Cơ chế pháp lý đảm bảo an ninh chính trị của ASEAN thời kỳ sau chiến tranh lạnh

Trước sự p hất triển củ a pliong trào giải phóng dân tộc ờ các nước Đ ông nhận thức rõ vận dề an ninh và phát triển là hài vấn đề vô cùng qu an trọng và có liên quan chật chẽ với nhau, n

ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI

PHẠM T H Ị T H U HUYỀN

THỜI KỲ SAU CHIẾN TRANH LẠNH

MỤC LỤC

Trang

C h ư ơng I K hái q u ãí cơ c h ế p h áp lý đảiii b ảo an ninh ch ín h trị của A SE A N 6

íliòi kỳ sau chiến tran h lạniì

ĩ C ằi c h ế pháp lý đảm hảo an ninh chính trị củ a ÀSEANíhờỉ kỳ chiến tranh lạnh 6

II C ơ c h ế pháp lý đám bảo iì!i ninh chính trị củ a ASEAN sau elìiến tranh lạnh 16III Q uan hệ Viặl Narn - ASEAN (rong lĩnh vực an ninh chính trị 26

C hương II Nội d u n g cơ c h ế pháp ỉý đảm bảo an ninh ch ín h trị của A SE A N 33

thời kỳ SỈIII chiến tranh ỉạuh

1.11 N guyên tắc tôn trọng dộc lập, chủ quyền, thống nhất và toàn ven lãnh 33thổ, bản sắc đAn !ộc của cnc quốc gia

1.3 N guyên tắc quyền của các quốc gia được tồn tại mà k h ô n g có sự ỉậL 38

đổ hoặc áp bức íừ bồn ngoài, không can thiệp vào cô n g việc nội b ộ của

mình

ĩ.4 Nguyên tắc íĩiảì quyết các bất đ ồ n g các Imnh ch ấp bằng biện pháp 42

ho à bình

1.5.N guyên !ẳc khước tír đc doạ dùng vũ lực lioặe sử cỉụng vũ lực 45

lĩ Hình ill ức lu chức dám báo an ninh chính trị của ASEÀN 55

ÏI.2 Á SEM 59

Cliưưng I I I Triển vong và giải pháp nâng cao cơ ch ế đám bảo 67

Association o f Southeast Asia nationsHiộp hội eae quốc gia Đ ông N am Á Asian- European M eeting

Hội nçhj Á-ÂuA.SHAN Standing Committee

Uỷ ban il nrờng trực ASEANJoint Ministerial M eeting

I lội Híĩlvị liền Bộ trưởngPosl Ministerial ConferenceMội nghị sau hội nghị Bộ trưởngSoulheasì Asia N uclear W eapons Free Z oneKhu vực D ông Nam Á k hông Gổ vũ k h í hạt nhânSenior ix o m o m ic Officials M eeting

( 'uộc họp các quan chức cao cấpSoutheast Asia Treaty Organization

T ể chức quân sự Đ ông N am ÁZone o f Pence, Feeclom and NeutralityKhu vực I »oà bình, tự do trung lập

Lời m ở đ ầ u

T ín h c ấ p ílỉiế t, p h ạ m vi n g h iê n cứ u c ủ a đ ề tà i

H iệp hội các quốc gia Đ ông Nam Á { T he A ssociation o f Sotrtheasí

A sian N ations -À SEA N ) được thành lập vào ngày 8/8/1967 ASEAN ngày

nay là inộl lổ chức bao gồm cắc nước Đ ồng N am Á có vị trí chiến lược

quan trọng đối với C hâu Á và trên Ihế giới Đ ông N am Á nằm giữa T rung

Q uốc, Ấ n Độ và ỉ rên con đường qua lại giữa Ấn Đ ộ Đ ương và Thái' Bình

Dương, cho nên lừ lâu khu vực này luôn g iữ vai trò hết sức quan trọng

trong hoạt đông thương mại Đ ổng- Tây, v d i tẩm qu an trọng này, Đ ông

Nam Á luôn chịu ảnh hưởng của các nước lớn đẫn đến tình trạng không ổn

đ ịnh do sự tranh chấp giữa các lực lượng trong và ngoài khu vực V ì vậy

vấn đề an ninh luôn luôn dặt ra dồi hỏi các nước ASEAN piiẫi hợp lác,

cù n g nhau giãi q u y ết và xây dựng m ột m ôi trưòng ổn định đ ể phật h iển,

- Đề tài ìihằin m ục đích nghiên cứu cơ c h ế pháp ỉỷ của ÀSEAN (rong lĩnh vực an ninh chính trị

Chiển tranh lạnh kết thục, sự cải thiện trong mối quan lìệ giữa Gấc

cường q uốc và XII thế hoà hoãn giữa các nước Đ ống N am Á đã ỉàm giảm

dân mối quan hệ căng thẳng, đối đầu lio n g khu vực này V iệc duy trì mỏi

trường hoà bình, £in niĩth trong khu vực để tập trung phát triển đã trở thành

nhu cầu cấp lỉũếí cua các quốc gia trong khu vực Đ ô n g N am Á Điều này

đã tác động sâu sắc đến bầu không khí chính trị củ a tổ chức ASEA N T ình

hình này dồi hỏi các thành viên ASEAN phải có những đường lối, chính

sách dể diun hao môi trường an ninh, hoà bình, ổn định và tạó điều kiện

phát triển kỉnh tế Trong bối cảnh dó, cơ c h ế pháp lý dam bảo an ninh

ASEAN d ó n g một vai trò ngày càng quan trọng t r o n g việc ihực hiện các

m ục liêu của lổ chức này

I

Xuft't phát từ nh ữ n g yêu cầu này, n g h iên cứ u về c ơ c h ế p h áp lý đảm

bảo an n inh ch ín h trị e ủ a A SEA N là m ộ t đ ò i hỏi c ấ p b ách đ a n g được đ ặl ra

tro n g việc (Jam b ảo h o à b ìn h , ổn đ ịn h và phát triển ở k h u vực Đ ô n g N am Á

X em xél c ư c h ế p h áp iý đảm bảo an ninh A S E A N sẽ ch o phép hiểu

được m ục đích, n g u y ên tắc và nội d u n g hợp tác c ủ a tổ chứ c này C ơ c h ế

pháp lý là nlìíln tố đ ịn h hư ớ ng và là tập hợp các n g u y ên tắc cơ bản diều

ch ỉn h sự phát u iể n c ủ a c ác m ối q u an hệ giữ a c á c thành viên tro n g tổ chức

A SEA N , hoại d ộ n g với tôn chỉ c h u n g nhằm đ ả m b ảo h o à b in h , ổn định và

p h á t triển ở D ô n g N am Á

- Đề lài c ổ g iá trị thực tiễn c l ố i với h o à b ìn h , ổ n định và phát triển

c ú a A SEA N , tro n g đ ổ có V iệ t N am

Sau hoìi b a th ập kỷ tồn tại và p h á t triển , A S E A N đ ã k h ô n g ngừ ng

củng c ố và lãng cư ờng sức m ạn h cả b ên tro n g tổ chứ c c ũ n g n h ư m è rộng

q u án hệ vói bên ngoài Sự k iện V iệt N am g ia n h ập vào A S E A N năm 1995,

tiếp đ ó là Lao và M y an m a nãm 1997 và cuối c ù n g là C a m p u e h ia n ăm 1999

đã biến A SE A N th àn h m ộ t tổ chức khu vực b ao g ồ m eả 10 nước Đ ông

N am Á c ó c h ế đ ộ ch ín h trị- xã h ội k h á c nhau, Đ ầy í à m ộ t sự k iện chư a

từng bao g iờ có Irong lịch sử Đ ô n g N atn Á Bên cạn h đ ó , sá n g kiến và

thành c ô n g của A S E A N q u a D iễn đ àn an n inh k h u vực A R F và H ội nghị

thượng dinh Ắ -Ẫ u ( A SE M ) d ã k h ẳ n g đ ịn h bước tiến vượt b ậ c c ủ a A SE A N

trong khu vực C h âu Á - Thái Bình D ương và trên th ế giới C ác q u ố c gỉa

Đ ông Nam Á đ ả vượt q u a thời kỳ đối đầu để đi vào thời k ỳ m ới, c h u n g

sống hoà b ì n h , hữu nghị và hợp lác Đ ây c h ín h là ch ìa k h ớ ặ c h o sự lìoà

hợp, hoà bình ỏ kh u vực Đ ông N am Á

T uy n h iê n , khái niêm an ninh dược hiểu rất rộng, b ao gồm an ninh

m ôi trườn í;, un ni Jill kinh tế, an n in h ch ín h Irị, xa hội T ro n g phạm vi

nghiên cứu chỉ xin đề Gập vấn đề an ninli chính trị với để tài : ”Cơ c h ế

p h áp lý đảm bảo an ninh chính trị cửa A SEA N thời kỵ sau chiến tranh

lạnh"

Giới hạn về m ặt thời gian c ủ a đế tằi đ ã lấy việc chấm dứt chiến tranh

lạnh làm m ốc mỏ' đẩu Có sự lựa chọn nằy Ví đây là m ột bước ngoặl CỈUÌ

lịch sử dã dẫn lới sự thay đổi troiỊg cơ c h ế pháp lý đảm bảo an ninh elìínli

trị của Hiệp hội các quốc gia Đ ông N am Á (A SEA N )

- Đề tỉĩi góp ph ần tìm hiểu việc tạo lập khuôn khổ pháp lý cho sự phát triển bền vững của các quốc g ia ở Đ ông N am Á

Cơ c h ế ph áp ỉý đảtn bảo an ninh chính trị ASEA N chịu lác động của

những yếu lố khách quan và chủ quan như yếu tố lịch sử, dân tộc, c h ế độ

chính u L.eúíi khu vực Đ iều này dã tạo nên m ột con đường của ASEAN,

một bản sắc phái triển kiểu Đ ông N am Á V iệc n g h iên cứu cơ c h ế pháp lý

ở lĩnh vực an ninh của ASEA N lrong lịch sử và hiện tại sẽ giúp chúng (a

hiểu thực ch rú về con đường này Để từ đó góp phần điều chỉnh cợ c h ế

nhằm nâng cao hiệu q u ả hơn nữa hoạt dộng c u a tể chức và duy trĩ những

giá trị khu vực

T ín h h ìn li Iighỉên cứ u và n g u ổ n tài liệu

Các vấn dề vể ASEA N luôn !à những đễ lài thu hút được sự quan

tâm của các nhà nghiên cứu, Đ ặc biệt trong vài tiătĩì gần đây ờ nước ta việc

nghiên cứu về ASEAN đã phát triển tương đối m ạnh m ẽ N hiều cồng trình

nghiên cứu VC ASEA N trên các khía cạnh: sự hình thành và phííl triển của

ASEA N, các mối quan hệ quốc tế, diễn biến của cuộc khủng hoảng kinh

tế dã được xu01 báu

M ặc dù ASGAN, luôn được chú ý nhưng vẫn chưa có cống trình nào

nghiên cứu (irìy đủ về : C ơ c h ế pháp lý đảm bảo an ninh cliính trị của

3

A SEA N sau ch ien tranh lạnh N hững cơng trình n g h iên cứu khái q uát cao

iM lại khơng cổ diều kiệtì chuyên sầu , những cồng trĩnh chuyễn sâu thì lại chủ yếu đi vào m ột m ảng quan h ệ hay m ộ t lĩnh vực hoạt đ ộ n g nhất định trọig m ột khoảng íhồi gian n à ị đĩ.T uy nhiến, nhữ ng cồng trình nghiền cứu trên íầ n g u ln tẳi liệu quỵ báu để người viết tham kh ảo ph ụ c vụ cho đề tài này

