AN NINH CHÍNH TRỊ

- Về kỹ năng: có kỹ năng phân tích môi trường quốc tế hiện nay và cục diện an ninh, xác định các thách thức cụ thể về an ninh chính trị trong lĩnh vực công tác liên quan - Về tư tưởng:

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ KHU VỰC I

BÀI 7 VẤN ĐỀ AN NINH CHÍNH TRỊ TRONG

BỐI CẢNH THẾ GIỚI BIẾN ĐỔI

BÙI GIANG NAM GVC- Khoa Chính trị học

Email:buinam1972@gmail.com

A MỤC TIÊU

- Về kiến thức: Hiểu rõ khái niệm an ninh chính trị, nền tảng lập luận về các biến đổi và tính chất mới của bối cảnh thế giới và khu vực; Các thách thức về an ninh chính trị chủ yếu hiện nay; Các nguyên tắc và phương châm ứng phó của Việt Nam.

- Về kỹ năng: có kỹ năng phân tích môi trường quốc tế hiện nay

và cục diện an ninh, xác định các thách thức cụ thể về an ninh chính trị trong lĩnh vực công tác liên quan

- Về tư tưởng: Giúp người học nhận thức được vai trò của an ninh chính trị; có thái độ hợp tác, tích cực, sáng tạo trong xử lý các thách thức an ninh chính trị.

B.YÊU CẦU

- Nhớ những khái niệm, nội hàm cơ bản.

- Hiểu, phân tích, so sánh, đánh giá những nội dung trọng tâm.

- Nâng cao năng lực tư duy sáng tạo Vận dụng vào thực tiễn

cụ thể tại địa phương, đơn vị.

Kết cấu bài giảng

I CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ AN NINH CHÍNH TRỊ

1 Khái niệm về an ninh quốc gia

2 Quan niệm về an ninh quốc gia tại Việt Nam

3 An ninh chính trị trong hệ thống phân loại về an ninh quốc gia

II CÁC BIẾN ĐỔI CHỦ YẾU TRÊN THẾ GIỚI TỪ GÓC ĐỘ AN NINH CHÍNH TRỊ

1 Các biến đổi chính

2 Các tác động của những biến đổi

III NHỮNG VẤN ĐỀ AN NINH CHÍNH TRỊ CHỦ YẾU ĐẶT RA CHO VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG ỨNG PHÓ

1 Những vấn đề chung về chủ quyền quốc gia

2 Các vấn đề an ninh về tư tưởng chính trị

3 Các vấn đề an ninh về thể chế chính trị

4.Các kinh nghiệm ứng phó trên thế giới và Việt Nam

3

I CÁC VẤN ĐỀ LÝ LUẬN CHUNG VỀ AN NINH CHÍNH TRỊ

1 Khái niệm về an ninh quốc gia

Có nhiều cách tiếp cận khác nhau:

-Theo nghĩa hẹp:

+ Là khả năng kiểm soát biên giới quốc gia, giữ gìn sự thống nhất và toàn vẹn lãnh thổ, đảm bảo các quan hệ kinh tế hợp lý với các nước khác, bảo vệ bản sắc dân tộc và chế độ chính trị

+ Nhấn mạnh các thách thức là từ bên ngoài, nên nhiều nước theo quan niệm này, điển hình là Mỹ, cũng khu biệt khái niệm “an ninh quốc gia” với “an ninh nội địa”

Quan niệm này thường gắn an ninh quốc gia với quốc phòng và coi sức mạnh

quân sự là đặc trưng cốt lõi nhất, là nền tảng của an ninh quốc gia.

-Theo nghĩa rộng:

+ Coi an ninh có hai mặt không chỉ bao gồm việc không có các đe dọa thực tế

(khách quan) mà còn cả sự an tâm (chủ quan) rằng mình sẽ không bị tấn công hay

đe dọa, là “khả năng kiểm soát tình hình trong và ngoài nước và theo quan niệm chung của một cộng đồng nhất định, được cho là cần thiết để được hưởng sự tự quyết hoặc tự trị, thịnh vượng và đời sống tốt”

Đây là quan niệm rất rộng vì liên quan cả đến cảm nhận “an toàn” của cộng đồng không chỉ về các yếu tố lãnh thổ và chế độ chính trị, mà cả về giá trị văn hóa và lối sống, cũng như tiến bộ xã hội và thịnh vượng kinh tế

