Đây là tài liệu về một biện pháp nâng cao chất lượng giáo dục môn Địa lý nhằm phục vụ thi giáo viên giỏi các cấp theo yêu cầu mới từ năm 2020. Tài liệu dược biên soạn chi tiết, bám sát các yêu cầu hướng dẫn của Bộ giáo dục vấp dụng từng địa phương. Đây là giải pháp bản thân làm để thi giáo viên giỏi và đạt giải Nhì cấp huyện. Chia sẻ để các thày cô tham khảo.
Trang 1CHỦ ĐỀ: “Sử dụng các trò chơi vào dạy học Địa lí 7 tại
trường THCS ”
MỤC LỤC
7 2.2 Đánh giá kết quả biện pháp thu được 3
10 2.2.3 Biện pháp được áp dụng có sự tiến bộ về chất
lượng, có so sánh, đối chiếu kết quả những năm trước
4
pháp để đảm bảo tính hiệu quả
5
PHỤ LỤC KÈM THEO
+ Phụ lục 1:
+ Phụ lục 2:
+ Phụ lục 3:
CÁC TỪ VIẾT TẮT
Trang 21 MỞ ĐẦU
Môn Địa lí là môn khoa học tổng hợp tự nhiên và xã hội Địa lí không chỉ
là những địa điểm có tên trên bản đồ mà còn về con người, văn hóa, lịch sử của từng vùng miền, các tác động về thiên tai đến cuộc sống và cách đối xử của nhân loại đối với tự nhiên đã làm thay đổi bề mặt địa lí, hoàn cảnh xã hội Có thể nói, nắm vững địa lí sẽ giúp thế hệ tương lai hiểu hơn về quá khứ, hiện tại và tương lai của toàn cầu, cũng như vai trò của từng địa phương đối với phần còn lại của thế giới
Nhưng hiện nay rất nhiều học sinh (HS) chưa có cái nhìn đúng đắn với môn Địa lí, luôn suy nghĩ đây là môn học phụ, không quá quan trọng chỉ cần học thuộc lòng và học một cách đối phó, miễn cưỡng Không quá hào hứng với môn học.Việc mất hứng thú khiến các em mất động lực học tập Vậy làm thế nào để tạo được hứng thú cho HS đó là câu hỏi mà mỗi giáo viên luôn trăn trở.Trong quá trình giảng dạy, học tập tôi nhận thấy khi sử dụng các trò chơi vào dạy học Địa lí đã góp phầnkhơi gợi hứng thú cho học sinh Từ đó việc lĩnh hội kiến thức sẽ trở nên dễ dàng hơn.Đặc biệt đối với học sinh trung học cơ sở (THCS)thì các em còn rất hiếu độngnên việc sử dụng trò chơi rất thích hợp với tâm lí của các em là học mà chơi- chơi mà họctạo nên sự say mê và hào hứng giúp các em yêu thích môn Địa lí hơn Đồng thời giúp giáo viên đa dạng hơn các hình thức dạy học, giúp các tiết học trở nên nhẹ nhàng đạt hiệu quả.Thông qua các trò chơi học tập phát huy tính tích cực, tính chủ động, tính sáng tạo của học sinh Giúp các em hiểu bài và nhớ kiến thức lâu hơn nâng cao chất lượng giáo dục
Chính vì vậy tôi đã lựa chọncác biện pháp nhằm nâng cao chất lượng giảng
dạy môn Địa lí là“Sử dụng các trò chơi vào dạy học Địa lí 7 tại trường
TH&THCS ”để nghiên cứu.
