bài giảng cho sinh viên y khoa , bác sĩ đa khoa, sau đại học . ĐH Y Dược TP HCM. Trình bày được các hình thái lâm sàng và các nguyên nhân gây đỏ mắt. Phát hiện được các tổn thương trong các hình thái đỏ mắt. Nêu được xử trí bau đầu của 1 số nguyên nhân đỏ mắt thường gặp.
Trang 1ĐỎ MẮT
Th.S Võ thị Hoàng Lan Bộ Môn Mắt ĐHYD TP.HCM Mục tiêu học tập:
- Trình bày được các hình thái lâm sàng và các nguyên nhân gây đỏ mắt
- Phát hiện được các tổn thương trong các hình thái đỏ mắt
- Nêu được xử trí bau đầu của 1 số nguyên nhân đỏ mắt thường gặp
Nội dung:
I KIẾN THỨC:
1 GIẢI PHẨU HỆ THỐNG MẠCH MÁU KẾT MẠC:
o Cấp máu cho KM mi có nguyên uỷ là cung mí ngoại biên và cung bờ mí
o Cung mạïch nông cuả ĐM mi trước tạo thành ĐM KM trước, thông nối với những mạch máu KM sau ( xuất phát từ cung mạch ngoại biên)
o Nhánh xuyên của ĐM mi trước xuyên qua củng mạc vào cơ thể
mi góp phần tạo ra cung ĐM mống mắt lớn
2 PHÂN LOẠI ĐỎ MẮT:
- Đỏ mắt kiểu cương tụ kết mạc: đỏ sậm ở cùng đồ và nhạt màu dần khi đến gần rìa giác - củng mạc Nhỏ Epinephrine 0,1% mạch máu KM sẽ co
lại và cương tụ sẽ biến mất Gặp trong viêm kết mạc
- Đỏ mắt kiểu cương tụ rìa: đỏ sậm ở quanh rìa và nhạt dần khi đến cùng đồ Thuốc co mạch không có tác dụng Gặp trong các bệnh Glaucoma,
viêm mống mắt, viêm mốngmắt- thể mi, viêm loét giác mạc
- Đỏ mắt có phù nề kết mạc Gặp trong viêm kết mạc dị ứng, viêm bao Tenon
3 CÁC HÌNH THÁI LÂM SÀNG:
A ĐỎ MẮT, KHÔNG ĐAU, KHÔNG GIẢM THỊ LỰC:
A1- XUẤT HUYẾT DƯỚI KẾT MẠC:
• Xuất huyết dưới KM tự phát do thành mạch dễ vỡ
• Xuất huyết dưới KM do chấn thương :
- Chấn thương trực tiếp nhãn cầu: bỏng mắt + dị vật
- Chấn thương gián tiếp vùng mặt, sọ não
- Tăng áp lực hệ tĩnh mạch: chân thương ngực, sinh khó
Trang 2Thuốc nhỏ mắt có chứa Héparine (DIOPARIN)
A2- VIÊM KẾT MẠC: [1, 97-98]
1 Dấu chứng chức năng:
- Cảm giác cộm, nóng , ngứa, nặng mi
- Khó chịu như có dị vật trong mắt
- Sợ ánh sáng, chảy nước mắt
- Có thể gặp ở 1 hoặc 2 mắt
- Cảm gíac đau : khi có biến chứng GM
- Thị lực không giảm nếu VKM đơn thuần
2 Dấu chứng thực thể:
- Đa tiết:
lõang nhày mủ màu trắng sữa, vàng , xanh nhạt…
giả mạc hiếm khi có
- Phù km nhãn cầu, KM như nhung, mất độ trong bóng
- Giãn mạch : xung huyết ở KM mi, cùng đồ, giảm dần khi tới rìa
- A3- MỘNG THỊT: [2, 100-101]
- Là tăng sinh xơ - mạch lành tính có dạng hình quạt ở kết mạc khe mi, tấn công vào Giác mạc
- Thường gặp ở bệnh nhân vùng nhiệt đới hay bệnh nhân tiếp xúc với tia cực tím Hay tái phát
- Triệu chứng: đỏ mắt, sợ ánh sáng, chảy nước mắt, cảm giác như có dị vật
trong mắt, mờ mắt nếu gây ra loạn thị GM, song thị nếu ảnh hưởng đến các
cơ vận nhãn
- Điều trị: Mang kính mát chống tia cực tím, gió ,cát tiếp xúc vào mắt
Vệ sinh mắt
Phẩu thuật chỉ đặt ra khi ảnh hưởng đến thị lực, vận nhãn và nên giải thích kỹ lưỡng về khả năng tài phát của bệnh
B ĐỎ MẮT, ĐAU NHỨC, KHÔNG GIẢM THỊ LỰC:
B1- VIÊM THƯỢNG CỦNG MẠC [2,120-121]
- VTCM đơn thuần: Thường là 1 phản ứng viêm lành tính ở người trẻ, có xu
hướng tự giảm đi sau 7-10 ngày và hay tái phát
• Dấu chứng chức năng: chảy nước mắt và sợ ánh sáng, thường không
nhìn mờ
Trang 3• Dấu chứng Thực thể: Mạch máu cương tu và phù KMï ở 1 khu vực hay
lan toả
- VTCM dạng hạt: 5% có bệnh của hệ tạo keo ( viêm khớp dạng thấp)
7% bị nhiễm Herpes Zoster trước đó 3% có bệnh Gout
- Dấu chứng chức năng: chảy nước mắt và sợ ánh sáng nhưng nặng nề hơn, có khả năng ảnh hưởng đến thị lực
- Dấu chứng Thực thể:
Một hạt nổi gồ lên nằm dưới KM, có tân mạch xung quanh, rất đau Phù nề thượng CM quanh rìa, có thể gây biến chứng GM ( thẩm lậu nông, giữa nhu mô, phù GM) nhưng hiếm khi gây tân mạch
Phần lớn VTCM giảm bệnh sau 3-6 tuần không có biến chứng nhưng # 7% có thể gây ra Viêm màng bồ đào
B2- VIÊM CỦNG MẠC:
Có thể dẫn đến huỷ hoại tổ chức trầm trọng, gây đau nhức và có thể đe doạ đến thị lực
Thường gặp phụ nữ, tuổi từ 40-60 Thường có bệnh toàn thân
50% bệnh gặp ở 2 mắt với chảy nước mắt và sợ ánh sáng
95 % của Viêm CM là viêm CM trước, trong đó VCM lan toả chiếm # 40% ( dạng nhẹ nhất), VCM dạng hạt chiếm # 45%
VCM hoại tử hiếm gặp, đau nhiều và kèm theo triệu chứng viêm trầm trọng hơn Dạng này có thể dẫn đến mỏng củng mạc và thủng nhãn cầu (Scleromalacia perforans)
B3 VIÊM BAO TENON:
Đỏ mắt kèm theo phù nề kết mạc nhãn cầu Đôi khi KM nhãn cầu phòi
ra ngoài khe mi
Vận nhãn ít hạn chế Nếu có hạn chế vận nhãn có thể có kết hợp với viêm tổ chức hốâc mắt
Thị lực thường không bị hạn chế
C ĐỎ MẮT, ĐAU NHỨC, GIẢM THỊ LỰC:
C1-GLAUCOMA GÓC ĐÓNG
o Dấu chứng lâm sàng:
• Chức năng:
- Đau nhức
- Nhìn mờ
- Thấy quầng nhiều màu sắc quanh nguồn sáng
Buồn nôn và nôn
Trang 4• Thöïc theơ:
- NA cao > 25mmHg→ phuø GM
- Ñoăng töû giaõn meùo, pxas keùm
- Tp nođng, thụy dòch vaơn ñúc nhé
- Thò tk coù theơ bò phuø neă
o Chaơn Ñoaùn (+) : soi goùc tieăn phoøng : ñoùng
o Sô cöùu: Thuoâc nhoû co ñoăng töû: PILOCARPIN 1-2% - 4laăn/ ngaøy
Acetazolamide 0,25g/v 2-4 vieđn/ ngaøy Giạm ñau, an thaăn
Chuyeơn tuyeân chuyeđn khoa
C2- VIEĐM LOEÙT GIAÙC MÁC
1 Daâu chöùng lađm saøng:
• Chöùc naíng:
- Luùc ñaău maĩt coôm, xoân, cạm giaùc nhö coù dò vaôt döôùi mi
- Ñau lan ra cạ hoâc maĩt,
- Sôï saùng vaø chạy nöôùc maĩt, mi co quaĩp
- Nhìn môø
• Thöïc theơ:
- Mi söng
- Keât mác ñoû, cöông tú mánh ôû vuøng rìa maøu ñoû tím
- Caùc toơn thöông ôû giaùc mác:
• Thaơm laôu quanh veât loeùt maøu xaùm, môø ñúc
• Nhuoôm Fluoresceùine toơn thöông baĩt maøu xanh laù cađy lôït/neâu coù loeùt
- Tieăn phoøng maât tính trong suoât do thuyû dòch bò ñúc, ñođi khi coù mụ ôû tieăn phoøng
- Mụ naøy thöôøng vođ truøng
- Moẫng maĩt saĩc boùng bình thöôøng
2 Caùc xeùt nghieôm:
• Soi töôi
• Nuođi caây
• Khaùng sinh ñoă
• Sô cöùu: Thuoâc nhoû maĩt khaùng sinh, giạmñau, an thaăn
• Choâng chư ñònh: thuoâc nhoû CORTICOIDES
Chuyeơn tuyeân chuyeđn khoa
C3-VIEĐM MOÂNG MAĨT THEƠ MI (Vieđm maøng boă ñaøo tröôùc)
Trang 5• Chức năng:
- Tam chứng cổ điển của VMBĐ trước gồm tam chứng : đau, đỏ và sợ ánh sáng
- Đặc biệt: có phản ứng thể mi/ viêm thể mi
• Thực thể:
- Tủa nhỏ sau GM & fibrin rải rác trên nội mô GM
- GM có thể bị phù cấp tính do loạn năng nội mô
- Tiền phòng co ùđáp ứng dữ dội & TYNDALL nhiều mức độ
- Trường hợp nặng có thể fibrin đóng cục trong thuỷ dịch và có mủ TP
- Đôi khi fibrin taọ thành 1 màng nằm ngang đồng tử hay bít kín đồng tử khiến cho mống mắt bị đẩy phồng lên ( mống cà chua)
- Mạch máu mống mắt có thể bị giãn; đôi khi gây ra xuất huyết TP tự phát
- Có thể xuất hiện những tế bào ở dịch kính trước
Sơ cứu: Thuốc nhỏ ATROPIN !%
Thuốc nhỏ kháng viêm STEROID hay NONSTEROID
Giảm đau, an thần Chuyển tuyến chuyên khoa
4 HƯỚNG XỬ TRÍ CHUNG CHO CÀC TÌNH TRẠNG ĐỎ MẮT:
A Đỏ mắt không giảm thị lực:
- Tra thuốc
- Khám chuyên khoa
B Đỏ mắt có giảm thị lực: chuyển chuyên khoa Mắt
II THÁI ĐỘ:
1 Đỏ mắt là một triệu chứng của nhiều bệnh, do đó cần tìm nguyên nhân để điều trị
2 Phải chuyển chuyên khoa tất cả các trường hợp có đau và giảm thị lực
III KỸ NĂNG
1 Khai thác những triệu chứng đi kèm theo đỏ mắt như mờ mắt, đau nhức, tính chất của tiết tố
2 Xác định:
- Cương tụ kết mạc
- Cương tụ rìa
- Xuất huyết kết macï
3 Xác định hình thái đỏ mắt
4 Ra quyết định xử trí tương ứng với mỗi loại hình thái lâm sàng dựa vào bảng tóm tắt sau:
Trang 6Chẩn đoán Đỏ mắt Đau Thị lực Giác mạc Điều trị
Viêm KM +++ đỏ ở
cùng đồ
Rát, cộm như có cát
B/thường hay
ít
B/thường KS - chống dị
ứng
Viêm
Thượng CM-
VCM
++ lan toả có dạng hạt Cộm Đau++ Bình thường ít Bình thường Corticoit NSAIDS
Viêm GM ++ đỏ
quanh rìa Cảm giác có dị vật
Sang thương
(+) KS - chống vivus
Viêmmống
mắt cấp
+++ đỏ quanh rìa
sau GM
Corticoit NSAIDS
Glaucome
cấp
+++ đỏ quanh rìa
toả
Pilocarpin Pthuật
TÀI LIỆU THAM KHẢO:
1 Nguyễn Xuân Trường, Nguyễn Như Quang, Giáo trình Nhãn Khoa, trang 97-98
2 Pavan-Langston, Manual of Ocular Diagnosis and Therapy 1991, trang
120-121