và toàn diện giáo dục đào tạo phát triển nguồn nhân lực, phấn đấu trong những năm tới tạo ra chuyển biến căn bản, mạnh mẽ chất lượng, hiệu quả giáo dục đào tạo làm cho giáo dục đào tạo thật sự là quốc sách hàng đầu, đáp ứng ngày càng tốt hơn công cuộc xây dựng, bảo vệ tổ quốc và nhu cầu học tập của nhân dân, là yêu cầu bức thiết của toàn xã hội, yêu cầu hội nhập quốc tế trong kỷ nguyên toàn cầu hóa”
Trong xu thế đó, giáo dục được coi là ngành nòng cốt để tạo ra những thế hệ người lao động mới có tri thức và trình độ đáp ứng cho nhu cầu phát triển đất nước trong tình hình mới Nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo là một nhu cầu bức thiết của xã hội hiện nay đối với các cơ sở giáo dục và đào tạo, là sự sống còn có tác động mạnh mẽ đến chất lượng giáo dục và đào tạo tạo nguồn lực cho sự phát triển xã hội để đáp ứng được nhu cầu lao động của thời đại công nghiệp 4.0 Trong rất nhiều các giải pháp nhằm nâng cao chất lượng giáo dục và đào tạo thì giải pháp đổi mới phương pháp dạy học được xem là khâu vô cùng quan trọng hiện nay ở tất cả các cơ sở giáo dục
Khai thác và sử dụng bản đồ, Atlat là đặc trưng của bộ môn địa lí vì tất cả các tri thức địa lí cơ bản đều được biểu hiện trong các phương tiện dạy học này Vì vậy rèn luyện cho HS kĩ năng về bản đồ, biểu đồ, các kĩ năng tư duy, phân tích, tổng hợp để lĩnh hội một cách chuẩn xác và phát huy được tính tích cực trong học tập là một yêu cầu không thể thiếu đối với GV bộ môn địa lí Bên cạnh đó biết sử dụng Atlat sẽ giúp ích các em HS rất lớn trong việc trả lời các câu hỏi khi làm bài thi tốt nghiệp THPT
Việc sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam (Atlat ĐLVN) trong giảng dạy và học tập nói chung, trong phần địa lí dân cư Việt Nam nói riêng rất được GV và HS coi trọng Nhưng trên thực tế vẫn còn những hạn chế nhất định
Đối với GV, thực tế ở trường phổ thông hiện nay, việc sử dụng Atlat ĐLVN trong dạy học địa lí ngày càng tăng cường, số tiết dạy học có sử dụng Atlat ĐLVN chiếm tỉ lệ lớn hơn nhờ đó mà chất lượng được nâng lên khá rõ rệt Tuy nhiên trên thực tế một bộ phận GV chưa nhận thức một cách đầy đủ về tầm quan trọng của Atlat, từ đó dẫn đến xem nhẹ việc hướng dẫn HS khai thác, sử dụng nguồn tri thức có trong Atlat một cách có hiệu quả cao nhất vì vậy mà kết quả công tác giảng dạy chưa được như kì vọng
Đối với HS, một bộ phận không nhỏ các em chưa có nhận thức đúng đắn về vai trò của Alat vì vậy chưa trang bị Atlat để phục vụ học tập Đồng thời nhiều
Trang 4HS đã trang bị Atlat nhưng yếu về kĩ năng sử dụng bản đồ, biểu đồ, do vậy lựa chọn cách học thuộc lòng, thụ động, ghi nhớ máy móc các kiến thức thầy cô truyền thụ Từ đó việc học tập địa lí đạt kết quả chưa cao Điều này được thể hiện rõ qua thi cử, kiểm tra đánh giá và năng lực tư duy sáng tạo
Từ thực tế trên, tôi đã chọn nghiên cứu và trình bày một phần của kĩ năng sử
dụng Atlat trong dạy học với đề tài “Sử dụng Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học phần “Địa lí dân cư Việt Nam” để nâng cao chất lượng học tập và ôn thi tốt nghiệp THPT”.
