GIAO ÁN VĂN HỌC ĐỊA PHUONG 9

Bài 1 đọc - hiểu một trong hai bài thơ hiện đạiHồ DZếnh * Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh: Thấy đợc tình cảm chân thành yêu quý và gắn bó của tác giả về một vùng quê trớc năm 1945 qua th

Bài 1 đọc - hiểu một trong hai bài thơ hiện đại

(Hồ DZếnh)

* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

Thấy đợc tình cảm chân thành yêu quý và gắn bó của tác giả về một vùng quê trớc năm 1945 qua thể thơ lục bát nhuần nhuyễn với ngôn ngữ giàu hình ảnh.

- Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS

- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới

1 Tác giả: (Xem TL trang 18, 19, 20)

2 Thể thơ: Lục bát, thuận lợi cho việc phô

và mây nớc vẫn mơ màng dáng cũ, tiếng xa,

cái thời đã qua rồi

Âm hởng bài thơ nhìn chung là buồn

- Có thể so sánh với nông

thôn ngày nay ?

- Nông thôn bây giờ náo nhiệt không khí làm

ăn, đổi mới với những cao tầng, đờng bê tông,cột điện Nhng cũng đang mất dần đi những

bến nớc, cầu ao, cây đa, sân đình bởi nhịp

- Sống vui êm với ngôi nhà nhỏ, với con sông

đào, với mây trời, bến nớc, cầu ao, với mắtnhung, khăn điều của cô bé hàng xóm

- Bây giờ lớn lên, ý thức về quê hơng rõ hơn.Quê hơng nghèo, buồn, chìm trong nghèo đóithời kỳ trớc cách mạng Và cô hàng xóm, côhàng xóm có còn nhớ nhau? Câu hỏi cứ khắckhoải trong nỗi nhớ quê, nhớ ngời con gái ấy

Dù cho quê hơng nghèo đói, hình ảnh thân

th-ơng của quê hth-ơng vẫn in đậm trong tâm trí vàtình cảm của tác giả Đó là tình yêu, là sự gắn

bó sâu sắc với quê hơng

c hớng dẫn học ở nhà

- Thuộc bài thơ Nắm vững phần Ghi nhớ.

- Viết đoạn văn ngắn (bài tập 3) về chủ đề Quê hơng - Tuổi thơ tôi

- Hớng dẫn bài đọc thêm từ trang 12 đến trang 20

- Chuẩn bị bài 2: Văn học Thanh Hoá từ sau Cách mạng Tháng Tám

(Hồ DZếnh)

* mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

Tiếp tục hiểu thêm hồn thơ Hồ DZếnh đối với quê hơng trớc 1945 (giống bài

- Kiểm tra việc chuẩn bị bài của HS

- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới

b tổ chức đọc - hiểu văn bản

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

nêu câu hỏi: Hình ảnh làng

quê trong bài thơ đợc thể

hiện nh thế nào: qua từ ngữ,

- Có chợ (mỗi quý mời phiên), đong ngô đổi

gạo, trả nợ bằng khoai lang

- Gần đô thị nhng vẫn giữ đợc niềm sắt son, vẫn êm đềm lối xóm.

- Lắm gái ít trai, còn tục lệ lấy hai vợ

Một làng quê êm đềm nhng vẫn còn nghèokhổ, còn hủ tục lạc hậu

- Tình yêu quê Việt sâu sắc nên trong thơ ông

có con đê tắm bớm vàng, có con sông, có cái

làng xa xa gắn bó, thân thiết, mãnh liệt đối

Từ hai bài thơ Quê hơng và Luỹ tre xanh viết

đoạn văn về hình ảnh làng quê Thanh Hoá trớc

1945 Yêu cầu:

- Vẻ đẹp êm đềm của khung cảnh làng quê(giếng nớc, gốc đa, cầu ao, con sông, bờ đê,luỹ tre, nong tằm, tiếng sáo diều )

- Với các nghề dệt vải ơm tơ, đan lát, thợ mộc,làm bánh

- Với những nam, nữ thanh niên, những mốitình thầm kín

- Còn nghèo khó, còn tồn tại các hủ tục lạchậu

- Ngày nay đã thay đổi khác xa, một số phongtục đẹp vẫn đợc giữ gìn, một số làng nghề đợc

lu truyền

c Hớng dẫn học ở nhà

- Học thuộc bài thơ Nắm phần Ghi nhớ

- Làm lại bài tập luyện tập

- Hớng dẫn bài đọc thêm trang 12 - 20

- Chuẩn bị bài 2: Văn học Thanh Hoá từ sau Cách mạng Tháng Tám.

