Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh: - Thấy đợc nguyên nhân nói sai viết sai do TĐP và sửa chữa những lỗi chính tả mang tính địa phơng lỗi về phụ âm đầu, phụ âm cuối, nguyên âm, thanh điệu..
Trang 1chơng trình địa phơng phần Tiếng Việt :
Chữa lỗi nói sai, viết sai do tiếng địa phơng
A Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:
- Thấy đợc nguyên nhân nói sai viết sai do TĐP và sửa chữa những lỗi chính tả mang tính địa phơng (lỗi về phụ âm đầu, phụ âm cuối, nguyên âm, thanh điệu)
- Có ý thức viết đúng chính tả và phát âm đúng âm chuẩn trong khi nói và viết
B Chuẩn bị
GV cho HS ôn lại đặc điểm TĐP Thanh Hoá và chuẩn bị bài tập
C Tiến trình tổ chức các hoạt động dạy học
1 Ôn định lớp - kiểm tra bài cũ
- GV ổn định những nền nếp bình thờng
- Kiểm tra + Đặc điểm TĐP Thanh Hoá
+ Sự chuẩn bị bài của HS
- Giáo viên chuyển tiếp giới thiệu bài mới
2 Dạy bài mới :
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Tổ chức tìm
hiểu các lỗi chính tả thờng
gặp
- GV cho HS lần lợt làm các
bài tập 1, 2, 3, 4 (TL trang 7,
8)
Có thể chia cho các nhóm,
có thể giao cho từng HS
HS đứng tại chỗ trả lời Lớp
nhận xét, GV bổ sung
i các lỗi chính tả th ờng gặp
1 Viết đúng là: Giảng dạy, ghi chép, sạch sẽ, rộn
ràng, dập dìu, gập ghềnh, giập nát, hoa lan, nàng Bạch Tuyết, nơng rẫy.
(Có thể tìm thêm các từ thờng viết sai và viết lại cho
đúng)
2 Viết đúng là: Uống rợu, tiêm phòng, quả tim, nghỉ
hu, trừu tợng, đìu hiu, búa liềm, quét dọn, quả lựu, ngọng nghịu.
(Có thể tìm thêm các từ thờng nói sai viết sai và viết lại cho đúng)
3 Viết đúng là: Vắn tắt, ăn mặc, lệch lạc, ngay
ngắn, bịt mắt, thết đãi, niềm tin.
Trang 2(Có thể tìm thêm những từ thờng nói, viết sai và sửa lại cho đúng)
4 Viết đúng là: giúp đỡ, đỡ đầu, kỹ thuật, kỷ luật,
mỹ thuật, đẹp đẽ, vớ vẩn, số lẻ, lẽ phải.
(Có thể tìm thêm những từ thờng nói, viết sai và sửa lại cho đúng)
- GV cho HS trao đổi bài tập
5 GV gợi ý HS đứng tại chỗ
trả lời GV bổ sung
5 Nguyên nhân của những lỗi chính tả là do cha
nắm vững kiến thức ngữ âm và ngữ nghĩa, do thói quen, do không thờng xuyên luyện tập, do ảnh hởng môi trờng chung
Cách khắc phục: Luyện tập, lập sổ tay chính tả
: Rút ra Ghi nhớ
GV cho HS rút ra phần ghi
nhớ về các lỗi chính tả thờng
gặp
* Ghi nhớ TL trang 8) (
- Các lỗi chính tả của HS Thanh Hoá: Lỗi phụ âm
đầu, vần, âm cuối, thanh điệu
- Nguyên nhân: Do kiến thức, thói quen, môi trờng xã
hội
- Cách khắc phục: Phải luyện tập, có sổ tay chính tả
Hoạt động 2: Tổ chức
luyện tập
GV có thể tổ chức cho cả lớp
lần lợt làm từng bài tập, hoặc
giao mỗi tổ chuẩn bị một bài
(1, 2, 3)
HS đứng tại chỗ trình bày
Lớp góp ý GV bổ sung
ii luyện tập
1 Các từ viết đúng cả 2 tiếng: dạy bảo, bão lụt, dãi dề,
giây phút, giấy bút, vụ chiêm, tĩnh lặng.