1.2 Mục đích nghiên cứu
Mục đích của đề chủ yếu tập trung vào đối tượng HS khối 12 để giúp các
em có những kiến thức cơ bản và hoàn thiện kĩ năng sử dụng Atlat ĐLVN để từ
đó góp phần nâng cao chất lượng dạy học bộ môn Địa lí lớp 12 nói riêng và chương trình Địa lí THPT nói chung Đề tài tập trung một số vấn đề:
- Rèn luyện cho HS kĩ năng sử dụng Atlat để khai thác kiến thức phần địa lí dân cư Việt Nam phục vụ học tập, trả lời các câu hỏi trong các đề kiểm tra, đề thi
- Giúp cho GV có định hướng sử dụng Atlat để soạn - giảng, ôn tập, kiểm tra
- đánh giá kết quả học tập của HS
- Giúp HS biết cách sử dụng Atlat ĐLVN kết hợp với SGK để phục vụ học tập phần địa lí dân cư Việt Nam đạt kết quả cao nhất
1.3 Đối tượng nghiên cứu
Đề tài nghiên cứu tình hình sử dụng Atlat trong học tập của HS khối 12 trường THPT Như Xuân để nắm bắt được kết quả học tập của HS sử dụng Atlat ĐLVN, HS không sử dụng Atlat ĐLVN Qua đó đưa ra đề xuất những giải pháp nhằm giúp cho GV và HS sử dụng Atlat trong dạy và học phần địa lí dân cư Việt Nam một cách có hiệu quả nhất
1.4 Phương pháp nghiên cứu
Để hoàn thành đề tài tôi đã sử dụng phối hợp nhiều phương pháp nghiên cứu khác nhau, cụ thể đó là các phương pháp:
- Phương pháp quan sát: qua dự giờ thao giảng và hội giảng của trường
- Phương pháp nghiên cứu lý luận
- Phương pháp phân tích tổng hợp
- Phương pháp đối chiếu, so sánh
- Phương pháp điều tra cơ bản
1.5 Những điểm mới của sáng kiến
Năm học 2018- 2019 tôi có làm sáng kiến về sử dụng Atlat trong giảng dạy
“địa lí tự nhiên Việt Nam”, trên cơ sở kế thừa kết quả đạt được, trong năm học
2019- 2020 tôi áp dụng đề tài vào giảng dạy phần “Địa lí dân cư Việt Nam”
trong chương trình địa lí 12- THPT
Trang 52 NỘI DUNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM 2.1 Cơ sở lí luận
Trong dạy và học theo quan điểm đổi mới hiện nay, việc GV sử dụng các công cụ dạy học có ý nghĩa rất quan trọng trong việc nâng cao hiệu quả công tác dạy học, đặc biệt là các phương tiện dạy học trực quan Đối với môn địa lí, môn không tách rời bản đồ nói chung và Atlat nói riêng Atlat vừa là cuốn SGK thứ hai giúp cung cấp các kiến thức cơ bản vừa là hình ảnh trực quan giúp việc dạy
và học đạt hiệu quả cao nhất [4]
Trong khi làm bài kiểm tra, đặc biệt trong kỳ thi tốt nghiệp THPT theo phương thức trắc nghiệm như hiện nay việc sử dụng Atlat để làm bài có ý nghĩa rất quan trọng Theo cấu trúc đề thi minh họa của Bộ giáo dục và đào tạo, phần
kỹ năng sử Atlat có tới 14 câu (tương đương 3,5 điểm), vì vậy sử dụng Atlat là một kĩ năng vô cùng quan trọng giúp HS trả lời các câu hỏi trực tiếp liên quan đến Atlat Mặt khác Atlat còn là nguồn thông tin giúp HS có thể phân tích phục
vụ cho trả lời nhiều câu hỏi khác rất tốt
Atlat ĐLVN không chỉ là tài liệu quan trọng trong phục vụ giảng dạy đối với GV mà còn rất hữu ích đối với HS trung học phổ thông, đặc biệt là HS khối
12 Tóm lại có thể khẳng định rằng Atlat ĐLVN là tài liệu không thể thiếu được trong quá trình giảng dạy và học tập địa lí trong chương trình địa lí 12 THPT
