SKKN sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THCS

Trong các phương pháp đó, phương pháp thảo luận nhóm là một phương pháp có tính hiệu quả cao gây hứng thú học tập cho học sinh, được áp dụng cho tất cả các môn học trong đó có môn GDCD,

BÁO CÁO KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU, ỨNG DỤNG SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

1 Lời giới thiệu

Trong công cuộc đổi mới đất nước hiện nay, giáo dục và đào tạo là mũi nhọn hàng đầu Vì vậy mà nước ta đã có chủ trương đổi mới sách giáo khoa và đổi mới phương pháp dạy học là một vấn đề đã được đề cập và bàn luận sôi nổi

từ nhiều thập kỷ qua, và những năm gần đây Các nhà nghiên cứu phương pháp dạy học đã không ngừng tìm hiểu, tiếp thu những thành tựu mới của lý luận dạy học hiện đại để đưa nền giáo dục của nước ta ngày càng đi lên và phát triển Đáp ứng nhu cầu học tập ngày càng cao của nhân dân

Môn giáo dục công (GDCD) có vị trí và vai trò rất quan trọng trong giáo dục nhân cách đặc biệt trong việc xây dựng tư cách và trách nhiệm công dân cho học sinh Nhưng trong thực tế dạy học hiện nay chúng ta thấy môn học này có vai trò thứ yếu mà học sinh và phụ huynh coi đó là môn phụ Đó là điều đáng để những nhà giáo dục trong đó có các giáo viên dạy môn GDCD phải suy nghĩ và tìm tòi và thực hiện những biện pháp để nâng cao vai trò, vị trí của môn học Trước những yêu cầu đổi mới của xã hội Việt Nam khi bước vào thế kỷ XXI và nhu cầu của người học không ngừng nâng cao Chương trình GDCD đã lạc hậu cần được thay thế bằng một chương trình mới, một phương pháp dạy học mới có tác động đến tất cả các khâu của quá trình giảng dạy môn học

Học GDCD không chỉ là truyền thụ tri thức và giáo dục các em về đạo đức pháp luật ngoài ra cần phải hình thành ở lớp học sinh thái độ đúng đắn về các hành vi đạo đức và tự biết tôn trọng pháp luật

Trong quá trình giảng dạy môn GDCD ở trường THCS nói chung có thể

sủ dụng nhiều phương pháp khác nhau dạy môn GDCD phải kết hợp giữa các phương pháp dạy học hiện đại và phương pháp dạy học truyền thống Ngoài những phương pháp truyền thống như: (Diễn giảng, đàm thoại, kể chuyện ) Giáo viên phải sử dụng linh hoạt các phương pháp hiện đại như: Phương pháp thảo luận nhóm, đóng vai, tổ chức trò chơi, thiết kế đề án, thuyết trình, hợp tác

Trong các phương pháp đó, phương pháp thảo luận nhóm là một phương pháp có tính hiệu quả cao gây hứng thú học tập cho học sinh, được áp dụng cho tất cả các môn học trong đó có môn GDCD, đặc biệt môn GDCD ở trường học luôn tạo cho tiết học sinh động ,từ đó nhằm giúp học sinh áp dung kiến thức kỹ năng vào tình huống” thực” trong cuộc sống một cách hiệu quả

Xuất phát từ đặc trưng bộ môn GDCD ở trường THCS nói chung (môn GDCD THCS Định Trung nói riêng) Dạy học môn này giáo viên phải vận dụng linh hoạt các phương pháp trong đó phương pháp thảo luận nhóm đóng vai trò khá quan trọng, nó trực tiếp kích thích, tư duy, hình thành niềm tin tình cảm cũng như hành vi và thói quen đạo đức, pháp luật một cách tích cực và tự giác

- Phương pháp thảo luận nhóm hội tụ những ý tưởng, sáng kiến hay ngoài

ra còn giúp học sinh yếu kém học tập, phát huy cùng với học sinh khá, giỏi tạo

mối quan hệ tình bạn gắn bó tốt đẹp đó chính là lý do để tôi chọn đề tài : “Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THCS”.

