Tập huấn giáo viên THPT môn Địa lý

Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí PPDHĐL theo định hướng tích cực hoá hoạt động học tập của HS không có nghĩa là loại bỏ các PPDH hiện có hay còn gọi là các PPDH truyền thống và thay v

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO NGHỆ AN

Tập huấn GIÁO VIÊN THPT MÔN ĐỊA LÍ

Nghệ An - Tháng 8/2010.

Mục tiêu:

1 Kiến thức:

a Hiểu các khái niệm cơ bản về chuẩn, vai

trò của chuẩn KT-KN Hiểu rõ vai trò của việc dạy học phù hợp với năng lực, trình

độ học sinh…

b Nắm được quy trình, kĩ thuật của một số

PPDH tích cực thông thường

c Trao đổi và rút kinh nghiệm trong các kỳ

thi giáo viên giỏi, bồi dưỡng học sinh giỏi

d Những vấn đề còn vướng mắc trong dạy

Khả năng lưu giữ thông tin

Qua nghe Qua nhìn

Nghe và nhìn

Nghe, nhìn và thảo

luận Nghe, nhìn, thảo

II PHƯƠNG PHÁP TẬP HUẤN

• Nói cho tôi nghe - Tôi sẽ quên

• Chỉ cho tôi thấy - Tôi sẽ nhớ

• Cho tôi tham gia - Tôi sẽ hiểu

PHẦN 1:

Trao đổi về thực trạng đổi mới phương pháp dạy học

môn Địa lí

Thực hành: Thảo luận Những thuận lợi, khó khăn trong

dạy học bộ môn Địa Lý THPT

lợi, 3 khó khăn trong giảng dạy môn Địa Lý THPT

- Thảo luận, trình bày báo cáo

1 Những cái khó trong đổi mới PPDH

ở môn Địa lý.

-Thói quen đọc chép, thuyết giảng của GV-HS.Căn bệnh cố hữu là chây ỳ, ngại thay đổi -> đọc lại các ý chính của SGK

- 1 số GV sử dụng việc hỏi đáp 1 chiều,dạy chay ngại sử dụng thiết bị dạy học

- 1 số GV lạm dụng thiết bị, máy chiếu…sử dụng tràn lan

- Giáo viên chưa nghiên cứu, nắm vững chuẩn kiến thức kĩ năng của chương trình –> Khi giảng thường trình bày hết toàn bài trong SGK kể cả những phần

HS có thể tự học được

- Chưa chú ý đến sửa lỗi sai cho học sinh Sai từ

đâu, sai như thế nào…

Thảo luận:

1 Vì sao phải đổi mới PPDH?

2 Hiểu đổi mới PPDH là thế nào?

(Trình bày quan điểm, định hướng và một số giải pháp đổi mới PPDH Địa lí)

3 Kĩ thuật dạy học:

- Mỗi HV hãy liệt kê 3 kĩ thuật dạy học tích cực mà HV thường áp dụng vào giảng dạy

- Đưa ra ít nhất 3 ý kiến về ưu điểm, 3 ý kiến về nhược điểm và 3 ý kiến về giải pháp

để thực hiện kĩ thuật tốt hơn.

1.Sự cần thiết phải đổi mới phương pháp dạy

• Xuất phát từ mục tiêu giáo dục… giáo dục phổ thông là giúp

học sinh phát triển toàn diện cả về trí tuệ, đạo đức, thẩm

mỹ, các kỹ năng phát triển cá nhân… hình thành các kỹ

năng hoạt động độc lập từ đó vừa trang bị kiến thức, kỹ

năng để vào đời.

• Sự thay đổi nội dung, chương trình sách giáo khoa đó là

sự thay đổi theo hướng hiện đại, toàn diện, cập nhật kiến thức đáp ứng nhu cầu CNH,HĐH.

• Xuất phát từ đặc điểm tâm sinh lý lứa tuổi học sinh phổ

thông hiện nay với điều kiện tiếp thu kiến thức nhiều

chiều( sgk, báo chí, In t nét, truyền hình )

• Xuất phát từ sự phát triển mạnh mẽ của công nghệ dạy học(

đồ dùng, phương tiện trực quan phong phú, ứng dụng công

2 Đổi mới PPDH cần thực hiện theo các yêu cầu sau:

1 Bám sát mục tiêu giáo dục phổ thông.

2 Phù hợp với nội dung dạy học cụ thể.

3 Phù hợp với đặc điểm lứa tuổi HS.

4 Phù hợp với CSVC, các điều kiện dạy học của nhà

trường.