2 NỘI DUNG BIỆN PHÁP
2.1 Nội dung biện pháp
2.1.1 Mô tả nội dung biện pháp
Nội dung trò chơi phải nằm trong chương trình Địa lí bậc THCS và có tác dụng gây hứng thú học tập, kích thích tinh thần học tập, phát huy năng lực chuyên biệt về môn Địa lí của HS, đáp ứng được mục tiêu dạy học
Trang 3Trò chơi Địa lí phải mang đầy đủ các tính chất của trò chơi thông thường,
đó là và hướng tới mọi đối tượng học sinh: Có nghĩa là học sinh nào cũng có thể tham gia được Trò chơi phải được chuẩn bị kĩ càng trước giờ học
Trò chơi Địa lí rất đa dạng, phong phú Có thể có nhiều cách phân loại
khác nhau Tuy nhiên trong quá nghiên cứu và thực hiện thì bản thân tôi phân
loại như sau:
+ Nhóm trò chơi khởi động/giới thiệu bài: là những nhóm trò chơi ngắn diễn ra trong khoảng từ 3-5 phút, sử dụng vào đầu tiết học nhằm kết nối kiểm tra bài mới và giới thiệu bài cũ, để tạo không khí vui vẻ khi bước vào bài học mới
+ Nhóm trò chơi hình thành kiến thức: được tổ chức trong các hoạt động học tập nhằm hình thành kiến thức mới cho học sinh
+ Nhóm trò chơi củng cố luyện tập: thường tổ chức vào cuối tiết học để khắc sâu kiến thức cho học sinh và đánh giá mức độ tiếp nhận kiến thức của HS Hoặc có thể sử dụng trong các tiết ôn tập
Về tên gọi trò chơi có thể có nhiều cách gọi khác nhau, có thể sáng tạo ra trò chơi và tên gọi mới,hay và cuốn hút, miễn sao phù hợp với tiến trình dạy học
và nội dung kiến thức cần lĩnh hội
Khi sử dụng trò chơi cũng cần phải lưu ý:giáo viên phảigiải thích rõ luật chơi để HS không làm sai lệch nội dung học tập, không phải để tranh dành thứ hạng Chú trọng phân tích ý nghĩa sau khi thực hiện trò chơi
2.1.2.Cách thứcthực hiện
- Chuẩn bị: Xác định mục tiêu trò chơi được thiết kế phải đạt được các
mục tiêu của dạy học.Lựa chọn trò chơi phù hợp với nội dung và khả năng của học sinh Thiết kế nội dung trò chơi, luật chơi, cách tổ chức trò chơi Các phương tiện, đồ dùng sẽ sử dụng để tổ chức trò chơi Chuẩn bị phần thưởng(nếu có)
-Tổ chức trò chơi:
+Bước 1: Giới thiệu trò chơi, cách chơi và lựachọnHSthamgiachơi
Giáo viên giải thích rõ ràng nội dung chơi, luật chơi, cách chơi và chơi thử (nếu cần) Sau đó lựachọnHSthamgiatròchơibằng cách chỉ định hoặc bốc thăm ngẫu nhiên (nếutổchứcchocảlớpcùngchơithìkhôngcần lựa chọn)
+Bước 2: Tổ chức thực hiện trò chơi
Học sinh tham gia trò chơi dưới sự giám sát của giáo viên (GV) hoặc HS
do giáo viên và lớp bầu ra Khi HS chơi giáo viên phải quan sát để biết được cử
Trang 4chỉ thái độ để từ đó có cách giáo dục phù hợp Trong quá trình chơi giáo viên có thể linh động thay đổi so với dự kiến Không nên quá nguyên tắc, cứng nhắc
+Bước3:Tuyênbố ngườithắngcuộcvàtraothưởng(nếucó)
GV đóng vai trò là người trọng tài phải xử lí tình huống khách quan, không thiên vị Tuyên bố đội chơi(người chơi thắng cuộc) Khen thưởng cộng điểm hoặc quà, vỗ tay…Với đội thua hình phạt nhẹ nhàng, nên động viên người chơi bị thua
