skkn một số phương pháp giúp học sinh lớp 4 và 5 học tốt phân môn tập đọc nhạc

Ở bậc tiểu học mục tiêu của môn học là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giảng về nghệ thuật âm nhạc, nhằm hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh, tạo một

SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM

ĐỀ TÀI:

“MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH LỚP 4 VÀ

5 HỌC TỐT PHÂN MÔN TẬP ĐỌC NHẠC”

Phần I MỞ ĐẦU

1 Lí do chọn đề tài

Âm nhạc là một loại hình nghệ thuật nhằm phản ánh hiện thực khách quan

bằng những hình tượng có sức biểu cảm của âm thanh Ở bậc tiểu học mục tiêu của môn học là thông qua việc giảng dạy một số vấn đề sơ giảng về nghệ thuật

âm nhạc, nhằm hình thành và phát triển năng lực cảm thụ âm nhạc của học sinh, tạo một “trình độ văn hoá âm nhạc” nhất định, từ đó góp phần đào tạo có chất lượng những lớp người có ích cho xã hội

Từ mục tiêu của môn học chúng ta hiểu rằng: Môn âm nhạc ở trường tiểu

học không nhằm đào tạo những người làm nghề âm nhạc chuyên nghiệp, những diễn viên, những nhạc sĩ mà mục đích chính là thông qua môn học này để tác động vào đời sống tinh thần của các em nhằm thực hiện nhiệm vụ giáo dục đạo đức, giáo dục thẩm mĩ cho học sinh Muốn làm được điều đó nhất thiết các em phải được tiếp cận với âm nhạc đích thực, bản thân các em phải là người trực tiếp tham gia ca hát Tuy môn âm nhạc trong trường tiểu học là một môn học riêng lẻ Song mục đích của nó nhằm trang bị cho các em những kiến thức kĩ năng giúp khơi dậy sự say mê sáng tạo trong hoạt động âm nhạc, làm cho đời sống tinh thần của các em thêm phong phú, tạo điều kiện để các em tham gia vào các hoạt động khác của nhà trường

Trong những năm gần đây, nắm bắt tình hình thực tế những đòi hỏi của sự

phát triển xã hội, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã điều chỉnh nội dung giáo dục nghệ thuật trong nhà trường và coi đây là môn học bắt buộc Âm nhạc là phương tiện hiệu quả nhất trong giáo dục thẩm mỹ trong nhà trường phổ thông, đặc biệt là ở bậc tiểu học, thông qua môn học này đã hình thành cho các em những kiến thức ban đầu về ca hát, về kiến thức Âm nhạc, đặc biệt là trang bị cho các em có một

thế giới tinh thần thoải mái hơn, giúp các em phát triển toàn diện hơn, từ đó giúp các em học tốt các môn học khác

Bản thân tôi là giáo viên được phân công giảng dạy bộ môn, tôi nhận thấy rằng:Khả năng âm nhạc của học sinh Tiểu học có sự phát triển rõ rệt từ lớp 1 đến lớp 5 Ví dụ học sinh lớp 1, 2 có trí nhớ còn hạn chế, các em khó học thuộc những bài hát có lời ca tương đối dài hoặc có nhiều lời ca Đến lớp 4, 5, khả năng ghi nhớ của học sinh đã được nâng cao hơn so với giai đoạn trước Biểu hiện về năng lực âm nhạc của học sinh rất khác biệt, mỗi lớp thường có cả những

em học khá giỏi, trung bình và học yếu.Trong chương trình Âm nhạc ở Tiểu học ,đối với các lớp 1,2,3 thì chương trình môn học Nghệ thuật (trong đó có âm nhạc )không có nội dung dạy tập đọc nhạc Đến lớp 4 và lớp 5 , khi môn âm nhạc được tách riêng thành một môn học đọc lập thì học sinh mới được học phần này Nội dung tập đọc nhạc cũng là nội dung quan trọng được thực hiện từ lớp 4 đến lớp 5, đây cũng là phân môn học sinh đang còn hạn chế và chưa hứng thú khi học Nhìn chung,đại đa số các em rất thích ca hát nhưng lại ngán ngại tập đọc nhạc Qua thực tế giảng tôi nhận thấy rằng trước một bài tập đọc nhạc, để các em hiểu, nắm được và thực hiện tốt yêu cầu của bài thì người giáo viên cần có một phương pháp truyền đạt, hướng dẫn thật tốt , đơn giản nhưng lại hiệu quả nhất,