N hững n g ụ ề n tài liệu quaii trọng đ.ựợe sử d ụ n g trọng ỉuận án gom :

• Các H iệp 'định, T uyên hổ và V ăn k iện cử a Hội TỊghị TỊiựỢixg đinh

A SEẠ N , Hội nghị Bộ trựởng À SEA N

• Các tài liệu của Bộ N goại giao, sách thạnl kh ảo chuyện đề ẠSEA N ciiạ

N hà x ụ ất ban C hiiỵh trị Q u ếe gia, N hà xuất bản K hoạ học x ậ hội, N hà xuất bản giáp cỉục và Viện nglxiên cứu Đỡíig N am Á,

« C ậe bài plrAn ÍÍGÍ1V bình ỉuậii tiên báo, tạp chí, đặc b iệt là Tạp c b ln g fiiê u cửu quốc tế /T ặ p chí Dơiïg N ám Ắ, Tạp c h í V iệt NaiĩỊ- Đ ộng N atn Ậ íigạý nay, Tằi {(êii lhüin khảo clậe b i ệ t

Cĩ thể ch ỉ rạ rỉìơt số sách chuyên kh ảo như safeh Hội thẳọ về

"A SẼA N hồirV iiay và ngày m ai" cua Ỹ ỉện nghiên cửu Đ ổng N ám Ấ; cuốn

"Xây đựng các q u ổ e gia Đ ộng H am Ắ p h ất triển đồng dëu v à,b ến vững" của T rung tâm kh ĩ a hộc bội vặ nh ân văn qũỐG gia;, "Tầm nhìn Ạ SEẬ N 2Ớ20" Qồa Văn pỉĩịhg C hính phủ

P líu ơ n g p h á p n g h iên cứu

Cơ c h ế plĩếíp ỉỵ đảm bảo an ninh chính tri của A S E A N i\Wi kỵ san chiên tranh Lạnh iằ m ột để tài phức tạp k hổng c h ỉ trên phương diện lỷ luận

mà eẳ trên í hực lể.: Tiití hiểu vấn đễ này, bước đẩu tơi xỉn xem x ét và giầi

quyết các kliía cạnh sau: Trên cơ sở phân lích, đán h giá, đối chiếu so sánh với tiurc trang tổn tai dể làm sổng tỏ vấn đề và xin đề xuất những ý kiên

g óp phầri xác (lịnh cơ c h ế pháp ỉý đẵm bảo an ninh ASEAN phái huy được hiệu lực tôì hơn trong thực tiễn Do đó, đề tài phải nghiên cứu từ iý luận để phục vụ thực tỉỗn và xuất ph áp tờ thực tiễn đ ể làm sáng tỏ lỷ luận

Cư sở lý luận và phương pháp luận của việc nghiên cứu đề tài là phép

d uy vật biện chứng và phép duy vật lịch sử từ đó tổng hợp nhằm rút rá những kết luận cần ihiếl Các phương pháp n ghiên cứu cụ th ể là: lịch sử,thống kê, tổng hợp, phân tích* so sánh với thựe tể,

N hững phượng phốp này giúp ch ú n g ta nhận thức được nguổn gốc cấc sự kiến, tính chất và đặc điểm của m ối qu an hệ củạ từng thời kỳ để thây rổ cơ c h ế pháp lý đảm bảo ail ninh ASEAN

C ấ u t r ú c c ủ a lu ậ n Văn:

Chương I Khái q u ái C0 c h ế pháp lý đảm bảo an n inh chính trị của ASEAN

thời kỳ sau chiến tran h lạnh

Ciuroìig 2 Nội d u n g c ơ e h ế pháp iý đằm bảo an ninh chính il'ị ASEAN

thời kỳ sau chiến tranh lạnh

Chương 3 G iải pháp nâng cao cơ c h ế pháp lý đảm bảo an ninh chính trị

eủ a ASEAN

5

CHƯƠNG I

KHÁI QUÁT C ơ CHẾ PHÁP LÝ BẢO ĐẢM AN NINH CHÍNH TRỊ CỦA ASEAN

THỜI KỲ SAU CHIẾN TRANH LẠNH,

I C ư c h ế pháp lý b ả o đảm an ninh chính trị c ủ a A SEA N

thòi kỳ chỉến tra n h lạnh,

V ào thập kỷ 50-60, sự dối đẩu giữa chủ nghĩa xã hội và chủ n g h ĩa tư bản, giữa phợng trào giải phóng dân tộc và chủ nghĩa đ ế quốc llĩực dân càng trở nẽn gaý gắt T ính lưỡng cực c ủ a thời k ỳ chiến tranh lạnh đ ã dẫn tới tìn h -trạng đối dầu ồ nhiều khu vực, trong dó có Đ ông N am Á Tác động của chiến Iran lì lạnh Jam cho Đ ô n g N am Á bị ch ia thành hai nhóm nước: nhóm đi theo hướng xẵ hội c h ả n g h ĩa và n h ó m n ư ớ c đi theo con đường tư bản chủ nghĩa ( M yanm a tuyên b ố dứng trung ỉập với hai nhóm ntrớc trên) Trước sự p hất triển củ a pliong trào giải phóng dân tộc ờ các nước Đ ông

nhận thức rõ vận dề an ninh và phát triển là hài vấn đề vô cùng qu an trọng

và có liên quan chật chẽ với nhau, nên họ dự định thiết lập m ột tổ chứ c để bảo vệ lợi ích ciân tộc trong việc xay dựng nền độc lập vể chính trị và kinh

tế của m ình

Tổ chức dầu tiên là H iệp hội Đ ông Nam Á (ÀSA) do ba nước

M alaysia, Philippin và Thái Lan sáng lập vào tháng 7/1961 Tổ chức này

đã nhanh ch ó n g tan rã đo không vượt qua được mâu thuẫn về lợi ích dân tộc T iếp sau A SA , m ột tổ chức khu vực m ới được tliành lập vào tháng 8/1963, gồm M alaysia, Philippin và Indonesia g ọ i tắt là M APH IL1ND O Nhưng lổ chức này cũng khống tồn tại được lâu do sự bất đổng của các

nước về vấn dề chủ quyển dối với lãnh thổ C hính những m âu thuẫn trong

nội bộ các nước Ihỉinh viên d ã làm ch o 'các tổ chức khu vực này ían vỡ N hư vậy> ở Đ ô n u N am Á chưa hình thành được m ội cơ c h ế để g iữ gìn Ivoh bình

T uyên bổ Bangkok 1967 đã nêu lèn m ục tiêu của A SEA N là:

J “ Thúc (lẩy sự tăng trưởng lành tế, tiến bộ xã hội và phát triển văn hoủ trong khu vực thông qua các nồ lực chung trên tinh thần hình đẳng và hỢỊ7 tác nhầm tâng cưởng cơ sở cho mội cộng đống

các quốc gia Đông Nơm Á koà bình vồ thịnh vượng

2. Thức dẩy hoâ binh và ổn đinh khu vực bằng việc tôn trọng công

Ịỷ vồ luật pháp trong quan hệ giữa các quốc gia trong vùng, tuân thủ rác nguyên (ắc của Hiến Chương Liên Hợp Quốc.

3 Thúc dẩy sự hợp tác tích cực và giúp đỡ lẩn nhau trong các vấn (ỉé ựùỉĩíị íỊĩum tâm trong các ỉĩnh vực kinh tế, vân ỉĩtìá xã hội, khoa ỈÌỌC kỹ thuật và hành chính.

7

4 Giúp đỡ lẫn nhâu dưới hình thứơ ẩàọ tạờ và cung cấp các phương tiện nghiên cứu trạng các ữnh vực giáo dục, chuyển mồn, kỹ thuật

và hành chinh ” ( Điều 2 Tuyên B ố Bangkok 1967),

T uyên b ố B angkok 19.67 iằ vần bẳn pháp lý thể hiện quyết tâm của ç:aç q u ơ ç g ia ỏ 'Đ ố n g N am Á trong v iệ t gáỉih vấc trệch nhiệm cựa cỊân tơc cũng nhu' củ a khu vực.Tuy nhiên, Tiiyêư b ế B atigkưk ẹhỉ nhấn m ạnh về hợp tác kinh tể x ắ hội m à khống nhấn'm ạnh; về họp im an iìinb Ghính tiị

N hưng thực tế cho ttìấỵ hợp tắc an ninh chính tri là vấn đề cố t lồi và nền tảng CO' bản nhất, đ ắ ngân chặn "ảnh hưởng cưa phong trào cộng san" và sức ép quần sự cỏ ạ M ỹ Hồi! cảnh ra đội của A SEA N đã làm cho việc lựa ehọn m ực lieu QƠng khai của no phải tránh đ ể du’ luận khu vợẹ v à th ể giĩi coi nọ ohự m ột khấi liên m ình quân sự kiểu như SEATỌ M ục đích eh'frih trị củ a việc th ạ n h lập A SEA N thực tế đ ẫ dươG Bộ truử ng lỊgpại giaợ

In d o n esia liều rọ: “ Cĩ, thể thấy ASEA N pháiỊ áĩìh ý ch í ehỵnh trị đang phất triển ệủ;ạ cấc nựớc trbng khu vực m uốn đầm nỉìiộm tương lai củ á míiìh,

m ụếỉi giải q u y ết cae vấn đề liên quan đến sự p h á t triển ,ổn cỵinh và an iijfïh eỉm mỊíiỉi cùng: với i il mil và lịgăn eận lchộrtg để k h ụ ; vực OỦ inlnh l a dấu trường Vil cl ối tu'ọig eỏa euộẹ tranh ehấp va íỉếp độ ç u a cäc Xüng độỊ giuil

N gaÿ (rong Cỡ c h ế lioạl động c ủ a ASEAN; người ta cung ỉứu lâm klii ÄSHAN tẩy hội nghị Ngoại trưởng hàng n lrđ làm cơ quán tẵiili đạo eấp cao ẽttầ minh, Điều ritiỹ cho thấy vấn đ ầ quaìi tầm liăng đẫu của tổ ehiïc !ă sự hợp tac v ềt-h ín h Ịrịy án ninh trưởe bĩếo ề ệ n g eủâ íhM cuộc;

Sự rí) tiịĩ CHI« A SEA N là bựộc, cỉầu hình thành raơt C 0 e h ế d ìụ n g dể đấiĩĩ hảo im ninh chíiìh tri cỵia cae qưộc gia ở Đ ồng Náill Ắ M ục liêu và

1 ASIÜÀ.N itìtili iliíinli phỉi'1 l.rtĩii và lii.cn wong- Viện (|uan líệ qtluc lố

nội clung a u t T uyên b ố thành lập ASEA N là m ứt H iệp ước cỏ tính chất pháp ỉý rànỉỊ buộc các nước thành viên thaiĩì gia ký kết Cầc nước thành viên của A SEA N dã sớm quan tâm đến việc tun cách đuy tiì hòa bình và ổn định ở khu vực nhằm thực hiện quyết tâm bảo đảm sự ổ n đ ịnh và an ninh của m ình, ngăn chặn sự can thiệp từ bên ngoàỉ dưới b ất cứ hình thức nào hoặc biểu hiện nào nhằm giữ giỉì độc lộp, chủ quyền, toàn vẹn lãnh thổ và bản sắc dân tỘG của m ình, phù hợp với những ý tưởng và nguyện vọng của các nước (hành viên ASEAN,

N hững nãni đầu mới thành lộp, ASEA N đã chủ trường giải quyết

m âu thuẫn và x ung đ ột bằn g biện pháp thương lượng, xây đụng lòng tin, lạo m ôi Irưòììíĩ ổn định để hợp tác và phát triển