2.Tên sáng kiến

“ Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THCS”.

3.Tác giả sáng kiến

Họ và tên: Trần Thị Thanh Hà

Địa chỉ tác giả sáng kiến: Trường THCS Định Trung – xã Định Trung – Thành phố Vĩnh yên – tỉnh Vĩnh Phúc

Số điện thoại: 0357406899 Email: thucanhvu20012005@gmail.com

4.Chủ đầu tư tạo ra sáng kiến: Trần Thị Thanh Hà

5 Lĩnh vực áp dụng sáng kiến

Chuyên đề này lấy phạm vi là các tiết dạy kiến thức bài mới trong cả 4 khối học 6,7,8,9, theo hướng đổi mới với các bài cần phải sử dụng phương pháp thảo luận nhóm

6 Ngày sáng kiến được áp dụng lần đầu

Tháng 3 năm 2018.

7 Mô tả bản chất của sáng kiến

7.1 Nội dung của sáng kiến.

7.1.1 Thực trạng về việc sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học môn GDCD ở trường THCS.

- Tại hội thảo “đánh giá hiệu quả dạy học môn GDCD” tháng 4 năm 2009

Bộ Giáo dục và đào tạo đã có nhận định như sau:

- Về phương pháp dạy học: Giáo viên dạy môn GDCD đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, tuy nhiên hiện tượng dạy học lệ thuộc vào sách giáo khoa và sách giaó viên còn phổ biến, việc rèn luyện kỹ năng và giáo dục thái độ , hành vi của học sinh trong dạy môn học GDCD thực hiện chưa đạt được yêu cầu đề ra của chương trình

- Về thiết bị dạy học, nhiều nơi chủ yếu chỉ sử dụng các thiết bị dạy học, môn học tối thiểu do bộ quy định chưa quan tâm đến việc tự làm thiết bị đồ dùng dạy học, việc áp dụng công nghệ thông tin trong dạy học môn GDCD đang được bước đầu thực hiện, nhưng còn lúng túng, hiệu quả chưa cao

- Về quản lý chỉ đạo: nhiều cấp quản lý chưa thực sự quan tâm đến môn học GDCD vẫn còn coi đó là môn phụ nên chưa tạo điều kiện về bố trí giáo viên

và các điều kiện cần thiết khác để giáo viên dạy môn GDCD nâng cao chất lượng dạy học.

Theo tôi: Sở dĩ có tình trạng trên là do

+ Một số giáo viên ngại đổi mới vì không muốn mất nhiều thời gian, công sức đầu tư cho việc chuẩn bị giờ dạy

+ Nhận thức của đa số giáo viên về đổi mới phương pháp dạy học là đúng nhưng chưa đầy đủ

Ví dụ: Đồng nghĩa với việc đổi mới phương pháp dạy học, phương tiện,

thiết bị dạy học, nên cho rằng phải có đầy đủ, phương tiện, thiết bị dạy học hiện đại thì mới đổi mới được phương pháp, hoặc sử dụng các phương pháp dạy học một cách hình thức, lạm dụng phương pháp này hoặc phương pháp khác một

Thực trạng dạy học nêu trên càng cho thấy cần phải nhanh chóng đẩy mạnh quá trình đổi mới phương pháp dạy môn GDCD trong nhà trường, trong

đó phương pháp thảo luận nhóm là một phương pháp quan trọng không thể thiếu được trong tiết dạy bộ môn GDCD nói riêng và tất cả các môn học nói chung.

