Luận văn thạc sĩ Sử dụng phương pháp phân tích giao thức bằng lời nói để nâng cao chất lượng thủ tục phân tích trong kiểm toán báo cáo tài chính ở Việt Nam

Not corrected for ties.. Grouping Variable: Nhóm KTV... Giá tr Exact Sig.

PHÂN TÍCH TRONG KI M TOÁN BÁO

CÁO TÀI CHÍNH VI T NAM

LU N V N TH C S KINH T

Tp.H Chí Minh – N m 2013

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên c u c a tôi, có s h tr t Th y

h ng d n là PGS.TS V H u c

Các n i dung nghiên c u và k t qu trong đ tài là trung th c và ch a t ng

đ c ai công b trong b t k công trình nào Nh ng s li u trong các b ng bi u

ph c v cho vi c phân tích, nh n xét, đánh giá đ c chính tác gi thu th p t các

ngu n khác nhau có ghi trong ph n tài li u tham kh o Ngoài ra, trong lu n v n còn

Trang ph bìa

L i cam đoan

M c l c

Danh m c các ch vi t t t

Danh m c b ng bi u

M U 1

Ch ng 1: T NG QUAN V PHÂN TÍCH TRONG QUY TRÌNH KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH 3

1.1 Các khái ni m c b n v ki m toán và quy trình ki m toán BCTC 3

1.2 Th t c phơn tích c b n trong ki m toán BCTC 4

1.2.1 Khái ni m và yêu c u khi thi t k và th c hi n th t c phân tích 4

1.2.2 Các chu n m c ki m toán v th t c phân tích 7

1.2.3 Các lo i hình phân tích c b n 8

1.2.4 Ý ngh a c a th t c phân tích c b n 12

1.2.5 M c đ tin c y c a th t c phân tích 13

1.3 Các nghiên c u v th t c phơn tích tr c đó 14

1.3.1 V ch đ nghiên c u 14

1.3.2 V ph ng pháp nghiên c u 15

1.3.3 Nghiên c u th t c phân tích b ng ph ng pháp VPA 16

2.2 K t qu nghiên c u 23

2.2.1 Phân tích quá trình thu th p d li u 25

2.2.2 Phân tích quá trình đánh giá thông tin 37

2.2.3 Phân tích k t qu đi u ch nh c a KTV 47

2.2.4 Phân tích KTV 50

2.2.5 Các h n ch c a nghiên c u 54

Ch ng 3: K T LU N VÀ KI N NGH GI I PHÁP 56

3.1 Nh n xét chung 56

3.2 Ki n ngh gi i pháp 56

3.2.1 Ban hành h ng d n chi ti t nâng cao hi u qu áp d ng th t c phân tích trong ki m toán BCTC 57

3.2.2 Cung c p các công c h tr cho vi c th c hi n phân tích trong ki m toán BCTC 59

3.2.3 Gi i pháp đ i v i công ty ki m toán 61

K T LU N 64 Tài li u tham kh o

Ph l c

CP Chi phí

B&C Nghiên c u v th t c phân tích c a Eward

Blocher và Jean C.Cooper

B ng 2.1: T ng h p ti n trình ra quy t đ nh c a các KTV 24

B ng 2.1A: Cách th c thu th p thông tin 25

B ng 2.1B: Quan h gi a th t c thu th p thông tin và k t qu quy t đ nh 27

B ng 2.1C: ánh giá thông tin 37

B ng 2.1D: Quan h gi a th t c đánh giá thông tin và k t qu quy t đ nh 44

B ng 2.1E: Quan h gi a th i gian và k t qu 49

B ng 2.2: Th t c phân tích theo t ng tr ng h p – KTV s 1 29

B ng 2.3: Th t c phân tích theo t ng tr ng h p – KTV s 2 30

B ng 2.4: Th t c phân tích theo t ng tr ng h p – KTV s 3 31

B ng 2.5: Th t c phân tích theo t ng tr ng h p – KTV s 4 32

B ng 2.6: Th t c phân tích theo t ng tr ng h p – KTV s 5 33

B ng 2.7: K t qu đúng c a nh ng th t c đ c KTV l a ch n 34

B ng 2.8: K t qu s d ng nh ng th t c dùng đ đ a ra quy t đ nh c a KTV 35

B ng 2.9: Th t c phân tích theo tr ng h p – KTV s 1 41

B ng 2.10: Th t c phân tích theo tr ng h p – KTV s 2 41

B ng 2.11: Th t c phân tích theo tr ng h p – KTV s 3 42

B ng 2.12: Th t c phân tích theo tr ng h p – KTV s 4 42

B ng 2.13: Th t c phân tích theo tr ng h p – KTV s 5 43

B ng 2.14: Phân tích quá trình đánh giá c a các KTV 46

B ng 2.15: Thói quen s d ng th t c phân tích và kinh nghi m c a KTV 51

M U

Th t c phân tích ngày càng tr nên quan tr ng h n trong quy trình ki m toán

BCTC khi các chu n m c ki m toán trên th gi i chuy n h ng sang ph ng pháp ti p

c n r i ro kinh doanh Các chu n m c t ng t c ng đã đ c ban hành t i VN và có

hi u l c t n m 2014

M c dù v y, n ng l c th c hi n th t c phân tích c a nhi u KTV còn h n ch Do

đó vi c nghiên c u v v n đ này s có ý ngh a quan tr ng trong vi c xây d ng các

ch ng trình đào t o ki m toán trong nhà tr ng c ng nh t i công ty ki m toán

Phân tích trong ki m toán là m t quá trình x lý thông tin và ra quy t đ nh c a

KTV d a trên ki n th c là n n t ng và kinh nghi m c a KTV Do đó, kh o sát v n đ

này không ph i là đi u d dàng v m t ph ng pháp nghiên c u Ph ng pháp phân

tích giao th c b ng l i nói (Verbal Protocol Analysis) là m t ph ng pháp th c

nghi m đ c áp d ng nhi u trong l nh v c phân tích hành vi và quá trình ra quy t đ nh

Trên th gi i, nhi u nghiên c u đã áp d ng ph ng pháp này, trong đó có c nh ng

nghiên c u v l nh v c ki m toán Vi t Nam, ph ng pháp này ch a đ c áp d ng

trong các nghiên c u v th t c ki m toán

Do đó, tác gi ch n đ tài ắS D NG PH NG PHÁP PHỂN TệCH GIAO

mu n đóng góp thêm vào c s lý lu n ki m toán và th c ti n ngh nghi p ki m toán

trong m t k thu t quan tr ng c a ki m toán, đó là phân tích BCTC

M c tiêu nghiên c u

1/ Xác l p th t c phân tích mà KTV s d ng trong quá trình th c hi n phân tích bao

g m các k thu t s d ng, trình t th c hi n và ph i h p c ng nh cách th c rút ra k t

lu n

2/ ánh giá m t s nhân t có nh h ng đ n th t c phân tích nói trên bao g m th i

gian kinh nghi m, v trí công vi c, công ty ki m toán

3/ xu t m t s g i ý chính sách liên quan đ n vi c hu n luy n th t c phân tích trong các ch ng trình đào t o t i nhà tr ng c ng nh t i công ty ki m toán