N ăm 1971, ASEAN đ ã đưa ra đề nghị xây dựng Đ ông Nam Á thành mộ! khu vực hoà bình, tự do và trung lập bằng m ột bân Tuyên bố

K uala L um pur( Z Q PFA N = Z one o f Peace, Freedom and N eutrality) M ục đích ASEA N dưa ta tư tiïGfng Z Ö PFA N ỉà nhằm trung lập hoá Đ ổng Nam

Á C ác nước thành viên ASEAN quyết tâm đảm b ảo việc eông nhận và tởn trọng Đ ông Nam Á như là một khu vực hòa bình, tự đ o và trung lập, không

có sự can thiệp dưới bất cứ hình thức và phương cách nào củ a các nước ngoài khu vực Z O P F AN 1971 đã đánh dâu sự chuyển biến quan trọng về

tư tưởng trong hợp lác chính trị, an nính của các nước thành viên ASEAN,

từ ch ỗ né tránh chuyển sàng cô n g khai bày tỏ tư tưởng chính trị để không

bị M ỹ lôi kéo vào chiến trành à Đ ông Dương và nliü'rtg tjranh giành lợi ích của các nước ngoiM khu vực Đ ây là m ột tư tưởng khá tiến bộ, thể hiện tính độc lập lự chủ của ASEAN trong việc đảm bảo sự ổn định cho các nước này T uyên bố này về hình thức đã tạo ra một sự thay dổi trong chính sách dối ngoại cúii A SIiA N

9

Näm 1975, cuộc chiến tranh xâm lược của M ỹ ở Đ ông D ương bị ỉhấl bại hoàn toàn đã làm biến dổi cục điện trong khu vực Đ ông Nam Á có lợi cho phong trào giải phóng dân tộc T hắng lợi của cách m ạng ở Đ ô n g Dương là í lộng lực và điều kiện thuận lợi thức đẩy sự phát triển c á c quan ỉrệ hữu nghị tro n g vùng N gay 13-15/5/1975, T hổng cáo của Hội nghị ngoại trưởng ASBAN ián th ứ 8 tại K uaỉa L um pur khẳng định; " chưa bao giờ trong lịch sử các dân tộc Đông Nam Á lại có thời cơ thuận lợi như hiện nay đ ể xà y dựng nền hoà bình mới, thoát khỏi sự thống trị và ảnh hưởng

của nước Ỉìgoàỉ, (rơng đó các nước trong khu vực có th ể hợp tác vôi nhan

vì m ục đích chung"2. Hội nghị đã hoan nghênh việc kết thúc ch iến tranh ở

Đ ông D ưong, tuyên b ố sẵn sàng thiết lập sự hợp tác khu vực và qu an hệ hữu nghị vứi các nước Đ ông Dương

T rong thời gian này, ihấng Lợi củ a cuộc k háng chiến ch ố n g M ỹ cứu nước cua nhân dân V iệt Nam đa tác độn g m ạnh đ ển cơ c h ế ãn ninh ở Đ ông

N am Á buộc T ổ n g T hống M ỹ G iéron Pho tuyên b ố "học th u y ết T hai Bình Dường" của M ỹ gồm 6 điểm , trong đó có điểm từ bỏ bằò hộ an ninh với các nước A SEA N Mỹ buộc phải cắl giảm chi p h í và thu hẹp trách nhiệm

vồ cjuAn sự dối vói ĨI1ỘI số nước Đ ông Nam Á

T rong bối cảnh đó, an ninh chính trị vẫn là vấn đ ề q ụ an tâm của

A SEA N nhằm lạọ m ột môi trưỜẳìg ổn định cho phát triển kinh tế- xã hội

V ấn đề bảo đảm an ninh khu vực và hợp tác c h ín h trị vẫn được đ ặ t lèn trên hàng đẩu, Các thanh viên ASEAN nhận thức được việc cần thỉểt phải chấn chỉnh tổ chức của m ình, lằm cho nó năng động và phát triển hơn Đ ể làm được diều này, việc đầu tiên là các nược ASEAN phải nhanh ch ó n g đ ể dưa

ra những nguyên (ắc và biện pháp mới trong cơ c h ế an ninh củ a m ìn h , Trên

J Thởiig cá o cú:i I ỉm n a h t Njioai (rường A SEAN lán thứ 8

tin h thẩn dó, iháng 2/1976, Hội nghị Thượng đỉnh iần thứ nhất của ASEAN

đã được liến hành tại Baỉi Đ ây là sự ghi nhận có ý nghĩa vể m ặt pháp lý việc hợp tác chính trị ở cấp eaọ nhất trong nội bộ A SEA N giữa các quốc

g ia tro n g khu vực Tại hội nghị» các n h à lãnh đạo cấp cao A SEA N đ ã nghe bản báo cáo chi iiết về tình hỉnh Đ ổng Dượng và ihảo luận chính sách của

A SEA N dối với các nưốc Đ ông Dương, các thành viên ASEAN đ ã thông

q u a những văn kiện quan trọng, đó ỉà “T uyên b ố Hoà hợp A SEA N ” và

“ H iệp ước T hân thiện và Hợp tác Đ ồng N am Á ”( T reaty o f A m ity and

C ooperation in Southeast Asia),

T rong T uyên bô H óà hợp A SEA N , các nước thành viên ASEAN kỉìẳng định m ội trong những m ục tiêu quan trọ n g là củng c ố đoàn kết vể

ch ín h trị, eimi» phối hợp thống n h ất quan điểm và hành động Các nhà lãnh

đ ạo củ a AvSLìAN Ihừa nhận rằng ASEAN cần cù n g lồn lại h o à bình với các nước Việl N am , Lào và C am puchia T uyên b ố H oà hợp A SEA N đậ hhấn

m ạnh m ục tiêu vit nguyên tắc duy trì ổn định ò mồi nước thành viện

A SEA N , coi lió !à đóng góp lích cực cho hoà bình và an ninh quốc tế, làm tăn g sức m ạnh quốc gia và sức m ạnh của ASEAN, T uyên b ố H ớằ hợp

A SEA N nêu 10:" Sự ẩn định của mỗi nước thành viên ASEAN tà đống gốp căn bẩn cho họố bỉnh và ăn ninh quốc tế Môi nước thành viên kiên qíiỳết

h ạ i bỏ nhữiHỊ mối đe đơạ ỉật đ ổ lấm mất ổn định ỉiong nước mình, do vậy

mà tăng nfử m > sứt' bật quốc giờ vâ sức bật ASEAN".

H iệp ước Thân thiện và Hợp tác Đ ông N am Á gọi tắt là Hiệp ước Bali gồm 5 cluíoìií’ với 20 điều

Tạ ị Điểu í, Hiệp ướe khẳng định: “M ục đích của Hiệp ước nấy !à thúc đẩy Ìì()à hìỉilì vĩnh viễn, sự thân thiện và họp lác lâu bền giữa nhân dân cấc hên tham ị>ỉa Hiệp ước, gập phần vào sức mạnh, tình đọàn kết vỗ quan hệ chật ch è hơn”.

T rung H iệp ưởe này, việc hợp lác đa phương hoặc song phương củ a các thanh viên ASEA N dưa trên những nguyẽn tắc cơ bản chỉ đạo trong,

qu an hệ các Iiưởc tham gia hiệp ước; "Cùng tôn trọng độc lập, chủ quyền, toàn vẹn kinh th ổ và bản sắc dân tộc của tất cả các quốc gia; quyền của quốc ỳ a (lược tồn íợi mà không có sự cơn thiệp , lật đ ổ họặc áp bức từ bên ngoài; khàng cơn thiệp vào cỗiig việc nội bộ của nhau; giải quyết bình đổng cấc tranh chấp bằng hiện pháp hoầ bình; từ bỏ việc đe doợdùng vũ

Ị ực hoặc sứ dụng vũ (ực; hợp (ác vợi nhau có hiệu quả" ị Điều 2),

Nhữnsĩ nguyên tắc này ĩà cơ sở ch o các quan h ệ hữu nghị, hòa bình

và hợp tác giữa CÍÍC nước trong khu vực, dược xãy đựng trên tinh thẩn và nguyên tắc cú a Hiến chương Liên Hợp Q uốc, IÖ nguyên tắc của Hội nghị

Á - Phi( B ángĐ ung) và các nguyên tắc đã dựợc nêu ra cù a ASEAN Đ ây

cũ n g ỉà nhũng nuuyên tắc cơ bản được quy dịnh m ột cách cụ thể trong

k h u n g pháp lỷ của co' c h ế đảm bảo an ninh của A SEA N Các bên tham g ia

H iệp ước phấn đấu đẩy m ạnh hợp tác, thức đẩy sự nghiệp bảo vệ hoà bìn h ,

h o à hợp VÌ1 t‘in dính trong khu vựe

Đ ể (lạt được 11 ì ục đích đó, các bên thường xuyên tham khảo ý kiến ỈÃn nhau vổ các vấn đề quốc tế và khu vực, phối hợp với nhau về qụan

đ iểm , hành dộn g và chính sách của m ình N hằm đạl được sự phồn vinh và

ổn đ ịn h của khu vực, các bên tham gia H ỉệp ước cam kết nỗ lực hợp tẩe với nhau về mọi m ật, đẩy m ạnh tự cường khu vực, dựa trên những nguyên tắc

tự tin, tự lực cánh sinh, tôn Irọrig lẫn nhau, hợp tác và đoấn kết Gác bên tham gia Hiệp tróc quyết tâm ngăn ngừa tranh chấp T rong trường hợp nẵy sinh tranh chấp, các bên tham gia H iệp ước kiềm c h ế không đe dọa sử đ ụng

vũ lực hoặc sử dụng VĨ1 lực và cam kết gỉẳi q u y ế t tranh chấp thông qua thương lượng hữu nghị

N hư vảy, Hội nghị Cấp cáo tần ihứ nhất các nước A SEA N đặnh dấu

m ột giai đoạn mơi í rong hoạt động của ASEAN, ghi nhận việc thiết lập cơ

c h ế h ợ p lác an ninh thường xuyên ở cấp cao n hất củ a các nước ASEAN: Hội nghị Tliưựnẹ, đỉnh chính thức và không chính thức trong h o ạt động của

tổ chức n|iy Hội nghị cấp cao Bali đã mỏr dầu cho các quyếl định tập thể ở cấp cao nhAÌ về chính trị của ASEA N

M ặc dù còn có sự ch ia rẽ ở Đ ông N am Á , nhưng đối thoại dã Irởthành XII thế phái triển ở Đ ông Nam Á, phù hợp với nguyện vọng sống ĩioà bình, ổn định cúa nhan dân cẩc nước ASEA N và các nước Đ ông Đương Tại Hội Iiuhị lìọ Trưởng ngoại giao ba nước Đ ông Dương, Việt Nam , Lào,

CainpucliÌM dã dề nghị ký hiệp ước không xâm lược và ihoả thuận với các mrớc ASEAN về việc thiết lập m ột khu vực hoà bình, trụng lộp và ổn định ở

Đ ồng Nam Á Đ ây íà sáng kiến quan trọng của Gấc nước Đ ồng Dương nhằm lãn ụ cường hoà bình, ổn định ở Đ ồng Nam Á