5 Phù hợp với việc đổi mới kiểm tra, đánh giá kết quả học tập.

6 Kết hợp giữa việc tiếp thu và sử dụng có chọn lọc, có

hiệu quả các PPDH tiên tiến, hiện đại với việc khai thác những yếu tố tích cực của các PPDH truyền thống.

7.Tăng cường sử dụng PTDH, TBDH và đặc biệt lưu ý đến

3 Quan điểm đổi mới PPDH Địa lí THPT

1 Đổi mới phương pháp dạy học Địa lí (PPDHĐL)

theo định hướng tích cực hoá hoạt động học tập

của HS không có nghĩa là loại bỏ các PPDH hiện

có (hay còn gọi là các PPDH truyền thống) và thay vào đó là các PPDH mới (hay còn gọi là PPDH hiện đại)

2 Đổi mới PPDH không chỉ là đổi mới PP dạy (cách dạy) của thầy mà còn phải quan tâm đến PP học

3 Cần đa dạng hoá các hình thức dạy – học (cá nhân, theo nhóm, theo lớp; học trong lớp và trên thực địa …)

4 Đổi mới PPDH phải chú ý tới đặc trưng về nội dung và phương pháp của môn học

5 Đổi mới PPDH phải đi đôi với đổi mới đánh giá kết quả học tập (ĐGKQHT) của HS và sử dụng TBDH

Khái quát về các quan điểm, PP và kĩ thuật dạy học

Khái quát về các quan điểm, PP và kĩ thuật dạy học

Khái quát về các quan điểm, PP và kĩ thuật dạy học

Kĩ thuật “3 lần 3”

4 Đặc trưng của các PPDH tích cực.

1 Tăng cường phát huy tính tự tin, tích cực, chủ

động, sáng tạo thông qua tổ chức thực hiện các

hoạt động học tập của học sinh

2 Chú trọng rèn luyện phương pháp và phát huy năng

lực tự học của học sinh

3 Dạy học phân hoá kết hợp với học tập hợp tác

4 Kết hợp đánh giá của thầy với đánh giá của bạn, với tự đánh giá.

5 Tăng cường khả năng, kĩ năng vận dụng vào thực

tế, phù hợp với điều kiện thực tế về mọi mặt và tối

ưu hoá điều kiện hiện có

6 Đem lại niềm vui, tạo hứng thú trong học tập cho học sinh đạt hiệu quả cao: tăng tính tích cực, chủ động, sáng tạo; tăng khả năng tự học, tính tự

tin,khả năng hợpntác trong học tập và làm việc, cơ hội được đánh giá, chất lượng, …

5 Một số giải pháp đổi mới PPDH Địa lí ở THPT

-Đổi mới trong việc soạn giáo án(Thiết kế kế hoạch bài học)

- Đổi mới trong tổ chức dạy học trên lớp:

+ Tổ chức và hướng dẫn HS hoạt động với các phương tiện dạy học địa lí (PTDHĐL).

+ Tổ chức, hướng dẫn HS thu thập, xử lí thông tin trong SGK và trình bày lại.

+ Tổ chức hoạt động của HS theo những hình thức học tập khác nhau.

- Cải tiến các phương pháp dạy học truyền thống theo định hướng đổi mới, đồng thời tăng cường áp dụng các phương pháp, hình thức tổ chức dạy học mới

GIỚI THIỆU MỘT SỐ PHƯƠNG PHÁP VÀ KĨ THUẬT DẠY HỌC TÍCH CỰC TRONG DẠY HỌC

MÔN ĐỊA LÍ

1 Dạy học nhóm

• Dạy học nhóm là một hình thức xã hội của dạy học, trong

đó HS của một lớp học được chia thành các nhóm nhỏ trong khoảng thời gian giới hạn

• Dạy học nhóm còn được gọi bằng những tên gọi khác nhau như dạy học hợp tác, dạy học theo nhóm nhỏ

• mỗi nhóm tự lực hoàn thành các nhiệm vụ học tập trên cơ sở phân công và hợp tác làm việc.

• Kết quả làm việc của nhóm sau đó được trình bày và đánh giá trước toàn lớp.