để giúp các em nắm bắt, tiếp thu nhanh nhất kiến thức bài học

2 Phạm vi nghiên cứu

Các bài tập đọc nhạc lớp 4, 5 trong chương trình trường tiểu học

3 Điểm mới của sáng kiến

Sáng kiến này nhằm ghi lại những kinh nghiệm, những biện pháp nâng cấp chất lượng tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học mà bản thân tôi đã áp dụng có hiệu quả trong những năm học qua Đặc biệt, trường tôi thực hiện nghiêm túc nội dung dạy học của Bộ Giáo dục và Đào tạo nên tôi mạnh dạn chọn lọc, đổi mới

một số giải pháp trong việc dạy tập đọc nhạc cho học sinh khối 4-5 nhằm giúp các em phát triển toàn diện hơn và em có một tinh thần thoải mái hơn hứng thú hơn để học tốt các môn học khác Đây cũng là nội dung mang một ý nghĩa giáo dục sâu sắc , góp phần nâng cao chất lượng cảm thụ âm nhạc và tri giác âm nhạc cho học sinh

Phần II NỘI DUNG

I Thực trạng việc dạy học tập đọc nhạc trong trường tiểu học.

1 Thực trạng chương trình, nội dung dạy tập đọc nhạc trong chương trình tiểu học.

Chương trình của Bộ Giáo dục và Đào tạo

Theo sách giáo khoa hiện hành, học sinh Tiểu học được học 16 bài tập đọc nhạc đó là:

Lớp Tên bài TĐN Nhịp Tuần dạy

2 Thực trạng giảng dạy của giáo viên

Những năm trước đây việc giảng dạy bộ môn này giao cho giáo viên đứng lớp giảng dạy, không có giáo viên chuyên biệt Bên cạnh đó là đồ dùng dạy học còn thiếu, đặc biệt là nhạc cụ, cùng với những phương pháp giảng dạy cũ, chủ yếu là dạy hát và dạy đọc nhạc theo phương pháp truyền miệng Do đó kết quả đạt được chưa cao, ít gây hứng thú cho các em trong việc học tập và tiếp thu kiến thức của

bộ môn Từ thực tế đó, tôi xin đưa ra một vài biện pháp dạy tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học Đây là những kinh nghiệm mà tôi đã đúc kết được trong những năm giảng dạy tại trường

Các bài tập đọc nhạc trong chương trình tiểu học thường là những khúc nhạc ngắn , không quá phức tạp , thường là những khúc trích đoạn trong các bài hát Tuy vậy, một số giáo viên chưa thực sự quan tâm đến nội dung này, chỉ dạy qua loa mang tính hình thức , chưa thực sự quan tâm đến đối tượng học sinh nên dẫn đến việc truyền đạt kiến thức cho học sinh còn hạn chế

Việc sử dụng đồ dùng dạy học sử dụng nhạc cụ( như ; Đàn piano kĩ thuật số,tranh ảnh,bảng phụ có dòng kẻ nhạc, các nốt nhạc rời các nhạc cụ….) chưa được giáo viên chú trọng đúng mức nên cũng ảnh hưởng không nhỏ đến việc tiếp thu, nhận biết

3 Thực trạng việc học tập đọc nhạc của học sinh:

- Đối tượng học sinh: Ngoài những học sinh có năng khiếu đặc biệt thì đại đa

số các em đọc tập đọc nhạc (TĐN) chưa đúng, nhiều em đọc rất phô cao độ, trường độ các nốt ,việc gõ tiết tấu cũng chưa chính xác

Đa số những em hát tốt có chất giọng thì đọc được tập đọc nhạc đúng cao độ , trường độ , tiết tấu và ngược lại những em không có năng khiếu, không có chất giọng thì đọc tập đọc nhạc cũng rất hạn chế Nên xem ra chưa có hiệu quả như mong muốn, chưa mang lại sự thích thú trong quá trình tìm hiểu và học tập đọc nhạc của các em