Tù' khoảng giữa thập kỷ 80, các nhà lãnh đạo ASEAN dạ thỏạ thuận sửa đổi H iệp ước Ba-li.- T háng 2/1987, tại M anila, N goại trưởng cấc nước ASEAN ílíi ký N ghị định thư bổ sung H iệp ước Bali: " Hiệp ước Bali s ẽ d ể ngỏ cho các iĩưởc khác ở Đông Nam Á tham gia và các quốc gia ngoài Đồng Nam Ả cilniỊ có th ể tham gia Hiệp ước này với sự đổng ỷ cua tất cỏ các quốc Ịịia tlíỉ ký k ế t" ( Điều 18)

Đ iều dó chó thấy triển vọng hợp tác c ủ a A SEA N I1ÌỞ rộng ra toàn khu vực B ô n g Nam Ẩ và an ninh vẫn là vấn đề chính, có ý nghĩa quyết định sự'phất Iriến m ối quan hệ giữa các nước T rẽn cơ sở đó, cơ c h ế pháp lý Irong lĩnh vực lỉựp lác an ninh chính trị của A SEA N vẫn tiếp tục được củi thiện fronu, quan hê giữa các nước Đ òng Nam Á

13

N guyện vọng của lìliíln dan cắc Iiước A SEA N m ong m uốn cố một nền hoà b ình vững chắc cho toàn kh u vực m ột lần nữa được bày tỏ trong

H ộ i nghị T hượng đỉnh lần thứ 3 của Hiệp hội họp tại M anilà( Philippin),

th án g 12/1987 T rong hội nghị, các hựớc A SEA N tuyên b ố phẩn dấu vì m ột

Đ ô n g N am Ả không có vũ k h í hạt nhân Đ ây là sự k ế tục tư tưởng

Z O PF A N , d ồ n g thời ỉà m ột chính sách hoấ hoãn giải trừ quân bị m à eác nước A SEA N th eo đuổi

Đối llioại khu vực là đ iều kiện để tiến tới m ột cơ c h ế chung giải quyết các vấn đề khu vực, lằ động lực thúc đẩy xây dựng m ột Đ ông

N am Á hon bình, ổn định và thịnh vượng

T h án g 7/1987 đ ã diễn ra cuộc gặp không chính thức ỉẩn thứ nhất tại Jakacla ( J I M l) giữa các bên C am puchia và hai nhóm nước lớn trong khu vực lấ Viộí N am , Lào và 6 nước ASEA N để tìm giải ph áp chính trị cho vân

đề C am puchia Víi lìm kiếm biện pháp hơà giải, đối thoại JIM 1 tuy không, đem lại kếl quá nhiều lắm cho việc giải quyết vấn đề CampLichia nhựng lại

có 'ỷ nghĩa rất lớn dối với xu th ế đối thoại và hợp tác an ninh chính trị ở

Đ ống N am Á Đ ây là lẳn đầu tiên eác bền C am puchia gặp nhau và các nước Đôỉìíỉ Nam Á cùng nhau giải q u y ết vấn đ ể khù vực Đ ó chính là cái

m ốc đánh dấu bước khởi đầu của quá trình h o à giải và hợ p tác ở Đ ông Nam Á,

T háng 2 /J9 8 9 , cuộc gặp không chính thức giữa các bền G am puchia

và hai nhổm nước trong khu vực Đ ỗng N am Á (JIM 2) đầ ra tuyên b ố chung về m ột giải phấp chính trị cho vấn đề C am puchia

T háng 9 /1 9 8 9 , qu ân tình nguyện V iệt N am hoàn thành sứ mệnh

qu ố c tế rủi hoàn toàn khỏi C am puchia Vấn đề C am puçhia được giải quyết, tình hình khu vực đã có những thay đổi lích cực eó lợi çho xu th ế

hoà bình, Il oà hợp và hợp tác trong khu vực V iệc nỗ lực fun kiếm nhũng giải pháp chính trị toàn điện và bền vững cho vấn cíề C am puchia đã giải quyết cìưực m ội bước khá tốt đẹp trong quan hệ giữa các nước Đ ông Nam

Á, khẳng định vai Irò của các nước Đ ông N ain Á trong việc giải quyêì vấn

đề khu vực

Nlui' vậy , cơ c h ế pháp lý đảm bảo an ninh Đ ông N am Ắ trong thời kỳ chiến tranh lạnh dã đạt được những thành công bước dầu Sự thành cồng này thể hiện q u a nlìiều sáng kiến của ASEA N, c ác nước Đ ồng Dương như vấn đề Z O PFA N , Hiệp- ước Baíi, T uyên bố hoà h ợ p ASEAN và sáng kiến giải quyết vấn để C m npuchia và quá trình tăng cường đối thoại ASEA N và

Đ ồng D irons V ấn dề an ninh chính trị trong khu vực Đ ông Nam Á ỉuôn là chi phối chiến lược của ASEA N v ề m ặt chủ qüan, m ục tiêu chiến lược an

n ỉnh của A SE A N ià dấu tranh chống ỉại những ảnh hưởng không có lợi cho

c ác nước A SËA N , nhưng về m ặt khách quan thì vấn đề an ninh chỉ được giải quyết k h i có sự đoàn kết, nhất trí của tất cẳ các Diróc Đ ông Nam Á Bên-cạnh tió, vấn dề an Iiinh củ a À SEA N luôn bị tác động c u a các nước lớn ngoài klut vực T rong cách xử 1 ỷ quan hệ với các nước lớn, các nước ASEA N luỏn g iữ quan-hệ cân bằng, tiến hành đối thoại, phái huy được tính

đ ộc lập lự chỏ, lự cường qua đó g iữ dược ổn định khu vực N hiều nước

À SEA N có dựa vào sự h ể'trợ củ a-các nước lớn, như M alay sia ký H iệp định với nước Mỹ về huấn luyện và đào tạo binh lính (th án g l/1 9 8 4 ) ,n h ự n g không vì the m à hụ phụ thuộc hoàn toàn vào cắc nước lớn, họ vẫn tìm cách giữ tự chủ của m ình

Thủ iưỏng M alaysia, ồng M ahathia đã đánh giá sự khôn ngoan vềdối ngoại cútì ASIÌAN trong 5 chữ C: C onsuỉadon (tham khảo), Cocensus (nhất trí), C aring {íỊUún tâm ), C ornerstone ( hòn đầ lảng) va C onsolidation ( vSự củng cỏ ) C hính vì vậy m à ÀSEAN vẫn giữ được dộc lập của m ình, giữ

gìn h o à bình và ổn (.lịnh ờ Đ ông Nam Á Hơn nữa, A SEA N dã từng bước có vai trò ngày càng quan trọng Uong quan hộ quốc tế, Đ ây )à m ột cơ sở q u an trọng dôi vót quá trình hoàn thiện cơ c h ế pháp lý đâm bảọ an ninh chính trị của ASEAN D o dó, các nước ASEAN và các nước Đ ông N ám Á đã ngày càn g dộc lụp troim hành động, lự chủ trong ch ín h sá ch và chủ động giải

q uyết các vấn đ ề của m ình

II C ơ chế pháp lý đảm bao an ninh chính trí của ASEAN

thời kỳ sau ehiến tranh lạnh.

C hiến tranh iạnh kết thúc, xu thế'dổi thoại, h o ằ ho ãn trở thành xu thê chủ đạo trong quan hệ quốc tế, hợp tác an ninh chính trị vẫn là m ột trong bôn ỈTnh vực bợp tác cơ bản củ a ASEAN Hợp tấc an n inh chính trị có ý

n g h ĩa to lơn g ó p phẩn đảm bảo hiệu quả đối với toàn bộ các lĩnh vực hợp tác khác trong khu vực Tuy nhiên, ASEA N cũng phải nhìn nhặn lại cơ c h ế

đ ảm bảo an n inh củ a m ình T ừ đ ổi đầu chuyển sang đối thoại, ASEA N đã

sử dụng diễn đàn sẵn có để thúc đẩy đối thoại giữ a các nước ASEA N cũng như đối thoại với bên ngoài vể việc hợp tác an ninh,

II 1 Cơ chê lĩựp tác an ninli chính trị trong khu vực Đông Nam Á*

Đối với các nước trong khụ vực Đ ông Nam Á, ASEAN đã thiết íập khuôn khổ họp tác an niỉrih khu vực bao gồm toàn bộ các nước

Đ ông N am Á H iệp ước Bali và T uyên bố Hoà hợp A SEA N thời kỳ chiên tranh lạnh đã đặt nền tảng cho việc m ở lộng thành vỉên củ a ASEAN: "Sự

hợp tác CH il ASEA N sẽ cân nhắc những m ục 1ÍỐL1 và nguyên líic trong số nhữ ng điều khác nhau trong khi theo đuổi sự ổn định chính Irị".

Chiếu tranh lạnh kết thúc» các nhằ lãnh đạo A SEA N đã tuyên bố

hoan nghênh các nước khác ở Đ ông N am Á iham gia vào H iệp ước Bali và Cám kêì lãng cường quan hệ chặl chẽ với các nước Đ ông Dương Có hằng loạt vấn dề (Je xây cỉựng itiột khu vựe lioà bình, ổn đ ịnh của ASEAN sễ

k h ô n g thổ thực hiện được nếu khồng có sự tham gia c ủ a các nước Đ ông Dương.

Tại ! ỉội nghị ngoại Irưởng lần thứ 24, tháng 1/1992 , những người dửng đổtt Nhà nuớc và C hính phủ ASEA N tuyên bố: " ASEAN hoan nghênh tết cà các nước Đông Nam Á tham gia vào Hiệp ước Thôn thiện và Hợp tấc ở Dông Nam Ắ , Hiệp ước này s ẽ là một khuôn kh ổ chung cho hợp lác rộng ỉớìì /lơn loan Đồng Nam Á " ( Đ iều 4),

Hội nghị Ngoại trưởng ASEAN, ngày 22 đến 23/7/1995, t ạ i

B angkok lổn dát« liên cổ dại diện của 10 nước Đ ông N am Ắ Những người tham gia hội nghị dã trao đổỉ quan điểm về lình líình chính trị vil an ninh khu vực Châu Á~ Thái Bình D ương, khẳng định đối thoại lầ biện pháp cluy

n h ấ t thích hợp đ ể giải quyết cấc vấn đê an ninh khu vực Hội nghị đã thống

qu a hai vím k i ệ n quan trọng đó là: T uyên b ố B angkok va H iệp ước về Khu vực Đôn-ạ Nam Á khôtìg có vũ k h í hạt nhân Hội nghi đ ã thể hiện xu thế

ho à bình, hợp tác và phát triển ở khu vựe Đ ông N am Á: " ASEAN cam kết thiết lập tuột ASEAN bao gồm lết cả các nước Đông Nam Á được chỉ đạo bởi tinh than và những nguyên tắc cơ bản của Hiệp ước Thân (hiện vờ Họp tác ( TAC) và Tuyên bổH oà họp ASEAN Họp tác vềsự h ọ à hình vổ phồn vinh s ẽ là mực tiên căn bản của ASEAN". ( T uyên b ố B angkok 1995)

17

Đ ặc biệt tại hội nghi, các nước thành viên c ủ a ASEA N nhất trí hoan

n g h ên h V iệt Nam gia nhập ASEAN V iệc V iệt N am - m ột trong ba nước

Đ ô n g D ương- gia nhập ASEAN là sự kiện làm biến dổi về ch ất trong cơ

c h ế hợp lác an ninh chính trị của tổ chức này V iệt N am g ia nhập ASEAN

đ ã biến lổ chức này thành m ột tổ chức khu vực đa dạn g về chính trị ( nước

đ i theo con đường lư bản chủ nghĩa và có nước đi theo con đường xã hội chủ nghĩa) Sự kiện V iệt Nam gia nhập A SEA N đã thể h iện cơ ch ế hợp tấc

an n inh Irong A SEA N phát triển lên m ột lầm Gao m ới, tạo ra bước m ở đầu

cố tính đ iấ l quyết {.lịnh để tiến lới ASEAN 10

Yêu cẩu hoàn thiện cơ c h ế an ninh của Đ ổng N am Á ở giai đoạn hậu chiến tranh lạnh đòi hỏi A SEA N phải xây dựng được m ột cộng