• Dạy học nhóm không phải một phương pháp dạy học cụ thể

mà là một hình thức xã hội, hay là hình thức hợp tác của dạy học

• Tuỳ theo nhiệm vụ cần giải quyết trong nhóm mà có những

phương pháp làm việc khác nhau được sử dụng

1 Dạy học nhóm

• Số lượng HS trong một nhóm thường khoảng 4-6 HS

• Nhiệm vụ của các nhóm có thể giống nhau hoặc mỗi

nhóm nhận một nhiệm vụ khác nhau, là các phần trong một bài hay một chủ đề chung

• Dạy học nhóm được áp dụng cho nhiều vấn đề, nội dung giảng dạy của môn Địa lí

• Tuy nhiên đối với các vấn đề có cấu trúc tương tự nhau, nhưng có liên quan với nhau về cấu trúc chung, mỗi

nhóm độc lập giải quyết một vấn đề; hoặc các vấn đề

tổng hợp đòi hỏi tính khái quát cao thì dạy học theo nhóm phù hợp hơn cả.

1 Dạy học nhóm

Ưu điểm và nhược điểm của dạy học nhóm

1 Phát huy tính tích cực, tự lực và tính trách nhiệm của HS;

2 Phát triển năng lực cộng tác làm việc;

3 Phát triển năng lực giao tiếp;

4 Hỗ trợ qúa trình học tập mang tính xã hội;

5 Tăng cường sự tự tin cho HS;

6 Phát triển năng lực phương pháp;

7 Dạy học nhóm tạo khả năng dạy học phân hoá; Tăng cường kết quả học tập

1 Dạy học nhóm

• Nhược điểm:

1 Dạy học nhóm đòi hỏi thời gian nhiều;

2 Công việc nhóm không phải bao giờ

cũng mang lại kết quả mong muốn;

3 Trong các nhóm chưa được luyện tập dễ

xảy ra hỗn loạn.

4 Trong một tập thể, dù nhỏ vẫn luôn có

những cá thể ỷ lại, hoặc rụt rè, nhút nhát

1 Dạy học nhóm

• Những chỉ dẫn đối với giáo viên

1 Nếu muốn thành công với dạy học nhóm thì người GV phải nắm vững phương pháp thực hiện.

2 Dạy học nhóm đòi hỏi GV phải có năng lực lập kế hoạch và tổ

chức, còn HS phải có sự hiểu biết về phương pháp, được luyện tập

và thông thạo cách học này.

3 Khi lập kế hoạch, công việc nhóm phải được phản ánh trong toàn

bộ quá trình dạy học Ví dụ cần phải suy nghĩ xem cần sự hướng dẫn của GV như thế nào để các nhóm có thể làm việc một cách

hiệu quả

4 Điều kiện để HS đạt được thành công trong học tập cũng là phải nắm vững các kĩ thuật làm việc cơ bản Thành công của nhóm còn phụ thuộc vào việc đề ra các yêu cầu công việc một cách rõ ràng

và phù hợp

1 Dạy học nhóm

• Sau đây là các câu hỏi kiểm tra dùng cho việc chuẩn bị

dạy học nhóm:

√ Chủ đề có hợp với dạy học nhóm không?

√ Các nhóm làm việc với nhiệm vụ giống nhau hay khác nhau?

√ HS đã có đủ kiến thức, điều kiện cho công việc nhóm chưa?

√ Cần trình bày nhiệm vụ làm việc nhóm như thế nào?

√ Cần chia nhóm theo tiêu chí nào?

√ Cần tổ chức phòng làm việc, kê bàn ghế như thế nào?

1 Dạy học nhóm

• Một số chú ý trong khi thực hiện dạy học nhóm:

√ Cần luyện tập cho HS quy tắc làm việc nhóm

√ Trao đổi về tiến trình làm việc nhóm

√ Luyện tập về kĩ thuật làm việc nhóm

√ Duy trì trật tự cần thiết trong làm việc nhóm

√ GV quan sát, hỗ trợ các nhóm HS

√ Giúp ổn định các nhóm làm việc khi cần thiết

2 Kĩ thuật đặt tiêu đề cho một

đoạn văn

• Một đoạn văn có nội dung thông tin nhất định,

• thông qua việc đọc kĩ một đoạn văn người đọc

có thể tìm ra nội dung cốt lõi nhất và đặt tên tiêu

đề cho đoạn văn đó

• Tìm được tiêu đề đặt tên cho đoạn văn tức là người đọc đã hiểu được đoạn văn

• Kĩ thuật này thường dùng trong các bài, các

mục có nội dung dài viết dưới dạng văn bản,

thay bằng giáo viên giảng giải hoặc phát vấn thì

GV dùng kĩ thuật này để phát huy tính tích cực,

3 Kĩ thuật tia chớp

• Kĩ thuật tia chớp là một kĩ thuật huy động

sự tham gia của các thành viên đối với

một câu hỏi nào đó,

• hoặc nhằm thu thông tin phản hồi để cải thiện tình trạng giao tiếp và không khí học tập trong lớp học,

