Bài tập môn KHOA HOC QUAN LY đề 5

LỜI NÓI ĐẦU Trong thế giới ngày nay chắc không ai phủ nhận vai trò quan trọng và to lớn của quản lý nhằm bảo đảm sự tồn tại và hoạt động bình thường của đời sống kinh tế xã hội nói chung và với các doanh nghiệp nói riêng. Đối với sự phát triển của từng đơn vị hay cộng đồng và cao hơn nữa của cả một quốc gia,thì quản lý càng có vai trò quan trọng. Sự nhận thức của tuyệt đại đa số trong dân cư về vai trò của quản lý cho tới nay hầu hết đều thông qua cảm nhận về thực tế. Muốn nâng cao nhận thức về vai trò cua quản lý, một mặt cần nâng cao nhận thức thực tế, mặt khác cần nâng cao nhận thức lí luận. Có như vậy ta mới có thể nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn về vai trò của quản lý, làm cơ sở để hiểu biết về quản lý, thực hành quản lý và nâng cao trình độ quản lý. Qua phân tích về những nguyên nhân thất bại trong hoạt động kinh doanh của cá nhân và doanh nghiệp, cũng như thất bại trong hoạt động của các tổ chức Kinh tế - Chính trị - Xã hội nhiều năm, chúng ta thấy được nguyên nhân cơ bản vẫn là do quản lý kém hoặc là thiếu kinh nghiệm trong quản lý. Một tờ tạp chí nổi tiếng, qua nghiên cứu các công ty kinh doanh của Mỹ trong nhiều năm đã phát hiện ra rằng các công ty luôn thành đạt chừng nào chúng được quản lý tốt. Ngân hàng châu Mỹ đã phát biểu , trong bản công bố “Báo cáo về kinh doanh nhỏ rằng: Theo kết quả phân tích cuối cùng, hơn 90% các thất bại trong kinh doanh là do thiếu năng lực và thiếu kinh nghiệm trong quản lý”. Về tầm quan trọng của quản lý, không đâu có thể thể hiện rõ hơn so với trường hợp của các nước đang phát triển. Qua báo cáo tổng quát về vấn đề này trong những năm gần đây của các chuyên gia về phát triển kinh tế,có thể thấy cung cấp tiền bạc hoặc kĩ thuật công nghệ không đem lại sự phát triển. Yếu tố hạn chế trong hầu hết mọi trường hợp chính là thiếu thốn về chất lượng và sức mạnh của các nhà quản lý. Trong khi nền văn minh của chúng ta được đặc trưng bởi những cải tiến có tính chất cách mạng trong khoa học vật lý, sinh học, điện tử, viễn thông, tin học, tự động hoá... thì các ngành khoa học xã hội bị tụt hậu rất xa. Tuy nhiên, nếu chúng ta không biết cách khai thác các nguồn nhân lực và phối hợp sự hoạt động của con người, thì sự phi hiệu quả và lãng phí trong khi áp dụng những phát minh kĩ thuật vẫn sẽ tiếp tục. Chúng ta chỉ cần nhìn vào sự lãng phí không thể tưởng tượng được về các nguồn nhân lực và vật lực, chúng ta sẽ thấy rằng các ngành khoa học xã hội còn cách quá xa với việc thực hiện chức năng hướng dẫn chính sách và hoạt động xã hội của bản thân chúng. Ngày nay,các doanh nghiệp phải hoạt động trong một môi trường cạnh tranh quyết liệt với những biến đổi nhanh chóng về khoa học công nghệ, xuất hiện những đạo luật mới, những chính sách quản lý thương mại mới và sự trung thành của khách hàng ngày càng giảm. Hoạt động sản xuất kinh doanh trong những điều kiện bất định như vậy đòi hỏi những người quản lý ở các doanh nghiệp phải hiểu biết về các vấn đề kinh tế và quản lý doanh nghiệp.

lời nói đầu

Trong thế giới ngày nay chắc không ai phủ nhận vai trò quan trọng và to lớn của quản lý nhằm bảo đảm sự tồn tại và hoạt động bình thờng của đời sống kinh tế xã hội nói chung và với các doanh nghiệp nói riêng Đối với sự phát triển của từng đơn vị hay cộng đồng và cao hơn nữa của cả một quốc gia,thì quản lý càng có vai trò quan trọng Sự nhận thức của tuyệt đại đa số trong dân c về vai trò của quản lý cho tới nay hầu hết đều thông qua cảm nhận về thực tế Muốn nâng cao nhận thức về vai trò cua quản lý, một mặt cần nâng cao nhận thức thực tế, mặt khác cần nâng cao nhận thức lí luận