đổng Đ ôny Nam Á đoàn k ết với nhau vì lợi ích chung, nhpng giá trị tinh thần chung n o n g khi vẫn duy trì được lợi ích dân tộc cùtầg như bản sắc văn

h o á riêng củ a m ỗi quốc gia (hành viên

T h ái)íỉ7 /1997, Làọ và M ianm a được kết n ạp vào H iệp hội Tháng

4 /1 9 9 9 , C am puchin là nước cuối cùng trở thành th àn h viên chính líúrc của

A S E A N

Hiện nay, AS BAN bao gồm lất cả các nước khác nhau trong khu vực

k hông phân biệí c h ế độ' xã hội, chính trị, trình đ ộ phái triển kinh lế, tôn giáo, VĨUT hoá, cổ m ự c'tiêu chung ĩà hợà bình, hợp tác và pliât triển Việc

Đ ông Nam Á quy tụ về m ột m ái nhà chung, m ộ t m ặt giúp nâng cao sự đoàn kết, 1 hân ái giữa các quốc gia, m ặt khác tăn g cường sự ràng buộc về

m ặt pháp iý giữa các nước thành viên trong H iệp hội thông q u a việc ký kết

»hững điểu ưức, villi kiện, luật lệ và chấp nhặn các nguyên tắc của lổ chức này

Troiiíi nỉiĩnm năm qua, tình đoàn kết luôn ỉà nhân tố tạo ra sức mạnh chõ H iệp hội vượt qua mọi khó khăn, là nhân tổ c ố t yếu góp phần vào việc

duy trì hòa bình, ổn định ở Đ ông N am Á T hông q u a cơ c h ế dối thọại, ASEAN tập trưng giắì quyểt những vấn đễ cùng quan tâm và hợp tác giữa các nước Hàng năm , H iệp hội này đã lổ chức Irên 300 euộc họp với nhiều ỉìội đung khác nhau và đạt được sự nhắt trí trên nhiều vấn đề trong việc hoạch định ch ín h sách khu vực M ọi quyết định của các nước lliành viên

A SEA N không phân b iệt tầm cỡ lãnh thổ và d ân số đều dựa trên nguyên lác động lliuậo, dù đó là ý kiến của Indonesia nước có quy m ộ lãnh th ể và dần số lớn lìhấl trong Hiệp hội hay Brunei chỉ c ó số dân chưa đổy 3 vạn người M ộl A SEA N ihống Iihất trong đa d ạn g là m ộ t thành cồng rất lớn trong việc clíini b ảo sự ổn định trong khu vực

Các nước lớn đều quan tâm và mưu cầu lợi ích ở Đ ộng N am

Á, nên việc can bằng lợi ícli và hạn c h ế những lác động liêu Gực từ bên ngoài, läng cường irao dổi và đối thoại q u a nhiều phương thức cũng íà mội

m ục tiêu cơ bản của cơ c h ế pháp lý đảm bảo an ninh ASEA N ASEA N đã thu hút dược niiiều thành phần tham gia thảo luận ni lững vấn đề có Hên quan đến an ninh chính trị , nhằm đuy trì hoà bình, ổn định ở Đ ông Nam

Á ASEAN da sử (lụng vị th ế vầ uy tín của mình để đổng vai irồ giữ cân

bằng quan hệ vót các nước lớn trong khu vực lại các diễn đàn -ẹhínli trị và

an ninh hiện có như Hội nghị sau hội nghi ngoại trưởng ASEA N (PM Ç),

A R F và Mội nắĩíiị cap cao Á- Âu( ASEM ) Đ iều này giúp giảm di những xung đội, dám bảo môi trường hoà bìn h , ổn đ ịn h , lạo diều kiện thuận lợi cho các quốc sja Irong khu vực phát triển và hội nhập

1 lội nghị Ngoại trưởng lần thứ 26 tại Singapore đầ đưa ra sáng kiến llùình lộp Dien ihm Khu vực ASEÀN( ÄJRF) T rong đổ A R F lấy Hiến

19

chương L iên H ợp Q uốc, H iệp lĩớc Bali, T uyên b ổ về giẳi quyết tranh chấp trên Biển Đ ỏ n g làm nguyên tắc chỉ đạo A R F k hẳng định đối ihoại là m ột biện pluÍỊ^đtiy nhất thích hợp để giải q uyết các vân đ ề an n inh của khu vực

Đ ống Nạm Ả ASRAN đã cỏ thành cồng trong việc hình thẳnh Diễn đàn

K hu vực A SEA N Có thể thấy rằn g A R F là m ột diễn đàn tụy m ang tính

ch ấl khu vực củ a ASEAN nhü’ng thực t ế thành ph ẩn tham gia hoạt động của

I1Ố rộng ỉớn hơn nhiều Trải qua các cuộc hội nghị, A R F đã ngày càng thu hút nhiều nước T h a m gia A R F đ ã đ ạt đượe những tiện bộ chắc chắn như

m ột khuôn k h ổ an ninh đa phương đón g gó p vào sự ổn định khu vực Đ ông

N am Á Dien dàn khu vực ASEAN là bước phát triển mới cửa cơ Ghế pháp

iý của ASEAN nhằm giải quyết vấn đề an ninh và chính trị khu vực với sự tham gia của n hiềụ nước lớn trên th ế giới A R F đ ã đưa A SEA N trở thành

m ộ t tổ chức có CO' c h ế đối thoại với hầu hết cẩc nước trên th ế giới về tình hình an ninh khu VỰC; T rong quan hệ với các nước lớn, vị th ế của ASEAN ngày càng dược ííurg cường

Trước đ ây , ASEAN chỉ có H oa Kỳ và T ây  u là các bên đối thoại thì nay sự đối thoại đó m ở rộng ra cả vổỉ Nhật, T rung Q uốc, N ga, V iệc m ở rộng đối thoại 11% có m ột ỹ nghĩa to lớn trong việc ràng buộc các nướe lớn

đ ảm bảo cho Đ ông N am Á hoà bình, ổn định và phát triển

Tại K uala L um pur , từ ngày 1 4 -I 6 /Ỉ2 /Ỉ 9 9 7 , iẩn đầu tiên tổ chức các

cu ộ c họp cấp cao không chính thức giữa A SEA N với T rung Q uốc, Nhật Bản và Hàn Quốc{ 9+3) và A SEA N với từng nước này( 9+1) và ctã đưa ra

T uyên bồ ch u n g Cấp cao ASEAN - T rung Q uốc, ASEAN - N hật Bản,

A SEA N - Hàn Q uốc ĐAy là sự kiện quan trọng trong lịch sử, đưa quan hệ

A SEA N vói các nước Đ ông Ắ vào giai đoạn phát triển m ới, nhằm tlìiểt lập

m ộl trật lự hợp tác an ninh chính trị có lợi cho lioà bình và ổn định khống chỉ Uong khu vực nia còn m ờ rộng ra cả vùng Đ ông Á

Đ ế lang cường duy trì hoà bình và ạn ninh quốc tế, ASEAN đã thúc đẩy m ối tjiutn hộ với Liền Hợp Q uốc T uyên b ố Singapore năm ]9 9 2 đã

k h ẳn g ilịnh: " ASEAN s ẽ tham gia tích cực vào mọi c ố gắng nhằm đâm bảo cho Liên ỉìợp Quốc là công cụ then chết đ ể duy trì hòa hình và an ninh quốc tế; ASEAN s ẽ khuyến khích mọi c ố gắng nhằm tăng cường vai trố và klìả nàng a ta Liên Họp Quốc trong việc giữ gìn và kiến tạo hoà bỉnh phù hợp vói Hiểu chương Liên Hợp Quốc."

Tại cức cu ộ c họp hàng năm của Đ ại hội đồn g L iên Hợp Q uốc, các ngoại trướng ASEA N đều lổ chức họp, thống nhất lập trường về những vấn

đề quốc lố vì) khu vực, đổng thời có các tiếp xúc chung và trao đổi ý kiến với Chủ lịch Đại hội đồng và T ổng ih ư k ỷ L iên Hựp Q uốc về những vấn dề quốc tế v;'i khu vực cùng quan tâm Đ ây cũng là m ột cơ c h ế để iínìe đẩy hoầ bình và phồn vinh trong khu vực Đ ông N am Ắ sau chiên tranh lạnh

T rong quan hệ giữa ASEA N với EU* các cuộc đối thoại về an

n inh chính Irị d ã dược tiến hành thường xuyên tờ năm Ỉ978 ỏ' cấp Bộ

T rưống lì Ocie lại các cuộc họp sau Hội Iighị Bộ trương hay (heo kênh Nghị viện Hai bcu trao dổi về những vấn <jề quan tâm như giải trù' quân bị, tâm quan Irọng của H iệp ước klìông phổ biên vũ k h í h ạt nhàn, tình hình ử Bán

đ ảo Triều Tiên Liên m inh Chẫu  ú( EU ) đ ã tích Gực hií&ng ứng sáng kiến triệu tập ỉ lội nghị Thượng đỉnh Ẩ “Âu( A S E M ) M ục đích cao nhất của Hội nghị ià lạo ra m ột quan hệ đối tác toàn diện vì sự phát triển lo lớn hơn giữa

C hâu Ắ và Châu Âu, thông qua việc tăng cường liên k ết giữa hai châu ỉục

về chính Irị kỉnh tế, văn hoá và x ã hội gó p phồn vào việc duy trì hoà bình

và ổn định ó' Châu Á và Châu- Âu cũng như hoà b ìn h và an ninh th ế giới

N hư vậy, việc hoạch định lĩiộl chính sách, m ột lập trường

c h u n g đôi với các nước ngoài khu vưc ỉà khâu q u an trọng (rong việc hợp

2 !

lác an ninh c h ín h trị củ a A SE A N Sự hợp lác và cạnh tranh trong nền lioà hình đối vói các IU rức ỊỚI1 thời kỳ sau chiến tranh lạnh ở Đ ồng Nam Á về

cơ bản eó lợi c h o nền hoà bình và phát triển ở khu vực này, với điều kiện

cúc nước tuân ihủ H iế n ch ư ợ n g L iê n hợp qu ố c và các vãn bản kỵ kết của các nước ihtuiii viên A S E A N , tô n trọng chủ qu y ền , không can thiệp vào công việc nội bộ củ a n hau và giải quyết hoà b ìn h các Iraiìh chấp qu ố c lế Cốe nirọG Ạ SE A N d ã c ố gắn g p h ố i hợp vớỉ nhau để xác lập tiếng nỗi chung trong các c u ộ c dối í hoại tập thể V iệc tập hợp được các nước ngoài khu vựe tham g ia ih a o luận về vấn đề an n in h khu vực Đ ông N am Á cũng đã nói lên

một thànlì cỏuụ; củỉt A SEA N tro n g thời kỳ sau chiến tranh lạnh.

l ĩ , 3 M ột sõ biện phớp giải quyết hoà bình ở kh u vực Đông N am Á.