Bài 2 văn học thanh hoá từ sau cách mạng

Tháng tám (1945) đến nay

* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

Thấy đợc các giai đoạn phát triển của văn học Thanh Hoá từ sau Cách mạng Tháng Tám đến nay và những đóng góp cho sự phát triển của Văn học hiện

đại Việt Nam từ sau Cách mạng Tháng Tám đến nay.

- Kiểm tra + Nội dung bài Quê hơng, Luỹ tre xanh của Hồ DZếnh.

+ Việc chuẩn bị bài mới

- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới

b tổ chức các hoạt động dạy - học

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tổ chức tìm

hiểu các giai đoạn phát

triển của văn học Thanh

Hoá sau Cách tháng Tháng

Tám 1945.

- GV cho HS đọc mục I và

gợi ý để HS thấy đợc điều

kiện lịch sử, xã hội của

Thanh Hoá thời kỳ này và sự

phát triển của văn học

i giai đoạn 1945 - 1954

1 Trong kháng chiến chống Pháp (1946 1954) Thanh Hoá là vùng tự do, là căn cứ địa

-của văn hoá kháng chiến Đó là:

- Là nơi quy tụ lực lợng văn nghệ sĩ của cả nớc với những tên tuổi nh Nguyễn Tuân, Hải Triều, Chế Lan Viên (trang 21) - Quần Tín (Thọ Xuân).

- Là địa điểm bồi dỡng thế hệ nhà văn hoá mớicủa kháng chiến nh Vũ Tú Nam, Trần HữuThung, Minh Hiệu

2 Chất men kháng chiến và chất ngời xứ

Thanh là nơi sản sinh ra những tác giả "Mở

đầu cho dòng văn học cách mạng và kháng chiến của Thanh Hoá".

- Đó là: Trần Mai Ninh (với Nhớ máu, tình

sông núi), Thôi Hữu (Lên Cấm Sơn, Lời cô lái

đò), Hồng Nguyên (Nhớ), Hữu Loan (Đèo Cả, Màu tím hoa sim), Minh Hiệu (Ma núi), Hà

Khang (Có một mùa chiêm) Tác phẩm chủ

giả tiêu biểu

ii giai đoạn 1955 - 1975

- Hữu Loan (Hoa lúa)

- Nguyễn Thế Phơng (truyện Đi bớc nữa)

- Nguyễn Đức Hiền viết truyện lịch sử

- Hoàng Tuấn Phổ, Định Hải, Xuân Sách, HàMinh Đức, Minh Hiệu

Nhìn chung ở chặng này, VHĐP Thanh Hoácha có phong trào, cha có cây bút định hình

- GV dừng lại ở một số tác giả nh NguyễnNgọc Liễn, Đặng ái, Minh Hiệu, Anh Chi,Triệu Bôn, Nguyễn Bao, Định Hải, Văn Tâm

- GV cho HS đọc mục III

2 Tính thời sự, mở cửa, đổi mới văn học khá

nhanh Có sáng tác chuyên nghiệp và nghiệp

d Xuất hiện sự dễ dãi, ít đầu t

3 Số lợng hội viên Hội nhà văn VN ngày càng

nhiều (khoảng 60 ngời là ngời Thanh Hoá)

4 Nhiều tác giả tiếp tục đợc định hình, có

Kiều Vợng, Từ Nguyễn Tĩnh, Mai Ngọc Uyển,Hoàng Tuấn Phổ, Mạnh Lê (dừng lại nêumột số đặc điểm sáng tác và đóng góp của cáctác giả này)

5 Trong 15 năm về sau thì lớp cũ "già đi" lớp

mới kế cận cha phát lộ, cha định hình

6 Sau Trần Mai Ninh, Hồng Nguyên, Hữu

Loan vẫn không có sự xuất hiện đột xuất trừ ờng hợp nhà thơ Nguyễn Duy

tr-7 Văn học Thanh Hoá mở ra bề rộng, định

hình tính chuyên nghiệp Thế mạnh là thơ vàvăn xuôi Lý luận phê bình còn yếu Với bốicảnh thuận lợi, hy vọng văn học Thanh Hoá sẽtiếp tục khẳng định đợc mình và phát triển

c hớng dẫn học ở nhà

- Nắm vững các giai đoạn phát triển của văn học Thanh Hoá từ sau 1945 đếnnay

- Những đóng góp của văn học Thanh Hoá

- Chuẩn bị bài 3 (ba bài thơ của Nguyễn Duy)

Bài 3 đọc - hiểu một trong ba bài thơ hiện đại

(Nguyễn Duy)

* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

Thấy đợc tình cảm chân thành xúc động của tác giả (ngời cháu) đối với bà một ngời phụ nữ tần tảo chịu đựng những gian khổ hy sinh

Thấy đợc thể thơ tự do với dòng cảm xúc mãnh liệt và lớp từ ngữ giản dị phù hợp với tâm hồn của những ngời dân xứ Thanh nói chung và Đò Lèn (Hà Trung) nói riêng.