Các từ viết lại cho đúng là: Bảo đảm, trộn lẫn, lẩn tránh, giãi bày, dây thừng, xổ số, dấy lên, con chim, xênh xang, yên tĩnh, trăn trở, xông xáo, con trăn.
2 Điền vào chỗ trống, kết quả đúng là:
a Xử lý, sử dụng, giả sử, xét xử.
b Tiểu sử, tiễu trừ, tiểu thuyết, tuần tiễu.
c Chung sức, trung thành, thuỷ chung, trung đại, hoà chung, chung cuộc, trung tâm.
d mãnh liệt, dũng mãnh, mảnh trăng, mảnh vải, mảnh mai.
e giao tiếp, ngoại giao, dao cạo, giao du, dao động.
g cúi đầu, cuối sông, cúi lạy, luồn cúi, xếp thứ cuối cùng.
3 Đặt câu với các từ cho trớc
a - Chúng ta đã giành đợc thắng lợi.
- Mẹ để dành phần quà cho con.
b - Anh ấy mải làm ăn.
- Tôi nói mãi nó mới nghe.
c - Con nhện đang chăng tơ.
- Đêm nay trăng rất sáng.
d - Con đã cúi đầu nhận lỗi
- Nó là ngời đi cuối cùng.
- GV cho HS làm bài tập 4 4 Viết đoạn văn phát biểu cảm nghĩ về bài thơ
Trang 3trong khoảng 6 phút HS trình
bày - Lớp nhận xét, GV góp
ý bổ sung trên cơ sở bài làm
của HS
Cảnh khuya của Hồ Chí Minh trong đó có chứa các
âm và dấu thanh dễ mắc lỗi
Yêu cầu: Đúng nội dung cảm nghĩ, có sử dụng các từ
ngữ (có âm, dấu thanh thờng hay mắc lỗi) để rèn luyện
- GV hớng dẫn HS lập sổ tay
chính tả theo yêu cầu của bài
tập HS về làm ở nhà
5 Lập sổ tay chính tả về các phụ âm đầu, âm chính,
âm cuối, thanh điệu thờng nói sai, viết sai ở trờng em (địa phơng em)
Hoạt động 3 H ớng dẫn học ở nhà
- Nắm các lỗi chính tả, nguyên nhân, cách sửa
- Làm lại bài tập 4,5
- Chuẩn bị soạn bài 2: Khái quát truyện dân gian Thanh Hoá
D Đánh giá,điều chỉnh kế họch bài dạy
……… …………
……… -* &
* -Bài 2: Khái quát chuyện dân gian Thanh Hoá
* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:
Nắm đợc những thể loại và đặc điểm của truyện dân gian (TDG) Thanh Hoá
và những đóng góp riêng của TDG Thanh Hoá với VHDG Việt Nam
* Chuẩn bị
GV giao cho HS chuẩn bị những yêu cầu của bài tập
* Tiến trình lên lớp
a ổn định lớp - kiểm tra bài cũ
Trang 4- GV ổn định những nền nếp bình thờng
- Kiểm tra + Văn học dân gian Thanh Hoá, ca dao Thanh Hoá
+ Việc chuẩn bị bài của HS
- Giáo viên chuyển tiếp giới thiệu bài mới
b tổ chức các hoạt động dạy - học
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt dộng 1:
GV cho HS đọc TL (trang
10, 11), nêu câu hỏi:
Em hiểu gì về thể loại và đặc
điểm TDG Thanh Hoá?
GV gợi ý, HS đứng tại chỗ
trả lời GV bổ sung
GV có thể nêu từng đặc điểm
và lấy dẫn chứng để minh
hoạ cho từng đặc điểm để HS
dễ nắm bắt nội dung
i thể loại và đặc điểm truyện dân gian Thanh Hoá.