Có nh vậy ta mới có thể nhận thức đầy đủ và sâu sắc hơn về vai trò của quản lý, làm cơ sở để hiểu biết về quản lý, thực hành quản lý và nâng cao trình độ quản lý

Qua phân tích về những nguyên nhân thất bại trong hoạt động kinh doanh của cá nhân và doanh nghiệp, cũng nh thất bại trong hoạt động của các tổ chức Kinh tế - Chính trị - Xã hội nhiều năm, chúng ta thấy đợc nguyên nhân cơ bản vẫn là do quản lý kém hoặc là thiếu kinh nghiệm trong quản lý Một tờ tạp chí nổi tiếng, qua nghiên cứu các công ty kinh doanh của Mỹ trong nhiều năm đã phát hiện ra rằng các công ty luôn thành đạt chừng nào chúng đợc quản lý tốt Ngân hàng châu Mỹ đã phát biểu , trong bản công bố “Báo cáo về kinh doanh nhỏ rằng: Theo kết quả phân tích cuối cùng, hơn 90% các thất bại trong kinh doanh là do thiếu năng lực và thiếu kinh nghiệm trong quản lý”

Về tầm quan trọng của quản lý, không đâu có thể thể hiện rõ hơn so với trờng hợp của các nớc đang phát triển Qua báo cáo tổng quát về vấn đề này trong những năm gần đây của các chuyên gia về phát triển kinh tế,có thể thấy cung cấp tiền bạc hoặc kĩ thuật công nghệ không đem lại sự phát triển Yếu tố hạn chế trong hầu hết mọi trờng hợp chính là thiếu thốn về chất l-ợng và sức mạnh của các nhà quản lý

Trong khi nền văn minh của chúng ta đợc đặc trng bởi những cải tiến có tính chất cách mạng trong khoa học vật lý, sinh học, điện tử, viễn thông, tin học, tự động hoá thì các ngành khoa học xã hội bị tụt hậu rất xa Tuy nhiên, nếu chúng ta không biết cách khai thác các nguồn nhân lực và phối hợp sự hoạt động của con ngời, thì sự phi hiệu quả và lãng phí trong khi áp dụng những phát minh kĩ thuật vẫn sẽ tiếp tục Chúng ta chỉ cần nhìn vào

sự lãng phí không thể tởng tợng đợc về các nguồn nhân lực và vật lực,

chúng ta sẽ thấy rằng các ngành khoa học xã hội còn cách quá xa với việc thực hiện chức năng hớng dẫn chính sách và hoạt động xã hội của bản thân chúng

Ngày nay,các doanh nghiệp phải hoạt động trong một môi trờng cạnh tranh quyết liệt với những biến đổi nhanh chóng về khoa học công nghệ, xuất hiện những đạo luật mới, những chính sách quản lý thơng mại mới và

sự trung thành của khách hàng ngày càng giảm

Hoạt động sản xuất kinh doanh trong những điều kiện bất định nh vậy

đòi hỏi những ngời quản lý ở các doanh nghiệp phải hiểu biết về các vấn đề kinh tế và quản lý doanh nghiệp

néi dung

I Kh¸i niÖm vµ vai trß cña qu¶n lý

1 Kh¸i niÖm

- Đây là hoạt động xuất phát từ chức năng lao động xã hội của quản lí

Chức năng lao động xã hội là một trong những chức năng quan trọng của hđ quản lí bắt nguồn từ tính chất xã hội của lao động Con người từ xa xưa đã được

tổ chức thành xã hội, mọi hoạt động lao động đều có mục đích cuối cùng là vì xã hội và những hoạt động đó đòi hỏi phải có sự phối hợp giữa các cá nhân và do