- Kết thúc:Tiến hành đánh giá nhận xét về những kết quả của trò chơi học
tập Cùng HS chốt lại các kiến thức có liên quan
2.1.3 Qúa trình thực hiện biện pháp của bản thân
Sau khi tìm hiểu cách thức để thực hiện một trò chơi trong một tiết học địa lí bản thân tôi đã lên kế hoạch lựa chọn nội dung các bài học trong chương trình địa lí lớp 7 sẽ sử dụng trò chơi Xác định mục tiêu các trò chơi đáp ứng được yêu cầu mục tiêu của các bài học, từ đó lựa chọn trò chơi phù hợp Đồng thời kết hợp với các phương tiện, phần mềm tham khảo trên mạng xây dựng trò chơi sao cho hiệu quả nhất Trong năm học 2019-2020 tôi đã sử dụng rất nhiều các trò chơi trong các hoạt động khởi động/giới thiệu bài mới, hoạt động hình thành kiến thức và hoạt động củng cố sau mỗi bài, trong tiết ôn tập cụ thể:
Stt Trò chơi đã
sử dụng
1 Cuộc đua kì
thú
Bài 2: Sự phân bố dân cư Các chủng tộc trên thế giới
Hình thành kiến thức nội dung 1: Sự phân bố dân cư
2 Chúng tớ là
nhà vô địch
Bài 4: Thực hành Phân tích lược đồ dân số và tháp tuổi
Khởi động/giới thiệu bài
3 Đấu trường
sôi động
Bài 6: Môi trường nhiệt đới Hình thành kiến thức nội
dung 2: Các đặc điểm khác của môi trường
4 Ô cửa bí mật Bài 7: Môi trường nhiệt đới
gió mùa
Củng cố bài học
ghép nối
muôn loài
Bài 17: Ô nhiễm môi trường ở đới ôn hòa
Củng cố bài học
7 Đóng vai Bài 21: Môi trường đới lạnh Hình thành kiến thức nội
dung 2: Sự thích nghi của thực vật và động vật với môi trường
Trang 58 Nhà du lịch
thông thái
Bài 25: Thế giới rộng lớn và
đa dạng
Khởi động/giới thiệu bài
Châu Phi
Bài 34: Thực hành so sánh nền kinh tế của 3 khu vực châu Phi
Khởi động/giới thiệu bài
10 Hộp quà bí
mật
Bài 45: Kinh tế trung và Nam
Mỹ (tiếp)
Củng cố bài học
11 Ai nhanh
hơn
Bài 46: Sự phân hóa của thảm thực vật ở sườn đông và sườn tây của dãy núi An-Đét
Hình thành kiến thức:nội dung bài học
nhanh
Bài 54: Dân cư xã hội châu Âu
Củng cố bài học
dung 2: Kinh tế
14 Đuổi hình
bắt chữ
Bài 60: Liên minh Châu Âu Khởi động/giới thiệu bài
2.2.Đánh giá kết quả thu được
2.2.1 Cách thức thu thập dữ liệu
Để tìm hiểu tác dụng của việcsử dụng cáctrò chơi vào dạy học môn Địa lí
7 hiện nay, chúng tôi sử dụng phương pháp phỏng vấn, trò chuyện,trao đổi dự giờ rút kinh nghiệm với các giáo viên dạy môn Địa lí, đồng thời khảo sát kết quả học tập của học sinh năm học 2018-2019 khi chưa áp dụng sáng kiến để đối chiếu với kết quả học tập của HS sau khi áp dụng của năm học 2019-2020
2.2.2 Cách thức phân tích, đánh giá kết quả
Thu phiếu điều tra và phân tích phiếu điều tra Thông qua việc quan sát học sinh trong các giờ học, đồng thời tiến hành so sánh kết quả bài kiểm tra khảo sát với bài thi học kì và kết quảcủa học sinh qua các năm học
