SINH LÝ BẠCH CẦU, ĐH Y DƯỢC TP HCM

Bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, sau đại học. ĐH Y Dược TP Hồ Chí Minh. 1. Nêu số lượng và công thức bạch cầu ở người Việt Nam bình thường. 2. Phân tích 4 tính chất của BC 3. Trình bày chức năng của 5 loại bạch cầu. 4. Vận dụng các kiến thức trên để phân tích một công thức bạch cầu và phân biệt một số bất thường về bạch cầu.

PGS TS TRẦN THỊ LIÊN

MINH

BM SINH LÝ HỌC

ĐHYD TP.HCM

MỤC TIÊU

1 Nêu số lượng và công thức bạch cầu ở người Việt Nam bình thường.

2 Phân tích 4 tính chất của BC

3 Trình bày chức năng của 5 loại bạch cầu

4 Vận dụng các kiến thức trên để phân tích

một công thức bạch cầu và phân biệt một số bất thường về bạch cầu.

A Số lượng và công thức BC

2 Công thức BC

- Bảng tỷ số phần trăm các loại BC so

với tổng số BC  Công thức BC

- Tuỳ theo yêu cầu có thể dùng tiêu

chuẩn  để phân loại công thức BC

 2 loại công thức thường sử dụng:

a Công thức thông thường

- Công thức này giúp tìm hướng xác

định nguyên nhân bệnh

- Người VN trưởng thành, bình

thường có công thức BC như sau:

· BC ña nhaân trung tính (N): 60 - 66%

· BC ña nhaân öa acid (E): 2 - 11%

· BC ña nhaân öa kieàm (B): 0,5 - 1%

· BC ñôn nhaân (M): 2 - 2,5%

b Công thức Arneth

- NC Bạch cầu đa nhân trung tính:

BC càng già  nhân chia càngnhiều múi  công thức này giúpthăm dò tốc độ sinh sản và phá hủyBC

 Nhân có 1 múi : 2 - 4,5%

 Nhân có 2 múi : 21 - 29%

 Nhân có 3 múi : 36 - 42%

 Nhân có 4 múi : 21 - 26%

 Nhân có 5 múi : 3 - 10%

- Công thức Arneth ở người VN,

trưởng thành, bình thường

B Chức năng của bạch cầu

I Chức năng của Neutrophil:

CN chính là thực bào

- SL N có thể  2, 3 lần sau v.động

mạnh hoặc chích norepinephrin vìkhi v.động mạnh hoặc KT tuần hoàn

  lưu lượng máu qua m.mạch lôi cuốn các BC

- Khoảng 60’ sau khi có sự  N sinh lý

 SL BC trở lại BT

a Trong trường hợp BT:

b Trong trường hợp viêm: N 

- Một globulin gọi là ”yếu tố gia

tăng BC” được phóng thích từ các mô bị tổn thương

- “Yếu tố gia tăng BC” nhanh chóng

khuếch tán vào máu  đến tủyxương để phát huy 2 tác dụng:

+ KT tủy xương phóng thích các

TB đa nhân (N) ra khỏi nơi dự trữ vào máu

+ Làm  tốc độ sinh sản N ở tủy

xương

- Trong viêm: trong vài giờ đầu các mô

bào (Histocyte) chuyển thành ĐTB: Làm hàng rào chống đỡ VK đầu tiên

- 6-12 giờ sau: N giữ vai trò chính

- 10 giờ sau trở đi: M và L  ĐTB

- N và ĐTB sau khi ăn VK, mô hủy

hoại  nhiễm độc, chết dần

II Chức năng của Eosinophil

· E tập trung nhiều ở niêm mạc

đường tiêu hoá và trong tổ chứcphổi

· E  trong dị ứng, chích protein,

KST

- Khử độc các protein lạ

- Thực bào

 Thực bào yếu  không giữ vai

trò quan trọng trong nhiễm trùng

 Nhưng được hấp dẫn đến nơi xảy

ra phản ứng KN-KT  Thực bàosau quá trình MD chấm dứt

- Làm tan cục máu đông:

III Chức năng của Basophil

- Giải phóng Heparin  ngăn ngừa

quá trình đông máu trong lòngmạch

- Khi có KN đặc hiệu phản ứng với

KT IgE  bể màng B  giải

phóng ra histamin, bradykinin 

gây dãn mạch và  tính thấm thành mạch

 gây phản ứng tại chỗ ở mô và

thành mạch: phù, đỏ, mẩn ngứa,

đau

IV Chức năng của Monocyt

· M được phóng thích từ tuỷ xương

vào máu tuần hoàn là những tbchưa trưởng thành, chưa có khảnăng thực bào

- Thực bào

 Sau 1 vài giờ ở trong máu tuần

hoàn  M biến dạng,  KT gấp 5 lần,  bào tương  trở thành Đại thực bào (Macrophage)

 ĐTB cố định tại mô hàng tháng,

hàng năm  khi có KT thích hợp ĐTB sẽ tách khỏi mô đến vùng

viêm nhiễm

 ĐTB bảo vệ cơ thể bằng cách thực

bào

 Mỗi ĐTB có thể ăn 100 VK, các

HC già, BC chết, KST sốt rét, mô hoại tử

 Giữ vai trò quan trọng trong các

bệnh nhiễm trùng mãn tính

 ĐTB có nhiêu lysosom chứa các

men thủy phân protein, men lipase

 tiêu hoá màng lipid của những

VK kháng cồn, kháng acid (VK lao,hủi)

 ĐTB KT dòng lympho khởi động

MD

V Chức năng của Lympho

- L: Là những tế bào có khả năng

1 Lympho T: có 2 CN chính

- Một số T thực hiện các đáp ứng MD

qua trung gian TB

- Một số T làm nhiệm vụ điều hoà

MD

 TH (T Helper): T hỗ trợ cho

Lympho B

 TS (T Suppressor): T ức chế giữ vai

trò điều hòa các tế bào  (TH,

ĐTB)

 TC (T Cytotoxic): T độc tế bào

tiêu diệt tế bào đích khi nhận

diện được kn và HLA trên bề

mặt tb đích

 TDTH (T Delayed Type Hypersensitivity)

T gây quá mẫn chậm:

Khi có tác động của KN  tiết

Lymphokin  những chất này gồm: các chất có tác động lên ĐTB, chất gây ư.c sự phát triển khối u (Lymphotoxin), chất gây  tính thấm thành mạch (Skin reactive substance), chất gây ư.c sự phát triển virus nội bào (Immun Interferon).

 TFR (T Feed back Regulator ):

T điều hòa điều khiển ngược

a Sự tạo thành tế bào “nhớ”

- Khi tiếp xúc với KN, một số

Lympho T chuyển thành loại Lympho T mới  gọi là tế bào “nhớ”

- Khi tiếp xúc với KN cùng loại

những lần sau sự giải phóng các Lympho cảm ứng xảy ra nhanh, nhiều và mạnh hơn so với đáp

ứng lần đầu  đó là sự đáp ứng thứ phát

b Sự bền vững của MD TB

- Các Lympho cảm ứng có thời

gian sống không xác định, tồn tại cho đến khi tiếp xúc với KN đặc hiệu (10 năm)  Md TB bền hơn MD thể dịch nhiều

 Có vai trò quan trọng trong cơ

chế bảo vệ cơ thể, nhằm:

 Chống lại các bệnh virus, phá

hủy nhiều loại tế bào ung thư ở

gđ sớm.

 Nhưng gây nhiều khó khăn cho

kỹ thuật ghép cơ quan (tim, thận )

c Cơ chế td của Lympho T cảm ứng

v Cơ chế 1 (yếu): Trực tiếp phá

hủy tác nhân xâm lấn

Các L gắn với KN ở màng tb xâm lấn  làm  kích thước  tiết

chất độc tb do các men của

lyzosom L T  phá hủy tb xâm lấn (tb ung thư, KST, tb ghép)

v Cơ chế 2 (mạnh): Phá hủy gián

tiếp tác nhân xâm lấn

Khi L T cảm ứng kết hợp với các

KN đặc hiệu  giải phóng nhiều chất khác vào tổ chức xung quanh

 Các L cảm ứng giải phóng ra

một chất polypeptide (PTL < 10.000) gọi là TF

- Giải phóng yt chuyển dạng (TF:

Transfer factor)

 Gây ra các phản ứng:

 Yếu tố này p.ứng với các L nhỏ

khác thuộc loại không cảm ứng trong các mô  tạo L cảm ứng

 phản ứng MDTB  tăng tác dụng của L cảm ứng rất nhiều, gọi là “sự khuếch đại” tác dụng miễn dịch

ĐTB tập trung KN và bắt giữ KN

(ĐTB ở lách, hạch Lympho, tb Kuffer ở gan, tb Langerhans dưới da )

ĐTB trình diện KN cho Lympho

T  Lympho T nhận diện KN

- Hấp dẫn và hoạt hóa ĐTB

(Macrophage Activating

Factor)

 ĐTB tiết ra yếu tố hòa tan

(LAF: Leukin Activating

- Ư.C di tản ĐTB (MIF:

Macrophage Inhibition Factor)

MIF giữ các ĐTB lại vùng có L được hoạt hóa (# 1000 ĐTB)

Qua trên có thể nhận thấy :

 Dòng L T bị phá hủy (bệnh mất khả

năng MD)

 Cơ thể mất sự chống đỡ với các tác

nhân xâm lấn  gây tử vong

Hệ thống MDTB giữ vai trò quan

trọng trong việc phá hủy tác

nhân xâm lấn, bảo vệ cơ thể.

- KN (Ia) trên bề mặt L B có vai trò

quan trọng trong sự tương tác giữa

L B và L T

a Sự tạo thành KT do tương bào

(Plasmocyte)

- Khi có vật lạ xâm nhập cơ thể với

KN đặc hiệu  L B lập tức  kích thước và trở thành nguyên bào Lympho (Lymphoblast)

- Một số nguyên bào L phát triển

mạnh bào tương + tăng sinh mạng lưới nội bào tương.

- Quá trình tự sinh sản + phân chia

mạnh trong vòng 10 9 , kéo dài 4 ngày

 # 500 tế bào tương bào được tạo

thành từ 1 nguyên bào gốc

- Toàn bộ tương bào trưởng thành sản

xuất KT ( globulin) với tốc độ

2000 phân tử/ giây

- KT được bài tiết vào dịch bạch

huyết  vào máu tuần hoàn

- Quá trình sản xuất KT tiếp tục

trong nhiều ngày cho đến khi tương bào chết.

b Sự tạo thành tb “nhớ”

- Một số nguyên bào L (do hoạt

hóa L B) trú ngụ thường xuyên trong tổ chức hạch bạch huyết được hoạt hóa do KN cùng loại

KN cũ.

- Khi tiếp xúc với KN cùng loại

lần sau  tạo KT nhanh, nhiều mạnh, kéo dài hơn so với đ.ứng lần đầu (6 tuần) : đáp ứng thứ phát (nhiều tháng)  Nguyên tắc sử dụng vaccin MD

c Các loại KT và cơ chế tác dụng

- Có 5 loại KT : IgG, IgE, IgA, IgD,

IgM (IgG # 75%, IgE ít nhất nhưng giữ vai trò quan trọng trong các bệnh dị ứng)

- KT tác dụng theo 3 cách kháùc

nhau để bảo vệ cơ thể:

v Cách 1: Tấn công trực tiếp tác

nhân xâm lấn

1 Ngưng kết: KN bị ngưng kết thành

đám và giảm hoạt tính

2 Kết tủa: phức hợp KN-KT trở nên

không hòa tan và bị kết tủa

Các KT làm bất hoạt các tác nhân xâm lấn bằng 4 cách:

3 Trung hòa: KT trung hoà KN 

mất độc tính KN

4 Làm tiêu: một số KT mạnh làm

vỡ màng tb vật xâm lấn.

v Cách 2: Hoạt hóa hệ thống bổ thể

để phá hủy vật xâm lấn

· Bổ thể là một hệ thống có 9 tiền

chất khác nhau của men (C 1 

C 9 )

· Bổ thể có mặt trong huyết tương

và dịch cơ thể nhưng ở dạng không hoạt động

 Khi KT kết hợp KN  tạo phức

hợp KN-KT  hoạt hoá hệ

thống bổ thể: các men được tạo thành  các men được hoạt

hoá.

Men hoạt hoá tấn công các tác nhân xâm lấn bằng 6 cách:

1 Làm tiêu

Các men tiêu protein của hệ bổ thể làm tiêu hủy màng tế bào  vỡ tế bào

2 Hoạt hóa thực bào

Men opsonin kết hợp trên bề mặt với các VK và các KN khác nhau

 Làm  mẫn cảm của vật xâm lấn đối với thực bào (opsonin hoá)

 làm  số lượng VK bị tiêu hủy ( 100 lần)

3 Hóa động

Sản phẩm của bổ thể tạo ra hấp dẫn đối với Neutrophil và ĐTB

 làm  số lượng TB thực bào ở

vùng có tác nhân xâm lấn.

5 Trung hoà virus

Men của bổ thể phá cấu trúc phân tử của virus  mất độc tính

6 Tác dụng gây viêm

Các sản phẩm của bổ thể khởi đầu phản ứng viêm tại chỗ  sung huyết, đông protein trong các mô và ảnh hưởng các cơ chế khác của quá trình viêm  ngăn cản sự dịch chuyển của vật xâm lấn qua mô

v Cách 3: Hoạt hoá hệ thống phản

vệ đối với KT

Một số KT đặc biệt là IgE cố định

ở màng TB trong mô và trong

máu khi p.ứng với KN  làm TB phình to  vỡ TB

Giải phóng 4 loại yếu tố có tác

dụng tại chỗ:

1 Histamin

Gây dãn mạch và  tính thấm của các mao mạch

2 Chất phản vệ của p.ứng chậm

Gây co kéo dài 1 số cơ trơn và cơ tiểu phế quản

3 Yếu tố hóa ứng động

Gây hóa ứng động đối với N và ĐTB đến vùng có p.ứng KN-KT

 thực bào các sản phẩm của p.ứng KN-KT

4 Men của Lyzosom gây p.ứng viêm tại

chỗ:

Làm  p.ứng dị ứng nhưng hạn chế lan rộng NT