 Một số vấn đề đặt ra

- Quan niệm khác nhau giữa các quốc gia và chế độ chính trị

-Xuất hiện một số khác biệt về nhận thức về cùng một vấn đề:

+ An ninh quốc gia với mối quan hệ với quyền tự do công dân;

+ An ninh một quốc gia này lại ảnh hưởng đến quyền lợi của công dân và lợi ích quốc gia khác

+Tư tưởng, văn hóa liệu có là thách thức đối với ANQG…

-Vấn đề ANQG và an ninh con người ( Human Security) của UNDP 2012

-Quan niệm về các cấp độ chủ thể của an ninh:

+ An ninh con người (human security)

+ An ninh quốc gia (dân tộc- national security) Mối quan hệ giữa 3 cấp độ

+ An ninh toàn cầu (international security)

Trong đó, quan niệm chung coi an ninh quốc gia là trọng tâm

 Một cách khái quát nhất, các quan niệm về an ninh quốc gia đều chia sẻ hai yếu tố cơ bản là sử dụng quyền lực nhà nước trong việc đảm bảo tình trạng không bị các đe dọa đối với sự tồn vong của quốc gia và toàn bộ người dân trong quốc gia đó

5

Những thách thức đối với an ninh quốc gia theo nhận thức mới;

 Phân loại theo lĩnh vực: Quân sự - Kinh tế- Môi trường - Năng lượng - Xã hội-Chính trị, trong đó an ninh quân sự là trung tâm

Phân loại theo thời gian có hai loại là: An ninh truyền thống và An ninh phi truyền thống Thuật ngữ “An ninh phi truyền thống” là thuật ngữ mới, xuất hiện

từ sau khi kết thúc chiến tranh lạnh và với sự nổi lên của các mối đe dọa phi quân sự về an ninh quốc gia

Đặc điểm của an ninh phi truyền thống;

- phi quân sự (non military),

- có các tác nhân không phải là các nhà nước (Non state actor)

- xuyên quốc gia (Trans-national)

- Biến đổi khí hậu, buôn bán ma túy, thiếu hụt năng lượng, lương thực, dịch bệnh, tội phạm xuyên quốc gia, di dân v.v là các ví dụ điển hình về các thách thức an ninh mới này… Các vấn đề an ninh phi truyền thống có thể thuộc về rất nhiều các lĩnh vực như kinh tế, lương thực, sức khỏe, môi trường, con

người, cộng đồng và chính trị Danh sách các thác thức an ninh phi truyền

thống được liệt kê khá khác nhau tùy vào nhận thức của các quốc gia

2 Quan niệm về an ninh quốc gia tại Việt Nam

: “An ninh quốc gia là sự yên ổn về chính trị và trật tự xã hội trong phạm vi quản lý một Nhà nước, để đảm bảo chống xâm lược và chống mọi hành vi gây rối, phá hoại, lật đổ” (1977)

 Lần đầu được quy định trong Luật TCTA 1982

 “Là sự ổn định, phát triển bền vững của chế độ xã hội chủ nghĩa và Nhà

nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam, sự bất khả xâm phạm độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của Tổ quốc ” (Luật ANQG 2004) Như

vậy, quan niệm ANQG của Việt Nam theo nghĩa rộng, vừa có tính phổ biến, vừa có yếu tố đặc thù, dựa trên 3 yếu tố:

(i)Chế độ XHCN;

(ii)Lãnh thổ

(iii)Chủ quyền quốc gia

Tương ứng với 3 yếu tố trụ cột là 3 cơ quan chính chịu trách nhiệm: Bộ Công

an, Bộ Quốc phòng, Bộ Ngoại giao

“Hoạt động xâm phạm an ninh quốc gia là những hành vi xâm phạm chế độ chính trị, chế độ kinh tế, nền văn hoá, an ninh, quốc phòng, đối ngoại, độc lập, chủ quyền, thống nhất, toàn vẹn lãnh thổ của nước Cộng hoà xã hội chủ nghĩa Việt Nam.” (Điều 3 Luật ANQG 2004)