- Khả năng đọc đúng: Đa số các em chưa nắm được kĩ năng đọc đúng tên nốt,

đúng cao độ, đúng trường độ , chưa biết cách thể hiện các tiết tấu thông qua kí hiệu hình nốt.Cá nhân đọc chưa chuẩn xác

4 Thực trạng thiết bị dạy học

Những năm gần đây tuy đã được lãnh đạo các cấp tạo điều kiện cơ sở vật chất cho bộ môn âm nhạc nói chung ,thiết bị dạy và học còn rất nghèo nàn, thiếu thốn Một số trường chưa có phòng dạy âm nhạc riêng Nhạc cụ, băng đĩa nhạc còn kém chất lượng, tranh ảnh phục vụ dạy học còn thiếu tuy đã được giáo viên

tự làm nhưng vẫn chưa đáp ứng cho việc dạy và học

Bên cạnh đó một số trường đã được đầu tư đúng mức nhưng việc sử dụng của giáo viên chỉ dừng lại ở mức đối phó, qua loa, chưa tận dụng hết được điều kiện

có sẵn

Ví dụ: Sở giáo dục đã trang cấp cho các trường tiểu học ở Huyện Lệ thuỷ 35 đàn Piano kỹ thuật số, trong đàn piano này các Voice của đàn đã được “Số hoá” giống nhạc cụ thật.Tuy vậy giáo viên chưa thực sự tận dụng tối đa nó ,điều đó góp phần ảnh hưởng không nhỏ đến việc yêu thích đọc TĐN của các em học sinh

Chính vì vậy tôi xin mạnh dạn đưa ra một số giải pháp để nâng cao chất lượng tập đọc nhạc cho học sinh như sau:

II Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy tập đọc nhạc cho học sinh Tiểu học

1 Giải pháp 1:Vận dụng một cách hợp lý phương pháp dạy học

Phương pháp dạy học là cách thức truyền đạt và các hoạt động của giáo viên giảng dạy cho học sinh nắm được kiến thức, kỹ năng, kỹ xảo, phát triển năng

lực nhận thức, hình thành thế giới quan khoa học và phát triển nhân cách toàn diện

Phương pháp giảng dạy có ảnh hưởng trực tiếp đến kết quả chất lượng dạy học Trong phương pháp dạy học cần đảm bảo phát huy tính tích cực, tự giác, độc lập của học sinh trong quá trình học tập; giảng dạy và học tập phải gắn liền với đời sống xã hội; học đi đôi với hành

Xuất phát từ thực trạng giảng dạy Âm nhạc cho học sinh ở lứa tuổi Tiểu học Vấn đề học và kết quả học tập của các em là hết sức quan trọng, điều đó không chỉ phụ thuộc vào chương trình giảng dạy phù hợp mà còn phụ thuộc vào phương pháp truyền thụ của người thầy Hơn nữa còn phụ thuộc vào ý thức học tập của các em cùng với sự quan tâm chăm sóc, tạo điều kiện của gia đình và toàn thể xã hội

Như chúng ta đã biết, Âm nhạc là một môn học mang tính nghệ thuật cao,

nó khác rất nhiều so với môn học khác, tuy nó không đòi hỏi sự chính xác một cách tuyệt đối như những con số nhưng lại đòi hỏi người học phải có sự yêu thích,

sự đam mê thậm chí là một chút cái gọi là “năng khiếu”, điều này không phải học sinh nào cũng có được Học Âm nhạc mang đến cho học sinh những phút giây thư giãn, thoải mái, học mà chơi, chơi mà học Thông qua những câu nhạc, những lời

ca, Âm nhạc giúp các em nhận thức những hình tượng âm thanh, giai điệu, kích thích cảm xúc của các em, giúp các em cảm thụ những giai điệu qua từng bài nhạc, từng câu nhạc

Vậy làm thế nào để các em đọc đúng được bài tập đọc nhạc? Trước tiên các

em phải nắm vững kiến thức về Âm nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc tương ứng với độ cao âm thanh, các hình nốt nhạc tương ứng độ dài, giúp các em hiểu và phân biệt được những âm thanh cao, thấp, dài, ngắn với lực độ khác nhau, tốc độ thể hiện khác nhau Để các em có hứng thú trong học tập, người giáo viên cần tạo cho các em có một tâm trạng thoải mái, một hứng thú tràn đầy

khi học âm nhạc Để làm được việc đó, một trong nhiều yếu tố quan trọng là người giáo viên phải truyền tải chính xác các kiến thức về Âm nhạc