• các thành viên lần lượt nêu ngắn gọn và nhanh chóng (nhanh như chớp!) ý kiến

của mình về câu hỏi hoặc tình trạng vấn

đề

3 Kĩ thuật tia chớp

• Quy tắc thực hiện:

1 Có thể áp dụng bất cứ thời điểm nào khi các

thành viên thấy cần thiết và đề nghị;

2 Lần lượt từng người nói suy nghĩ của mình về

một câu hỏi đã thoả thuận

3 Mỗi người chỉ nói ngắn gọn 1-2 câu ý kiến của

mình;

4 Chỉ thảo luận khi tất cả đã nói xong ý kiến

5 Kĩ thuật này được sử dụng khá phổ biến trong

quá trình dạy học, ứng dụng vào tất cả các môn

4 Kĩ thuật “3 lần 3”

• Kĩ thuật “3 lần 3“ là một kĩ thuật lấy thông tin

phản hồi nhằm huy động sự tham gia tích cực của HS

• Cách làm như sau:

1 HS được yêu cầu cho ý kiến phản hồi về một vấn đề nào đó (nội dung buổi thảo luận, phư-ơng pháp tiến hành thảo luận ).

2 Mỗi người cần viết ra: 3 điều tốt; 3 điều ch-ưa tốt; 3

đề nghị cải tiến.

3 Sau khi thu thập ý kiến thì xử lý và thảo luận về các ý kiến phản hồi.

4 Kĩ thuật “3 lần 3”

• Trong giảng dạy Địa lí kĩ thuật này thường được sử dụng đối với các vấn đề nêu ưu điểm, nhược điểm hoặc đánh giá thuận lợi khó khăn của một nguồn lực nào đó trong phát triển kinh tế -xã hội,

• Ví dụ: Mỗi HS nêu lên 3 đặc điểm tốt của

lao động nước ta, 3 hạn chế của nguồn

lao động và 3 giải pháp để sử dụng nguồn

5 Lược đồ tư duy

• Lược đồ tư duy (còn được gọi là bản đồ khái niệm)

• là một sơ đồ nhằm trình bày một cách rõ ràng những ý tưởng mang tính kế hoạch hay kết quả làm việc của cá nhân hay

nhóm về một chủ đề.

• Lược đồ tư duy có thể được viết trên

giấy, trên bản trong, trên bảng hay thực hiện trên máy tính

5 Lược đồ tư duy

• Cách làm:

1 Viết tên chủ đề ở trung tâm, hay vẽ một hình ảnh phản ánh chủ

đề

2 Từ chủ đề trung tâm, vẽ các nhánh chính Trên mỗi nhánh

chính viết một khái niệm, phản ánh một nội dung lớn của chủ

đề, viết bằng CHỮ IN HOA

3 Nhánh và chữ viết trên đó được vẽ và viết cùng một màu

Nhánh chính đó được nối với chủ đề trung tâm

4 Chỉ sử dụng các thuật ngữ quan trọng để viết trên các nhánh

5 Từ mỗi nhánh chính vẽ tiếp các nhánh phụ để viết tiếp những nội dung thuộc nhánh chính đó Các chữ trên nhánh phụ được viết bằng chữ in thường

5 Lược đồ tư duy

• Đối với môn Địa lí lược đồ tư duy có thể ứng dụng trong nhiều nội dung giảng dạy:

– tóm tắt nội dung,

– ôn tập một chủ đề;

– trình bày tổng quan một chủ đề bằng sơ đồ; – ghi chép khi nghe bài giảng

• Hình thức làm việc chủ yếu là theo nhóm, kết quả dự án là những sản phẩm hành

• từ đó góp phần hình thành và phát triển các năng lực của học sinh như năng lực hoạt động, tham gia, hoà nhập với cộng đồng và biết vận dụng kiến thức, kĩ năng của môn Địa lí để giải quyết những vấn đề đặt ra trong cuộc sống.