7

3 An ninh chính trị trong hệ thống phân loại về an ninh

quốc gia

 An ninh chính trị (ANCT) là một bộ phận quan trọng của an ninh quốc gia,

có nội dung chính là việc đảm bảo sự ổn định chính trị và trật tự xã hội, tức

đảm bảo hiệu quả và hiệu lực của quyền lực chính trị trong quốc gia đó

 Các nghiên cứu gần đây thường phân loại các thách thức về an ninh quốc gia thành ba nhóm chính, bao gồm:

(i) Chủ quyền lãnh thổ, bao gồm cả đất liền, không phận và hải phận

(ii) Thể chế chính trị, bao gồm cả chế độ chính trị (tức các nguyên tắc thiết kế chính trị căn bản) và các thiết chế chính trị cụ thể của chế độ đó

(iii)Tư tưởng chính trị, bao gồm cả hệ tư tưởng chính trị nền tảng cũng như các giá trị và chuẩn mực văn hóa chính trị

Lưu ý:

 Một số quốc gia không có khái niệm an ninh chính trị (ổn định chính trị)

Trong Luật An ninh quốc gia (2004) của Việt Nam không có khái niệm này

 Bộ Luật Hình sự của nước Cộng hòa XHCN Việt Nam 2015 (bổ sung 2017), chương XIII quy định Các tội xâm phạm An ninh quốc gia (từ điều 108 đến

122)

Ở Việt Nam, an ninh chính trị và an ninh quốc gia có điểm đồng nhất, đó là chủ quyền lãnh thổ Đây là thách thức an ninh truyền thống quan trọng nhất vì chính là đặc điểm cơ bản của một quốc gia dân tộc hiện đại, là đe dọa lớn nhất đến ổn định chính trị và độc lập dân tộc Nội dung này sẽ thuộc vào vấn

+ Các tổ chức chính trị-xã hội

II CÁC BIẾN ĐỔI CHỦ YẾU TRÊN THẾ GIỚI TỪ GÓC ĐỘ AN NINH CHÍNH TRỊ

1 Các biến đổi chính

1.1 Toàn cầu hóa và phân tán quyền lực

-(i) sự thay đổi cán cân quyền lực giữa các nhà nước-quốc gia với nhau;

-(ii) sự thay đổi cán cân quyền lực giữa các nhà nước (chính thức) với các tác

nhân phi nhà nước (Non-state actors);

-(iii) sự thay đổi quyền lực của từng nhà nước riêng rẽ.

Thay đổi cán cân quyền lực dẫn đến xung đột, va chạm Các nước lớn nhỏ đều phải điểu chỉnh chiến lược Hòa bình, hợp tác, hòa hoãn là xu thế, là yêu cầu đối với an ninh quốc gia mỗi nước, nhưng vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ xung đột

1.2 Nghèo đói, bất bình đẳng và khủng hoảng kinh tế

1.3 Sự thất bại của các Chính phủ và di dân toàn cầu

1.4 Sự trỗi dậy của tư tưởng dân túy, dân tộc cực đoan và cường quyền áp đặt 1.5 Các phát triển khoa học công nghệ mới

1.6 Biến đổi khí hậu và khai thác tài nguyên

Đặc điểm của các biến đổi: Toàn cầu hóa; Đa trung tâm, đa cực ;Tốc độ phản ứng nhanh và lĩnh vực tác động rộng: Không theo cơ chế mệnh lệnh, và khó dự đoán

2 Tác động đối với an ninh từ những biến đổi

a/ Tạo ra các thách thức mới về an ninh

+ Sự trỗi dậy của các tác nhân phi nhà nước:

Các nhóm khủng bố và tổ chức tội phạm + Nội chiến nhiều hơn ngoại xâm:

89/113 các cuộc chiến tranh từ 1990-2013 là các cuộc nội chiến + Cạnh tranh khốc liệt về tài nguyên: do biến đổi khí hậu và tăng trưởng kinh tế quá nóng, xuất hiện các căng thẳng trong cạnh tranh tài nguyên đặc biệt về nguồn nước, năng lượng và an ninh lương thực

+ Căng thẳng sắc tộc và tôn giáo:

Di dân từ các nhà nước thất bại, cũng như sự diễn biến bất thường của các căng thẳng giữa các phe phái trong Hồi giáo ở Trung Đông trong vấn

đề quan hệ với Mỹ và Phương Tây

+ Chiến tranh mạng (Cyber warfare):