đó cần mang tính tổ chức Ví dụ như chức năng của nhà nước có biểu hiện là chức năng đối nội và c/n đối ngoại Theo đó, chức năng đối nội cụ thể của NN được biểu hiện cụ thể qua việc tổ chức phát triển kinh tế xã hội, nâng cao đs vật chất tinh thần cho nhân dân Chức năng đối ngoại là quản lí những vấn đề quan

hệ của quốc gia dân tộc với những chủ thể bên ngoài

- Theo nghĩa rộng, quản lí được hiểu là một hoạt động có mục đích vì: + Quản lí luôn luôn là sự tác động của con người đến đối tượng tác động Đối tượng đó là con người khi cùng tham gia hoạt động với nhau, cần đến sự thống nhất, tập trung bởi con người luôn là đối tượng mang tính động, biến đổi, có ý chí nhưng rất khó kiểm soát Đối tượng tác động còn là những vật vô tri vô giác như máy móc, những vật hữu sinh như động vật, thực vật… bởi bản thân những đối tượng này là vô thức, cần sự điều khiển, quản lí để phục vụ tốt nhất cho con người

+ Con người với tư cách là chủ thể quản lí có lý trí và ý chí Con người nhận thức được ý nghĩa và mục đích của hoạt động quản lí của mình

+ Trong quá trình quản lý, đối tượng tác động phải có khả năng thực hiện hóa những thông tin hay mệnh lệnh của chủ thể quản lí VD: đối tượng tác động là con người thì người đó phải có khả năng nhận thức, có đủ điều kiện sức khỏe, năng lực để có thể hành động theo yêu cầu

 Quản lý là quá trình thực hiện các tác động của chủ thể quản lý lên đối tợng quản lý để phối hợp hoạt động của các cá nhân và tập thể nhằm đạt các mục tiêu đã đề ra của tổ chức

 Quản lí là quá trình làm việc với ngời khác và thông qua ngời khác để thực hiện các mục tiêu của tổ chức trong môi trờng luôn biến động Ngay từ khi con ngời bắt đầu hình thành các nhóm ngời để thực hiện những mục tiêu mà họ không thể đạt đợc với t cách cá nhân riêng lẻ,thì quản lý đã trở thành yếu tố cần thiết để đảm bảo aphối hợp các hoạt động của các cá nhân

Ta biết rằng để tạo ra sản phẩm,đáp ứng nhu cầu của đời sống và phát triển kinh tế,nhất thiết phải tiến hành phân công lao động và hiệp tác sản xuất.Sự xuất hiện của quản lý nh là kết quả tất nhiên của việc chuyển các quá trình lao động cá biệt,tản mạn,độc lập với nhau thành các quá trình lao

động phải có sự phối hợp.Sản xuất và tiêu thụ mang tính tự cấp,tự túc do một cá nhân thực hiện không đòi hỏi quản lý.Ơ’ một trình độ cao hơn,khi sản xuất và kinh doanh mang tính xã hội rõ nét và ngày càng sâu rộng hơn,khi đó quản lý là điều không thể thiếu

Theo C Mác, “Bất cứ lao động xã hội hay lao động chung nào mà tiến hành trên một quy mô khá lớn đều yêu cầu phải có một sự chỉ đạo để điều hoà những hoạt động cá nhân.Sự chỉ đạo đó phải làm chức năng chung,tức

là chức năng phát sinh từ sự khác nhau giữa sự vận động chung của cơ thể sản xuất với sự vận động cá nhân của những khí quan độc lập hợp thành cơ

sở sản suất đó Một nhạc sĩ độc tấu tự điều khiển lấy mình nhng một dàn nhạc thì cần phải có nhạc trởng”

Do đó, quản lý là thuộc tính tự nhiên,tất yếu khách quan của mọi quá trình lao động xã hội,bất kể trong hình thái kinh tế xã hội nào,nếu không thực hiện các chức năng và nhiệm vụ quản lý, không thể thực hiện đợc các quá trình hợp tác lao động, sản xuất, không khai thác sử dụng đợc các yếu

tố của lao động sản xuất có hiệu quả

Quản lý có khả năng sáng tạo to lớn Điều đó có nghĩa là cùng với các

điều kiện về con ngời và về vật chất kĩ thuật nh nhau nhng tổ chức quản lý

có thể khai thác khác nhau,đem lại hiệu quả kinh tế khác nhau

Có thể nói quản lý tốt suy cho cùng là do biết sử dụng có hiệu quả những cái đã có để tạo nên những cái cha có trong xã hội.Vì vậy quản lý

chính là yếu tố quyết định nhất cho sự phát triển của một quốc gia và các tổ chức trong đó