1 Thể loại
- Truyện về sự hình thành núi sông, ruộng đồng
- Truyện về những sinh hoạt
- Sử thi
- Truyện dã sử
- Truyện thơ
- Truyện cời và giai thoại
2 Đặc điểm
a Những truyện thần thoại chung của cả nớc
đều đợc lu hành ở Thanh Hoá nhng khuynh h-ớng của ngời xứ Thanh là địa phơng hoá các thần thoại thần tích (Hà Trung có cồn Ông Thánh - Thánh Gióng, Quảng Xơng có chuyện
Mỵ Châu Trọng Thuỷ và An Dơng Vơng, Đẻ
đất đẻ nớc ở các huyện miền núi Thanh Hoá )
b Một số cổ tích của xứ Thanh đã đi vào kho tàng chung của dân tộc (Mai An Tiêm, Phơng Hoa, Từ Thức)
c Truyện cời (nhất là truyện Trạng Quỳnh) là
đóng góp lớn của TDG Thanh Hoá
d Truyện thơ của các dân tộc thiểu số cũng góp phần vào truyện dân gian cả nớc (Truyện
Nàng Nga - Hai Mối, Khăm Panh )
Trang 5Hoạt động 2.
- GV cho HS đọc mục II (TL
trang 11, 12), yêu cầu HS
tóm tắt từng ý nhỏ
GV bổ sung, nhấn mạnh để
HS dễ nhớ đồng thời dừng lại
minh hoạ bằng việc kể tóm
tắt một số truyện nh Khăm
Panh, Phơng Hoa, Từ
Thức
ii những đóng góp riêng của truyện dân gian Thanh hoá với văn học dân gian việt nam.
1 Văn học dân gian các dân tộc thiểu số Thanh Hoá
- Hai dân tộc có số ngời đông nhất và c trú trên
địa bàn rộng nhất ở Thanh Hoá là ngời Mờng
và ngời Thái Cũng là hai dân tộc đã bảo lu
đ-ợc những pho sử thi đồ sộ, những truyện thơ và những bản tình ca, nh:
Đẻ đất đẻ nớc, Nàng Nga - Hai Mối của dân tộc Mờng và Tooi ặm oóc nặm đìn, Khanh Panh của dân tộc Thái.
- Đó là những tác phẩm có giá trị về nhiều mặt: phản ánh sự phát triển t duy, phát triển văn hoá chung của dân tộc ta Tình yêu và khát vọng chiến thắng các thế lực đen tối và chiến thắng giặc ngoại xâm
2 Những truyện cổ xứ Thanh có vị trí riêng trong cổ tích Việt Nam
- Truyện thời vua Hùng có: Sơn Tinh Thuỷ Tinh, Thánh Gióng, An Dơng Vơng, Chử Đồng
Tử, Trầu Cau, Bánh chng bánh giày thì Thanh Hoá có truyện Mai An Tiêm (quả da đỏ
- giải thích nguồn gốc một sản vật, tinh thần lạc quan, chan hoà với thiên nhiên )
- Truyện Phơng Hoa nói về một phụ nữ thủy
chung, tài giỏi, giả trai đi thi, vạch mặt bọn gian thần làm sáng tỏ chính nghĩa
- VHDG quan đề tài về khởi nghĩa Lam Sơn,
về hình tợng Lê Lợi, nghĩa quân và những tấm gơng yêu nớc trong quần chúng nhân dân -Tên đất, tên làng, gắn với cuộc kháng chiến chống xâm lợc
- Trong hệ thống truyện về Trạng thì Thanh Hoá có Trạng Quỳnh
- GV cho HS nhận xét các
truyện dân gian mang đậm
chất xứ Thanh nh thế nào?
HS đứng tại chỗ trả lời GV
bổ sung
Hoạt động 3 Luyện tập
- GV cho HS kể lại một số
- Những truyện dân gian Thanh Hoá mang
đậm dấu ấn xứ Thanh (tên địa danh, con ngời,
sự việc ), đóng góp vào kho tàng truyện dân gian Việt Nam
iii luyện tập
- Kể lại truyện Từ Thức, Ông Bng, Truyện Trạng Quỳnh
Trang 6truyện dân gian Thanh Hoá.