Ph ng pháp nghiên c u

tài s d ng ph ng pháp phân tích giao th c b ng l i nói là m t ph ng pháp

nghiên c u th c nghi m và đ nh tính Trong ph ng pháp này, m t s KTV t nguy n tham gia đ c hu n luy n tr c v ph ng pháp VPA, s th c hi n th t c phân tích

BCTC đ c ki m toán trên m t s BCTC có s n các sai sót Quá trình th c hi n đ c

ghi chép l i và sau đó, phân tích đ xác đ nh các k thu t s d ng, các b c ti n hành

và s ph i h p các b c, các th t c c ng nh cách th c đ a ra k t lu n cu i cùng

Ph m vi nghiên c u

T p trung vào phân tích BCTC trong giai đo n l p k ho ch Các BCTC đ c

ch n là BCTC c a các DN s n xu t và th ng m i

Các KTV đ tiêu chu n tham gia là các KTV có t 3 n m kinh nghi m tr lên,

làm vi c t i các công ty ki m toán khác nhau bao g m Big4 và không ph i Big4 nh m

m c đích kh o sát thói quen s d ng th t c phân tích c a các KTV các công ty ki m

toán không gi i h n các công ty ki m toán l n S l ng KTV l a ch n là 5 KTV

Ch ng 1: T NG QUAN V PHÂN TÍCH TRONG QUY TRÌNH KI M TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH

1.1 Các khái ni m c b n v ki m toán BCTC và quy trình ki m toán BCTC

Có nhi u khái ni m khác nhau v ki m toán nh ng khái ni m hi n đ c ch p

nh n r ng rãi là:

ắKi m toán là quá trình thu th p và đánh giá b ng ch ng v nh ng thông tin đ c

ki m tra nh m xác đ nh và báo cáo v m c đ phù h p gi a nh ng thông tin đó v i các

chu n m c đã đ c thi t l p Quá trình ki m toán ph i đ c th c hi n b i các KTV đ

n ng l c và đ c l pẰ (B môn Ki m toán, 2004)

Ki m toán BCTC là ki m toán viên và công ty ki m toán đ a ra ý ki n xác nh n

r ng báo cáo tài chính có đ c l p và trình bày trên c s chu n m c và ch đ k toán

hi n hành (ho c đ c ch p nh n), có tuân th pháp lu t liên quan và có ph n ánh trung

th c và h p lý trên các khía c nh tr ng y u hay không

Quy trình ki m BCTC c a KTV đ c l p th ng đ c chia thành ba giai đo n

chính là chu n b , th c hi n và hoàn thành ki m toán

 Giai đo n chu n b bao g m:

- Ti n k ho ch là quá trình KTV ti p c n khách hàng đ thu th p nh ng

thông tin c n thi t nh m giúp cho KTV hi u v các nhu c u c a h , đánh

giá v kh n ng ph c v khách hàng… Trên c s đó, KTV và khách

hàng s ký h p đ ng ki m toán ho c th cam k t ki m toán

- L p k ho ch ki m toán bao g m vi c thu th p thông tin v đ c đi m ho t

đ ng kinh doanh, tìm hi u v h th ng ki m soát n i b , xác đ nh m c

tr ng y u… đ l p k ho ch và ch ng trình ki m toán, m c đích đ nâng

cao tính h u hi u và hi u qu chung c a cu c ki m toán

 Giai đo n th c hi n k ho ch ki m toán: thu th p nh ng b ng ch ng ki m toán

đ y đ và thích h p nh m làm c s cho ý ki n nh n xét c a KTV Trong giai

đo n này, KTV th c hi n hai th nghi m chính, đó là:

- Th nghi m ki m soát (ki m tra h th ng ki m soát) là lo i th nghi m đ

thu th p b ng ch ng v tính h u hi u c a h th ng ki m soát n i b Ví

d , KTV có th ch n m u các hóa đ n bán hàng đ ki m tra s xét duy t

c a ng i có th m quy n K t qu c a th nghi m này s là b ng ch ng

đ KTV gi nguyên, hay m r ng nh ng th nghi m c b n

- Th nghi m c b n bao g m các th t c đ thu th p b ng ch ng nh m

phát hi n các sai l ch tr ng y u trong BCTC Có hai lo i th nghi m c

b n là th t c phân tích và th nghi m chi ti t:

o Trong th t c phân tích, KTV so sánh các thông tin và nghiên c u

th xác nh n các kho n ph i thu, ch ng ki n ki m kê hàng t n kho…

 Giai đo n cu i cùng là hoàn thành ki m toán: Là giai đo n t ng h p và rà soát

l i v nh ng b ng ch ng đã thu th p đ KTV hình thành ý ki n nh n xét trên

báo cáo ki m toán Tùy theo s đánh giá v m c đ trung th c và h p lý c a

báo cáo tài chính mà KTV s phát hành lo i báo cáo ki m toán t ng ng

1.2 Th t c phơn tích c b n trong ki m toán BCTC

1.2.1 Khái ni m và yêu c u khi thi t k và th c hi n các th t c phân tích

Trong các chu n m c ki m toán Vi t Nam, thu t ng ắTh t c phân tíchẰ đ c

hi u là vi c đánh giá thông tin tài chính qua vi c phân tích các m i quan h h p lý gi a

d li u tài chính và phi tài chính Th t c phân tích c ng bao g m vi c đi u tra, khi c n

thi t, v các bi n đ ng ho c các m i quan h đ c xác đ nh là không nh t quán v i các

thông tin liên quan khác ho c có s chênh l ch đáng k so v i các giá tr d tính

Các th t c phân tích bao g m vi c so sánh các thông tin tài chính c a đ n v v i:

 Thông tin có th so sánh c a các k tr c;

 Các k t qu d tính c a đ n v , nh k ho ch ho c d toán, ho c các c tính

c a KTV, nh c tính chi phí kh u hao ;

 Các thông tin t ng t c a ngành, nh so sánh t su t doanh thu bán hàng trên

các kho n ph i thu c a đ n v đ c ki m toán v i s li u trung bình c a

ngành, ho c v i các đ n v khác trong cùng ngành có cùng quy mô ho t đ ng

Các th t c phân tích c ng bao g m vi c xem xét các m i quan h nh :

 M i quan h gi a các y u t c a thông tin tài chính đ c k v ng theo m t

chi u h ng có th d đoán đ c d a trên kinh nghi m c a đ n v đ c ki m toán, nh t l lãi g p;