Mộc tro n g nh ữ n g thành công quan trọng cố ý n g h ĩa chính trị Irong thời lcỳ sau ch iến tranh lạn h là ASEA N đã cù n g nhau và cùng cộ n g đổng CỊ11 ốc lế lìm nì giải pháp gi ái quyết bắng biện pháp Ịìơà binh các bất đổng tro n ạ khu vực À SEA N có m ộ t vai ừ ò quan trọng, làm trung gian, đàn xếp n iiữ n s lia n h ch ấp khu vực C hính giá trị n ày đã giứ p A SEA N nâng cao vị th ế của m ình ở Đ ông N am Á nói chung và vị th ế của các nước thành viên nói ricuí; trên ih ế giới Q uan hệ hoà bình, tỉn cây lãn nhạụ ngày càng được củ nu: c ế va phái triển giữ a các nước thành viên trong khu vực cũ n g như đồi vói các IIƯỚC ngoài khu vực

Đối với C am p u ch ia, c ác nước Irong khu vực đã nỗ lực lìm kiếm giải pháp ch ín h irị toàn diện, bển vững, không chỉ ví lợi ích chính đắng của Cam pueluỉi m à còn í tem lại líoà bình, ổn định cho toàn khu vực

T uyên b ố Bali d ã k h ẳn g định: " Sư ổn đinh của các ntrỚG thành viên

ÁSBAN l;i liónu, ỉióp CO' bản ch o hoà bìỉih và an ninh quốc tế Mỗi IIIĨỚC

thành viên kiên Cịuyếl [oại bở những m ối đ e đoạ lật đổ, ỉàm m ất ổn định tro n g nưóv m ình, do vậy m à tăng cường sức bậl c ủ a qu ố c gia và sức bật của

A SEA N " Qua việc iĩiải quyết vân đề C am puchỉa và nêu cao vấn đề hợp tác khu vực, sự đoàn kếl ASEAN và vai trò của tổ chức này ngày càng được

củ n g cố và Hing cưòĩìg ở khu vực vầ trên th ế giới

Đối với vấn dề Biển Đ ông, các nước trong khu vục Đ ông N am Á đã

có những gỉíìị plúíp hữu hiệu thõng q u a đàm phán song phượng và đa phương giai quyếí hoà bình các tranh chấp trên cơ sở tồn trọng pháp Uiật và

th o ả thuận ASBAN với các nước liên quan trong đó có T rung Q uốc, Hội nghị ngoại trưởng lổn thứ 25 vào th án g 7 /1 9 9 2 tổ chức tại M anila đã góp phẩn klìôniĩ nhỏ VỈ10 việc Ihííc đẩy hoà bình, hợp tác ở khu vực Hội nghị đãđưa ra Tuyên b ố CIIỈI Bộ trưởng ngoại g iao H iệp hội các nước Đ ông Nam Á

vể Biển Dôi IU Ttiycn bố đã nhấn m ạnh sự cần llìiết phải giải quyết tất cả các vấn dể liên quan đến chủ quyển và quyền tài phán ở Biển Đ ồng bằng biện pháp hon bình, khồng sử đụng vu lực Kêu gọi các bẽn liêiĩ quan kiểm

c h ế nhằm (ạo ra m ột bầu k h ộ n g k h í tích cực ch o giải pháp cuối cùng đối với mọi tranh chấp Các nứổte A SEA N đã bàý tô n guyện vọng vầ k iên trì đường lối u,ỉí'ù quyết xung đ ộ t Biển Đ ông bằng eon đường dối thoại và traó đổi ý kiến dể tìm kiếm sự n h ấ t trí, sự hiểu biết và xây đựng lòng tin, tạo ra những hình thức hợp tác cụ th ể phù h ợ p với lợi ích cu ả các quốc gia tíộíĩg vùng

Vổ vấn tỉề hán đảo T riều T iên, ASEA N đã ủng hộ đàm phán song phương Ỉ2.ÌŨU liai miền Triều Tiên về thống nhất Bán đảo Triều Tiên, thay

th ế H iệp định' đình chiến và ký H iệp định hoà bình ASEA N m ong muốn bán dáo Triều Tien hoà bình, ổn định , ủng hộ nguyện vọng tltổng nhất của nhân dân TViéu T iên, ùng Ỉ1Ộ tất cả các biện pháp lích cực eủa-tấỉ cả cầc bên theo hướng lãng cường đối thọại, hỡp tác và giải q u y ết bất clổíig (hông qua

đối thoại, góp phần vào việc duy írì h o à bình, ổn định ở Bán đảo T riễu

T iên Kết quả n.ồ lực của ASEAN và Triều tiên trong lĩnh vực này là vừa qua, C ộng hoà dàn chủ nhân dân Triều T iên đã chính thức tham gía ARF

n 4 Cơ chế hợp tác khác đảm bảo an n in h của ASEAN

Sẽ là không «.lúng khi nhìn nhận sự hợp tác về an ninh chính trị, sự ổn định của khu vực lại klìộng thấy được vại trò hợp tác trong các lĩnh vực kinh tế, vãn hoả, xã hội giữa các nước ASEA N C ó tâng cường hợp tác hơn nữa trong các lĩn h vực nạy thì m ới tạo điều kiện thuận lợi eho sự hiểu biết

và sẽ tạo diều kiện thuận lợi chõ hợp tác an n inh chính trị trong khu vực Đặc biệt, Khu vực M ậu dịch T ự do A SEA N ( A'FTA.) là lĩnh vực hợp lác kinh tế quan trọng của ASEAN Nội dung của A FTA là giảm th u ế xuất nhập khẩu xuống còn khoảng ()%- 5% vào năm 2003 và xoá bỏ lất cả những hạn ch ế phi ih u ế quaiì về thương mại đối vói hầu hết cắc hàng lìoấí được buôn bán trong ASEA N, v iệ c hoàn thành Ä FTA sẽ có những lác động lởn tiến loàn bộ nền kinh tế củ a các nước Đ ông Nam Á Con đường

để ASEAN trở thành một tổ chức hoà bình, ổn đỉnh để phát triển pliụ thuộc nhiều vào hợp lác kinh tế và hợp tảctong cầc lĩnh vực khác Vì vậy, các thành vicn ASEAN dang lăng cưòng hợp tác hơn nữa về m ọi m ặt Bên cạnh

đố, ASEAN dang phai đổi m ặt vởi những xung đ ộ t về tôn giáo, vãn hoá, hải tặc h èn biển C ác cỉân tộc Đ ồng N am Á, đặc b iệt là các lực lượng hổi giáo, Cẩn lụrớnạ tói một cộng đồng x ã hội ĩtài hoà trong m ột th ế giởi đang hướng vọng lới m ội nền hoà bình đích Ihực Làm được diều này đòi hỏi các nước ASEAN cần phái Iriển hợp tấc cả về chiều rộ n g lãn chiều sầu trong các lĩnh vực nhằm ụiíím bới sự chênh lộchvể sự p h át triển xã hội, xoầ dổi giảm nghèo, thực líiộn hào hợp dân tộc và giữa cáe cộng đồng tôn giáo ờ

mội s ố các tì ước ASBAN

Hội nghị llurựMg clỉnh ASEAN lần V ỉ là m ột sự kiện qua« trọng cho thấy quyếl tâm của ASEAN chuẩn bị hành trang bước vào thế' kỷ XXL

T uyên B ố ! là Nội và Chương trình hành động H à N ội được thông qua tại hội nghị dã đổ rà píurơng hướng và cáe biện p h áp cụ thể để đưa ASEAN vượt q u a những khó khăn với chủ đề: Đ oàn k ết hợ p tác vì m ột Đ ông Nam

Á h o ằ bình, ổn đ ịnh và phát triển đồng đểu

Tuyên bố Hà nội với 34 điều khoản đã khẳng định vai trò của

ASEAN li ong tương lai: " ASEAN là một thực th ể không th ể thiểu được đối

vợi hoà binh vờ thịnh vượng trọng khu vực, là m ột Hiệp hội cố lịch sử phất

triển năn “ dộn Ç và họp tác chặt chẽ, và ASEAN là một lực iưựỉĩg hảo vệ ìỉơà bình và ổn định ở khu vực",

Hội Mí>lìị cũ n g ghi nhận thành công của A SEA N trong việc thúc đẩy hoà binh, ổn định khu vực dựa trền những nguyên tắc chủ yếu ỉà tồn trọng lân nhau, k h ô n g can thiệp, đồng thuận, đối thoại v à tham k h ảo ý kiến, góp phán to lơn vào sự läng irircmg nhanh chóng về kinh tế va phát triển xã hội của các Iiưứe (rong những năm qua Các nước A SEA N sẽ không chỉ ihoả

m ãn vội viẹe duy trì hoầ bình ở khu vựe m à sẽ tìm cách thường xuyẽn lăng cường quiin hệ giữa các nước thành viên với nhau

Ph;ii hiểu lại lễ khai m ạc Hội nghị Cấp cao chính thức ASEAN V I, Thủ iưống Phan Văiì Khải khẳng định: ơ i ì a khoá để ASEA N đ ạt được m ục tiôu lioà bình, phát triển ỉà điểu kiện keồ sơn giữa các nước chứng ta Sự íhống nlĩỉìì Irons' đa dạng đấ và sề giúp tãiig thêm sức m ạnh của m ỗi nước, thúc đ ẩ y hop rác »ốp phẩn củng Gố ASEA N, duy trì ồn đinh trong khu vực, nâng cao vị I hố củ a ASEAN Irên trường quốc tế

T rung văn kiện "Tầm nhìn ASEA N 2020", các vị lãnh dạo ASEAN cam kết: " ASEA /V sẽ là một nhóm hài hoà các dãn tộc Đông Nam Á hướng ngoại, SOU': ì r o n < 4 li oà hình, ổn định và thịnh vượng, gắn bó với nhau bằng

25

quan hệ dối tác trong phát triển nâng động và trong một cộng đồng các x ã hôị đùm bọc nhau". Khu vực ASEAN sẽ tỉìực sự irô ihành khu vực lioà bình, tự (lo, trung lập ở đó, các tranh chấp lãnh thổ và các tranh clìẩp khác được giải quyết một cách hoà bình Các nước trong khu vực Đ ồng Nam Á

sẽ ứng xử với nhau lỉièo nguyên tắc được đề ra trong Hiệp Ư ớc Bàli 1976

N hữ ng nguyên lắc này cũng sẽ được các quốc gia ngoài khu vực Đ ông

ch u n g đảm háo an ninh ở khu vực Đ ông Nam Á là nguyện vọng chung, lợi ích ch u n g của các nước, các dân tộc trơng kh u vực m ong m uốn có hoà bình, ổn dinh đ ê phái triển k inh tế, dem lạì sự phổn virih cho m ỗi nước

Cùn li vội sự phát triển của th ế giới ngày nay, ỉdhiông m ột quốc gia

nào dù lớn hay nhỏ, phát triển hay đ a n g phát triển lại có thể tách biệt với Uiế giới Việc Việt Nam lỉiiết lập mổi quan hệ VỚ! ASEÁN xuất phát tờ

m ục tiêu dôi ngoại vừa thiết yếu, vừa cấp bách của m ọi quốc gia Đ ông

N am Á vì lìoà bình, an ninh, ổn định và p h ái triển Q uan hệ này cỗ ý nghĩa

to lớn đối với ỉm ninh khu vực Đ ông N am Ấ Ní5 còn cố ý n ghía trong việc củng c ố và phái triển GO'c h ế an niiih củã A SEA N

Moi Cjiian hệ giữa ASEAN và V iệt N am ch u y ển hoá theo từng giai đoạn, v iệ l Nam vù các »ước ASEAN có những quan hệ truyền thống lâu đời Vì vẠy, quan hệ vói cẩc nước trong tổ chức A SEA N luôn luôn là m ột phẩn quíin Irọng irong chính sách đối ngoại của V iệt Nam