Thực tế, có những nớc rất khan hiếm về tài nguyên thiên nhiên,nhng với những chính sách kinh tế và quản lý ,đã gặt hái đợc thành công lớn trong phát triển kinh tế nh Nhật Bản, Đức, Hàn Quốc.Quản lý ngày nay đã trở thành yếu tố cơ bản hàng đầu của một nền sản xuất và kinh tế hiện đại Đối với sản xuất và kinh tế hiện đại,quản lý có vai trò ngày càng tăng.Có những yếu tố sau đây làm tăng vai trò của quản lý đòi hỏi quản lý

và thích ứng trong các nền sản xuất và kinh tế hiện đại,đó là :

_Đặc điểm và quy mô sản xuất hiện đại đòi hỏi quản lý phải đợc nâng cao tơng ứng với nền kinh tế

_Trình độ xã hội và các quan hệ xá hội ngày càng cao đòi hỏi quản lý phải thích hợp

_Ngoài các yếu tố nêu trên cần phải kể tới nhiều yếu tố khác về kinh tế

và xã hội cũng đặt ra những yêu cầu ngày càng cao đối với quản lý.Đó là sự phát triển dân số và nguồn lao động cả về quy mô và cơ cấu;Sự biến động của thị trờng trong nớc và quốc tế;Yêu cầu bảo vệ và năng cao chất lợng của môi trờng sinh thái và môi trờng trong xã hội trong phát triển

Với Việt nam mặc dù bị nhiều năm chiến tranh và mắc phải một số khuyết điểm trong quản lý kinh tế,từ đầu những năm 80 tới nay việt Nam

đã đạt đợc những thành tịu đáng kể trong quá trình thực hiện đổi mới.Từ năm 1985,Việt Nam bớc vào thời kì đẩy mạnh công nghiệp hoá và hiện đại hoá, hớng tới những mục tiêu chiến lợc tới năm 2020,nhằm đa đất nớc thoát khỏi tình trạng nghèo nàn lạc hậu về kinh tế.Sự nghiệp to lớn và có ý nghĩa lịch sử đó đặt ra những yêu cầu rất cao đối với quản lý.Ngoài ra,với số dân

đông và tốc độ tăng khá cao,mật độ dân trên diện tích đất đai nói chung và

đất canh tác nói riêng là cao,tài nguyên thiên nhiên tơng đối phong phú

nh-ng so với số dân thì khônh-ng nhiều Tất cả các vấn đề đó đặt ra nhữnh-ng thách thức khá gay gắt cho việc thực hiện các nhiệm vụ và mục tiêu phát triển.Điều đó cũng nói nên rằng để hoàn thành đợc sứ mệnh đặt ra,vai trò của công tác quản lý càng to lớn và nhiệm vụ của công tác quản lý càng nặng nề

II.Quản lý là khoa học.

 Một cách khái quát,có thể nói khoa học là tập hợp các tri thức đợc hệ thống hoá nhằm phản ánh một cách khách quan các sự vật và hiện tợng

trong thiên nhiên,trong xã hội và con ngời,giải thích các mối liên hệ giữa các sự vật và hiện tợng đó cùng với sự vận động của chúng,giải thích nguyên nhân hay nguồn gốc của các sự vận động đó và dự báo xu thế vận động và phát triển.Quản lý là một lĩnh vực hoạt động khoa học kinh tế xã hội phức tạp và có vai trò hết sức quan trọng đối với sự phát triển kinh tế xã hội.Những công trình nghiên cứu ban đầu có tính khoa học về quản lý còn khá non trẻ so với nhiều ngành khác,mới chỉ có độ tuổi gần 100 năm nay.Điều này nói nên quản lý đã trở nên một đối tợng nghiên cứu khoa học đựơc quan tâm xem xét.Và chắc chắn sẽ còn tiếp tục đợc đẩy mạnh

Việc tiến hành các hoạt động quản lý trong thực tế , trong những điều kiện cụ thể đợc xem vừa là khoa học vừa là nghệ thuật.Trong bối cảch kinh

tế xã hội của thế giới hiện đại ngày nay,công tác quản lý trên hầu hết các lĩnh vực không thể không vận dụng các nguyên tắc,phơng pháp quản lý,đòi hỏi cán bộ quản lý phải có đợc một trình độ đào tạo nhất định