Thực trạng về việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm trong việc giảng dạy môn GDCD nói riêng và tất các môn học nói chung ở trường THCS Định Trung nhìn chung đã được áp dụng đồng bộ, thường xuyên và đều đặn và phương pháp này cũng được coi là phương pháp chủ đạo trong việc giảng dạy

bộ môn trong đó có bộ môn GDCD

7.1.2 Quy trình nghiên cứu:

7.1.2.1 Phương pháp nghiên cứu lý luận.

- Trên cơ sở những kiến thức cơ bản của môn học về đạo đức về pháp luật về tâm lý giáo dục những quan điểm đường lối của Đảng, các văn bản của

Bộ giáo dục đào tạo về đánh giá, xếp loại

- Giáo viên dạy GDCD đã có nhiều cố gắng trong việc đổi mới phương pháp dạy học, tuy nhiên hiện tượng dạy học lệ thuộc vào sách giáo khoa và sách thiết kế còn phổ biến, việc áp dụng phương pháp thảo luận nhóm vào các bài dạy còn chưa đồng đều và được áp dụng triệt để

7.1.2.2 Phương pháp quan sát

- Nhìn nhận lại thực trạng của công tác đổi mới phương pháp giảng dạy môn GDCD trong trường THCS trong nhưng năm học qua đưa ra một số biện pháp về việc thực hiện đổi mới “sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong môn học GDCD ở trường THCS” trong giai đoạn hiện nay (trong quá trình giảng dạy xuyên suốt 4 khối học.)

7.1.3 Các vấn đề nghiên cứu:

Đề tài tập trung vào nghiên cứu hai vấn đề cơ bản sau:

Xác định nội dung kiến thức có thể vận dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học khối 6, 7, 8, 9 ở trường trung học cơ sở Đề tài phải làm rõ được phương pháp tổ chức thảo luận nhóm đạt hiệu quả trong dạy học GDCD 6, 7, 8, 9

Để nâng cao chất lượng dạy học môn GDCD thì sử dụng phương pháp thảo luận nhóm như thế nào cho hợp lí, mang lại hiệu quả cao

7.1.4 Cơ sở lí luận và thực tiễn của sử dụng phương pháp tổ chức thảo luận nhóm đạt hiệu quả trong dạy học GDCD.

7.1.4.2.1 Cơ sở lý luận:

Các chủ đề trong chương trình GDCD ở THCS gắn bó chặt chẽ với cuộc sống thực tiễn của học sinh trong các mối quan hệ với những người xung quanh, với bản thân, với công việc và môi trường sống

- Nội dung cụ thể của từng bài học GDCD THCS là những yêu cầu thiết thực của xã hội hiện đại đối với người công dân gắn liền với đời sống hàng ngày của mỗi cá nhân với các sự kiện đạo đức pháp luật của địa phương của đất nước phù hợp với đặc điểm lứa tuổi học sinh

- Nắm chắc mục tiêu môn học của mỗi lớp đặc điểm của từng bài, thấy tính liên thông phát triển của từng bài

- Cần kết hợp chặt chẽ giữa phương pháp giáo dục truyền thống với phương pháp dạy học hiện đại

* Trong một tiết dạy GDCD theo phương pháp đổi mới có thể sử dụng nhiều phương pháp khác nhau nhưng giáo viên phải xác định được đâu là phương pháp chiếm nhiều ưu thế có vai trò chủ đạo trong từng tiết học

7.1.5.2 Cơ sở thực tiễn:

7.1.4.2.1.Thuận lợi :

- Đội ngũ giáo viên, đã được đào tạo chuẩn có trình độ chuyên môn, nghiệp vụ

- Học sinh các em đã nhận thức rõ tác dụng của môn học GDCD là môn hình thành nhân cách, hành vi đạo đức và hiểu biết pháp luật

Về đổi mới phương pháp dạy học nghị quyết 4 trung ương Đảng khoá VII đã xác định “phải khuyến khích tự học” áp dụng kết hợp phương pháp

dạy học truyền thống và phương pháp hiện đại để bồi dưỡng cho học sinh năng lực tư duy sáng tạo năng lực giải quyết vấn đề

- Nghị quyết trung ương 2 khoá VIII tiếp tục khẳng định “phải đổi mới phương pháp giáo dục đào tạo khắc phục lối truyền thụ một chiều, rèn luyện thành nếp tư duy sáng tạo của người học”

- Các chủ đề trong chương trình GDCD ở trung học cơ sở gắn bó chặt chẽ với cuộc sống, thực tiễn của học sinh trong các mối quan hệ với những người xung quanh với bản thân với công việc, với môi trường sống

- Sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong giảng dạy học sinh có hứng thú hơn giúp các em hiểu bài và vận dụng vào thực tế một cách linh hoạt

7.1.4.2.2 Khó khăn:

Bên cạnh những thuận lợi trên việc dạy học môn GDCD ở trường học

cơ sở còn nhiều khó khăn và bất cập

Từ trước đến nay môn học này chưa được coi trọng, trong quan niệm của nhiều người , nhiều bậc phụ huynh và học sinh đây là môn học phụ

Vì vậy môn GDCD cần phải có mục tiêu và kế hoặc thực hiện rõ ràng trong nhà trường

Ở một số trường THCS giáo viên dạy môn GDCD chưa được đào tạo chuẩn (đào tạo đúng chuyên môn) mà giáo viên kiêm nhiệm có nhiều khó khăn lúng túng về phương pháp giảng dạy Không hiểu rõ ý đồ của nhà biên soạn cho nên dạy chưa bám sát, dạy chưa triệt để sách giáo khoa, tính liên hệ sau mỗi bài giảng chưa sâu

Tâm lý chung của nhiều bậc phụ huynh và học sinh cho rằng đây là môn học phụ kết quả học tập thế nào không quan trọng lắm Vì vậy mà chưa chú ý nhiều đến việc nghiên cứu, sưu tầm tài liệu, đầu tư thời gian cho môn học

Xuất phát từ cơ sở lý luận và cơ sở thực tiễn trên cũng như quá trình trực tiếp giảng dạy môn GDCD ở trường trung học cơ sở nói chung (và trường trung học cơ sở Định Trung nói riêng) bản thân tôi nhận thấy muốn dạy và học đạt kết quả cao, đáp ứng yêu cầu đổi mới của phương pháp dạy học hiện nay thì việc dạy cái gì, và dạy như thế nào để đạt được mục tiêu mà môn học đề ra là cả một quá trình Đó chính là lý do tôi viết sáng kiến: “sử dụng phương pháp thảo luận nhóm trong dạy học GDCD ở trường trung học cơ sở” vào bài dạy

7.1.4.3 Nội dung phương pháp nghiên cứu.

7.1.4 3.1 Những kiến thức cơ bản

- Thảo luận nhóm là phương pháp dựa vào sự trao đổi ý kiến giữa học sinh với nhau về một chủ đề.Đặc trưng của phương pháp này là có tiếp xúc trực tiếp giữa người tham gia và tự do trao đổi ý tưởng, quan điểm kinh nghiệm của cá nhân, nó tạo ra sự hoà đồng giữa các quan điểm và lập trường hợp lý có thể chấp nhận được

- Thảo luận nhóm là phương pháp có tính xã hội hoá cao được tiến hành rộng rãi trong dạy học môn GDCD và có tác dụng rất lớn

+ Giúp học sinh tham gia một cách chủ động vào quá trình học tập qua việc các em cùng chia sẻ các kinh , những ý kiến để giải quyết vấn đề

+ Giúp học sinh hiểu và vận dụng một cách sâu sắc nội dung bài học vào thực tế, cuộc sống,

+ Giáo dục tính tích cực , tính năng động sáng tạo , tính đoàn kết và hợp tác , giao tiếp ứng xử cá nhân hiệu quả ,tự trọng ,tự tin, biết lắng nghe ý kiến của người khác

7.1.4.3.2 Xác định những yêu cầu phương pháp thảo luận nhóm

* Phương pháp thảo luận nhóm có đặc điểm : Là phương pháp tổ chức học sinh thành những nhóm nhỏ (2,4,6 học sinh ) để thảo luận

* Tác dụng: các thành viên trong lớp chia sẻ suy nghĩ để thảo luận có tinh thần hợp tác và học hỏi lẫn nhau

*Để tránh việc tổ chức hoạt động nhóm mang tính hình thức.Trong khi thảo luận nhóm ,cần phân rõ vai trò của cá nhân ,nhóm trưởng,giáo viên.Cụ thế :

* Cách tiến hành : Có nhiều hình thức thảo luận

Thảo luận nhóm:

+ Cá nhân:,suy nghĩ,giải quyết nhiệm vụ.

+Làm việc theo cặp ( 2 học sinh) : Phù hợp với công việc như kiểm tra

dữ liệu, giải thích ,chia sẻ thông tin ,đặt câu hỏi ,làm rõ một vấn đề (nếu lẻ học giáo viên phải đan chéo giữa các nhóm để đảm bảo tất cả học sinh đươc làm việc )

+ Làm việc chung cả nhóm (từ 4-6 học sinh): Trao đồi nhận xét,bổ

sung ,đưa ra kết luận Cử một bạn làm thư ký ghi chép kết quả của nhóm Nhóm trưởng điểu khiển nhóm cho đủ thời gian ,hiệu quả

Để giờ học có hiệu quả cao trong thực hiện các hoạt động nhóm giáo viên cần có câu lệnh rõ ràng khi giao việc cu thể như sau :

- Thời gian bao nhiêu phút

- Câu hỏi, chủ đề

- Bảng phụ

- Bút

- Năm châm

- Cử người thuyết trình nếu có yêu cầu

- Cử đại diện một số nhóm nhận xét chéo

+ Nên các câu hỏi và chủ đề

+ Các nhóm thảo luận ghi, trình bày ra giấy khổ lớn hoặc bảng phụ

+ Đại diện nhóm trình bày

+ Giáo viên nhận xét chuẩn kiến thức

* Những vấn đề cần lưu ý

Thảo luận những vấn đề sự việc mới mẻ hấp dẫn phù hợp với chủ đề.

- Có thể cho học sinh xem tranh, ảnh

- Cách đặt câu hỏi

+ Câu hỏi phù hợp trình độ học sinh

+ Câu hỏi đảm bảo tính liên tục, lô gíc

+ Câu hỏi gắn gọn, rõ dàng

+ Câu hỏi phải kích thích tư duy của học sinh, Nhiệm vụ phải vừa sức phù hợp với thời lượng cơ sở vật chất, trang thiết bị

- Nhiệm vụ của mỗi nhóm có thể giống hoặc khác nhau

- Cách trình bày kết quả hoạt động nhóm có thể theo nhiều cách

- Giáo viên theo dõi nhóm hoạt động, khuyến khích hoặc hỗ trợ khi cần thiết. Giáo viên cần tạo cơ hội cho học sinh tham gia vào các nhóm khác nhau với các bạn khác nhau để họ có thể tương tác học hỏi lẫn nhau

- Không nên chia nhóm đông để tránh tình trạng một số học sinh ỉ nại không tham gia vào hoạt động

- Mỗi nhóm nên bầu một nhóm trưởng để điều hành và ghi chép lại kết quả buổi thảo luận nhóm

- Học sinh cần được tự đánh giá nhận xét kết quả hoạt động của nhóm.

7.1.4.3.3 Kết quả :

Môn GDCD trong nhà trường THCS có vai trò quan trọng trực tiếp trong quá trình hình thành ý thức chính trị hành vi đạo đức, pháp luật và lối sống cho học sinh

Môn học này có đặc điểm nổi bật là gần gũi với con người và xã hội - gia đình và nhà trường

Hoạt động và giao tiếp là đặc trưng cơ bản của con người Tâm lý học hiện đại đã chứng minh rằng nhân cách chỉ được hình thành và phát triển thông qua hoạt động và giao tiếp Chính vì vậy để hình thành và phát triển nhân cách người công dân cho thế hệ trẻ, để thực hiện được mục tiêu môn

GDCD không thể bằng sự thuyết lý, thao giảng của các giáo viên mà phải thông qua các hoạt động và tương tác của chính các em Nói cách khác quá trình dạy học môn giáo dục công dân cho học sinh THCS phải là quá trình tổ chức cho các em hoạt động tương tác với thầy, cô với bạn để thông qua đó các em có thể phát hiện và chiếm lĩnh nội dung bài học các hoạt động này phải do giáo viên thiết kế dựa trên mục tiêu nội dung của bài học dựa trên trình độ của học sinh và

sở trường của giáo viên dựa trên điều kiện, hoàn cảnh thực tiễn của lớp học, nhà trường, địa phương, học sinh hứng thú, thông hiểu ghi nhớ và thực hiện luôn những gì các em đã lĩnh hội được thông qua các hoạt động chủ động, nỗ lực của chính mình

Các hoạt động dạy học môn GDCD ở THCS rất phong phú, đa dạng, bao gồm những hình thức hoạt động chủ yếu như:

+ Thảo luận lớp

+ Thảo luận nhóm

+ Đóng vai (diễn tiểu phẩm)

+ Quan sát phân tích các tranh ảnh,băng hình

+ Xử lí tình huống

Trong đó phương pháp,thảo luận nhóm là đóng vai trò chủ đạo trong tiết học (học sinh được thực hành, luyện tập nhiều hơn với nội dung của bài học, các

em hiểu bài và hứng thú học tập)

*Kết quả sử dụng phương pháp thảo luận nhóm của trường THCS Định Trung.

Nhà trường đã tổ chức thực hiện giảng dạy môn GDCD đầy đủ theo đúng quy định của phân phối chương trình Ngoài việc tích hợp tư tưởng đạo đức HCM, tích hợp môi trường, tích hợp giáo dục pháp luật trong môn GDCD

thì phương pháp thảo luận nhóm được thực hiện nghiêm túc, đầy đủ, thường xuyên ở các tiết học

Kết quả: Học sinh hứng thú học tập, yêu thích môn học

Học kỳ I :Năm 2018 -2019:

+ 100% học sinh khá, giỏi, trung bình.( kết quả cao hơn so với năm học trước)

Bên cạnh mặt tích cực song vẫn còn có những học sinh lười học, coi thường môn học phụ

7.1.4.4 Giải pháp mới, sáng tạo.

7.1.4.4.1.Việc dạy học môn GDCD phải chú trọng sử dụng có hiệu quả các thiết bị dạy học

- Việc đổi mới phương pháp dạy học môn GDCD cần phải gắn liền với đổi mới phuơng tiện dạy học

- Trong quá trình dạy học môn GDCD giáo viên lụa chọn và sử dụng hợp lý có hiệu quả các thiết bị dạy học đã được cung cấp theo danh mục cùng như các thiết bị, đồ dùng dạy học do giáo viên, học sinh tự làm

- Đặc biệt khuyến khích giáo viên sử dụng công nghệ thông tin trong dạy học.

7.1.4.4.2 Dạy học GDCD cần phải phối kết hợp các lực lượng giáo dục trong và ngoài nhà trường nhằm xây dựng môi trường dạy học, giáo dục lành mạnh khép kín.

Khác với các môn học khác hiệu quả dạy học môn GDCD đòi hỏi phải có môi trường dạy học , môi trường giáo dục lành mạnh khép kín chính vì vậy trong quá trình dạy học cần phải phối kết hợp các lực lượng giáo dục trong nhà