VỐN MẠO HIỂM Ở ĐÔNG NAM Á

Vốn mạ o hiểm ở Đông Nam á Tóm tắt Các kinh nghiệm của các thị trử ờng cổ phần tử nhân và vốn mạo hiểm ở Inđônê sia, Malaysia và Thái Lan đã đử ợc xem xét để xác định liệu có một kinh ng

C Vốn mạ o hiểm ở Đông Nam á Tóm tắt

Các kinh nghiệm của các thị trử ờng cổ phần tử nhân và vốn mạo hiểm ở Inđônê sia, Malaysia và Thái Lan đã đử ợc xem xét để xác định liệu có một kinh nghiệm tử ơng tự sẽ đử ợc rút ra ở Việt Nam hay không Các cuộc điện thoại phỏng vấn các nhà quản lý quỹ, các chuyê n gia huy động vốn và các nhà đầu tử đã đử ợc tiến hành Những cuộc phỏng vấn này đã đử ợc bổ xung bằng các số liệu do Tạp

chí vốn mạo hiểm châu á cung cấp.

Bảng 1: Tổng hợp cổ phần tử nhâ n và vốn mạo hiểm (triệu USD)

Nguồn: Hử ớng dẫn về vốn mạo hiểm ở châu á- xuất bản năm 1998.

Các thị trử ờng ở mỗi nử ớc đã hoạt động ít nhất cách đây 8 năm trử ớc Với ngoại lệ trử ờng hợp Inđônesia trong năm 1992, lử ợng vốn huy động của các quỹ trê n thị trử ờng trong các năm đều đã tăng trử ởng (xem bảng 1) Chúng tôi đã đử ợc xem xét các thị trử ờng này một cách riê ng biệt theo các phần sau, từ những quan sát này đã làm nổ i lê n một số đặc điểm chung và sau đây sẽ thảo luận các đặc

điểm này

⇒ ở các nử ớc, thị trử ờng chứ ng khoán đã tồn tại trử ớc khi có sự tăng trử ởng của ngành vốn mạo hiểm

⇒ Thị trử ờng chứ ng khoán đã là một cách để thu hồi đại đa số các khoản

đầu tử

⇒ Các số liệu đáng tin cậy về hoạt động của các quỹ không tồn tại

⇒ Khu vực tử nhân của mỗi nử ớc đã đử ợc khuyến khích trong nhiều năm và hoạt động trong một môi trử ờng chế định ổ n định

⇒ Một hệ thống pháp lý và chế định cho các tổ chứ c tài chính phi ngân

hàng đã tồn tại trử ớc khi có sự ra đời của các Quỹ đầu tử mạo hiểm; trong một số trử ờng hợp, đã có thê m các biện pháp khuyến khích và miễn thuế đử ợc áp dụng

⇒ Các quy định về pháp lý và kế toán ngắn hơn nhiều so với các thông lệ tốt nhất của quốc tế, điều này dử ờng nhử không gây trở ngại cho các chuyê n gia quản lý vốn mạo hiểm Mà các chuyê n gia quản lý vốn mạo hiểm lại chủ yếu dựa vào thẩm định chi tiết trử ớc khi đầu tử , đặc biệt là dựa vào tập hợp các thông tin tham khảo về các chủ sở hữu và ngử ời quản

lý thông qua các quan hệ và trao đổ i cá nhân

⇒ Mọi ngử ời nhận thấy rằng nhìn chung các nhà quản lý của các công ty tử nhân đã miễn cử ỡng chia xẻ quyền kiểm soát hoặc thông tin với các nhà

đầu tử bê n ngoài Tuy vậy, khi họ đã có kinh nghiệm nử ớc ngoài hoặc

đử ợc đào tạo ở các trử ờng kinh doanh ở nử ớc ngoài thì mối quan hệ này trở thành dễ dàng hơn

Inđ ônêsia

Thị trử ờng Tất cả các thành viê n tham gia thị trử ờng này đử ợc Hiệp hội

Vốn mạo hiểm Inđônê sia xem nhử các công ty vốn mạo hiểm Ngành này bắt đầu vào năm 1991 và đến cuối năm 1996 đã có 46 công ty vốn mạo hiểm đăng ký với

Bộ Tài chính Một số quỹ khu vực có trụ sở tại Singapore và Hồng Công cũng có thể đầu tử ở Inđônê sia Đ a số các công ty trong nử ớc là công ty nhỏ và đử ợc sự tài trợ của Chính phủ Theo một bình luận viê n, 24 công ty khu vực là các công ty mà việc phân bổ đầu tử đử ợc chính trị hoá một cách mạnh mẽ Theo dự tính, có chử a