2.1.1 Khái quát về Atlat ĐLVN
a Khái niệm
Atlat ĐLVN là một tập bản đồ giáo khoa trong đó bao gồm hệ thống các bản đồ, tranh ảnh, biểu đồ… nhằm phản ánh các sự vật hiện tượng địa lí tự nhiên, kinh tế - xã hội Việt Nam Các bản đồ, biểu đồ được sắp xếp theo một trình tự logic, có hệ thống của các bài học địa lí Việt Nam phù hợp nội dung SGK và chương trình địa lí 12 [1]
b Cấu trúc của Atlat Atlat ĐLVN
Cấu trúc của tập Atlat ĐLVN gồm 3 phần chính: Địa lí tự nhiên, địa lí kinh tế- xã hội, địa lí các vùng với 31 trang trong đó có đầy đủ các nội dung sau:
- Phần địa lí tự nhiên bao gồm bản đồ hình thể, địa chất- khoáng sản, khí hậu, đất, thực vật và động vật, các miền địa lí tự nhiên, các lát cắt và hình ảnh
- Phần địa lí dân cư - xã hội bao gồm bản đồ hành chính, dân số, dân tộc kèm theo đồ thị, biểu đồ dân số, tháp tuổi minh hoạ
- Phần địa lí kinh tế bao gồm bản đồ nông nghiệp chung, bản đồ lúa, hoa màu, chăn nuôi, cây công nghiệp, lâm nghiệp và thuỷ sản, bản đồ công nghiệp (chung, năng lượng, luyện kim, cơ khí, điện tử - tin học, hoá chất ); giao thông; thương mại; ngoại thương; du lịch và các vùng kinh tế Kèm theo là các biểu đồ,
đồ thị về các ngành và các hình ảnh minh hoạ các đối tượng kinh tế
c Đặc điểm
* Tỉ lệ
Tỉ lệ bản đồ là yếu tố quan trọng để đo tính khoảng cách trên bản đồ Từ tỉ lệ bản đồ có thể tính được 1cm trong bản đồ tương ứng bao nhiêu km ngoài thực tế Các bản đồ trong trong Atlat Địa lí Việt Nam tỉ lệ chung cho các trang bản
Trang 6đồ rất thuận lợi cho việc khai thác sử dụng trong giảng dạy và học tập địa lí, đó
là các tỉ lệ: 1:3 000 00; 1:6 000 000; 1:9 000 000; 1:12 000 000; 1:18 000 000; 1: 24 000 000; 1:180 000 000 [1]
* Các phương pháp biểu hiện dùng trong Atlat
Các đối tượng địa lí trên bản đồ được thể hiện bằng nhiều phương pháp như phương pháp kí hiệu (kí hiệu hình học, chữ và tượng hình), phương pháp kí hiệu đường chuyển động (thể hiện gió, bão), phương pháp chấm điểm (sự phân
bố dân cư, các đô thị lớn ), phương pháp bản đồ - biểu đồ và các phương pháp khác như: phương pháp kí hiệu theo đường, nền chất lượng
2.1.2 Mối liên quan giữa đặc điểm SGK Địa lí 12 với việc sử dụng Atlat ĐLVN trong dạy học
a Thuận lợi
- Cấu trúc chương trình và SGK địa lí 12 gồm 4 phần, được xây dựng chặt chẽ, trình tự các bài học được sắp xếp theo hệ thống khoa học, logic, phù hợp cấu trúc trình tự trong Atlat tạo thuận cho HS tra cứu và khai thác kiến thức
- Nội dung trong SGK cả bài lí thuyết lẫn thực hành có liên quan đến Atlat tương đối nhiều thể hiện qua các câu hỏi giữa và cuối bài
- Cách trình bày theo vấn đề của SGK và chương trình tạo điều kiện phối hợp với Atlat để khai thác sâu hơn về các kiến thức
b Khó khăn
- Kiến thức SGK phần lớn trình bày dưới dạng kênh chữ đòi hỏi GV phải đầu tư cho phương pháp sử dụng và khai thác kiến thức từ Atlat
- Số liệu trong Atlat và SGK nhiều chỗ chưa thống nhất, bài thực hành trên bản đồ hầu như không có
2.2 Thực trạng vấn đề sử dụng Atlat ĐLVN trong dạy học địa lí 12
2.2.1 Thực trạng sử dụng Atlat ĐLVN trong dạy học của giáo viên