2.2.3 Biện pháp được áp dụng có sự tiến bộ về chất lượng, có so sánh, đối chiếu kết quả những năm trước.
Các biện pháp chúng tôi đưa ra đều được các giáo viên cùng chuyên môn đánh giá cao và thừa nhận có tính khả thi và hiệu quả Kết quả phân tích thông qua phiếu điều tra như sau:
Thái độ Khi chưa áp dụng sáng
kiến
Khi áp dụng sáng kiến
Trang 6Không thích 3 13,1 0 0
Như vậy, hầu hết học sinh đều thích và rất thích trò chơi trong các tiết học khi có tới 73,9 % học sinh được hỏi đều tỏ ra thích và hào hứng hơn và có 26,1% học sinh cảm thấy bình thường khi có trò chơi.Ngoài ra tôi cũng đã thử
áp dụng với các khối còn lại học sinh cũng cảm thấy rất hào hứng, yêu thích môn học
Đồng thời tiến hành so sánh kết quả giữa điểm khảo sát đầu năm và kết quả năm học 2019-2020 vừa qua
Giỏi Khá Trung bình Yếu 0
10
20
30
40
50
60
Biểu đồ kết quả học tập năm học 2018-2019 và năm học 2019-2020 của trường TH&THCS
Năm học 2018-2019 Column1
Như vậy qua biểu đồ kết quả có thể khẳng định việc sử dụng trò chơi trong các tiết học địa lí đã có góp phần nâng cao chất lượng giảng dạy So với năm học 2018-2019 thì tỉ lệ học sinh giỏi tăng từ 13,1% lên 21,7%, tỉ lệ học sinh khá tăng từ 30,4% lên 43,6%, tỉ lệ học sinh trung bình giảm từ 52,2% xuống còn 34,7%.Đặc biệt là không còn tỉ lệ học sinh yếu
2.2.4 Những yếu tố cần thiết đối với việc áp dụng biện pháp để đảm bảo tính hiệu quả.
- Đối với lãnh đạo cấp cơ sở: Cần quan tâm, sát sao; trang bị đầy đủ các
phương tiện, thiết bị, đồ dùng dạy học…
- Với giáo viên: Chuẩn bị biên soạn,các phương tiện đồ dùng cần thiết.
- Với học sinh:các em cần chuẩn bị bài ở nhà chu đáo Mạnh dạn và tự tin.
3 KẾT LUẬN
3.1 Kết luận
Qua thực tiễn thực hiện tôi nhận thấy các biện pháp chúng tôi đang tiến hành hoàn toàn có tính thiết thực và khả thi.Sử dụng trò chơi trong các tiết học Địa lí giúp giáo viên đa dạng hơn các hình thức dạy học, năng động hơn tròn các giờ dạy Với học sinh các tiết học trở nên nhẹ nhàng, vui vẻ, các em hào hứng
Trang 7khi được tham gia các trò chơi đồng thời thông qua việc thực hiện các trò chơi học tập góp phần phát triển năng lực của học sinh, sự chủ động, sáng tạo Tuy nhiên sử dụng trò chơi trong dạy học là việc không hề đơn giản bởi nó đòi hỏi nhiều thời gian và công sức Việc biên soạn, thực hiện tổ chức trò chơi cũng có các cấp độ khác nhau Việc sử dụng phải phù hợp với nội dung học tập, vớiđặc điểm đối tượng học sinh,mục tiêu của dạy học Chính vì vậy yếu tố quan trọng
là sự quan tâm chỉ đạo kịp thời, sát sao của chuyên môn thuộc ngành giáo dục
3.2 Những kiến nghị, đề xuất
Để đảm bảo cho GVsử dụng các trò chơi vào dạy học Địa lí 7 tại trường
có hiệu quả chúng tôi vài kiến nghị sau:
+ Ngành giúp đỡ các nhà trường bổ sung các loại sách tài liệu tham khảo,
để giúp giáo viên thuận tiện trong việc phục vụ giảng dạy
+ Ngoài đợt bồi dưỡng chuyên môn trong hè, nên có những đợt bồi dưỡng thêm về chuyên môn chuyên sâu cho giáo viên
+ Tạo điều kiện cho giáo viên đi thực tế, học tập kinh nghiệm ở các trường điểm trong tỉnh và các trường bạn ngoài tỉnh
Trong quá trình thực hiện biện pháp, không tránh khỏi những sai sót Kính mong nhận được sự đóng góp tích cực của các thầy (cô) Tôi xin trân trọng cảm ơn!