Nínn 1967, việc thành íập ASEAN là m ột tổ chức nhằm giới hạn các nước thành vịỒỈ1 uưức nguy cơ m ở 1'ộng chiến tranh, Các nước ASEẠN bị

ám ảnh hỏi học lliuyếl “ D om ino” lo ngại sự đ e đ o ạ của chủ n g h ĩa cộng sản, dồng thòi luìti hếí CỈÍC nước đều phải đối phó với ỉực lượng cánh tả Trong khi đó, mội số intóc ASEAN như Philippin, T haiL an đêu tham g ia vào khối liên m inh quân sự SEẠTO và đã đưa quân tham g ia cuộc chiến tranh xâm lược của Mỹ ch ố n g Việt Nam

Năm 1968, trước thắng lợi của V iệt N am trên chiến trường, Mỹ buộc phải ngồi vào bàn (làm phán với Việt Nam ở Paris c1ổ chấm dứl chiếu tranh, ebunn bị rúl quân Mỹ ra kíiỏí V iệt N am Đ ứng trước tình hình dó, tiăin 197 ỉ ASRAN dưa ra T uyền bố ZO PFA N về m ộ t khu vực liQầ bình, tự

do, Im ng lập

Đriu năm 1973, H iệp định Pari về cliấm dứt chiến tranh và iập lại hoà

bình (>■ Việl N am dược ký kết, xu th ế hoà bình, tru n g lập ở khu vực phát triển mạnh, N gày 16/9/1973, tại Hội nghị N goại trưởng ASEA N đẩ kêu gọi chương trình viện trợ kinh tế cho các nước Đ ô n g Dượng và thành lập u ỷ

ban phối hợp eác nước ASEAN về việc tái thiệt và khôi phục các nước

Đ ông Dưoim Các nước thành viên cu ả ASEAN đ ã thiết lập ngoại giao với

V iệt Nam Điều đó thể hiện bước ph áp triển tốt đẹp trong quan hệ giữa Việt Nam với ASEAN Nlìữiig chuyến viếng thăm lẫn nhau của các nhà lãnh đạo các nước ASEAN và V iệt Nam trong thời gian này ctã giúp Việt Nam và ASEAN hiểu nhau hơn N hững liến bộ trong quan hệ V iệt Nam-

27

A SEA N dã g ó p phẩn vào việc cải thiện mội trường hoà bình, hữu nghị và

hợ p tác ỏ' Đ ô n g Nam Á

Đ ặc b iệt năm í 976, V iệt N am đã đưa ra ch ín h sách bốn điểm đối với khu vực trong đổ nêu rõ những nguyên tắc cơ bản trong việc phầt triển

qu an hệ hưu nghị và hợp tác giữa các nước Đ ỗng N am Ắ Đ ó ià:

/ Tôn irọnạ độc lập, chủ quyền vổ loan vẹn lãnh thổ của nhau, kháng xâm lược lẫn nhau, không can thiệp vào công việc nội bộ

của nhau, bỉnh đáng củng cỗ lợi, cùng tổn tại hoầ bình.

2. Không (tể lãnh th ổ của mình cho bất cứ nước nào sử dụng lập cân

cứ xâm Ị ỉ rực và can thiệp trực tiếp hay gián tiếp vào nước kia và các nước trong khu vực,

3 Thief lập quan hệ hữu nghị láng giềng tốt, hợp tấc kinh tế v ấ trao đổi van htìú Irên cơ sở bình đẳng cùng có lợi Giải quyết các vấn đề tranh chấp giữa các nước trong khu vực thông qua thương lượng trên tình thổn bình đẳng, hiểu biết vổ tôn trọng lần nhau.

4 Hợp ÍCH' giữa các nước trọng khụ vực yì sự nghiệp xây dựng đất nưâc phồn vinh xuất phát (heo điểu kiện riêng của mỗi nước vì lợi ích dột' lập hoa bình trung lập thực sự ở Đông Nam Á, gÓỊ) phơn vào hoa hình Ị rền th ế giới.

Trên cơ sò những nguyên tắc cơ bẳn n ày , V iệt N am đ ầ thiết lập ngoại giao vói cảc nước A SEA N nhưng chưa cổ quan hệ chính thức với tổ chức ASIiAN Cố thể nót đây ỉà thời kỳ đặt nền m óng cho m ội quan hệ hữu nghị hợp (ác Việt Nam với ASEAN

Từ ] 97 9 -1 9 8 4 íà thời kỳ căng thẳng trong quan hệ V iệt N am - ASEA N Sun khi Việl Nam giáng trả cuộc chiến tranh xâm lược cu a tạp

đoa 11 Pón|KM-.Icim Xary ồ biên giới phía Tây- N am , giúp dỡ các lực lượng yêu nước CaiTipuchia giải phóng Pbnom pênh, nước Gộng hoằ nhân dân Cam puchiii ra đ ò i ASEAN đã thực hiện chính sách đối dầu với V iệt Nam

C ác nước ASEAN cho rằng sự cổ m ặt của quân dội V iệt Nam ử C am puchìa

với hậu íhufm của Liên Xô là m ối cíe doạ an ninh của A SEA N nói riêng và

Đ ống Nam Á nói chung

T ừ uiữa những năm 80, các nước Đ ồng N am Á đ ề u cô n g khai hày tỏ

m ong m uốn ổn (lịnh để phát triển kinh tế, xã hội Các nước Đ ông Nam Á đều nhận m rằng hoà b ìn h , ển định là điều cần thiết cho sự phát triển của

m ỗi quốc gia trong khu vực

Về phía Việl N am , Nghị quyết Dại hội V của Đ ảng C ộng sản Việt

N am tháng 3/I9K 2 nêu lõ: “ N hân đâu V iệt N am chủ trương thiết íập quan

hệ láng tvicng than íhiộn với A SEA N, luôn sẵn sàn g phối hợp sự cố gắng của m ình với c ố gắng của ASEA N trong việc biến Đ ồng Nam Á thành khu vực hoà bình và 011 định”3

Thiìnti 12/ 1986, về quan hệ đối ngoại cu a V iệt N ăm , Đại hội VI

Đ ảng C ộng Sĩiit Việ( Nam đ ã chỉ rõ: “ K hông ngừng phấn đấu nhằm phát triển mối (ịiian hệ lìũti nghị và hợp tác với Indonesia và các nước khác,

m ong muốn và sắn sàng cùng cổc mrớc trong khu vực thương lượng để giảiquyếí các vàn dc Đôn» Nam Á, thiết l ậ p quan hệ cụng tồn tại hoà bình, xây

d ự n g Đ ô i i í i Niim Á t h à n h khu v ự c h o à b ì n h , ổ n đ ị n h v à h ợ p t á c ” 4

Tìr s;iu Dai hội vu, các Hội nghị lổn thứ II, thứ III Ban Chấp hanh

T rụng ưởiíỉỉ DấiíỊ» dã đánh gíá tin h 'hình th ế giới v à khu vực, cũ n g như đề ra

1 Nghị (Ịtiyí-I D:ii liụi V rim cổ n g sản Việl N am lliáng 3 năm ¡982

4 Vãn k-iọn Dụi )|>>¡ IV I I * ! VI

29

những chính sách của Việt N am Hạl nhân chính củ a định hướng này là đường lối (lộc !fip, lự chủ, đa phương hoá và đ a đạng hoá trong quan hệ

qu ố c tế Đ ây là một bước chuyển căn bản tư đu y của hoạt động đổi ngoại

củ a Đ ảng và N hà nước ta Irong quan hệ quốc tế G ìU ẩn m ực này phục vụ lợi ích cao nhất của dân lộc ta hiện nay là g iữ vững và lăng cường sự ổn định chính trị, phái triển kinh tế, xã h ộ i, ỉàm cho dân giẩu nước m ạnh, bảo

vệ vững chác đ ộ c lộp, lự đo của Tổ quốc

Trước nhậu thức mới về iợi ích cũng nhu' điều kiện thuận lợi eủa tình

h ìn h ,th án g 9 /1 9 9 ỉ, Việt N am đã gửi thư cho Chủ tịch Uỷ ban Thường trực ASBAN bàv tỏ lìsuyện vọng m uốn chính thức tham gia H iệp ước Bali Cẩc

n hà lãnh dạo A SEA N đều ủng hộ nguyện vọng này của V iệt N am và ủng

hộ việc v ìệ i Nam gia nhập A S E A N Tại kỳ họ p th ứ 25 của Ngoại trưởng eác nước ASEAN tại M anila tháng 7 nãm 1992, V iệt N am và Lào đã chính thức gia nhập H iệp ước Bali, chính thức được cô n g nhận là quan sầt viên

cu ả ASEA N Sau sự kiện này, quan hệ V iệt N am - ASBAN đã ngày càng

p h áH ricn lốl (lọp

Từ uiìCmg mun í992, V iệt N am đã tham d ự các cuộc họp hàn g lìãm của các ngoại trưởng ASEA N Từ những năm 1993, ASEAN đ ã lập cơ c h ế họp hiệp llurựtig giữa A SEA N và V iệt Nam nhân dịp Hội nghị Ngoại Irường A8F.AN Tỉiáiĩg ỉ 0/1993, Tổng Bí thư đỗ M ười đã thay m ặt Đ ẳng và

N hà nước Ííi nêu chính sách 4 điểm của V iệt N am đối vởi Đ ông Nam Ấ:

• Chinh sách đổi ngoại đa phương hoá, đa dạng hoá.

• Phút triển quan hệ với í ừng nước và tổ chức ASEAN, sẵn sàng htìà nlìậị) ASEAN.

• sẵn sàn» (ham gia các diễn đàn bảo đảm hoà bình, an nính xây dựiỉiỊ khu vực Đông Nam Á thành khu vực hoồ bình, hợp tác và phát

niêu, không có căn cứ quân sự nước ngoài, không vó vũ khí hot

l ì ỉ i d n ,

• Gìíỉi (Ịiiyếỉ các tranh chấp k ể cà vấn đ ề Biển Đông ỉhônq qua

1 1)11 'ơn Ị> Ị Ị rợn».

Vổ phía ASEA N, XII hướng chủ yếu củ a quan hệ quốc tế ở Đ ồng

N am Á iiiiii (loạn này chính là quá trình chuẩn bị cho V iệt N am gia nh ập

A SEA N

T ừ ỉ lội lỉghị Ngoại trưởng ASEAN lần thứ 26 ở Singapore năm 1993,

V iệl N am dã lhỉ»m gia Diễn đàn Khu Vực A SEA N để bàn về Yấỉi đề chill!) trị v à an ninh ciia khu vực Châu Á- Thái Bình Dương Việt Nam là m ột

trong nhũnti nước sán« ]ập diễn đàn này

T háng 7 / 1994, Bô trưởng N goại gí ao V iệt N am đẵ thâm dự cụộc họp đẩu tiên của A R F diễn ra tại Bangkok N hư vậy, có thể k hẳng định rằng hợp tác an nính chính trị là động ỉực của sự hoà nhệp giữa Việt Nam và ASEA N

N gày 17/10/1994, Bộ trưởng Ngoại giao N guyễn M ạnh Cẩm đã gửi thư tới ngoại trưởng Brunây- khi đó íà Chủ tịch Uỷ ba» Thường Irưc ASEAN (ASC)- chính thức dặí vấn đề V iệt Nam trở thành lliành viên đẩy

đủ của ASEAN Các nhà lãnh đạo ASEAN rất hoan nghênh quyết định của

V iệt Nam va cùng V iệt Nam chuẩn bị thủ tụ c cần thiết cho việc V iệt Nam

đ ộ n g hơn V iệc Vỉệi Nam trở thành thành viên thứ 7 cuả ASEAN m ở ra

m ộl Ihờỉ kỳ mứt : thời kỳ hội nhập c ủ a cả mười nước ở khu vực Đ ông Nam

Á.