Đối với giáo viên bộ môn địa lí hiện nay, việc sử dụng Atlat ĐLVN ngày càng được chú trọng hơn, GV xem Atlat là phương tiện trực quan sinh động, nguồn kiến thức giúp cho mình có cơ sở soạn bài theo phương pháp mới nhằm phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của HS
Thông qua việc dự giờ một số GV, quan sát GV lên lớp cũng như phỏng vấn GV tham gia giảng dạy địa lí khối 12 cho thấy nhiều GV ít sử dụng Atlat trong quá trình dạy học trên lớp và làm bài tập ở nhà, chỉ trừ các bài thực hành
và bài tập có yêu cầu phải sử dụng Atlat
Nguyên nhân của thực trạng trên là do nhiều HS chưa trang bị Atllat nên việc sử dụng phương pháp dạy học bằng Atlat của GV gặp khó khăn Khi sử dụng Atlat trong một tiết dạy đòi hỏi GV phải nghiên cứu từ lựa chọn kiến thức liên quan đến soạn bài nên rất tốn thời gian
GV sử dụng Atlat trong dạy học địa lí chủ yếu theo hướng vừa minh hoạ, vừa khai thác nguồn tri thức chứ không còn như những năm trước là chủ yếu minh hoạ Tuy nhiên, khi khai thác chưa đi sâu phân tích, giải thích tìm ra mối
Trang 7liên hệ bản chất của đối tượng địa lí Hệ thống các kênh hình có trong Atlat như biểu đồ, lát cắt, tranh ảnh,…chưa khai thác triệt để [1]
2.2.2 Thực trạng về sử dụng Atlat ĐLVN trong học tập của học sinh
Qua các tiết dạy trên lớp (lớp 12B3, 12B4, 12B7, 12B8) tôi đã tiến hành thống kê thấy rằng có gần 60% tổng số HS của các lớp có mang Atlat và có sử dụng trong tiết học Tuy nhiên số HS thường xuyên sử dụng Atlat ít, chủ yếu để làm bài thực hành, trả lời câu hỏi liên quan đến Atlat theo yêu cầu của SGK chứ không biết kết hợp kiến thức trong SGK với Atlat để chứng minh, phân tích, giải tích các hiện tượng địa lí Đặc biệt có một số HS không bao giờ sử dụng đến Atlat
Nguyên nhân HS ít sử dụng Atlat Địa lí là do GV sử dụng Atlat trong dạy học địa lí còn ít GV ít khai thác kênh hình trong SGK nên HS ít có dịp tiếp xúc,
sử dụng Atlat, không tạo được nhu cầu sử dụng Atlat cho các em
Từ đó tỉ lệ HS sử dụng Atlat ĐLVN trong tiết học bài mới trên lớp, ôn tập
ở nhà và trả lời các câu hỏi kiểm tra - đánh giá của GV chưa cao Tôi đã tiến hành khảo sát số lượng HS có Atlat ĐLVN và sử dụng trong kiểm tra – đánh giá cho HS lớp lớp 12B3, 12B4, 12B7, 12B8 đầu năm học 2019 – 2020, kết quả như sau:
Lớp Có Atlat Có Atlat và biết Chưa có Atlat và
khảo sát ĐLVN cách sử dụng chưa biết cách sử
dụng
Vì vậy mà kết quả bài tập trong quá trình điều tra giữa kì I chưa cao, cụ thể:
Điểm Điểm Điểm Điểm TB Điểm yếu, khảo sát
Trang 8Từ những lí do trên chính là thực trạng cần giải quyết, tháo gỡ Giải quyết tháo gỡ được nó nhất định chất lượng dạy và học môn Địa lí ngày càng được nâng cao
2.3 Các giải pháp khai thác Atlat Địa lí Việt Nam trong dạy học phần “Địa
lí dân cư Việt Nam”
2.3.1 Để HS có đầy đủ Atlat ĐLVN trong học tập
Để HS có thể trang bị đầy đủ Atlat ĐLVN trong học tập, tôi đã thực hiện hai giải pháp sau, đó là:
- Ngay từ đầu năm học GV yêu cầu HS chuẩn bị đầy đủ dụng cụ học tập của bộ môn như: dụng cụ vẽ biểu đồ (bút chì, thước kẻ, compa,…), xử lí số liệu (máy tính cầm tay), SGK, và đặc biệt là Atlat ĐLVN