đầy 10 quỹ nội địa hoạt động theo các nguyê n tắc quốc tế

Môi trử ờng chế định Các chế định điều chỉnh các công ty vốn mạo hiểm đã

đử ợc ban hành vào tháng 12 năm 1988, nhử là một bộ phận của hệ thống các quy

định điều chỉnh các tổ chứ c tài chính phi ngân hàng Các quy định này đã đử ợc sửa đổ i vào năm 1994 nhằm khuyến khích hơn nữa sở hữu của nử ớc ngoài (đử ợc phép tăng từ 85% lê n 100%) và thúc đẩy các hoạt động bằng cách xoá bỏ các quy

định về quy mô và phạm vi đầu tử Các biện pháp khuyến khích về thuế cũng đử ợc

đử a ra cho các công ty vốn mạo hiểm trong nử ớc Đ ối với nhiều ngành, các khoản thu nhập vốn từ việc bán các công ty nhận vốn đầu tử và cổ tứ c từ các công ty nhận vốn đầu tử đử ợc miễn thuế

Môi trử ờng pháp lý và kế toán Đ ã tồn tại một môi trử ờng pháp lý vững

chắc Nhử ng theo ý kiến của một số thành viê n tham gia thị trử ờng, thì các văn

bản “có thể đã đử ợc soạn thảo một cách chi tiết nhử ng không có khả năng thực thi” Các chuẩn mực kế toán là hợp lý, nhử ng việc áp dụng và giám sát không đầy

đủ Cuộc khủng hoảng tài chính gần đây đã làm bộc lộ nhiều vụ việc ghi sổ sách

và báo cáo rất kém chất lử ợng

Nhu cầ u về vốn mạo hiểm Từ năm 1991 đến năm 1996, các doanh nhân

càng ngày càng nhìn nhận vốn mạo hiểm chỉ là một nguồn vốn khác có các điều kiện sử dụng đánh giá chiếu theo thị trử ờng cổ phiếu và trái phiếu Các nhà quản

lý không muốn chia sẻ thông tin và nhử ờng quyền kiểm soát

Thu hồi vốn đầ u tử Đ a số các khoản đầu tử đử ợc thu hồi thông qua thị

trử ờng chứ ng khoán Năm 1988, các điều kiện niê m yết trê n sở giao dịch chứ ng khoán Jakarta đã đử ợc đơn giản hoá và một thị trử ờng phi tập trung (OTC) đã

đử ợc thành lập Thị trử ờng đồng hành này đã đử ợc cơ cấu lại vào năm 1996 nhằm thúc đẩy việc phát hành chứ ng khoán của các công ty vừa và nhỏ Thị trử ờng thôn tính và sáp nhập (M&A) không có tính thanh khoản

Malaysia

Thị trử ờng Mặc dù chính thứ c ra đời vào năm 1984, cho đến 1989 vẫn có ít

thành viê n tham gia thị trử ờng Vào cuối năm 1996, đã có 22 công ty đầu tử cổ phần tử nhân và công ty vốn mạo hiểm đặt ở Malaysia Các quỹ khu vực nhử các quỹ ở Hông Công và Singapore cũng đã đầu tử ở Malaysia Một thành viê n tham gia bình luận rằng chỉ có khoảng 5 công ty có cơ sở ở Malaysia thực sự hoạt động Ngành này đã đử ợc khởi đầu bằng lử ợng vốn ban đầu Chính phủ vào năm 1991, khi 115 triệu ringgít đử ợc phân bổ cho việc tạo nguồn vốn mạo hiểm có liê n quan tới khu vực công nghệ Thê m vào đó, Chính phủ đã thành lập một công ty để chuyê n cung cấp vốn mạo hiểm cho các doanh nhân tiềm năng ngử ời Mã Lai Chính phủ tiếp tục cấp vốn cho một số công ty vốn mạo hiểm.

Môi trử ờng chế định Môi trử ờng chế định đử ợc xem là ổ n định và thuận lợi.

Các biện pháp khuyến khích thuế đã đử ợc áp dụng cho các công ty vốn mạo hiểm trừ trử ờng hợp thuế đánh vào các khoản thu nhập vốn và cổ tứ c phát sinh từ các công ty nhận vốn đầu tử trong một số trử ờng hợp nhất định Một số khoản chi phí phát sinh của các công ty vốn mạo hiểm cũng đử ợc giảm thuế

Môi trử ờng pháp lý và kế toán Hệ thống pháp lý và chế độ kế toán chử a

chín muồi Các hợp đồng pháp lý chử a đử ợc coi là cơ sở của việc cử ỡng chế thực hiện các thỏa thuận Vì lý do đó, các điều khoản hợp đồng ít khi đử ợc kiểm chứ ng tại tòa án Tử ơng tự nhử vậy, các thông lệ kiểm toán thử ờng không đử ợc thực hiện

nghiê m ngặt Một thành viê n đã đử a ra một ví dụ về trử ờng hợp một giám đốc đã phân bổ lợi nhuận thu đử ợc từ một công ty con nhận vốn mạo hiểm sang một công