Không chí gia nlìập A SEA N , V iệt N am cồ n m uốn làm bạn với tất cả các nước trong cộ n g dồn g th ế giới, phấn đấu vì hoà bình, độc lập và phái triển.T ítm g dó, lăng cường hợp tác loàn diện,vững chắc với các nưởc Đ ông

N am Á là m ội trong những m ục tiêu chiến lượe hàng đầu Chính sách của

Đ ảng và Nhà nước lu đan g được thực hiện ngày càn g có hiệu quả Đ oằn kết

và hợp tác vì m ội ASEAN hoà bình, ổn định v à 'p h á t triển đổng đều là sáng kiến cửa Việt Nam Hội nghị Cấp cao Hà Nội lẩn thứ V ỉ củ a ASEAN đã thể hiện rõ nguyện vọng và q u y ết tâm của cặc nước A SEA N nói chung cũng n h ư nhrtri tiftn Việt N am nội riêng ỉà củng c ố tìn h đoàn k ểt và hợp tác giữa các nưứe ờ khu vực

Chương I I

NỘI DUNCỈ c ơ CHẾ PHẤP LÝ BẬO ĐẢM AN NINH CHÍNH TRỊ CỦA ẢSEAN

THỜI KỲ SAU CHIẾN TRANH LẠNH

I C Á C NGUYỀN'TẤC Đ Ả M 1ỊẢ0 AN NINH CHÍNH TRI ASEAN

/ / Nguyên tắc tồn trọng độc lập chả quyền, thống nhật vậ ịọận vẹn lãnh th ổ và bản sắc đán tộc của các quốc gia

An ninh khu vực chỉ ổn đinh khi an ninh của từng nước được đảm bảo M uốn như vậy thí các nước Đ ông Nam Á đểu phải tuần thủ nguyên tẳc tôn Irọnụ d ộ c ỈẠp chủ quyền, thống nhất và toằn vẹn lãnh thổ của nhau Các nước AS1ĨÁN dã lấy nguyên lắc này làm nền tảng trong m ối quan hệ của họ; nhau tôìì trọng độc lập, chã quyền, bình đẳng, toàn vẹn lãnh

Ị h ổ và Ihíii sắc (hĩn tộc của các quốc gịơ",( Đ iều 2 K hoản I H iệp ước Hữu nghị và ! lợp lác ở Đ ô n g Nam Á) Đốy là m ột n g h ĩa vụ b ắt buộc

Nụuyén ulc tồn trong ềộq lập chủ quyền, thống nhất và tọàn vẹn lãnh thổ và han sắc dân tộc eủ ạ các quốc g ia được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp lý như Miến chương Liên H ợp Q uốc( Đ iều 2), T uyên b ố của Hội nghị Á Phi năm 1955, T uyên b ố Bangkok I9 6 7 ( Đ iểu 2), Tuyên b ố

Z O PFA N , I iiẹp ưóe BiiLỈ ( Đ iêu 2), T uyên b ố B angkok 1995, Tuyên b ố H à nội J998( Dieu M Tầm nlứn A SEA N 2020

Núi lỏn Irọng dộc lộp, chủ quyển quốc gia có nghĩa là m ỗi quốc gia

có quyền lựỉi chọn cho m ình c h ế độ chính trị, kinh í.ế- xã hội.T rong quan hệ

qu ố c tế, Cík‘ nước trong khu vực có quyền độc lập quyếi địilh mội vấn c1ể thuộc clườnạ lối dối ngoai của m ình phù hợp với pháp luật qụốc tế Cẩc

33

qu ố c gia khác có nghĩa vụ tôn trọ n g sự độc lệp củíX nhau trong quân hệ đối

n g o ạ i V iệc gây sứ c.ép hay can thiệp vào c h ế độ chính trị, kỉnh tế, xã hội

m à quốc ụia khác dã lựa chọn là vi phạm chù quyền quốc giá, Các quốc gia

ở Đ ồ n g Nam Á Ihực hiện chính sách bình đẳng giữ a các d ân tộc, có quyển

d ù n g tiếng nóii chữ viết, giữ gìn bản sắẹ đần tộc và phát huy những phong tực tập quản, truyền (hống và vãn h ó a tới đẹp c ủ a m ình, nghiêm cẩm m ọi hành vi ch ia rc.quổe gia

ộ các qu ố c ạia Đ ông N ăm Á có những tố n g iáo :k h ác nhau Hầu hết

eự dân của các quốc gia (rên b ầu đầo T rung Ấn theo dạo Phật Indonesia,

M alaysia, Bïunjiy theo đạo Hổi, đa số ph ân dấn Philippin theo đạo T hiên chua Các lức lựợng tôn giáo cổ (ác động nhất định đến h ọ à bình và an ninh

ở Đ ông Nam Á

Ghủ q uyền ctm íỉiệt qúốe gia thể hiện vị trí c ũ n g như địa vị pháp lý

c ủ a quốc ỉiia (lổ (rong quan hộ với các nước khác C ác quốc gia ở D ông

N am Ắ la Iihưníĩ nước đầ giành được dộc lập, có chủ quyển và là chủ thể

c ủ a Luật Q uốc tế VI yậy, các qu ố c g ia này có q uyền được lôn írọíig chủ qtiỵ ề n , ! ã 1.11 í I lì ổ và bản sắc văn hoá của m ình

Sau chiến tranh lạnh, cạc nước ASEAN k h ô n g t.hay dổi quyết tâm ìTiỏr rộ n g Ih à n h 1.0 uircfe Đ ông Nam Á N ăm 1995, lẩn đầu tiôn Irong lịch sử

Đ ô n g Nain Á dil diện ra Hội nghị Gấp cao V, A SEA N có sự th am gia củ â tất cả cấc nước trong khu vực Tại hội nghị dã thông q u a T uyên Bổ

B angkok 1995 Tụ y ên b ố Bangkok 1995 khẳng định rõ ý chí m ột Đ ông Níựn Á hợp lac,, ülông nluĩl phát trỉểii đa dạng trong khuôn khổ liiêp hội ASEA N: "ASEAN ra ni kết thiết lập mặt ASEAN bao gồm tất cả các nước

Đ ồng Nam Á được chi' đạo hởi tinh thần và những nguyên tắc CƯ b ả n của

H iệp ước iỉiíìịì llùện và hợp lác và Tuyên b ố về hoà hợp của ASEAN H ợp

tấc về sự hó hình r à phồn vinh s ẽ là những mục tiêu cân bản cửa

A S E A N '"

Việc mớ rộng số lượng thành viên ỉà m ột bước tiến lớn trong cơ c h ế đảm bảo an ni nil của A SEA N Bởi vì trong thời kỳ chiến tranh lạnh, ASEA N chỉ lĩổm các nước cĩ thể c h ế tư bản chủ nghĩa, nhưng sau chiến tranh lạnh ASBAN ỉại kết nạp V iệt N am ià m ột nước đi theo con dường xã hội chủ iií’lđit Đ iều này tưởng chừng trái với T uyên b ố ZƯ PFA N về m ột

kh u vực hồ bình, lự do trung lập của ASEAN thời chiến tranh lạnh ỉà ngăn

ch ặn "làn sĩng cộm ; sán" lan rộng vào nửa cuối những năm I9 6 0 Song với

xu th ế hợp tác (lổ phái, triển trong những thập kỷ 90, ASEAN chấp nhận cả nhữ ng nước cĩ c h ế độ chính trị khác nhau để th iết lập m ộ t khu vực đồn

k êì c ù n Ü phấn đẩu eho những m ục đích p h át triển kinh tế, chính trị, xạ hội írong thời kỳ mới Việc m ở rộng ASEA N là m ột địi hỏi khách quan eíia cơ

c h ế đảm hảo ¿111 ninh chính trị của ASEAN

Ttiyồn b ố Bangkok 1995 đã đánh đấu bước ngoặt trong sự phất triển

củ a tổ chức ASHAN, m ở drill cho viêc ASEAN bao gồm 10 nước trong khu vực cùng chung- nguyện vọng và tiếng nĩi về lợi ích của m ỗi nước trên cơ

sở tồn Irọng dộc lập, chủ quyền Ihống n h ất và tọàn vẹn lãnh thổ của nhau.V iệc kết nạp Brunây năm 1984, V iệt Nam vèo năm 1995, M yanm a và

L ào năm 1997; và C am puehia năm 1999 đã b iến ASEAN thành m ội tổ chức khu vực gồm lất cả các nước trong khu vực Đ ồng N am Ả thống nhất trong đa tlạiiỉỉ, k hơng phân bỉệt lớn nhị, giàu nghèo, c h ế độ chính trị khác

n h au trên, phấn ti ấu cho nền hồ bình lâu dài và b ệh vững ở Đ ơng Nam Á

N guyên Cắc này cĩ m ột ý nghĩa quan trọng đối với cơ c h ế đảm bảo

an ninh của ASIÌAN An ninh của ASEA N chỉ được đẫm bảo khi an ninh

5 T u y ên hố tỉíMiỉĩkok 1My 5.

35

của turóv thành viCn ổn (lịnh Bảo vệ chủ quyền của m ỗi quốc gia chính là

m ục đích co' b an ki li xây dựng cơ c h ế ph áp lý c ủ a ASEA N Đ ây cũng là

nguyên úíc mà các thành viên pliai dam bảo trong qu an hệ với nhau, giúp

cơ c h ế Vạn hàn lì có định hướng chung

M ột í rong những nguyên tắc cợ bản tao ra sự đẫm bảo an ninh khu vực Đ ông Nam Á là sự bình đẳng giữa các thành viên củ á ASEAN N guyên lắc binh d ẳ n g giữa các CỊUỐC g ia được hiểu ỉà: các nước thành viên của

ASEA N đều bính đẳng về quyền và nghĩa vụ khi tham gia các hoạt động của ASI:AN Hoại dộng của tổ chốc ASEAN được duy trì trên cơ sở luân phiên Tức là, các chức vụ chủ tọa các cuộc họp củ a À.SEÀN từ cấp chuyên viên đ ến cấp cao , c ũ n g như địa điểm của các cuộc h ọ p đó được phân đều

ch o cấc liiíức thanh viên trên cợ sở luân phiên theo vần A ,B,C của tên các nước theo liêng Anh Mọi quyết định chỉ được coi là của A SEA N khi được

tất cả các nước thành viên nhất trí thông qua

Nguỵẽn lắc bình dẳng giữa cẩc quốc gia được ghi nhận trong nhiều văn bản pháp lý như Hiến chương L iên H ợp Q uốc( Đ iều 2), T uyên bố cửa Hội nghị Ẩ Phí năm 1955, T uyên b ố Bangkok 1967( Điều 2), Tuyên bố

Z O PFA N , Hiệp ước BíiLi ( Đ iếu 2), T uyên b ố B ăngkok 1995, Tuyên b ố Hà nội 199K( Diều 3), Tẩm nhìn ASEAN 2020

Các HƯỚC ỉlúmh viên của ASEAN có hệ thống ehính trị, thể c h ế nhà nưức kli;íc nhmi M yanm a, Indonesia vè Philippin theo c h ế độ cộng ho«

M aylaysin vù Brunei lại ỉheo c h ế đ ộ quân chủ lập hiên V iệt N am và Lào là

các nước Xíí hội chù nghĩa Tuy nhiên, sự đa d ạng về c h ế đ ô chính trị của các nước ASỈÌAN không cho plìép các nưóc có quyền phần biệt dối xử với