XÁC NHẬN CỦA CƠ QUAN ĐƠN
VỊ
ÁP DỤNG
(Ký tên, đóng dấu)
TÁC GIẢ
(Ký tên)
PHỤ LỤC 1: PHIẾU ĐIỀU TRA THÁI ĐỘ HỌC TẬP CỦA HỌC SINH
1 Thông tin về học sinh
- Trường:
- Lớp: …
- Xếp loại học lực :
Giỏi Khá Trung bình Yếu
2.Em hãy đánh dấu () vào những ô mà bạn thấy đúng với bản thân:
2.1 Em có thích học môn Địa lí không?
Trang 8 Rất thích
Thích
Bình thường
Không thích
2.2 Tại sao em không thích môn Địa lí
Vì môn Địa lí có nhiều số liệu, bản đồ
Vì môn Địa lí là một môn học khô khan
Vì môn Địa lí là một môn học thuộc lòng
Vì giáo viên dạy không lôi cuốn
2.3 Khi thầy (cô) sử dụng trò chơi học tập vào bài dạy Địa lí, em có hứng thú với tiết học hơn không?
Không quan tâm
Không thích
Bình thường
Hứng thú hơn
Rất thích, hào hứng
2.4 Tại sao em thích học Địa lí dưới hình thức trò chơi?
Dễ hiểu và nhớ nội dung bài học hơn
Lớp học sinh động
Được thưởng điểm
Được rèn kĩ năng nhiều hơn
2.5 Sau khi được học bài học bằng trò chơi, em học được những kĩ năng
Kĩ năng tư duy
Kĩ năng giao tiếp trước đám đông
Kĩ năng xử lí tình huống
Kĩ năng làm việc nhóm
Tất cả những kĩ năng trên
PHỤ LỤC 2: MỘT SỐ TRÒ CHƠI MINH HỌA
1.Trò chơi“Đấu trường sôi động” áp dụng ở Bài 6-Môi trường nhiệt đới ở
nội dung 2: Các đặc điểm khác của môi trường
Trang 9* Mục tiêu:Trình bày được các đặc điểm khác của môi trường nhiệt đới Phân
tích được vấn đề đang diễn ra và đề xuất giải pháp giải quyết vấn đề suy thoái tài nguyên và sa mạc hóa
* Chuẩn bị: Giáo viên chuẩn bị đề tài liên quan để kể tên Đồng hồ bấm giờ
* Tổ chức trò chơi:
- Bước 1: GV giới thiệu trò chơi “Đấu trường sôi động”
+ HS có 3 phút đọc SGK, gạch chân ý chính, suy nghĩ các câu hỏi tại sao + Trò chơi đúng – sai theo hình thức giơ tay Nếu cho rằng là đúng thì giơ – nếu cho là sai thì không giơ tay Nếu đúng được tham gia tiếp Nếu sai ra các vị trí được bố trí sẵn làm quan sát viên Các câu hỏi xoay quanh nội dung bài học 3s cho suy nghĩ và giơ tay, chậm trễ là bị loại
- Bước 2: Thực hiện trò chơi, đọc câu hỏi, có thể mở chút nhạc cho hào hứng nhưng mở nhỏ
1 Một năm ở môi trường nhiệt đới có 2 mùa->đúng
2 Mùa mưa, sinh vật phát triển mạnh-> đúng
3 Mùa mưa, nước sông dâng cao->đúng
4 Loại đất chính ở đây là đất phù sa->sai
5 Đất feralit có chứa nhiều sắt nên có màu xám-> sai
6 Môi trường nhiệt đới, đất đai dễ bị xói mòn->đúng
7 Rừng ở đây được bảo tồn tốt->sai
8 Thảm thực vật thay đổi dần về hai chí tuyến Càng về chí tuyến càng phát triển mạnh->sai
9 Xavan là cảnh quan tiêu biểu của môi trường này->đúng
10 Đây là môi trường có ít dân->sai
11 Môi trường này thích hợp cho phát triển cây lương thực và cây CN->đúng