- Kiểm tra + Bài cũ (Văn học Thanh Hoá từ sau 1945 đến nay)

+ Việc chuẩn bị bài mới của HS

GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới

b Tổ chức đọc - hiểu văn bản

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tổ chức tìm

hiểu chung

- GV cho HS đọc diễn cảm

bài thơ, đọc phần giới thiệu

về tác giả Sau đó yêu cầu

HS nêu đại ý bài thơ Lớp

ii Đọc - hiểu

1 Hình ảnh ngời bà

- Vất vả, ngợc xuôi: lúc đi chợ Bình Lâm (Hà Lâm - Hà Trung), lúc gánh chè xanh Ba Trại (Hậu Lộc), lúc Quán Cháo, Đồng Giao (Tam

Hoạt động 2 Tổ chức đọc

-hiểu văn bản

GV nêu câu hỏi: Hình ảnh

ngời bà hiện lên trong bài

- GV có thể cho HS bình ý

này

- GV có thể cho HS bình ý

này, và so sánh với tình cảm

bà cháu trong bài thơ Bếp

lửa của Bằng Việt.

GV góp ý, bổ sung

- "Trong suốt giữa hai bờ h thực": Một bên là

ngời bà tần tảo, sớm khuya và một bên là điệuhát văn, là bóng cô đồng lảo đảo, là mùi huệtrắng quện khói trầm

- Rồi tác giả vào bộ đội, ít về quê ngoại Thờigian trôi đi, sông cứ lở cứ bồi Bà mất, nhà thơkhông về đợc Biết thơng thì đã muộn, chỉ cònmột nấm mồ Có cái gì nh ứ nghẹn trong cảmxúc của nhà thơ, một chút ân hận, một sự tiếcthơng da diết trớc sự thật này

(Có thể so sánh với bài Bếp lửa)

c hớng dẫn học ở nhà

- Học thuộc bài thơ Nghĩ về hình ảnh ngời bà và nhân vật trữ tình trong bài thơ.

- Chuẩn bị bài 4: Đọc - hiểu một trong ba truyện ngắn hiện đại của Từ

Nguyễn Tĩnh, Nguyễn Ngọc Liễn, Hà Thị Cẩm Anh

Văn bản cầu bố

(Nguyễn Duy)

* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

- Cảm nhận đợc niềm tự hào của tác giả về quê hơng, về ngời cha thân yêucủa mình đã từng đi xe thồ phục vụ hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mỹgiờ trở lại bình yên giữa cuộc sống đời thờng

- Thấy đợc thể thơ tự do với giọng điệu hồn nhiên, thoải mái, chân thật gópphần bộc lộ chủ đề của bài thơ

- Kiểm tra + Bài cũ (văn học Thanh Hoá từ 1945 đến nay

+ Việc chuẩn bị bài mới của HS

- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới

Hoạt động 2 Tổ chức đọc -

hiểu văn bản

GV cho HS đọc diễn cảm văn bản

và nêu câu hỏi:

Bài thơ nói đến cầu Bố,

Lớp trao đổi GV bổ sung

- Đờng làng lọc cọc tiếng xe thồ của nhữngcon ngời đã từng tham gia chiến dịch ĐiệnBiên Phủ, giờ tham gia giải phóng miền Nam

dân làng tôi vậy đó Xả hết mình khi nớc gặp tai ơng Rồi thanh thản trở về với ruộng Sống lặng yên nh cây cỏ trong vờn.

Giọng thơ sảng khoái phóng túng đầy vẻ tự hào về quê hơng yêu dấu

- Hết chiến tranh ông thanh thản trở về với

làng, với gia đình, bạn bè, ruộng vờn Hình ảnh

ngời cha "Suốt đời thồ nặng, trĩu cả hai vai

việc nớc việc nhà" Ông dựng lại nhà cửa, Lụi cụi cho con cháu đi xa.