7 Giải quyết vấn đề

• Phương pháp dạy học giải quyết vấn đề (problem solving method), hay dạy học dựa trên vấn đề (problem based learning), hoặc dạy học đặt và giải quyết vấn đề (problem posing and solving)

• là phương pháp, trong đó giáo viên đặt ra trước học sinh một (hay hệ thống) vấn đề nhận thức, chuyển học sinh vào tình huống có vấn đề,

• sau đó giáo viên phối hợp cùng học sinh (hoặc hướng dẫn, điều khiển học sinh) giải quyết vấn đề, đi đến những kết luận cần thiết của nội dung học tập

• Đây là phương pháp được xem xét nhiều về mặt tính

7 Giải quyết vấn đề

• trình tự tiến hành :

a) Đặt vấn đề và chuyển học sinh vào tình huống có vấn đề

Đặt vấn đề là đặt ra trước học sinh một câu hỏi

Tuy nhiên, đó không phải là câu hỏi thông thường như trong đàm thoại, mà phải là câu hỏi có vấn đề Nghĩa là, câu hỏi phải chứa đựng:

- Một mâu thuẫn giữa kiến thức cũ và kiến thức mới, -ngiữa cái đã biết và cái chưa biết cần phải khám

phá, nhận thức,

- giữa vốn kiến thức khoa học đã có và vốn kiến thức thực tiễn đa dạng

7 Giải quyết vấn đề

• Ví dụ:

– ”Hàng ngày ta thấy Mặt Trời chuyển động, còn Trái

Đất đứng yên Bài học hôm nay chúng ta sẽ học về

chuyển động của Trái Đất xung quanh Mặt Trời” ,

– ”Vì sao, ở nước ta hiện nay, tỉ lệ gia tăng dân số tự

nhiên giảm, nhưng dân số vẫn tăng nhanh?" ,

– ”Thường ở nơi đông dân, nền kinh tế gặp nhiều khó khăn trong phát triển, thế nhưng tại sao đồng bằng

sông Hồng là vùng đông dân, nhưng vẫn là vùng có

7 Giải quyết vấn đề

- Một sự lựa chọn

- Ví dụ: "Kiên Giang là tỉnh đứng đầu cả nước về sản lượng khai thác hải sản là do có nhiều tàu đánh cá nhất, do nằm gần các ngư trường giàu có nhất, do có khí hậu thuận lợi để khai thác quanh năm, do tất cả các nguyên nhân trên Trong số đó,

nguyên nhân nào đúng nhất?" (Địa 12)

- Một nghịch lí, một sự kiện bất ngờ, một điều gì không bình thường so với cách hiểu cũ của học sinh và đôi khi ban đầu thoạt nghe, tưởng chừng như vô lí làm học sinh ngạc nhiên

- Ví dụ: học sinh đã biết thiên tai gây ra nhiều hậu quả xấu cho con người, nhưng tại sao ở Đồng bằng sông Cửu Long phải

"sống chung với lũ?", ở Duyên hải miền Trung lại chủ trương

"sống chung với thiên tai?" (Địa 12)

7 Giải quyết vấn đề

• Tình huống có vấn đề là một trạng thái tâm lý:

– trong đó học sinh tiếp nhận mâu thuẫn khách quan (một khó khăn gặp phải trên bước đường nhận thức) như là mâu thuẫn chủ quan (mâu thuẫn nội tại của bản thân) – bị day dứt bởi chính mâu thuẫn đó và có ham muốn giải quyết.

• Để vấn đề trở thành tình huống đối với học sinh, câu hỏi đặt vấn đề phải l-ưu ý các điểm sau:

– - Trong thành phần câu hỏi, phải có phần học sinh đã biết, phần kiến thức cũ

– và phần học sinh chư-a biết, phần kiến thức mới

– Hai phần này phải có mối quan hệ với nhau,

– trong đó phần học sinh chưa biết là phần chính của câu hỏi, học sinh phải có nhiệm vụ tìm tòi, khám phá

– Ví dụ: "Thường những nơi ở gần biển thì khí hậu điều hoà,

7 Giải quyết vấn đề

• Nội dung câu hỏi phải thật sự kích thích, gây

hứng thú nhận thức đối với học sinh Trong rất nhiều trường hợp, câu hỏi gắn với các vấn đề

thực tế gần gũi, thường lôi cuốn hứng thú học

sinh nhiều hơn

• Câu hỏi phải vừa sức học sinh Các em có thể giải quyết được, hoặc hiểu được cách giải quyết dựa vào việc huy động vốn tri thức sẵn có của mình bằng hoạt động tư duy

• Trong câu hỏi nên hàm chứa phương hướng

giải quyết vấn đề, tạo điều kiện làm xuất hiện giả thuyết

• và tạo điều kiện tìm ra con đường giải quyết