 M i quan h gi a thông tin tài chính và thông tin phi tài chính có liên quan

nh chi phí nhân công v i s l ng nhân viên

KTV có th s d ng nhi u ph ng pháp khác nhau đ th c hi n các th t c phân

tích, t vi c so sánh đ n gi n đ n các phân tích ph c t p đòi h i ph i s d ng các k

thu t th ng kê tiên ti n Các th t c phân tích có th đ c áp d ng cho báo cáo tài

chính h p nh t, các b ph n c u thành ho c các y u t riêng l c a thông tin

Tr c đây trong chu n m c ISA 520 c ng nh VSA 520, th t c phân tích đ c xem nh m t th t c đ c s d ng trong c ba giai đo n c a ki m toán BCTC Trong

D án t ng c ng tính rõ ràng c a chu n m c (clarify project), ISA 520 t p trung vào

th t c phân tích c b n, ngh a là th t c phân tích áp d ng cho giai đo n th c hi n

ki m toán nh m t th nghi m c b n Chu n m c VSA 520 (2012), biên so n trên

tinh th n ISA 520 c ng t p trung vào th t c phân tích c b n Vi c phân tích trong giai đo n l p k ho ch đ c trình bày trong chu n m c VSA 315

Các th nghi m c b n mà KTV th c hi n c p đ c s d n li u có th là ki m

tra chi ti t, th t c phân tích c b n, ho c k t h p c hai Vi c quy t đ nh th c hi n th

t c ki m toán nào, k c quy t đ nh có s d ng th t c phân tích c b n hay không, tùy

thu c vào xét đoán c a KTV v hi u qu và hi u su t c a các th t c ki m toán có th

áp d ng đ gi m r i ro ki m toán c p đ c s d n li u xu ng m t m c th p có th

ch p nh n đ c

KTV có th ph ng v n Ban Giám đ c đ n v đ c ki m toán v m c đ s n có

và đ tin c y c a các thông tin c n thi t cho vi c áp d ng các th t c phân tích c b n,

và k t qu c a b t k th t c phân tích nào mà đ n v đã th c hi n Vi c s d ng d

li u phân tích do Ban Giám đ c đ n v l p có th có hi u qu n u KTV th a mãn r ng

các d li u này đ c l p m t cách đúng đ n

Chu n m c ki m toán s 520 c ng nêu ra nh ng yêu c u khi thi t k và th c hi n

các th t c phân tích c b n m t cách đ c l p ho c k t h p v i ki m tra chi ti t nh là

các th nghi m c b n theo đo n 18 Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 330 nh sau,

KTV ph i:

 Xác đ nh s phù h p c a các th t c phân tích c b n c th đ i v i các c s

d n li u nh t đ nh, trong đó có tính đ n r i ro có sai sót tr ng y u đã đ c đánh giá và các ki m tra chi ti t (n u có) đ i v i các c s d n li u này;

 ánh giá đ tin c y c a d li u mà KTV s d ng đ d tính v các s li u, t

s đã ghi nh n, trong đó có xem xét đ n ngu n g c, tính có th so sánh đ c,

n i dung và s phù h p c a thông tin s n có, và các ki m soát đ i v i vi c t o

 Xác đ nh giá tr c a b t k chênh l ch nào có th ch p nh n đ c gi a s li u

đ n v đã ghi nh n và giá tr d tính mà không c n đi u tra thêm

1.2.2 Các chu n m c ki m toán v th t c phân tích

1.2.2.1 Chu n m c ki m toán Vi t Nam VSA 520 “Th t c phân tích”

Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 520 ắTh t c phân tíchẰ đ c ban hành kèm

theo thông t s 214/2012/TT-BTC ngày 06 tháng 12 n m 2012 c a B Tài chính

V c b n chu n m c ki m toán s 520 ắTh t c phân tíchẰ h u nh không có s

khác bi t so v i chu n m c ki m toán qu c t ISA 520 ắTh t c phân tíchẰ các n i dung chính VSA 520 ắTh t c phân tíchẰ m t l n n a kh ng đ nh n i dung và m c đích c a th t c phân tích c ng nh vi c áp d ng th t c phân tích cho các giai đo n

khác nhau c a cu c ki m toán Theo chu n m c thì th t c phân tích mang l i đ tin

c y không cao do m c đ tin c y còn ph thu c vào nhi u y u t Do đó, khi áp d ng

th t c phân tích c n chú ý m t s v n đ sau:

 M i quan h b n ch t c a các ch tiêu đ c so sánh N u gi a chúng không có

m i quan h v i nhau ho c có m i quan h m t cách h i h t thì vi c phân tích

s tr nên vô ngh a Trong m t s tr ng h p, đ thu đ c k t qu h p lý và

có th so sánh, KTV ph i bi t lo i tr m t s y u t gây nhi u b ng m t s

ph ng pháp thích h p

 M c đ tr ng y u c a kho n m c trong m i quan h v i t ng th gi a các

thông tin tài chính Riêng nh ng kho n m c tr ng y u thì không ch s d ng

th t c phân tích mà còn ph i k t h p v i ki m tra chi ti t nh m gi m thi u r i

ro phát hi n liên quan đ n c s d n li u c a BCTC

 Tính ch t c a kho n m c hay đ c đi m ngành ngh kinh doanh (th hi n thành

r i ro ti m tàng c a kho n m c) i v i nh ng kho n m c có tính nh y c m

cao, các nghi p v ph c t p hay các mô hình đòi h i có s c tính ch quan

thì vi c áp d ng duy nh t th t c phân tích có th d n đ n nh ng k t lu n sai

l m

Bên c nh Chu n m c ki m toán s 520, m t s chu n m c khác c ng đ c p đ n

th t c phân tích, ví d nh : Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 200 ắM c tiêu và

nguyên t c c b n chi ph i ki m toán BCTCẰ, Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 500

ắB ng ch ng ki m toánẰ, Chu n m c ki m toán Vi t Nam s 240 ắGian l n và sai sótẰ

1.2.3 Các lo i hình phân tích c b n

1.2.3.1 Phân tích xu h ng

Phân tích xu h ng là quá trình phân tích s thay đ i c a các s d ho c các lo i

hình nghi p v gi a k hi n t i v i các k tr c ho c các k v i nhau

Trong quá trình phân tích, KTV ph i hi u đ c các y u t t o ra xu h ng c a s

d tài kho n và c a lo i hình nghi p v c a khách hàng KTV th ng v n d ng các

ki n th c và kinh nghi m thu th p đ c t khách hàng trong nh ng n m tr c nh m t

th i đi m kh i đ u đ l p k ho ch cho cu c đi u tra c a n m hi n hành B ng cách s

d ng th t c phân tích mà qua đó các thông tin ch a đ c ki m toán c a n m hi n hành đ c so sánh v i các thông tin đã đ c ki m toán n m tr c, m i bi n đ ng s