Ông trẻ lại với bạn bè vây quanh hơng rợu nếp thanh bình

Đó là hình ảnh một ngời cha chân chất, bọc trực; có trách nhiệm với gia đình, quê hơng và

đất nớc; có một đời sống tâm hồn phong phú

và khoẻ mạnh

Bài thơ là lòng tự hào chân chính về quê hơng

và ngời cha thân yêu của mình

c Hớng dẫn học ở nhà

- Học thuộc lòng bài thơ Suy nghĩ thên về hình ảnh quê hơng, hình ảnh ngời cha.

- Chuẩn bị bài 4: Đọc - hiểu một trong ba truyện ngắn hiện đại của Từ Nguyên Tĩnh, Nguyễn Ngọc Liễn, Hà Thị Cẩm Anh.

(Nguyễn Duy)

* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

- Thấy đợc tình cảm nhớ thơng da diết của tác giả đối với mẹ - ngời mẹ tần tảo, vị tha, nhân hậu.

- Thấy đợc thể thơ lục bác ngọt ngào, đằm thắm, cách thể hiện độc đáo, sáng tạo: Chỉ viết hoa một tiếng đầu của mỗi khổ thơ.

* Chuẩn bị:

- GV cho HS chuẩn bị bài theo hệ thống câu hỏi TL trang 43)

- Tìm ra nét chung của 3 bài thơ của Nguyễn Duy.

* Tiến hành lên lớp

a ổn định lớp - kiểm tra bài cũ.

- GV ổn định những nền nếp bình thờng

- Kiểm tra + bài cũ (văn học Thanh Hoá từ 1945 - nay)

+ Việc chuẩn bị bài của HS

- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới

b Tổ chức đọc - hiểu văn bản

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Phần tìm

hiểu chung

GV cho HS đọc diễn cảm bài

thơ, sau đó nêu chủ đề của

khi tác giả viết bài thơ này?

- Một đêm mùa thu ở thành phố Hồ Chí Minh,thoảng mùi hoa huệ và khói nhang tác giả

(Hoàn cảnh sáng tác)? nhớ về mẹ Từ "bần thần" là một biểu hiện của

- Nghèo và tất bật, vất vả, túng bấn: Rối ren

tay bí tay bầu (là cách nói ẩn dụ về cái

nghèo khó, lam lũ, bế tắc)

2 Nghèo đói về cuộc sống vật chất nhng mẹ

rất giàu lời ru:

+ Lời ru về con cò, kiếp ngời+ Mẹ ru về mùa thu với trái bồng trái bởi.+ Mẹ ru về mùa hè trải chiếu nằm đếm sao.+ Mẹ ru về thằng bờm có cái quạt mo, về đom

- Mẹ ru về cái lẽ ở đời, lời ru của mẹ nuôi

d-ỡng tâm hồn những đứa con, lời ru sống mãitrong ký ức và tình cảm những đứa con:

Ta đi trọn kiếp con ngời

Cũng không đi hết mấy lời mẹ ru.

"Bà ru mẹ, mẹ ru con" Là lời ru nối tiếp lời ru

để thế hệ, nối tiếp thế hệ đợc tắm mình tronggiai điệu ngọt ngào đằm thắm của lời ru, củatâm hồn dân tộc

- Trở về nỗi nhớ về quê hơng, quê mẹ  lòngtác giả càng nhớ mẹ, nhớ chỗ ớt mẹ giành về

mình đêm đêm để cho con đợc ấm áp (Lòng ta

- chỗ ớt mẹ nằm đêm đêm).

Càng buồn càng nhớ, nhớ mẹ nuôi con từng

bữa, từng ngày: Miệng nhai cơm búng lỡi lừa

cá xơng Câu thơ kết là hình ảnh rất cụ thể về

ngời mẹ nuôi con, về công lao của mẹ

- Từ "mẹ ta": thân thiết, tự hào, chung cảm

xúc của mọi ngời - tạo sự đồng cảm

- Cách viết hoa tiếng đầu của mỗi khổ thơ nhbiểu hiện của sự liền mạch trong cảm xúc

- Nhớ thơng, cảm phục, biết ơn và tự hào về

mẹ Bài thơ là lời tri ân, một nén hơng thơmkính dâng lên mẹ

- Em có nhận xét gì về cách

thể hiện tình cảm của tác giả

đối với bà, với cha, với mẹ

của Nguyễn Duy qua ba bài

+ Hình ảnh ngời cha phóng túng và thanh thản,hồn nhiên.