Đây là hình thức chiến tranh mới, bao gồm cả các cuộc tấn công cũng như gián điệp mạng, có thể gây các tổn thất lớn trong nhiều lĩnh vực như tài chính, thương mại, giao thông, quân sự, chính trị v.v Chiến tranh mạng xóa nhòa khoảng cách quân sự và dân sự Mỗi máy tính cá nhân đều có thể là vũ

Xu hướng thách thức an ninh:

- Đe dọa An ninh phi truyền thống nổi trội: nổi bật là 9 nhóm thách thức an ninh: về tài chính, năng lượng, nguồn nước, lương thực, biến đổi khí hậu, dịch bệnh, chiến tranh mạng, tội phạm và khủng bố

- Đe dọa an ninh toàn cầu, không chỉ đối với quốc gia

- Có xu hướng mở rộng thêm các lĩnh vực mới

- Chuyển đổi giữa các nhóm: an ninh phi truyền thống sang truyền thống, nhà nước-phi nhà nước, quân sự- phi quân sự, không gian thật- không gian ảo,,,

b/Tạo ra các yêu cầu mới về tư duy và hành động ứng phó

- Các vấn đề an ninh chính trị, cần được nhìn nhận như một hệ thống phức hợp tự thích nghi (Complex adaptive system – CAS

-Tính phi tuyến, đa chiều, liên lĩnh vực, liên quốc gia của các

thách thức

- Nhấn mạnh sự mềm dẻo, linh hoạt trong ứng phó, trên cơ sở

tạo lập môi trường, tạo lập các cấu trúc hợp tác an ninh (security environment) hạn chế sự phát sinh các vấn đề và tạo thuận lợi

cho các hành động ứng phó khi có các thách thức mới nổi lên

- Cùng với sự thay đổi trong tư duy về an ninh quốc gia, các quốc

gia cũng đang có các thay đổi trong tổ chức cơ quan an ninh và cách thức phối hợp hoạt động của các cơ quan này trong ứng phó

với các thách thức an ninh mới.

13

III.NHỮNG VẤN ĐỀ AN NINH CHÍNH TRỊ CHỦ YẾU ĐẶT RA

CHO VIỆT NAM HIỆN NAY VÀ PHƯƠNG HƯỚNG ỨNG PHÓ

1 Các vấn đề chung về chủ quyền quốc gia

Một số nước có thể lợi dụng để gây sức ép, buộc Việt Nam phải chấp thuận các điều kiện do họ đặt ra như:

-Thay đổi Hệ thống chính trị, vai trò độc tôn lãnh đạo của đảng

-Xã hội hoá nhiều vai trò của Nhà nước,

-Cổ vũ tư tưởng đa nguyên, đa đảng, tự do tôn giáo, báo chí, nhân quyền…

- Đẩy mạnh tư nhân hoá kinh tế và chấp nhận nhiều nguyên tắc pháp lý xa lạ với bản chất của chế độ, gây bất lợi cho quốc phòng, an ninh của Việt Nam Thông qua các khoản vay, chương trình, dự án hợp tác giúp Việt Nam xây dựng pháp luật, đưa các tư tưởng, học thuyết, các giá trị của mình vào hệ

thống pháp luật Việt Nam mục tiêu cuối cùng là xóa bỏ sự lãnh đạo của Đảng, thay đổi chế độ xã hội chủ nghĩa ở Việt Nam

2 Các vấn đề an ninh về tư tưởng chính trị

Chế độ kiểm duyệt được bản thân các nước phát triển áp dụng Tuy nhiên, lợi dụng tự do, nhân quyền, nhiều nước vẫn coi đây là quân bài mang tính mặc cả trong quan hệ quốc tế

a/ Các vấn đề liên quan đến hệ tư tưởng

- Áp dụng diễn biến hòa bình, chậm-chắc

- Áp đặt hệ giá trị đa nguyên, đa đảng, xã hội dân sự, phi chính trị hóa quân đội, tam quyền phân lập, phủ định kinh tế thị trường định hướng XHCN…

- Xuyên tạc chủ nghĩa Mác, tư tưởng Hồ Chí Minh Phủ nhận ý thức hệ

- An ninh tư tưởng có 5 điểm lưu ý;

c/ Các vấn đề về văn hóa, tôn giáo và dân tộc

- Xâm lấn về văn hóa, biên giới mềm, quyền lực mềm

- Cổ vũ lối sống thực dụng, ích kỷ, đẩy cái tôi đến “thái cực” dưới

vỏ bọc “giá trị hiện đại và toàn cầu”.