12 Việt Nam nằm trong môi trường này-> sai
13 Tài nguyên suy giảm nhanh là do dân số quá đông-> đúng
14 Hoang mạc hóa đang diễn ra nhưng ko đáng kể ở đây->sai
- Bước 3: GV khen ngợi các HS xuất sắc Cho điểm cộng các HS tốt nhất
Từ kết quả trò chơi GV gọi ngẫu nhiên 2 HS nêu khái quát đặc điểm cảnh quan của môi trường nhiệt đới GV nhận xét và chốt kiến thức
2 Trò chơi “Thổ địa châu Phi” áp dụng ở Bài 34 -Thực hành so sánh nền
kinh tế của 3 nước châu Phi phần khởi động/giới thiệu bài
* Mục tiêu: Gây hứng thú cho HS trước bài mới HS có thể liên hệ được kiến
thức của bài mới
* Chuẩn bị: đồng hồ bấm giờ
* Tổ chức trò chơi:
Trang 10- Bước 1: GV phổ biến trò chơi “Thổ địa châu Phi”: Cả lớp xếp thành vòng tròn
xung quanh lớp, lần lượt mỗi HS trong lớp sẽ kể tên 1 đất nước ở châu Phi và xác định xem đó là nước giàu hay nghèo (yêu cầu: tên nước không trùng nhau) (HS xác định sai cũng không sao, vào bài học mới HS sẽ xác định được đúng hay sai) Bạn nào không kể được sẽ về chỗ ngồi HS cứ tiếp tục quay vòng kể tên các nước ở châu Phi cho đến khi chỉ còn lại 1 bạn Bạn đó sẽ là người chiến
thắng và được phong làm “thổ địa châu Phi” (Nếu lớp đông, GV có thể cho số
lượng người chiến thắng tùy sĩ số lớp và thời gian)
- Bước 2: HS thực hiện trò chơi, GV quan sát, điều khiền trò chơi và ổn định trật
tự lớp
- Bước 3: Kết thúc trò chơi HS ổn định chỗ ngồi GV vinh danh người chiến thắng
Từ kết quả giáo viện nhận xét và khéo léo dẫn dắt vào bài
3 Trò chơi Đánh bài/ghép nối áp dụng tiết Ôn tập giữa kì I
* Mục tiêu:Kiểm tra kiến thức bài cũ
* Chuẩn bị: Bộ bài, đồng hồ bấm giờ.
* Tổ chức trò chơi:
- Bước 1: Phổ biến luật chơi GV chia lớp làm 4 nhóm Mỗi nhóm sẽ được phát
1 bộ bài gồm 36 lá bài, (trong đó có 18 câu hỏi và 18 câu trả lời) các nhóm sẽ chia đều các lá bài cho thành viên Sau đó tiến hành chơi Câu hỏi sẽ đánh trước, sau đó ai có câu trả lời tương xứng sẽ đáp trả lại, và giành quyền đi tiếp Nhóm nào hết bài trước nhóm đó sẽ giành chiến thắng
- Bước 2: Tiến hành chơi
Nội dung bộ bài
Thế nào gọi là
dân số?
Là tổng số dân sinh sống trên 1 lãnh thổ nhất định, được tính ở một thời điểm cụ thể
Thông qua tháp tuổi cho
ta biết điều gì
về dân số ?
Cho biết đặc điểm cụ thể của dân số qua giới tính, độ tuổi, nguồn lao động hiện tại và tương lai của 1 địa phương Hiện tượng
bùng nổ dân
số diễn ra khi
nào ?
Xảy ra khi tỉ lệ gia tăng bình quân hàng năm của dân
số thế giới đạt 2,1%
Sự phân bố dân cư như thế nào?
Phân bố không đều: Những nơi có điều kiện sống và giao thông thuận lợi dân cư đông.Ngược lại, những vùng núi hay vùng sâu, vùng xa, … khí hậu khắc nghiệt có mật độ dân số thấp