GV góp ý, bổ sung
- Những đóng góp của TDG Thanh Hóa: cần phong phú về đề tài, nội dung và bản sắc của
địa phơng của VHDG trong cả nớc
C.Hớng dẫn học ở nhà
- Nắm thể loại ,đặc điểm, đóng góp của TDG Thanh Hoá
- Su tầm một số chuyện dân gian ở địa phơng em
- Chuẩn bị bài 3: Truyện Phơng Hoa
Bài 3
Văn bản truyện phơng hoa
* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:
- Thấy đợc vẻ đẹp của Phơng Hoa thuỷ chung, hiếu thảo, tài giỏi, dũng cảm vạch mặt bọn gian tham làm sáng tỏ chính nghĩa
- Lối kể chuyện hấp dẫn, truỵên nhiều tình huống lôi cuốn ngời nghe
* Chuẩn bị
GV cho HS đọc và tóm tắt tác phẩm
* Tiến trình lên lớp
A Ôn định lớp - Kiểm tra bài cũ.
- GV ổn định nền nếp bình thờng
- Kiểm tra + Nét riêng của TDG Thanh Hoá
+ Việc chuẩn bị bài ở nhà
- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới
b tổ chức đọc - hiểu văn bản
Trang 7Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Tổ chức tìm
hiểu chung.
- GV cho HS đọc văn bản,
yêu cầu HS kể tóm tắt truyện
HS đứng tại chỗ trình bày
Lớp góp ý, trao đổi GV bổ
sung để phần tóm tắt truyện
vừa ngắn gọn vừa đầy đủ, dễ
nhớ
Hoạt động 2: Tổ chức đọc
-hiểu văn bản.
- GV có thể định phớng phân
tích theo bố cục hoặc trao
đổi về nhân vật Phơng Hoa
với các gợi ý sau: Phơng Hoa
sinh ra trong một gia đình
thế nào? gia đình Cảnh
Yên gặp tai biến Phơng Hoa
đã làm gì?
i tìm hiểu chung
1 Tóm tắt truyện
Trơng Đài bạn Trần Điện, cùng học, cùng làm quan Hai ngời hứa gả con cho nhau (Phơng Hoa - con Trần Điện, Cảnh Yên - con Trơng
Đài) Phơng Hoa xinh đẹp, quan võ Tào Trung
Uý cầu hôn không đợc tìm cách giết Trơng Đài
và hãm hại gia đình
Phơng Hoa không ra ngoài trong suốt 7, 8 năm trời Phơng Hoa tìm cách giúp đỡ gia đình Cảnh Yên lúc hoạn nạn, lo cho số phận Cảnh Yên bị oan ức, bị tống giam
Phơng Hoa xin bố mẹ lên kinh kì, giả trai đi thi, đỗ cao Nàng đã kiên quyết vạch mặt bọn gian tham và Tào Trung Uý cùng Hồ Nghi bị trừng trị, Cảnh Yên thoát ngục Vợ chồng, anh
em đợc xum họp, hạnh phúc
2 Bố cục: 3 phần.
- Từ đầu đến làm đám cới (giới thiệu câu
chuyện)
- Tiếp đó đến tai qua nạn khỏi (tai biến và lu lạc).
- Còn lại (công lý đợc thực hiện)
ii Đọc - hiểu:
1 Về những đức tính của Phơng Hoa.
- Xinh đẹp, thuỷ chung: Gặp tai biến vẫn giữ trọn tình cảm với Cảnh Yên, tìm mọi cách để minh oan và cứu thoát cho Cảnh Yên
- Hiếu thảo, nghĩa tình: Nghe lời cha mẹ, có trách nhiệm với gia đình Cảnh Yên, tìm mọi cách để giúp đỡ gia đình Cảnh Yên
- Thông minh, tài giỏi, dũng cảm: Giả trai đi thi, đỗ cao, có dịp để vạch mặt bọn gian thần
Trang 8Phơng Hoa muốn cứu Cảnh
Yên và gia đình, nàng đã
làm gì?
- GV nêu câu hỏi:
Em có nhận xét gì về nghệ
thuật của câu chuyện
HS đứng tại chỗ trả lời GV
bổ sung
- Hoạt động 3: Tổ chức
luyện tập (bài tập 3) HS
trao đổi, GV bổ sung
và nàng đã chiến thắng Bạn gian ác bị trừng trị (GV có thể bình nội dung này)
2 Một số nét về nghệ thuật
- Kết cấu rõ ràng, sự việc đợc chọn lọc
- Lối kể chuyện hấp dẫn, dễ theo dõi
iii Luyện tập:
Đàn bà không biết Phơng Hoa là đàn bà dốt.
- Biết Phơng Hoa để học tập những đức tính
đẹp đẽ của Phơng Hoa (Thuỷ chung, tình nghĩa, dám nghĩ dám làm, dũng cảm )
- Muốn ca ngợi nhân vật Phơng Hoa
c Hớng dẫn học ở nhà
- Tóm tắt truyện Những đức tính của Phơng Hoa Những nét nghệ thuật nổi bật của truyện cổ này
- Đọc thêm "Chuyện Lê Lợi đặt tên làng ở Thanh Hóa".
(Hoàn cảnh, tình huống, mối quan hệ của Lê Lợi với bà con nhân dân các làng ấy)
- Chuẩn bị soạn bài 4: Ngời già (Nguyễn Ngọc Quế) và Lời cây buồm (Văn
Đắc)
Bài 4: Đọc - hiểu một trong hai bài thơ hiện đại
(Nguyễn Ngọc Quế)
* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:
- Thấy đợc tình cảm trân trọng đối với ngời già - những ngời đã từng đi qua những thăng trầm, náo nhiệt, vui buồn để truyền lại cho con cháu những điều răn dạy bổ ích
- Nét độc đáo trong cấu tứ, ngôn từ, hình ảnh thơ
* Chuẩn bị:
GV cho HS chuẩn bị các câu hỏi trong SGK
* Tiến trình lên lớp:
a ổn định lớp - kiểm tra bài cũ.
- GV ổn định những nền nếp bình thờng
- Kiểm tra + Truyện Phơng Hoa
+ Việc chuẩn bị bài mới
- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới
b Tổ chức đọc - hiểu văn bản.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Tổ chức tìm
hiểu chung.
i Tìm hiểu chung.
1 Tác giả (TL trang 21)
Trang 9- GV cho HS đọc diễn cảm
bài thơ, đọc phần giới thiệu
về tác giả
- GV gợi ý để HS có thể thấy
bố cục của bài thơ
HS đứng tại chỗ trình bày
GV nhận xét, bổ sung
Hoạt động 2: Tổ chức đọc
-hiểu văn bản.
GV cho HS đọc từng phần
văn bản Sau đó tổ chức tìm
hiểu văn bản Có thể theo bố
cục hoặc theo nội dung
Các câu hỏi tìm hiểu:
+ Ngời già đợc khắc hoạ nh
thế nào? (bên ngoài, t thế,
tâm trạng )
2 Bố cục: 3 phần
- Khổ đầu (2 câu): Quy luật tuổi già
- Bốn khổ thơ tiếp: Khắc hoạ hình ảnh ngời già
- Khổ cuối: Mong muốn của tác giả
ii Đọc - hiểu:
1 Hình ảnh những ngời già đợc khắc hoạ trong bài thơ.
- Hình dáng bên ngoài: Tóc bạc, da mồi, chòm râu trắng nh cớc.
- T thế: ngồi lặng lẽ, mắt nheo nheo, tai cố lắng nghe.
- Tâm trạng: thanh thản với cỏ cây hoa lá mây trời, lặng lẽ trớc cái ồn ào của cuộc sống Hình ảnh: "Hiu hiu gió và mơ mơ nắng" đợc
lặp lại và đảo vị trí để khẳng định tâm hồn thanh thản của con ngời khi về già, sự lãng
đãng và hoà quyện với nắng gió, với thiên nhiên Hình ảnh ngời già hiện lên trong bài thơ với vẻ
đẹp truyền thống, nhân hậu khi đã đi qua những thăng trầm của cuộc đời
2 Tình cảm của tác giả.
- Hình ảnh mỗi ngời già, mỗi đời ngời (vụt đến
vụt đi) cũng đọng lại bao điều nghĩa cả, thành những cách ngôn lẽ sống, thành những điều
tâm huyết để dặn lại con cháu
Hình ảnh lỡi gơm sắc và xanh mền lá cỏ diễn
tả cái gan dạ, anh hùng của lớp lớp ngời VN
đứng lên chống ngoại xâm mà cũng rất hiền hoà với cỏ cây, hoa lá, giàu chất nhân văn
- Mong tháng ngày đừng trôi mau để các cụ ngồi
nh thế, tĩnh tâm nh thế - ngồi nh ngàn năm đã
có trớc đờng đời còn nhiều gian khó, vất vả là niềm tin, là chỗ dựa tinh thần cho con cháu
Đó chính là tình cảm quý mến, trân trọng của tác giả đối với lớp ngời già sống mẫu mực, thuỷ chung, trong sáng
+ Cách miêu tả ngời già có
gì đặc sắc (từ ngữ, hình ảnh,
lối so sánh ) ?
3 Một vài nét về nghệ thuật.
- Từ ngữ giản dị, kết hợp với một số từ Hán Việt
Trang 10+ Có thể bình hình ảnh ngời
già trong bài thơ?
- Lời thơ chân thành tha thiết, có lúc nh một câu nói
- Kết cấu: 2 câu đầu nh một khẳng định, một quy luật đối với ngời già
- Lối so sánh mới mẻ: Ngồi nh nghìn năm tuổi
- GV có thể cho HS rút ra
Ghi nhớ
* Ghi nhớ: Hình ảnh ngời già đợc khắc hoạ với
vẻ đẹp trầm tĩnh, trong sáng, mẫu mực, thái độ trân trọng quý mến với những ngời già, là niềm tin, là chỗ dựa cho lớp trẻ noi theo
Hoạt động 3: Luyện tập.
- GV cho HS trả lời bài tập 4:
Phát biểu cảm nghĩ về ngời
già
iii Luyện tập:
- Phát biểu cảm nghĩ về ngời già: (Yêu cầu cảm xúc của HS phải chân thành)
Có thể: Ngời già ít nói, mẫu mực, độ lợng, vị tha, nhiều kinh nghiệm sống và triết lý sống trong sáng
c Hớng dẫn học ở nhà
- Thuộc bài thơ, nắm phần ghi nhớ
- Chuẩn bị bài 5: Mẹ ra Hà Nội của Lê Đình Cánh.
(Văn Đắc)
* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:
- Thấy đợc lời cây buồm là lời của rừng, lời của biển, lời của thác của con
ng-ời, qua đó nhà thơ ca ngợi vẻ đẹp phóng khoáng trữ tình, lãng mạn của con ngời
tr-ớc thiên nhiên
- Cảm nhận vẻ đẹp nghệ thuật biểu hiện bởi hình ảnh nhân hoá, ẩn dụ trong bài thơ
* Chuẩn bị:
- GV hớng dẫn HS chuẩn bị ở nhà các câu hỏi tìm hiểu bài (trang 23)
- Su tầm một số trang ảnh, băng hình về cảnh biển với thuyền buồm để minh hoạ cho bài dạy
* Tiến trình lên lớp.
a ổn định lớp - kiểm tra bài cũ.
- GV ổn định những nền nếp bình thờng
- Kiểm tra + Nội dung bài truyện Phơng Hoa
+ Việc chuẩn bị bài mới
- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới
b Tổ chức đọc - hiểu văn bản
Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Tổ chức tìm
hiểu chung.
i Tìm hiểu chung
1 Tác giả (xem TL)
2 Bố cục: 3 phần