- Chia rẽ dân tộc, tôn giáo, vùng miền mang tính truyền thống, lịch sử…

- Lôi kéo, tài trợ du học để truyền bá hệ giá trị, tư tưởng

- Tăng cường phá hoại trên không gian mạng có trọng tâm, trọng điểm, với quy mô, cường độ ngày càng lớn

19

- Các hoạt động bạo loạn lật đổ do một số nhóm người Việt với sự hậu thuẫn

từ các thế lực thù địch

- Các nghiên cứu gần đây của Việt Nam cũng đã chỉ ra “Công nghệ lật đổ”, với kịch bản gồm :

(i) Hình thành lực lượng đối lập sẵn sàng cho cuộc bầu cử

(ii) Đẩy mạnh truyền thông kích động trong bầu cử

(iii) Tẩy chay hoặc không công nhận kết quả bầu cử nếu phe đối lập không

chiến thắng

(iv) Tổ chức các đám đông với tư cách “người dân” xuống đường đấu tranh, cùng với truyền thông, nhất là từ mạng xã hội để gây ra bạo lực đường phố,

“cách mạng đường phố”

(v) Can thiệp từ bên ngoài với danh nghĩa “ủng hộ những chiến sĩ đấu tranh vì dân chủ” vì “có gian lận bầu cử”.

(vi) Công nhận chính phủ mới của phe đối lập

Như vậy có thể thấy mấy đặc điểm nổi bật của công nghệ lật đổ này là :

- Vai trò quan trọng của truyền thông

- Vai trò của các Tổ chức phi chính phủ trong chuẩn bị lực lượng

- Vai trò của giới trẻ như lực lượng xung kích chủ chốt

- Tận dụng mâu thuẫn nội tại trong xã hội, và các tình huống chính trị, điểm nóng xã hội làm ngòi nổ cho bạo loạn lật đổ các thể chế

b/ Các vấn đề về các tổ chức chính trị - xã hội

- Phát triển các tổ chức chính trị dưới hình thức tổ chức dân sự

- Công đoàn độc lập và các hội nghề nghiệp độc lập (Báo chí, văn nghệ)

- Thành lập các tổ chức mang tính đảng chính trị; Tác động đến các lực lượng vũ trang công an, quân đội trung lập và các tổ

chức chính trị-xã hội - Làm mất hiệu lực của quyền lực nhà nước

- Kích động gây khó khăn cho việc triển khai các chính sách quốc gia

- Phát triển các tổ chức chính trị dưới hình thức tổ chức dân sự

23

4 Các kinh nghiệm ứng phó trên thế giới và Việt Nam

(i) Kiểm soát bằng cấp phép quảng cáo

(iii) Nguồn tin cho các phương tiện thông tin đại chúng:

(iv) Phản ứng tiêu cực:

(v) Gán nhãn “cực đoan”, phản động…

(vi) Tổ chức chiến dịch tuyên truyền

25

b/ Việt Nam

(i) Giữ vững các nguyên tắc cốt lõi: Không chấp nhận đa nguyên

đa đảng; Hòa nhập không hòa tan

(ii) Thống nhất về quan điểm chỉ đạo chung: đảm bảo an ninh về

tư tưởng và thể chế chính trị phải là nhiệm vụ cấp bách và

thường xuyên của toàn bộ hệ thống dưới sự lãnh đạo của Đảng với lực lượng Công an Nhân dân là nòng cốt.

(iii) Nhấn mạnh phương châm ứng phó: theo đó lấy giữ vững bên trong là chính, lấy “Xây” là chính; Tiến hành đồng bộ cả về địa

bàn và lĩnh vực Kết hợp chặt chẽ với các thách thức khác, các nguy cơ khác như bốn nguy cơ chính đa được chỉ ra

(iv) Linh hoạt và sáng tạo trong sử dụng các hình thức tiến hành: kết hợp phòng ngừa với chủ động tiến công

(v) Tập trung vào 6 nhóm giải pháp chính: Kinh tế, chính trị, tư tưởng- văn hóa, tôn giáo- dân tộc, quốc phòng –an ninh, đối

ngoại.