Trong khoa học và trong thực tế ngời ta thờng đề cập đến chức năng của một cơ cấu hoặc bộ phận máy,của một thiết bị trong hệ thống thiết bị,chức năng của một doanh nghiệp và chức năng của một phòng ban trong doanh nghiệp.Một cách khái quát nhất,chúng ta có thể hiểu chức năng là tập hợp những hoạt động hay hành động cùng loại của một hệ thống hoặc một bộ phận trong hệ thống

Nh vậy,khi nghiên cứu cơ cấu của bất kì hệ thống nào,chúng ta không thể không đề cập đến phân loại các chức năng của hệ thống đó.Nói cách khác, phân loại chức năng là điều kiện tiền đề để tạo ra một cơ cấu có hiệu quả của hệ thống.Việc phân loại các chức năng quản lý doanh nghiệp dựa vào những căn cứ sau:

 Căn cứ vào các lĩnh vực hoạt động quản lý:

_Chức năng Marketing

_Chức năng hậu cần cho sản xuất

_Chức năng sản xuất

_Chức năng tài chính kế toán

_Chức năng tổ chức lao động tiền lơng

_Chức năng hành chính bảo vệ

 Căn cứ vào quá trình quản lý:

_Chức năng kế hoạch hoá

_Chức năng tổ chức.

_Chức năng lãnh đạo

_Chức năng kiểm tra

III.Tổ chức.

Tổ chức có nghĩa là quá trình sắp xếp và bố trí các công việc , giao quyền hạn và phân phối các nguồn lực của tổ chức sao cho chúng đóng góp một cách tích cực và có hiệu quả vào mục tiêu chung của doanh nghiệp

Công tác tổ chức gồm có hai nội dung cơ bản:

 Tổ chức cơ cấu quản lý: tổ chức cơ cấu quản lý và tổ chức cơ cấu sản xuất kinh doanh

 Tổ chức quá trình: Tổ chức quá trình quản lý và tổ chức quá trình sản xuất kinh doanh

Tổ chức có nội dung rất rộng lớn liên quan đến công tác xây dựng một doanh nghiệp nh xây dựng và tổ chức bộ máy quản lý doanh nghiệp(có bao nhiêu cấp quản lý,tổ chức các phòng ban chức năng,phân công trách nhiệm và quyền hạn của phòng ban cũng nh của mỗi cá nhân),xây dựng

hệ thống sản xuất và kinh doanh(có những bộ phận sản xuất kinh doanh nào,phân công chức năng và nhiệm vụ của từng bộ phận)

Tổ chức về cơ cấu bộ máy là việc phân chia hệ thống quản lý thành các

bộ phận thành phần và xác định các mối quan hệ giữa chúng với nhau tức là chúng ta xác định chức năng,quyền hạn,nhiệm vụ của các bộ phận trong bộ máy và lựa chọn,bố trí cán bộ vào cơng vị phụ trách các bộ phận đó

Tổ chức cơ cấu bộ máy gồm các nội dung:

_Xác định những hoạt động cần thiết để đạt đợc các mục tiêu chung của tổ chức

_Nhóm gộp cá hoạt động này thành các phòng ban hoặc các bộ phận

_Giao cho một ngời quản lý một phòng ban hoặc một bộ phận

_Giao quyền hạn trách nhiệm để thực hiện các hoạt động

_Quy định các mối quan hệ theo chiều dọc và ngang bên trong tổ chức Công tác tổ chức đòi hỏi đội ngũ cán bộ có đủ trình độ kinh nghiệm và những phẩm chất cần thiết để hoàn thành tốt nhiệm vụ đợc giao

Một trong những nhiệm vụ của các tôt chức là xác định biên chế.Xác định biên chế bao gồm việc bổ nhiệm và duy trì các chức vụ đã bổ nhiệm theo yêu cầu đặt ra bởi cơ cấu tổ chức,nó gắn liền với việc đặt ra những yêu cầu

cần làm cho một công việc hoặc nghề nghiệp,và nó bao gồm cả việc tuyển chọn những ngời đảm nhận các chức vụ