- Vận động các em HS khối 12 sau khi thi tốt nghiệp nếu không có nhu cầu sử dụng Atlat ĐLVN sẽ gửi lại nhà trường để tặng lại cho các em HS khóa sau có hoàn cảnh khó khăn
2.3.2 Hướng dẫn HS sử dụng Atlat ĐLVN trong học tập, kiểm tra - đánh giá
a) Nắm chắc các ký hiệu
Để Sử dụng Atlat ĐLVN có hiệu quả, việc đầu tiên là nắm chắc được ý nghĩa các kí hiệu, ước hiệu trong các trang bản đồ Các kí hiệu được quy định trong trang kí hiệu chung (trang 3) và các kí hiệu chuyên đề riêng cho từng trang Atlat Việc nắm chắc các kí hiệu giúp HS có thể xác định sự phân bố các đối tượng, hiện tượng địa lí và mối quan hệ hữu cơ giữa chúng
b) Biết khai thác biểu đồ
Trong phần địa lí dân cư, ngoài các kí hiệu thể hiện các đối tượng địa lí còn có hệ thống các biểu đồ khác nhau Đây cũng là nguồn cung cấp các tri thức quan trọng Các biểu đồ thường gặp là biểu đồ dân số Việt Nam, tháp dân số Việt Nam năm 1999 và 2007, biểu đồ dân số lao động đang làm việc phân theo khu vực kinh tế
- Biểu đồ cột chồng thể hiện tổng số dân, số dân thành thị và số dân nông thôn (trang 15) Sử dụng biểu đồ này có thể xác định được tổng số dân, số dân thành thị và số dân nông thôn trong giai đoạn 1990- 2007 Qua việc xử lý số liệu cũng có thể tính được tỉ lệ dân thành thị và nông thôn của nước ta trong giai đoạn trên
- Tháp dân số (trang 15) Qua tháp dân số có thể biết được cơ cấu dân số theo độ tuổi, cơ cấu dân số theo giới tính, tỉ suất sinh, số trẻ em, số người trong
độ tuổi lao động của nước ta
c) Biết được các loại câu hỏi có thể dùng Atlat
-Tất cả các câu hỏi liên quan đến địa danh đều có thể dùng Atlat để trả lời
- Tất cả các câu hỏi có yêu cầu trình bày và giải thích về phân bố hay đặc điểm của các đối tượng, hiện tượng địa lí đều có thể dùng Atlat để trả lời.
Trang 9d) Biết sử dụng đủ trang Atlat cho 1 câu hỏi
Có những câu hỏi có thể sử dụng một trang bản đồ trong Atlat, tuy nhiên cũng có những câu hỏi cần kết hợp nhiều bản đồ trong các trang Atlat khác nhau thì mới hoàn thành được câu hỏi
* Những câu hỏi chỉ cần sử dụng 1 bản đồ của Atlat như:
Ví dụ 1: Dựa vào Altat địa lí Việt Nam trang 15, cho biết vùng có mật độ dân số
cao nhất của nước ta là
A trung du miền núi Bắc Bộ B Đông Nam Bộ
C đồng bằng sông Hồng D Tây Nguyên
Với câu hỏi này chỉ cần sử dụng bản đồ dân số trang 15 Atlat để trả lời
Ví dụ 2 : Dựa vào Altat địa lí Việt Nam trang 15, cho biết các đô thị đặc biệt của nước ta là
A Hà Nội và Hải Phòng B Hà Nội và Đà Nẵng
C Hà Nội và Cần Thơ D Hà Nội và thành phố Hồ Chí Minh Với câu hỏi này chỉ cần sử dụng bản đồ dân số trang 15 Atlat để trả lời
* Những câu hỏi dùng nhiều trang bản đồ trong Atlat, để trả lời như:
Những câu hỏi yêu cầu trình bày và giải thích về phân bố hay đặc điểm của các đối tượng, hiện tượng địa lí tự nhiên thường phải sở dụng nhiều trang Altat
Ví dụ 3: Tại sao Đồng bằng sông Hồng là vùng có mật độ dân số cao nhất của
nước ta?
GV: Với câu hỏi như trên chúng ta cần sử dụng những trang Atlat nào để trả lời?
GV kết luận: HS biết sử dụng bản đồ địa hình (trang 6,7 hoặc trang 13) sẽ thấy được địa hình bằng phẳng, bản đồ khí hậu (trang 9) sẽ thấy được lượng mưa trung bình năm lớn, bản đồ các hệ thống sông lớn (trang 10) sẽ thấy được có mạng lưới sông ngòi dày đặc….và bản đồ kinh tế chung (trang 17) sẽ thấy được
có nhiều trung tâm công nghiệp…
2.3.3 Rèn luyện những kĩ năng qua việc sử dụng Atlat ĐLVN cho HS
a Cách đọc Atlat để rèn luyện kĩ năng nhận biết, chỉ và đọc các đối tượng địa lí trên bản đồ
Đây là kĩ năng đơn giản nhưng rất cơ bản khi sử dụng Atlat Việc xây dựng kĩ năng này cần được tiến hành thường xuyên trong các giờ học để dần dần hình thành ở các em kĩ năng đọc, chỉ, nhận biết đối tượng địa lí trên bản đồ
b Rèn luyện kĩ năng phát hiện các mối quan hệ địa lí
Đây là một kĩ năng cực kỳ quan trọng vì bản chất của khoa học địa lí gắn với không gian, với bản đồ và gắn với các mối liên hệ giữa các hiện tượng Vì là
kĩ năng khó nên cần được hình thành dần dần qua những ví dụ từ đơn giản đến phức tạp, từ lớp dưới đến lớp trên, có thể tiến hành theo 2 bước cơ bản sau:
- Bước 1: Giúp HS hiểu rõ và phân biệt các mối liên hệ địa lí Bao gồm:
+ Mối liên hệ đơn giản nhất là những mối liên hệ về vị trí của các đối tượng địa lí, được thể hiện trực tiếp trên bản đồ, học sinh dễ dàng nhận ra
Trang 10+ Ngoài những mối liên hệ nhìn thấy ngay trên bản đồ còn có những mối liên
hệ học sinh không chỉ dựa vào bản đồ mà còn phải đưa vào vốn hiểu biết địa lí nhất là các quy luật địa lí như những mối liên hệ giữa những hiện tượng tự nhiên với nhau, những mối liên hệ giữa tự nhiên và kinh tế….[1]
- Bước 2: Trên cơ sở vốn hiểu biết tích luỹ của HS, GV giúp các em tự phân biệt được các mối liên hệ địa lí thông thường và các mối liên hệ địa lí nhân quả, mang tính quy luật
2.3.4 Phương pháp sử dụng biểu đồ, bản đồ trong Atlat ĐLVN kết hợp với SGK để dạy các bài trong phần “Địa lí dân cư Việt Nam”- Địa lí 12
a Phương pháp chung
Khi sử dụng Atlat ĐLVN trong việc dạy học địa lí GV cần tiến hành theo các bước sau:
- Bước 1: Nghiên cứu nội dung bài học trong SGK có liên quan đến các bản đồ
trong Atlat khi soạn một tiết dạy Nội dung này sử dụng Atlat có phát huy được tính tích cực học tập của HS không? Thời lượng tiết học có đảm bảo không? [1]
- Bước 2: Xây dựng hệ thống câu hỏi, bài tập hoặc trò chơi có liên quan đến bản
đồ trong Atlat và phù hợp với nội dung bài học
+ Xây dựng hệ thống câu hỏi tạo cơ hội cho HS tích cực, chủ động tái hiện những kiến thức bản đồ đã có, thực hiện các thao tác trí óc khác nhau để vận dụng vào việc phân tích bản đồ, so sánh bản đồ và rút ra kết luận [2]
+ GV ra các bài tập cho các HS làm trên lớp hoặc về nhà là một trong những hình thức vận dụng tri thức địa lí và kiến thức bản đồ để tìm tòi, phát hiện những kiến mới, nắm vững tri thức, kĩ năng địa lí
+ GV có thể tổ chức các trò chơi địa lí gắn với bản đồ trong bài mới hoặc củng cố bài như gắn tên địa danh, ô chữ,… để gây hứng thú học tập cho HS, rèn luyện tính độc lập, tạo sự gần gũi, đoàn kết, thân thiện giữa HS-HS, GV-HS
- Bước 3: Giao nhiệm vụ và hướng dẫn HS khai thác kiến thức trong Atlat liên
quan đến bài học
+ Nên phối hợp nhịp nhàng các phương pháp dạy học: theo hình thức toàn lớp, cá nhân hay nhóm thảo luận tuỳ theo từng nội dung câu hỏi bài tập [4]
+ Hướng dẫn HS khai thác được kiến thức trong Atlat, mối quan hệ giữa trang Atlat này với trang Atlat khác để HS tìm ra kiến thức đúng
- Bước 4: Cho HS trao đổi và nêu kết quả nghiên cứu từ các bản đồ trong
Atlat + HS tiến hành làm việc theo nhiệm vụ mà GV đã phân công ở bước 3.
+ GV cho HS trình bày các ý kiến của mình, các HS khác lắng nghe và bổ sung
- Bước 5: GV chuẩn kiến thức.
Ví dụ : Bài 18 - “Đô thị hóa”
GV tiến hành các bước như sau:
- Bước 1: GV nghiên cứu, liệt kê nội dung của bài học có sử dụng Atlat:
1) Đặc điểm: Các bản đồ Atlat liên quan: bản đồ dân số trang 15.
- Bước 2, 3, 4 và 5