Là giáo viên được bồi dưỡng chuyên ngành Âm nhạc Tiểu học, qua thời gian trực tiếp giảng dạy bộ môn, bản thân ít nhiều đã đúc kết được những kinh nghiệm trong công tác, tôi nhận thấy thực tế việc học tập và tiếp thu các kiến thức của môn học, đặc biệt là kiến thức đọc tập đọc nhạc của các em là chưa cao, nhiều em còn rất lúng túng Đứng trước những hạn chế thực tại, tôi xin đưa ra một số kinh nghiệm hướng dẫn các em học tập đọc nhạc khá hiệu quả mà tôi đã tiến hành dạy mấy năm qua

Vì vậy, trong phạm vi sáng kiến này, tôi đã vận dụng cơ sở lý luận về phương pháp dạy học theo hướng tích cực để ứng dụng vào tiến trình dạy tập đọc nhạc cho học sinh Nếu có phương pháp tổ chức và giảng dạy tốt, chắc chắn sẽ mang lại kết quả giúp cho học sinh rèn luyện tốt kỹ năng đọc TĐN,góp phần nâng cao chất lượng cảm thụ âm nhạc và tri giác cho học sinh

- Phương pháp thuyết trình

Phương pháp thuyết trình còn được gọi là phương pháp giảng giải, giảng thuật Luôn được sử dụng rộng rãi trong các giờ học Đối với dạy âm nhạc, dùng lời không nhiều như dạy các môn học khác nhưng vẫn là phương pháp cơ bản quan trọng không thể thiếu

Khi giới thiệu về bài tập đọc nhạc , giáo viên không chỉ dùng phương pháp thuyết trình mà còn phải dùng một số phương pháp khác thì giờ học mới sinh động và học sinh dễ tiếp thu bài như: kết hợp phương pháp thuyết trình với phương pháp nêu vấn đề Giáo viên hướng dẫn, khơi gợi, dẫn dắt những kiến thức, kỹ năng mới với học sinh để học sinh suy nghĩ thực hiện Phương pháp này ngoài việc cung cấp kiến thức cho học sinh còn chú trọng đến việc tạo hứng thú

trong học tập của học sinh, như vậy sẽ tạo được động lực bên trong cho việc học tập của các em

- Phương pháp trực quan

Khi nhận thức sự vật, con người thường đi từ “trực quan sinh động” đến tư duy trừu tượng” Điều này không chỉ đúng với quy luật nhận thức nói chung mà trong dạy học người ta thường sử dụng triệt để nó với tư cách là một phương pháp đầy hiệu lực Trong dạy học âm nhạc, âm thanh vô cùng trừu tượng, yêu cầu trực quan là tối cần thiết, các phương tiện đồ dùng dạy học như nhạc cụ, tranh ảnh, băng hình rất tốt cho việc giới thiệu, giúp các em tiếp thu bài nhanh hơn

- Phương pháp thị phạm, làm mẫu

Đối với nghệ thuật nói chung và âm nhạc nói riêng thì quá trình dạy học luôn phải dùng đến phương pháp thị phạm hay làm mẫu để người học dễ nắm bắt Với việc truyền dạy âm nhạc thì phương pháp này trở nên vô cùng quan trọng bởi văn bản không thể thể hiện hết được tinh thần của nó Mặt khác, nghệ thuật là sự sáng tạo không tĩnh tại nên phương pháp thị phạm chính là người giáo viên đã thổi hồn vào cho tác phẩm, cho làn điệu âm nhạc để từ đó học sinh được tiếp nhận tác phẩm một cách sống động, tạo tiền đề cho sự sáng tạo tiếp theo nếu có khả năng

-Phương pháp kiểm tra, đánh giá.

Đây cũng là một phương pháp vô cùng quan trọng được diễn ra trong quá trình dạy học, người giáo viên phải biết sử dụng một cách hợp lý để tạo biết được khả năng nắm bắt của học sinh trong giờ học, từ đó điều chỉnh hành vi cũng như các phương pháp dạy học cho phù hợp hơn nhằm nâng cao chất lượng dạy học Nếu giáo viên ít quan tâm đến phương pháp này sẽ không đánh giá được chất lượng giờ học, không nắm bắt được khả năng của học sinh và giờ học mang tính chất thụ động một chiều kém hiệu quả

2 Giải pháp 2: Xây dựng quy trình dạy và học tập đọc nhạc.

Có nhiều phương pháp và cách thức tiến hành dạy cho học sinh tập đọc nhạc Sau đây là một trong các cách thức cơ bản tiến hành dạy học sinh thực hiện bài tập đọc nhạc theo trình tự như sau :

Bước 1: Giáo viên giới thiệu bài

Bước 2: Cho học sinh xác định tên nốt hình nốt

Bước 3: Tập đọc cao độ các nốt có trong bài theo thứ tự từ âm chủ đi lên và đi xuống (đọc thang âm của bài)

Bước 5: Giáo viên đàn giai điệu bài tập đọc nhạc (từng câu ngắn) và học sinh tập đọc theo sau khi nghe đàn (Chú ý khi đọc kết hợp gõ phách)

Bước 6: Đọc ghép cao độ với lời ca

Bước 7: Kiểm tra nhóm , cá nhân

Để có một tiết học nhạc hiệu quả, gây hứng thú cho học sinh trước tiên người giáo viên phải xây dựng nề nếp học tập ngay từ bài học đầu tiên Cụ thể như xác

định thái độ, ý thức học tập đối với môn Âm nhạc Ở lớp 3, các em đã được làm

quen với các kí hiệu Âm nhạc: các hình nốt, khuông nhạc, khóa Son, đọc 8 bài tập đọc nhạc ở lớp 4, sang lớp 5, các kỹ thuật đó được duy trì và nâng cao hơn một bước Vì vậy, giáo viên phải nắm vững các phương pháp và các bước trong giảng dạy

để truyền thụ lại cho các em các kiến thức của bài học cũng như phát triển các kỹ năng đã có của các em một cách tốt nhất

Ở lớp 3, học sinh mới làm quen với các kí hiệu ghi nhạc: khóa Son, khuông nhạc, một số hình nốt nhạc, vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc, … đặc biệt vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc rất quan trọng, nó quyết định cho việc đọc

nhạc của học sinh ở các lớp trên, vì vậy để cho dễ nhớ tôi đã cho học sinh ghi nhớ bằng các câu văn như sau:

Nốt Đô: ở dòng kẻ phụ dưới

Nốt Rê: sát dưới dòng kẻ thứ nhất

Nốt Mi: ở dòng kẻ thứ nhất

Nốt Pha: ở khe thứ nhất

Nốt Son: ở dòng kẻ thứ hai

Nốt La: ở khe thứ hai

Nốt Si: ở dòng kẻ thứ ba

Ta thường xuyên ôn tập củng cố cho học sinh ghi nhớ vị trí các nốt nhạc trên khuông nhạc bằng các câu văn này kết hợp sử dụng khuông nhạc bàn tay trái để khắc sâu kiến thức cho học sinh

Ở lớp 4, do mới được tiếp xúc nên yêu cầu của phân môn tập đọc nhạc đặt ra cho các em là hết sức nhẹ nhàng, đơn giản Ở giai đoạn đầu tiếp cận với phân môn này, các em phải thực hành các bài tập về cao độ, về tiết tấu, người giáo viên phải giúp các em nhận ra được âm thanh cao, thấp tương ứng với vị trí các nốt nhạc trên khuông trong phạm vi 1 quãng 8

Sang lớp 5, phân môn tập đọc nhạc cũng dựa trên cơ sở các kiến thức đã học

ở lớp 4 nhưng nâng cao hơn Cả năm, các em được học 8 bài tập đọc nhạc đều viết ở nhịp 2/4 và 3/4 dựa trên cao độ của thang 5 âm: Đô, Rê, Mi, Son, La hoặc thang 7 âm: Đô, Rê, Mi, Pha, Son, La, Si

3.Giải pháp 3 : Phương pháp rèn luyện tiết tấu và cao độ