ty con khác trong cùng một hệ thống kinh doanh bằng cách sử dụng cơ chế giá chuyển giao Do những khó khăn trong việc kiểm soát sau đầu tử , các chuyê n gia quản lý vốn mạo hiểm chủ yếu dử ạ vào thẩm định chi tiết, đặc biệt là dựa vào tập hợp các thông tin tham khảo về một doanh nhân tiềm năng thông qua các quan hệ

và trao đổ i cá nhân

Nhu cầ u về vốn mạo hiểm Nhu cầu về vốn đử ợc xem là cao Trử ớc kia,

nhiều công ty nhận vốn đầu tử thuộc các hệ thống kinh doanh do một gia đình kiểm soát, trong các hệ thống này đã có sự phân chia quyền kiểm soát một cách miễn cử ỡng Do vậy, dù có nhu cầu về vốn nhử ng chử a phải là điều kiện đủ để có

đử ợc nguồn vốn mạo hiểm nhử thử ờng thấy Một thành viê n tham gia đã bình luận rằng các giám đốc công ty ngày càng trở thành chuyê n nghiệp Những sáng lập viê n của các tổ chứ c kinh doanh sẽ nghỉ hử u và số lử ợng lớn ngử ời Malaysia đử ợc

đào tạo ở nử ớc ngoài quay về nử ớc điều hành các công ty đang tăng lê n Do vậy,

sự phát triển trong tử ơng lai của ngành này sẽ làm tăng cử ờng mối quan hệ giữa vốn mạo hiểm với các giám đốc của các công ty nhận vốn đử ợc đào tạo từ các trử ờng kinh doanh này

Thu hồi vốn đầ u tử Sở giao dịch chứ ng khoán Kuala Lumpur đã ra đời sớm

hơn nhiều năm so với thị trử ờng cổ phần tử nhân và thị trử ờng vốn mạo hiểm Đ a

số các khoản đầu tử đử ợc thu hồi thông qua thị trử ờng chứ ng khoán Và sau đó không lâu một thị trử ờng phi tập trung (OTC) đã ra đời với các điều kiện niê m yết kém phần nghiê m ngặt hơn

Thái Lan

Thị trử ờng Thị trử ờng bắt đầu hoạt động vào năm 1987 với việc thành lập

của một công ty có nguồn vốn trong nử ớc Vào cuối năm 1996, đã có 10 công ty Một số các quỹ khu vực ở Hồng Công và Singapore có thể đầu tử ở Thái Lan Không giống nhử Inđônê sia và Malaysia, các quỹ khu vực này đã và đang hoạt

động ở Thái Lan Một thành viê n cho rằng có ít nhất 20 quỹ đang hoạt động trê n thị trử ờng này

Môi trử ờng chế định Môi trử ờng chế định đử ợc xem là ổ n định và thuận lợi.

Không có các biện pháp ử u đã i đặc biệt về thuế dành cho các công ty vốn mạo hiểm, nhử ng trong một số ngành nhất định mà các công ty này đầu tử đã có một

số các ử u đã i về thuế

Môi trử ờng pháp lý và kế toán Hệ thống pháp lý ổ n định và đã có một bộ

luật thử ơng mại ổ n định Tuy vậy, quy trình khiếu nại quá dài dòng và là một trở ngại đối với việc khởi kiện ra trử ớc các tòa án Các chuẩn mực kế toán có tồn tại, nhử ng vẫn chử a theo kịp các chuẩn mực kế toán quốc tế Việc tuân thủ các chuẩn mực kế toán chử a nghiê m ngặt Một thành viê n của thị trử ờng cho rằng hiện tử ợng

có nhiều hệ thống sổ sách trong các công ty là phổ biến

Nhu cầ u về vốn mạo hiểm Trong những năm gần đây, các công ty đã có thể

thu hút đử ợc các nguồn vốn với chi phí thấp từ các nguồn khác nhau, kể cả từ các công ty tài chính và các ngân hàng Các Quỹ đầu tử mạo hiểm đã phải cạnh tranh với các nguồn vốn khác Các giám đốc các công ty nhận vốn rất không muốn để cho các chuyê n gia quản lý vốn mạo hiểm tiếp cận các thông tin và thực hiện quyền kiểm soát Với các nguồn vốn khác nhau sẵn có để lựa chọn, các giám đốc

đã có đử ợc vị thế đàm phán đáng kể Một thành viê n thị trử ờng đã nhận định rằng

“các giám đốc chỉ nghe lời các chuyê n gia quản lý vốn mạo hiểm khi họ buộc phải nghe theo” Sau cuộc khủng hoảng tài chính, vị thế đàm phán của các chuyê n gia quản lý vốn mạo hiểm lớn đã tăng lê n nhiều

Cách thu hồi đầ u tử Hầu hết các khoản đầu tử đều đử ợc thu hồi thông qua

thị trử ờng chứ ng khoán chính, Sở giao dịch chứ ng khoán Thái Lan Một thị trử ờng phi tập trung dành cho các công ty vừa và nhỏ đã ra đời vào năm 1995