đ c phát hi n Nh ng bi n đ ng này có th d báo nh ng xu h ng hay hi n t ng

đ c bi t có nh h ng đ n vi c l p k ho ch ki m toán

Vi c xem xét xu h ng bi n đ ng c a các s li u theo th i gian giúp KTV phát

hi n ra xu h ng b t th ng ho c các bi n đ ng t ng gi m đ t ng t mà không có lý do

rõ ràng Các xu h ng bi n đ ng b t th ng này luôn ph i đ c xem xét trong m i

quan h v i các s li u khác Ví d m t s gia t ng b t th ng và tr ng y u và kho n

ph i thu t m ng cu i k có th xu t phát t yêu c u s n xu t kinh doanh nh ng c ng

có th do s l m d ng hay trì tr trong vi c thu h i t m ng Trong quá trình phân tích

xu h ng, KTV có th ph i s d ng nhi u ph ng pháp tính toán khác nhau, đ n gi n

v i m t bi n s đ n ph c t p h n v i nhi u bi n s Ngoài ra KTV có th d a trên xu

h ng c a n m tr c và s hi u bi t v các nghi p v c a khách hàng đ tính toán

đ c giá tr d đoán c a n m hi n t i, sau đó so sánh d đoán này v i s li u th c t

c a đ n v Ví d có th d đoán doanh thu d a trên xu h ng doanh thu hàng n m

ho c c n c vào xu h ng bi n đ i các kho n đ u t đ d đoán thu nh p t ho t đ ng

đ u t

KTV ph i luôn nh n th c r ng nh ng xu h ng tr c kia có th không liên quan

gì đ n xu h ng hi n t i và trong th c t chúng có th đem đ n nh ng nh n đ nh sai

l m Phân tích xu h ng ch đ c xem xét khi có đánh giá cho th y nh ng xu h ng

tr c kia th t s có liên quan đ n hi n t i Nói cách khác, ch có th phân tích xu

h ng d a trên các s li u có m i quan h gi a các k là ch t ch N u không s bi n

đ ng c a chúng s không có ý ngh a trong phân tích Ví d d đoán lãi g p d a trên xu

h ng c a t ng h p các lo i s n ph m Phân tích v xu h ng lãi g p hàng tháng

không có tính hi u qu tr khi ta phân tích theo s n ph m hay theo nhóm s n ph m

N u không khó có th xác đ nh đ c m t cách chi ti t s thay đ i c a t ng h p các s n

ph m bán ra và nh h ng c a nó đ n lãi g p

1.2.3.2 Phân tích t s

Phân tích t s là quá trình phân tích các lo i t s ho c có th k t h p v i phân

tích xu h ng đ phát hi n ra s bi n đ ng c a các t s trong m t kho ng th i gian

ho c so sánh các lo i t s c a các b ph n khác nhau trong cùng m t đ n v hay các

đ n v trong cùng m t ngành

Các lo i t s th ng đ c s d ng trong phân tích là:

 T s gi a lo i hình nghi p v v i s d t i kho n Ví d phân tích t s gi a

chi phí kh u hao v i t ng giá tr tài s n c đ nh ho c chi phí s a ch a và b o

d ng v i giá tr nhà x ng, máy móc thi t b có liên quan

 T s gi a lo i nghi p v này v i lo i nghi p v khác Ví d phân tích t s

gi a l i nhu n ho c chi t kh u bán hàng v i t ng doanh thu

 T s gi a s d t i kho n này v i s d t i kho n khác Ví d phân tích t s

gi a kho n d phòng gi m giá hàng t n kho v i t ng giá tr hàng t n kho

 T s gi a d li u tài chính v i d li u ho t đ ng Ví d phân tích t s gi a

doanh thu bán hàng trên m t đ n v di n tích m t b ng trong siêu th ho c t l

chi phí ti n l ng trên m t công nhân

Khi phân tích m t t s c n ph i hi u rõ m i quan h c a các y u t c u thành nên

t s M i quan h này ph i đ m b o các yêu c u sau:

 M i quan h này luôn thay đ i theo các bi n: N u trong các bi n có m t y u

t c đ nh thì t s s thay đ i Ví d t s gi a chi phí bán hàng so v i doanh

thu s gi m xu ng khi doanh thu t ng lên mà chi phí bán hàng l i thay đ i

C n ph i hi u v giá tr t ng đ i c a nh ng y u t c đ nh, y u t bi n đ i và

v nh ng thay đ i c a m t t s d ki n

 M i quan h này là m i quan h tuy n tính: Gi đ nh này là h p lý v i nhi u

lo i chi phí Ví d n u chi phí bán hàng ch y u là ti n hoa h ng thì chi phí này bi n đ i tuy n tính theo doanh thu

 M i quan h này là m i quan h hoàn ch nh: C n ph i k t h p t t c các nhân

t nh h ng đ n lãi su t Ví d chi phí bán hàng có th ch u nh h ng b i doanh thu c ng nh lo i hàng đem bán

 M i quan h này n đ nh theo th i gian và các t s này đ c s d ng r ng rãi

trong th c t : Khi so sánh t s theo th i gian gi a các đ n v khác nhau thì

ph i xem xét xem s li u có t n t i b t k s khác bi t nào v cách tính t s hay không Ví d m t vài quy đ nh vòng quay hàng t n kho là t s gi a giá

v n hàng bán và giá tr hàng t n kho trong khi m t s n i khác l i quy đ nh là

t s gi a doanh thu ròng và giá v n hàng bán

Phân tích t s còn giúp cho KTV đánh giá ho t đ ng liên t c c a đ n v Các t s tài chính th ng cung c p thông tin kh n ng tài chính Vi c xem xét v kh n ng tài

chính c a đ n v còn đ c th c hi n trong quá trình đánh giá r i ro c ng nh liên h

v i các gi đ nh đ n v ho t đ ng liên t c khi so n th o báo cáo tài chính Trong b t c

tình hu ng nào c ng c n ph i chú ý đ n nh ng t s đ c thù c a m t ngành kinh doanh

và nh ng bi u hi n chính c a r i ro mà nhà qu n lý s d ng đ ki m soát đ n v c a

mình Ví d t l n dài h n trên t ng tài s n cao h n m c bình th ng cùng v i t l

l i nhu n trên t ng tài s n d i m c trung bình c a ngành cho th y đ n v đang trong

tình tr ng thi u h t tài chính B ng ch ng này không ch nh h ng đ n k ho ch ki m

toán mà còn ch ra nh ng nghi ng v kh n ng ho t đ ng liên t c c a đ n v

1.2.3.3 Phân tích d báo

Phân tích d báo là quá trình phân tích mà trong đó KTV xây d ng công th c đ

đ a ra m t c tính v s s m t tài kho n hay s phát sinh m t lo i nghi p v , sau đó

so sánh giá tr c tính đó v i s li u th c t c a đ n v đ ki m tra s h p lý và gi i

thích các khác bi t b t th ng

KTV có th c tính s d m t tài kho n hay s phát sinh m t lo i hình nghi p v

theo m t trong hai cách sau:

 c tính trên c s s li u n m tr c có đi u ch nh theo nh ng thay đ i c a

n m nay Ví d c tính chi phí l ng n m nay d a trên c s chi phí l ng

n m ngoái k t h p v i đi u ch nh theo nh ng thay đ i v t l ti n l ng, đ n

giá ti n l ng, s nhân viên và s gi lao đ ng

 Xây d ng mô hình d đoán v i nh ng bi n s c n thi t Ví d có th c tính

chi phí nhiên li u c a đ i xe t i t ng công ty trên c s s l ng xe, m c tiêu

th nhiên li u trung bình trên m t km và s km xe ch y

có đ c nh ng c tính chính xác c n ph i đ m b o các yêu c u sau:

 KTV ph i có nh ng hi u bi t đ y đ v m i quan h gi a các tài kho n v i

nhau, gi a các thông tin tài chính trong k , gi a các thông tin tài chính v i

nh ng thông tin không có tính ch t tài chính KTV có th d a trên m i quan

h b n ch t gi a các s d , các kho n m c trên báo cáo tài chính đ đánh giá

m c đ h p lý c a các s li u Ví d c tính chi phí ti n l ng trong k trên

c s s l ng công nhân viên, m c l ng bình quân, s gi lao đ ng bình

quân ho c c tính chi phí lãi vay trên c s lãi su t bình quân tháng v i s d

cu i k c a tài kho n n vay

 Khi xây d ng m t mô hình, KTV nh t thi t ph i tìm hi u t t c các nhân t có

th tác đ ng đ n các bi n s đ c s d ng trong mô hình Khi m t bi n s c

s ki n này càng ít ph c t p h n b y nhiêu đ ng th i càng có kh n ng cung

c p đ c nh ng d đoán chính xác

1.2.4 Ý ngh a c a th t c phân tích c b n

Th t c phân tích c b n là m t k thu t ki m toán giúp KTV gi m b t áp l c v

th i gian và nhân l c th ng g p trong m t cu c ki m toán, góp ph n nâng cao ch t

l ng c a cu c ki m toán thông qua:

 ánh giá r i ro có sai sót, gian l n tr ng y u;

 nh h ng ki m tra cho cu c ki m toán;

 Thu th p b ng ch ng ki m toán phù h p và đáng tin c y;

Tuy nhiên vi c s d ng th t c phân tích c b n vào ki m toán còn g p nh ng

M c đ tin c y c a th t c phân tích ph thu c r t l n vào đ tin c y c a d li u

phân tích tin c y c a d li u ch u nh h ng c a ngu n g c, n i dung c a d li u

và ph thu c vào hoàn c nh mà d li u đ c thu th p Do v y, đ xác đ nh li u d li u

có đáng tin c y cho vi c thi t k các th t c phân tích c b n hay không, KTV c n xem

xét nh ng y u t sau đây:

 Ngu n g c c a thông tin thu th p đ c Ví d , theo đo n A31 Chu n m c

ki m toán Vi t Nam s 500, thông tin có th đáng tin c y h n n u đ c thu

th p t các ngu n đ c l p bên ngoài đ n v ;

 Kh n ng so sánh c a thông tin thu th p đ c Ví d , d li u chung cho ngành

có th c n đ c b sung đ so sánh đ c v i d li u c a m t đ n v s n xu t

và bán các s n ph m đ c thù;

 N i dung và s phù h p c a thông tin thu th p đ c Ví d , li u d toán có

đ c l p d a trên k t qu c tính thay vì đ c l p trên c s các m c tiêu

ph i đ t đ c hay không;

 Các ki m soát đ i v i vi c t o l p thông tin đ c thi t k đ đ m b o tính đ y

đ , tính chính xác và tính h p l c a thông tin Ví d , các ki m soát đ i v i

vi c l p, soát xét và duy trì d toán

KTV có th cân nh c vi c ki m tra tính h u hi u c a ho t đ ng ki m soát, n u có,

đ i v i vi c t o l p thông tin mà KTV s d ng đ th c hi n các th t c phân tích c

b n đ x lý các r i ro đã đánh giá Khi các ki m soát đó ho t đ ng h u hi u, KTV

th ng tin t ng h n vào đ tin c y c a thông tin và do đó c ng tin t ng h n vào k t

qu c a các th t c phân tích Vi c ki m tra tính h u hi u c a ho t đ ng ki m soát đ i

v i thông tin phi tài chính th ng đ c th c hi n k t h p v i các th nghi m ki m soát

khác

Các lo i th t c phân tích khác nhau có các m c đ đ m b o khác nhau Các th

t c phân tích, ví d d đoán t ng thu nh p t vi c cho thuê m t tòa nhà chung c , trong đó có tính đ n giá cho thuê, s l ng c n h và t l các c n h tr ng, có th

cung c p b ng ch ng thuy t ph c và có th lo i b s c n thi t ph i xác minh thêm

b ng các ki m tra chi ti t, v i đi u ki n là các y u t đ c xác minh m t cách phù h p

Trái l i, vi c tính toán và so sánh các t l lãi g p đ xác nh n s li u v doanh thu có

th cung c p b ng ch ng ít thuy t ph c h n, nh ng l i cung c p b ng ch ng ch ng

th c h u ích n u đ c s d ng k t h p v i các th t c ki m toán khác

1.3 Các nghiên c u v th t c phân tích tr c đó

Có r t nhi u nghiên c u v th t c phân tích tr c đây, m i m t bài nghiên c u

đ u đi sâu vào m t h ng nghiên c u riêng r t đa d ng và phong phú v c m t ch đ

Ph n nhi u nghiên c u k t lu n r ng k thu t phân tích có kh n ng phát hi n sai

l ch trên BCTC nh Hylat et al (1992), Coglitore et al (1988), Wright (1989) Th t c

phân tích trong quá trình ki m toán có th giúp phát hi n đ c: doanh thu b khai

kh ng, doanh thu và ph i thu không có th c, d phòng ph i thu khó đòi ghi nh n thi u,

hàng t n kho b khai kh ng, ghi nh n ch a đ y đ ngh a v ph i tr cho vi c mua hàng

và m t s chi phí ch a đ c trích tr c đ y đ

M t s nghiên c u khác cho th y kh n ng này gi i h n trong m t s hay ph ng

pháp hay t s nh t đ nh nh Kenney (1979), Kenney (1987), Person (1995), Beneish

(1999), Kaminski et al (2004)…

Loebbecke et al (1987) cho r ng k thu t này t t trong nh n d ng sai l ch nh ng

không th dùng đ k t lu n r ng BCTC không có sai l ch

1.3.1.2 Kh n ng thu th p b ng ch ng ki m toán:

H u h t các nghiên c u nh nghiên c u c a Biggs et al (1988), Loebbeck và Steinbart (1987) đ u cho r ng h u h t các KTV đ u áp d ng th t c phân tích đ phát

hi n ra v n đ Tuy nhiên, r t ít b ng ch ng th c nghi m ch ra KTV gi m thi u c

m u c a th t c ki m tra chi ti t c a nh ng kho n m c mà th t c phân tích ch ra r i

ro là th p Th t c phân tích không th cung c p c s tin c y và h u hi u đ gi m

thi u c m u ki m tra chi ti t và không nên s d ng th t c phân tích cho m c đích

này

1.3.2 V ph ng pháp nghiên c u

Có nhi u ph ng pháp khác nhau đ c s d ng trong nghiên c u v th t c phân

tích M t trong nh ng thách th c v m t ph ng pháp là th t c phân tích v b n ch t

là chu i hành vi khác nhau c a ki m toán viên đ đ a ra quy t đ nh r ng li u có sai sót

trong s li u hay không Vì v y, nhi u nghiên c u ch n cách ti p c n d a trên ti n trình ra quy t đ nh (Judgment and Decision Making – vi t t t JDM)