+ Hình ảnh ngời mẹ hiền, nghèo khổ nhng rấtgiàu cảm xúc và lời ru để nuôi dỡng tâm hồnnhững đứa con yêu

* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

Thông qua truyện ngắn giàu kịch tính thấy đợc tình cha con, tình yêu - tình

vợ chồng của những ngời lính sau chiến tranh và một thông điệp mà tác giả muốngửi đến là hãy chia sẻ với nỗi đau của những ngời bệnh tật

- Kiểm tra: + Bài cũ (về ba bài thơ của Nguyễn Duy)

+ Việc chuẩn bị bài mới của HS

- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới

b Tổ chức đọc - hiểu văn bản

Hoạt động của thầy và trò Nội dung cần đạt

Hoạt động 1: Tổ chức tìm

hiểu chung

- GV cho HS đọc phần giới thiệu

về tác giả, sau đó trình bày phần

kế kiếm sống, nuôi con Năm Thu Trang 17tuổi cô phát hiện ra cha có ngời tình ThuTrang vừa buồn, vừa thơng vừa giận cha Mộtlần đi chở thuê hàng, cha bị tai nạn ô tô phảivào bệnh viện cấp cứu Trớc khi tắt thở ôngtrao cho con gái bức th gửi cho ngời tình ấy -

Bà Maria Liên Và lúc này Thu Trang mới biết

đó là mẹ mình, một thời là giao liên, bây giờ bịbệnh hủi phải sống cách ly cộng đồng, ngờithân Thu Trang ngục đầu vào ngực mẹ, khóc

và thấy rằng trên đời này cô rất cần mẹ

Hoạt động 2 Tổ chức đọc

-hiểu văn bản

- GV nêu câu hỏi:

Em cảm nhận gì về hình ảnh

ngời cha qua sự việc nào, chi

tiết nào trong truyện?

ii Đọc - hiểu Hình ảnh ngời cha

1 Đã từng là lính Cụ Hồ, chiến đấu ở chiến

tr-ờng Tây Nguyên khốc liệt, thiếu thốn Bị sốtrét, đợc mẹ chăm sóc thoát khỏi tử thần

Trở về với đời thờng: đạp xích lô kiếm sống,nuôi con

2 Đối với con gái: cha ân cần, chăm sóc,

nghiêm khắc nhng cũng rất gần gũi, cha hyvọng nhiều ở đứa con gái yêu

- Yếu tố kịch tính của truyện

đợc thể hiện ở sự việc nào?

3 Vẫn có một nỗi buồn ẩn chứa bên trong.

Cha vẫn hay gặp mẹ Hàng xóm và con gáibiết (gặp ban ngày, trên đờng, ban đêm, trongnhà ) Đây chính là những tình huống kịchtính gây sự hiểu nhầm cho Thu Trang?

4 Gặp tai nạn, ngời cha chết và mọi việc sáng

tỏ, mẹ đợc gặp con

5 Cha là ngời trầm tĩnh, chịu thơng chịu khó,

chấp nhận những khó khăn mất mát; giàu lòngnhân ái, yêu thơng vợ con - Một ngời cha đúngmực

- Truyện viết về ngời cha

nh-ng tên truyện lại là "Ngời

tình của cha" Em hiểu nh

thế nào về điều này?

- Qua hình ảnh ngời cha giàu đức hy sinh vàlòng chung thuỷ để lại thấy đợc số phận củanhững ngời mang bệnh tật nh mẹ của ThuTrang Đây cũng là một thông điệp mà tác giảmuốn gửi tới bạn đọc là: hãy gần gũi, chia sẻ

và giúp đỡ những ngời không may mang bệnhtật

Hoạt động 3 Luyện tập

- Giá trị nhân đạo của truyện

ngắn?

iii luyện tậpGiá trị nhân đạo của truyện ngắn: Ca ngợi tìnhcha con, tình yêu - tình vợ chồng đồng thời là

sự thông cảm sâu sắc với nỗi đau của số phậnnhững ngời không may mắn

c hớng dẫn học ở nhà

- Tóm tắt truyện theo cách của em

- Suy nghĩ về hình ảnh ngời cha (so với ngời cha trong thơ Nguyễn Duy)

(Nguyễn Ngọc Liễn)

* Mục tiêu cần đạt Giúp học sinh:

Thấy đợc lối kết cấu "chuyện trong chuyện" và cách kể chuyện hẫp dẫn tácgiả muốn nêu vấn đề về quá khứ, qúa khứ có thể đáng tự hào hay tủi hổ Nhng điềuquan trọng là hãy biết nhìn quá khứ để hớng tới tơng lai và phấn đấu cho tơng lai

- Kiểm tra: + Bài cũ (ba bài thơ của Nguyễn Duy)

+ Việc chuẩn bị bài mới của HS

- GV chuyển tiếp giới thiệu bài mới