Vận dụng qui tắc nắm bàn tay phải để xác dịnh chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua khi biết chiều dòng đện.. C2:Đường cảm ứng từ là những đường cong như đường cảm ứng từ
Trang 1Giáo án: V ật lí 9 GV: Lương Văn Cẩn Tu
ần : 13 NS: 30/10/2010 Tiết : 26 ND: 04/11/2010
BÀI 24
TỪ TRƯỜNG CỦA ỐNG DÂY CĨ DỊNG ĐIỆN CHẠY QUA I.Mục tiêu :
1.Kiến thức :So sánh được từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua với từ phổ của thanh nam
châm thẳng Vẽ được được sức từ biểu diễn từ trường cuả ống dây
Vận dụng qui tắc nắm bàn tay phải để xác dịnh chiều đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua khi biết chiều dòng đện
2.Kĩ năng : Vẽ được đường sức từ biểu diễn từ trường cuả ống dây
Vận dụng qui tắc nắm bàn tay phải để xác định chiều đường sức từ của ống dây
3.Thái độ : Trung thực khi làm thí nghiệm, cĩ ý thức hợp tác nhĩm
II.Chuẩn bị :
1.GV:Cho mỗi nhóm hs : 1 tấm nhựa có luồn sẵn vòng dây của một ống dây dẫn ; 1nguồn điện
3 V hoặc 6 V ; Một ít mạt sắt ; 1 công tắc ;3 đoạn dây ; 1 bút dạ
2.HS:Xem đọc bài ở nhà
III.Hoạt động d ạy và học
1.Ki ểm tra sĩ số : ( 1phút)
2.Kiểm tra bài cũ: (5phút)
Làm thế nào để tạo ra từ phổ của nam châm thẳng ?
Yêu cầu hs biểu diễn từ trường của thanh nam châm thẳng trên bảng?
3.ĐVĐ : Nêu vấn đề từ trường của ống dây có dòng điện chạy qua có gì khác từ
trường của thanh nam châm thẳng không ? để tr l i câu h i th y và trị đi vào bài h c hơm ả lời câu hỏi thầy và trị đi vào bài học hơm ời câu hỏi thầy và trị đi vào bài học hơm ỏi thầy và trị đi vào bài học hơm ầy và trị đi vào bài học hơm ọc hơm nay
Hoạt động 1 Tạo ra và quan sát từ phổ , từ trường của ống dây có dòng điện chạy qua
dây có dòng điện chạy qua trả lời C1
quan sát hình 24.1 , nhận dụng cụ thí
nghiệm và làm thí nghiệm như hình vẽ
C1 : Từ phổ của
ống dây có
dòng điện chạy
qua giống hệt từ phổ của thanh nam châm
thẳng
b) Vẽ một số đường sức từ ngay tại tấm
nhựa thực hiện C2
C2:Đường cảm ứng từ là
những đường cong như
đường cảm ứng từ của thanh nam châm
thẳng
c) Đặt các kim nam châm nối tiếp nhau trên
một đường sức từ , vẽ mũi
Giao dụng cụ TN cho các nhóm và yêu cầu các nhóm tiến hành làm TN , quan sát từ phổ được tạo thành , thảo luận nhóm để trả lời C1 Đến từng nhóm , theo dõi giúp đỡ nhóm có hs yếu , lưu ý các em quan sát phần từ phổ bên trong ống dây
Có thể gợi ý : Đường sức từ của ống dây có dòng điện chạy qua có gì khác với nam châm thẳng ?
- Căn cứ vào từ phổ của ống dây có dòng điện chạy qua yêu cầu hs vẽ một vài đường sức từ và trả lời lệnh C2
* Hướng dẫn hs dùng kim nam châm nhỏ , được đặt trên trục thẳng đứng có giá , hoặc dùng các
la bàn đặt nối tiếp nhau trên một trong các đường sức từ lưu ý hs rằng hai phần đường sức
Trang 2tên chỉ chiều các đường
sức từ ở ngoài và trong ống dây
d) Trao đổi nhóm để nêu các nhận xét trong
C3
C3:Chiều của đường sức từ ở hai đầu ống dây
giống chiều các đường sức từ ở hai cực của
thanh nam châm thẳng
từ ở ngoài và ở trong lòng ống dây tạo thành mộït đường cong khép kín
* Để có nhận xét chính xác , gợi ý hs vẽ mũi tên chỉ chiều của một số đường sức từ của cả hai đầu cuộn dây
* Đề nghị hs trả lời C3
Hoạt động 2 : Rút ra kết luận về từ phổ, từ trường của ống dây
Rút ra kết luận về từ phổ , đường sức từ ,
chiều đường sức từ ở hai đầu ống dây
a Từ phổ ở bên ngoài ống dây có dòng điện
chạy qua và bên ngoài của thanh nam châm
giống nhau Trong lòng ống dây cũng có
đường sức từ được sắp xếp gần như song
song với nhau
b Đường sức từ của ống dây là những đường
cong khép kín
c Giống như thanh nam châm tại hai đầu ống
dây , các đường sức từ có chiều cùng đi vào
một đầu và cùng đi ra ở đầu kia
*Hỏi : Từ những TN đã làm chúng ta rút ra những kết luận gì về từ phổ , đường sức từ và chiều của đường sức từ ở hai đầu ống dây ?
*Tổ chức cho hs trao đổi trên lớp để rút ra kết luận
* Nêu vấn đề : từ sự tương tự nhau giữa hai đầu thanh nam châm và hai đầu ống dây , ta có thể coi hai đầu của ống dây có dòng điện chạy qua là hai cực không ? khi đó đầu nào của ống dây là cực Bắc ?
- GV chốt lại : Hai đầu của ống dây có dòng điện chạy qua cũng là hai cực Đầu có đường sức từ đi ra gọi là cực bắc , đầu có đường sức từ
đi vào gọi là cực nam
Hoạt động 3 Tìm hiểu qui tắc nắm bàn tay phải
a) Dự đoán : Khi đổi chiều dòng điện qua ống
dây thì chiều đường sức từ trong lòng ống dây
có thể thay đổi ?
b)Làm TN kiểm tra dự đoán
c) Rút ra kết luận về sự phụ thuộc của chiều
đường sức từ ở trong lòng ống dây vào chiều
dòng điện chạy qua ống dây
àKết luận :Chiều đường sức từ của ống dây
phụ thuộc vào chiều của dòng điện chạy qua
các vòng dây
d) NC H 24.3 SGK để hiểu rõ qui tắc nắm tay
phải , phát biểu qui tắc
Qui tắc :Nắm bàn tay phải ,rồi sao cho đặt
bốn ngón tay hướng theo chiều dòng điện
chạy qua các vòng dây thì ngón tay cái choãi
ra chỉ chiều đường sức từ trong lòng ống dây
e) Làm việc cá nhân áp dụng qui tắc năm tay
* Đặt câu hỏi từ trường do dòng điện sinh ra , vậy chiều của đường sức từ có phụ thuộc vào chiều của dòng điện không ?sau đó tổ chức cho
hs làm TN kiểm tra dự đoán Khi các nhóm làm TN kiểm tra hs làm thế nào để biết được chiều đường sức từ có thay đổi hay không ?
* Yêu cầu hs nắm tay phải theo hình 24.3 SGK , từ đó rút ra qui tắc xác định chiều đường sức từ trong ống dây
* Hướng dẫn hs biết cách xoay nắm tay phải cho phù hợp với chiều dòng điện chạy qua các vòng dây trong các trường hợp khác nhau Trước hết xác định chiều dòng điện chạy qua các vòng dây , sau đó nắm bàn tay phải sao cho bốn ngón tay chỉ theo chiều dòng điện Khi áp dụng qui tắc nắm tay phải để xác định chiều đường sức từ trong ống dây vào các trường hợp
Trang 3phải để xác định chiều đường sức từ trong
lòng ống dây khi đổi chiều dòng điện qua
các vòng dây trên hình 24.3 SGK
cụ thể yêu cầu hs dùng nam châm thử để kiểm tra lại kết quả
* Có thể đặt câu hỏi sau :
- Chiều của đường sức từ ở trong lòng ống dây và ở ngoài ống dây có gì khác nhau ?
-biết chiều đường sức từ trong lòng ống dây suy
ra chiều đường sức từ ở ngoài ống dây
Hoạt động 4 Vận dụng
a) Làm việc cá nhân để thực hện C4 , C5 ,C6
theo yêu cầu của GV
b) Đọc phần ghi nhớ và phần có thể em chưa
biết
*Đối với C4 yêu cầu hs vận dụng kiến thức trong bài học và các bài học trước để nêu được các cách khác nhau xác định tên cực từ của ống dây
* Đối với C5 , C6 yêu cầu hs phải thực hành nắm tay phải và xoay bàn tay theo chiều dòng điện trong các vòng dây hoặc chiều đường sức từ trong lòng ống dây hình 24.5 24.6 SGK
* Tổ chức trao đổi kết quả trên lớp để chọn lời giải
Hoạt động 5 :Cũng cố-dặn dị C
ũng cố: Phát biểu quy tắc nắm bàn tay phải
Nêu sự giống nhau giữa từ phổ, từ trường của
nam châm thẳng với từ phổ, từ trường của ống
dây cĩ dịng điện chạy qua
Dặn dị: Về nhà học phần cũng cố
Làm bài tập: 24.1,24.2,24.3 ( SBT)
Xem và đọc bài 25 để tiết sau học
HS: Trả lời cá nhân HS: Làm việc ở nhà
N
ỘI DUNG GHI BẢNG I.T
ừ phổ,đường sức từ của ống dây cĩ dịng điện chạy qua
1.Thí nghi ệm : ( SGK)
C1,C2,C3
2.Kết luận: ( SGK)
II.Quy tắc nắm tay phải
1.Chiều đường sức từ của ống dây cĩ dịng điện chạy qua phụ thuộc vào yếu tố nào?
2.Quy tắc nắm bàn tay phải
Quy tắc: ( SGK)
III.Vận dụng
C4,C5,C6
IV.Ghi nhớ: ( SGK)
V.Rút kinh nghiệm:
………
………
………