Ti n trình đ a ra quy t đ nh d a trên xét đoán ngh nghi p là quá trình th c hi n

m t chu i các hành vi bao g m đ a ra các ý ki n, đánh giá, nh n đ nh v m t s v t,

hi n t ng, đ a ra d ki n v t ng lai, dùng tâm trí suy ngh v v n đ đang xem xét

và ch n l y m t ph ng h ng hành đ ng phù h p Ví d , KTV s d ng xét đoán

ngh nghi p c a mình đ xác đ nh báo cáo tài chính có kh n ng có sai sót tr ng y u

hay không, sau đó, KTV đ a ra quy t đ nh v lo i ý ki n ki m toán phát hành d a trên xét đoán ngh nghi p c a mình v r i ro có sai sót tr ng y u Quá trình th c hi n th

t c phân tích là m t d n ch ng v quá trình th c hi n hành vi JDM trong ki m toán Bonner (1999) cho r ng có r t nhi u ph ng pháp có th dùng đ nghiên c u quá

trình JDM Các ph ng pháp nghiên c u bao g m ph ng pháp th nghi m, phân tích thông tin l u tr c a các nghiên c u tr c, ph ng v n và th m dò…M i ph ng pháp

đ u có u và nh c đi m riêng do đó đ c áp d ng cho nh ng tr ng h p nghiên c u

riêng

Ph ng pháp VPA là m t ph ng pháp trong nhóm các nghiên c u s d ng

ph ng pháp th nghi m Ph ng pháp VPA có th s d ng đ theo dõi chu i các ho t

đ ng tham gia vào quá trình thu th p thông tin và đ suy lu n v các cách th c thông tin đ c s d ng Ph ng pháp VPA giúp nhà nghiên c u nh n d ng lo i thông tin,

tiêu chí l a ch n và chi n l c đ c s d ng trong các ti n trình th c hi n nhi m v

đ a ra quy t đ nh

Trong l nh v c ki m toán, ph ng pháp này cho d li u v cách th c xét đoán

c a KTV th c t đ c th c hi n và có th ch ra cách đ nâng cao kh n ng xét đoán

c a KTV (Biggs & Mock, 1983)

1.3.3 Nghiên c u th t c phân tích b ng ph ng pháp VPA

Nghiên c u c a Eward Blocher và Jean C.Cooper (1988) là m t nghiên c u dùng

ph ng pháp VPA trong tìm hi u th t c phân tích Ti n trình th c hi n nghiên c u theo ph ng pháp VPA đ c mô t nh sau:

(a) Ph ng pháp nghiên c u:

 Kh o sát 5 KTV có kinh nghi m v vi c s d ng th t c phân tích, đi u tra v

hi u qu th c hi n c a KTV trong vi c s d ng các th t c đánh giá phân tích

 KTV th c hi n th t c đánh giá phân tích gi i h n c a gi y t làm vi c c a 14

khách hàng ki m toán và quy t đ nh công ty nào có bút toán đi u ch nh quan

tr ng trong tài kho n hàng t n kho 14 khách hàng đ c l a ch n thành 7 c p

t ng đ ng v quy mô, l nh v c ho t đ ng, trong đó m t công ty có bút toán

đi u ch nh tr ng y u trong kho n m c hàng t n kho, m t công ty không có

 M i KTV đ c tham gia hoàn t t quá trình VPA trong phòng h i th o v n

phòng công ty Ki m toán, xem xét gi y t làm vi c c a KTV đ áp d ng th

t c phân tích đ xác đ nh có đi u ch nh tr ng y u trong kho n m c hàng t n kho hay không Các KTV đ c yêu c u nói to nh ng suy ngh c a mình trong

quá trình làm vi c (think aloud) và m t thi t b ghi âm đ c dùng đ ghi nh n

l i nh ng suy ngh và công vi c c a KTV M t ng i đ c giao nhi m v

nh c nh các đ i t ng n u h im l ng quá 5 giây

 Mã hóa d li u giao th c b ng l i nói đ c chia thành ba ph n: thu nh n

thông tin bao g m th c hi n th t c đánh giá phân tích, đánh giá thông tin đ t

đ c trong ph n thu nh n thông tin, quy t đ nh đi u ch nh c a KTV bao g m

t ng c ng th i gian ra quy t đ nh và s l ng quy t đ nh đúng

(b) K t qu nghiên c u:

K t qu ch ra r ng, vi c áp d ng th t c phân tích c a KTV không có liên quan nhi u t i kh n ng phát hi n bút toán đi u ch nh trong c 7 tr ng h p Tuy nhiên, khi phân tích đ t sang m t bên 4 tr ng h p mà KTV đúng hoàn toàn và sai hoàn toàn, và chú ý vào 3 tr ng h p còn l i, có th th y đ c m t s suy lu n d ki n v ti n trình

ra quy t đ nh c a KTV

Bên c nh đó, t k t qu nghiên c u th c t s d ng th t c phân tích c a các

KTV, th t c phân tích xu h ng ắt l lãi g p trên doanh thuẰ là h u hi u nh t đ i v i

vi c đánh giá r i ro có sai sót tr ng y u trên kho n m c hàng t n kho

Trong vi c phân tích các y u t nh h ng t i kh n ng cho quy t đ nh đúng c a

KTV, thì b n ch t và s n m kinh nghi m c a KTV có nh h ng l n t i k t qu cho

quy t đ nh đúng H u h t các KTV đ u s d ng th t c phân tích th ng xuyên trong

quá trình ki m toán Tuy nhiên vi c KTV đ c tr i qua m t khóa đào t o v th t c

phân tích s cho k t qu t t h n h n so v i KTV ch a đ c đào t o bài b n v th t c

phân tích m c dù đ u s d ng th t c phân tích th ng xuyên trong quá trình ki m

toán

 Các sai sót trong nghiên c u c a B&C là đ c ắc yẰ s n vào trong BCTC,

sai sót trong nghiên c u c a lu n v n là có s n, toàn b d li u c a các

kho n m c khác là s li u đã ki m toán ngo i tr bút toán đi u ch nh c a

ki m toán liên quan đ n kho n m c hàng t n kho có nh h ng đ n k t

qu ho t đ ng s n xu t kinh doanh ch a đ c c p nh t vào d li u xem

xét

 Lu n v n b sung thêm so v i nghiên c u c a B&C v nghiên c u ph ng

pháp ti p c n c a nhóm KTV có t l thành công cao và thành công th p

đ xem xét ph ng pháp áp d ng th t c phân tích đ mang l i k t qu

Thu th p t công ty ki m toán d li u c a 19 công ty khách hàng, b b t các 3

công ty không đ y đ thông tin, còn l i 16 công ty Trong đó có 7 công ty có bút toán

đi u ch nh, 9 công ty không có bút toán đi u ch nh đ i v i hàng t n kho thu th p

đ c đ 7 công ty có bút toán đi u ch nh theo nghiên c u g c, ti n hành lo i b 7 công

ty có bút toán đi u ch nh liên quan đ n kho n m c hàng t n kho có nh h ng t i giá

v n Trong s 9 công ty còn l i bao g m nh ng công ty không có sai sót liên quan đ n

kho n m c hàng t n kho và công ty có bút toán đi u ch nh nh ng đã đ c ghi nh n

vào s li u BCTC c a công ty Ch n 7 c p công ty, m i c p bao g m 1 công ty có bút

toán đi u ch nh, 1 công ty không có bút toán đi u ch nh đ i v i hàng t n kho Do đó,

m u còn l i 14 công ty, không có công ty nào có báo cáo ki m toán b t th ng hay

nh ng đi m b t th ng trong tình hình tài chính ho c ho t đ ng kinh doanh

B c 3: Ch n KTV thích h p

Ch n 5 KTV có kinh nghi m t 3 t i 5 n m th ng xuyên s d ng th t c phân

tích trong ki m toán 3 KTV t các công ty Big4, 2 KTV t các công ty không ph i là

Big4 Trong đó, 1 KTV ch a đ c qua khóa đào t o v th t c phân tích nào Vi c tìm

ki m 1 KTV ch a đ c qua khóa đào t o v th t c phân tích nh m ki m ch ng nh

h ng c a vi c đào t o th t c phân tích t i k t qu quy t đ nh đúng c a KTV Ti n

hành l a ch n 1 KTV công ty ki m toán Vi t Nam v i quy mô t ng đ i nh , quy trình đào t o nhân viên hàng n m ch a đ c t ch c bài b n, do đó, ch a đ c tr i qua khóa đào t o chính th c nào v th t c phân tích

Vi c ch n các KTV t kh p các công ty kiêm toán Vi t Nam không gi i h n các công ty Big4 hay không ph i Big4 đ có đánh giá t ng quan v các KTV Vi t

Nam nói chung ch không ch nh ng công ty ki m toán l n có quy trình th c hi n

th t c phân tích bài b n h n nh ng công ty ki m toán quy mô nh

B c 4: KTV ti n hành làm vi c v i các khách hàng đã chia c p tr ng h p

L n l t t ng KTV ti p xúc v i gi y t làm vi c c a t ng c p công ty và áp d ng

m t th t c phân tích c a mình đ đ a ra k t lu n có bút toán đi u ch nh hàng t n kho

hay không Thu âm l i ti n trình phân tích, thu th p thông tin, đánh giá thông tin, đ a

ra quy t đ nh k t lu n có bút toán đi u ch nh hay không

Quá trình th c hi n đ c di n ra trong phòng h p kín t i công ty TNHH Ernst &

Young Vi t Nam Tác gi c a lu n v n là ng i tr c ti p theo dõi quá trình th c hi n

th t c phân tích c a KTV và th ng xuyên nh c các KTV nói lên b ng l i suy ngh

c a mình n u KTV d ng l i quá 5 giây

B c 5: Mã hóa, phân tích d li u

S d ng mô hình c a Eward Blocher và Jean C.Cooper mô t quá trình th c hi n

th t c phân tích làm khung cho nghiên c u Quy trình này mô t m t ti n trình ra quy t đ nh g m các b c:

1 Thu th p thông tin, bao g m các th t c phân tích:

3 Ra quy t đ nh, bao g m vi c xác đ nh li u có kh n ng có sai sót tr ng y u

trong s li u hay không

ghi nh n l i quy trình trên, tác gi ghi l i l i nói c a các KTV theo t ng câu phát bi u Mã hóa t ng câu phát bi u theo t ng lo i c a quá trình phân tích theo m u

nh sau:

M u bi u mã hóa và thu th p thông tin

Mã s Câu phát bi u 1.a.1 1.a.2

1.b.2: Tìm thông tin trên báo cáo k t qu ho t đ ng kinh doanh

1.c.1: Yêu c u cung c p thêm s li u c a ngành ngh kinh doanh

1.c.2: Yêu c u cung c p thêm s li u v ch s ho t đ ng c a ngành kinh t

1.c.3: Yêu c u cung c p thêm các thông tin khác

2.i: Phát bi u nh ng nh n xét ngoài lu ng, nh ng v n đ không liên quan

Ti p đ n, li t kê các thông tin đã đ c mã hóa vào các b ng bi u t B ng 2.1 đ n

B ng 2.15

B c 6: ánh giá thông tin

M c tiêu xem xét các d u v t c a ti n trình phân tích và ra quy t đ nh c a các

KTV thông qua các l i nói đã đ c ghi âm và mã hóa và đánh giá v kh n ng đ a ra

quy t đ nh đúng ph thu c vào nh ng y u t nào, có quy t c nào chi ph i trong ti n

trình phân tích và ra quy t đ nh hay không

đ t đ c m c tiêu trên, các b c th c hi n cho quá trình đánh giá thông tin

nh sau:

 Ti n hành s p x p các thông tin vào các ph n c a ti n trình phân tích và ra

quy t đ nh, t ng h p các th t c phân tích và các hành vi theo t ng s l n th c

hi n và theo t ng tr ng h p

 i chi u so sánh th t c đã th c hi n và ki m ch ng th t c đã áp d ng phù

h p v i tr ng h p đó hay ch a

 T ng h p s l n ra quy t đ nh đúng c a t ng KTV cho m i tr ng h p

 T ng h p các y u t liên quan tác đ ng đ n kh n ng th c hi n th t c phân

tích c a KTV

 Nh n đ nh, đánh giá t ng h p nh ng thông tin theo k t qu t ng h p t ng

ph n trên

2.2 K t qu nghiên c u

Ba ph n c a ti n trình ra quy t đ nh và d li u đ c mã hóa đ c th hi n trong

B ng 2.1 d i đây Sau đó, các k t qu đ c phân tích theo 3 n i dung theo ti n trình

th c hi n th t c phân tích là thu th p thông tin, đánh giá thông tin và ra quy t đ nh

Cu i cùng, đ tài trình bày vi c phân tích chi ti t t ng ki m toán viên đ xem xét

nh ng nhân t tác đ ng đ n quá trình phân tích Các k t qu c ng đ c so sánh v i

nghiên c u c a Eward Blocher và Jean C.Cooper (vi t t t B&C)

b) Tìm ki m thông tin trong các tr ng h p đ a ra

Các thông tin trên BCKQH KD 2 - 13 12 4 Các thông tin khác 1 5 8 5 8

c) Yêu c u thông tin không có trong các tr ng h p đ a ra

2.2.1 Phân tích quá trình thu th p thông tin

Trong ph n này, d a trên các d li u thu th p, lu n v n phân tích nh ng v n đ sau đây:

 Cách th c thu th p thông tin M c đích là xem xét m c đ s d ng các th t c phân tích đ thu th p thông tin, c ng nh vi c tìm ki m thông tin khác

 Quan h gi a vi c thu th p thông tin v i k t qu c a quy t đ nh Li u r ng

vi c s d ng nhi u th t c phân tích h n ho c m t lo i th t c phân tích nh t

đ nh có t ng kh n ng đ a ra d đoán đúng hay không

2.2.1.1 Cách th c thu th p thông tin

D a trên ph n a m c 1 b ng 2.1, có th tính đ c s li u trung bình nh trong

b ng 2.1A sau đây:

B ng 2.1A: Cách th c thu th p thông tin

vi c s d ng phân tích xu h ng đ c KTV s d ng nhi u h n Tính cho c hai lo i

phân tích t s và phân tích xu h ng, m c s d ng bình quân c a KTV là 14,31 l n

So sánh v i k t qu c a B&C, s l ng th t c phân tích t s và xu h ng s

d ng c a các KTV là 9 th t c phân tích t s và xu h ng cho m i tr ng h p Nh

v y s l ng th t c phân tích t s và xu h ng c a các KTV hi n nay cao h n các

KTV c a nh ng th p niên 90 i u này cho th y kh n ng v n d ng th t c phân tích

nh m t th nghi m c b n ngày càng m r ng h n

B ng 2.1 cho th y các KTV đ u r t ít khi tìm ki m thông tin trên BCTC ngoài

nh ng d li u đã cung c p Ngoài KTV s 3 th ng xuyên yêu c u b sung thông tin

ch y u liên quan đ n chi ti t sâu v kho n m c hàng t n kho và giá v n hàng bán, h u

h t các KTV còn l i r t ít khi yêu c u thông tin thêm trên BCTC Tuy nhiên, v n đ

c n cung c p thêm thông tin đ c gi i thích v i các KTV gi đ nh r ng không có công

ty nào trong các tr ng h p này ho t đ ng d i m t đi u ki n kinh t b t th ng So

sánh v i k t qu c a B&C nh n th y có s t ng đ ng v m c đ tìm ki m thông tin

trên BCTC H u h t các KTV đ u ít khi tìm ki m thêm thông tin trên BCTC đ ph c

v cho quá trình phân tích c a mình

B ng 2.1 c ng cho th y h u nh các KTV đ u không tìm ki m thông tin b sung

v s li u c a ngành ngh kinh doanh hay các ch s ho t đ ng c a n n kinh t Ch có

KTV s 3 xu t hi n 1 l n yêu c u cho bi t d li u c a ngành đ so sánh s li u t ng

ng K t qu theo nghiên c u c a B&C c ng cho k t qu t ng t i u này cho th y

thông tin b sung v ngành ngh kinh doanh hay ch s ho t đ ng c a n n kinh t r t ít

đ c các KTV s d ng trong quá trình phân tích c a mình

2.2.1.2 Quan h gi a vi c thu th p thông tin v i k t qu c a quy t đ nh

Trong ph n này, lu n v n t p trung xem xét li u có quan h gi a m c đ và cách

th c thu th p thông tin có nh h ng đ n k t qu c a quy t đ nh, ngh a là kh n ng

KTV d đoán đúng sai sót trong s li u c a đ n v :

 m c đ t ng quát, lu n v n s d ng ph ng pháp ki m đ nh phi tham s Mann Whitney đ xác đ nh li u có quan h th ng kê gi a s l ng th t c

phân tích áp d ng v i s l n d đoán đúng c a KTV Ph ng pháp này đ c

s d ng vì không yêu c u nghiêm ng t nh ki m đ nh tham s (Hoàng Tr ng

và c ng s , 2008)

 m c đ chi ti t, xem xét t ng th t c phân tích c th đ i v i t ng KTV

a/ Ki m đ nh Mann Whitney

Tr c h t, chia các KTV thành 2 nhóm: Nhóm th nh t bao g m các KTV có s

th t c phân tích s d ng cao h n m c trung bình (mã hóa là 0), nhóm còn l i bao

g m các KTV có s th t c phân tích s d ng th p h n m c trung bình (mã hóa là 1) Sau đó, x p h ng các KTV v s l ng k t qu d đoán đúng v sai sót trong BCTC

K t qu đ c trình bày trong b ng 2.1B d i đây:

B ng 2.1B: Quan h gi a th t c thu th p thông tin và k t qu quy t đ nh

Gi thuy t H0: Hai nhóm KTV cho k t qu trung bình gi ng nhau

T s li u b ng trên, s d ng ki m đ nh phi tham s Mann Whitney d a trên

Asymp Sig (2-tailed) 554

Exact Sig [2*(1-tailed Sig.)] 800a

a Not corrected for ties

b Grouping Variable: Nhóm KTV

Giá tr Exact Sig là 0.8 l n h n 5%, v y gi thi t 2 nhóm KTV cho k t qu trung

bình gi ng nhau đ c ch p nh n, và có th k t lu n r ng s th t c phân tích s d ng

không có nh h ng đ n k t qu phân tích KTV s d ng nhi u th t c t s và xu

h ng không có ngh a s cho s l ng quy t đ nh đúng nhi u h n

b/ Phân tích chi ti t các tr ng h p

phân tích d li u đ xác đ nh m i quan h gi a lo i th t c phân tích s d ng

và t l ra quy t đ nh đúng xét riêng cho vi c s d ng m t th t c, lu n v n ti n hành

s d ng 31 xu h ng đ c th hi n B ng 2.2 đ n B ng 2.6 và ch n ra các th t c

th a mãn 2 đi u ki n (a) ph i cho ra ít nh t 3 tín hi u đúng cho 7 tr ng h p và (b) th

t c này có th tính toán t d li u s n có c a 7 tr ng h p K t qu ch n đ c 15 xu

h ng th a mãn 2 đi u ki n trên Sau đó ti n hành xác đ nh s l ng quy t đ nh đúng

n u KTV d a vào hoàn toàn và tách bi t c a m i 15 th t c này K t qu đ c th hi n

trong B ng 2.7 Qua b ng này có th ghi nh n r ng:

 M t s th t c đ c s d ng có quan h rõ r t v i k t qu đ t đ c C th là,

th t c xu h ng t l lãi g p, doanh thu, giá v n cho k t qu cao nh t, 5

tr ng h p đúng trên t ng s 7 tr ng h p, ti p đó là th t c xu h ng hàng

t n kho, ph i tr ng i bán,…cho k t qu đúng trong 4 tr ng h p

 Khi s d ng m t th t c phân tích, KTV ch có th cho ra quy t đ nh đúng

trong m t s h u h n tr ng h p, không ph i là đúng trong t t c các tr ng

h p Nói cách khác, b n thân m i m t th t c đ u có nh c đi m riêng khi s