Cơ cấu tổ chức bộ máy quản lý doanh nghiệp là tổng hợp các bộ phận cấu thành nên bộ máy quản lý và mối quan hệ qua lại giữa các bộ phận đó.Bộ máy quản lý doanh nghiệp đợc thiết lập ra không phải do mục đích tự thân

mà để thực hiện có hiệu quả các hoạt động sản xuát kinh doanh của doanh nghiệp.Khi xây dựng cơ cấu tơ chức bộ máy quản lý doanh nghiệp,cần tính

đến nhân tố ảnh hởng sau:

_Môi trờng hoạt động sản xuất kinh doanh

_Mục đích,chức năng hoạt động của doanh nghiệp

_Quy mô của doanh nghiệp

_Các yếu tố về kĩ thuật công nghệ sản xuất

_Trình độ của ngời quản lý và trang thiết bị quản lý

_Một số yếu tố khác:các quy định của pháp luật,phạm vi hoạt động của doanh nghiệp,thị trờng của doang nghiệp

 Một số kiểu cơ cấu quản lý

Cơ cấu quản lý theo trực tuyến

Cơ cấu quản lý theo trực tuyến là một kiểu tổ chức bộ máy mà một cấp quản lý chỉ nhận mệnh lệnh từ một cấp trên trực tiếp.Hệ thống trực tuyến hình thành một đờng thẳng rõ ràng về quyền ra lệnh và trách nhiệm từ lãnh

đạo cấp cao đến cuối cùng.Cơ cấu kiểu này đòi hỏi ngời quản lý ở mỗi cấp phải có những hiểu biết tơng đối toàn diện về các lĩnh vực

Hệ thống quản lý theo trực tuyến phù hợp với các doanh nghiệp vì một ngời quản lý cấp trên có thể hiểu rõ đợc những hoạt động của cấp dới và

ra những mệnh lệnh trực tiếp một cách đúng đắn cho cấp dới không cần thông qua một cơ quan giúp việc theo chức năng nào

Cơ cấu quản lý theo chức năng

Trong cơ cấu tổ chức quản lý theo chức năng,các bộ phận quản lý cấp dới nhận mệnh lệnh từ nhiều phòng ban chức năng khác nhau.Đôi khi các mệnh lệnh này có thể trái ngợc nhau,gây khó khăn cho cấp thừa hành.Có thể phân chia các bộ phận theo chức năng cơ bản nh:

_Chức năng sản xuất

_Chức năng kĩ thuật

_Chức năng Marketing

_ Chức năng tài chính

_Chức năng nhân sự.

Ưu điểm của cơ cấu tổ chức theo chức năng:

_Phản ánh logic các chức năng

_Nhiệm vụ đợc phân định rõ ràng

_Tuân theo nguyên tắc chuyên môn hoá ngành nghề

_Phát huy đợc sức mạnh và khả năng của đội ngũ cán bộ theo từng chức năng

_Giảm chi phí và rút ngắn thời gian đào tạo

_Tạo ra các biện phấp kiểp tra chặt chẽ của cấp cao nhất

Nhợc điểm của cơ cấu tổ chức theo chức năng:

_Chỉ có cấp quản lý cao nhất có trách nhiệm về hiệu quả cuối cùng của toàn thể công ty

_Quá chuyên môn hoá và tạo ra cách nhìn quá hẹp với các cán bộ chủ chốt

_Hạn chế sự phát triển của ngời quản lý chung

_Gặp nhiều khó khăn khi cần có sự phối hợp giữa các chức năng

Cơ cấu tổ chức theo kiểu ma trận

Trong cơ cấu quản lý theo ma trận ,cấp quản ký cấp dới vừa chịu sự quản lý theo chiều dọc từ trên xuống dới,đồng thời chịu sự quản lý theo chiều ngang

Ưu điểm

_Định hớng theo kết quả cuối cùng rõ ràng

_Phát huy đợc sức mạnh của các chuyên gia ở trong các lĩnh vực chuyên môn

_Xác định rõ quyền hạn trách nhiệm và lợi ích

Nhợc điểm

_Có sự mâu thuẫn về quyền hạn trong tổ chức

_Có nguy cơ không thống nhất về mệnh lệnh theo chiều dọc và chiều ngang

Liên hệ: