tai nạn ong đốt ở trẻ em

bài giảng dành cho sinh viên y khoa, bác sĩ đa khoa, bác sĩ nhi. ĐH Y Dược tp Hồ Chí Minh Trình bày đặc điểm các loại ong thường gặp ở VN. Trình bày các triệu chứng lâm sàng và biến chứng khi bị ong đốt. Trình bày cách xử trí trẻ bị ong đốt.

ONG ĐỐT

TS BS Phùng Nguyễn Thế Nguyên

Mục tiêu

1 Trình bày đặc điểm các loại ong thường gặp ở VN.

2 Trình bày các triệu chứng lâm sàng và biến chứng khi

bị ong đốt.

3 Trình bày cách xử trí trẻ bị ong đốt.

Đại cương

- Vespidae (lông trơn):

Ong vò vẽ (hornet)

Ong đất (wasp)

- Apidae (lông xù):

Ong mật (honey bee)

Ong nghệ (bumble bee)

Phân loại ong

Waspa (hornet)

Yellow Jacket (common wasp)

Solitary

Social (quen, male, Infertile female)

ONG MẬT

Kim cĩ gai, đốt 1 lần, chết sau khi đốt

Ong mật

- Loài duy nhất kim có gai.

- Chích để lại kim trên da nên ong chết sau chích

- Nhanh chóng lấy kim ra vì độc tố vẫn vào trong 60

giây.

ONG VÒ VẼ (vespa affinis)

Kim nọc

90% Chất độc được đưa vào trong 20 giây đầu.

Lỏng trong suốt, pH acid.

90% Chất độc được đưa vào trong 20 giây đầu.

Lỏng trong suốt, pH acid.

mật -Xám vàng -Thân xù

-Kim đốt có gai

Gần nơi có hoa

Ong

vò

vẻ

Đen, vàng, trắng Tổ hình trái banh trên cây, mái

nhà Ong

đất Nâu đỏ, đen toàn thân Tổ dưới gốc cây

2 ĐỘC TỐHoney Bee Hornets Tác dụng

Thành phần cơ

Thành phần

chủ yếu Melittin (50% ) Melittin Tán huyết, phóng thích

histamine, giảm HA Các amine sinh

học Histamine Dopamine Histamine Serotonine

Achetylcholine

Dãn mạch Hạ huyết áp Đau

Các men Phospholipase

A, B Hyaluronidase

Phospholipase

A, B Tán phá huyết hủy

màng tế bào Độc chất Melittin

Mast cell degranulating Apamin

Minimin

Hornet kinen Tán huyết

phá hủy màng tế bào

Các kháng

nguyên Phospholipase Melittin

Hyaluronidase Allergen B, C

Protein Miễn dịch

3.CƠ CHẾ BỆNH SINH

ONG ĐỐT Phan ứng dị

Toàn thân

Tại chổ -Đau -Hoại tử Máu

Tán

huyết

Thận

Tổn thương tế bào ống thận

Cơ

Tiêu cơ

Gan

Tổn thương tế bào gan

Tiểu Myoglobin e

SUY THẬN CẤP

- Tại chỗ: phù nề, đau, ngứa; nhiễm trùng,

hoại tử

- Toàn thân:

 Phản ứng phản vệ (0,3-3%)ä: xảy ra sớm

10-20 phút sau chích  24 giờ Tái phát 60%

 Yếu tố nguy cơ:

 Nam > nữ.

 Nhiều mũi đốt (> 20).

 Tiền sử dị ứng với côn trùng.

 Suy thận cấp: thường xảy ra 3-5 ngày sau đốt.

 Hoại tử tế bào gan.

 Tiểu huyết sắc tố.

 ARDS: 24-48 giờ sau.

Lâm sàng

Nhẹ + Phát ban đỏ, ngứa,

mề đay, phù mạch, viêm mũi, nôn ói.

Trung bình ++ Suyễn, phù mạch, đau

bụng Nặng +++ Suy hô hấp (phù

thanh quản hoặc suyễn), hạ huyết áp, suy sụp, mất ý thức

Nguyễn Hữu Nhân Ong đốt Luận văn cao học 2000.

Lâm sàng

THIỂU & VÔ NIỆU

- Thể tích nước tiểu:

 < 1 ml/kg/giờ & < 0,5 ml/kg/giờ.

 < 20 ml/kg/ngày & < 10 ml/kg/ngày.

 < 300 ml/m2 da/ngày & < 100 ml/kg/ngày.

- Men gan tăng, bilirubin tăng.

- Suy thận (tăng creatinin, RLĐG, toan chuyển hoá).

- CPK tăng (bình thường 75-195 U/L).

- TPTNT, Hb niệu.

- X-quang phổi, ECG

ĐIỀU TRỊ TẠI HIỆN

TRƯỜNG

- Lấy kim đốt nếu có: không được

ép túi nọc vì độc tố sẽ vào thêm Dùng card, móng tay đề lấy

- Rữa sạch vết đốt bằng xà bông.

- Đắp lạnh để giảm đau.

- Thoa dung dịch sát khuẩn

- Uống giảm đau hay xịt tại chổ

- Chuyển đến bệnh viện.

ĐIỀU TRỊ TẠI BV

1 Điều trị sốc phản vệ.

2 Điều trị suy thận, suy gan, suy hô hấp

3 Điều trị nhiễm trùng

Phản vệ nặng khi

- Đốt vùng đầu mặt

- Ong vò vẽ hay ong đất

- Cơ địa dị ứng

ĐIỀU TRỊ: SỐC PHẢN

VỆ

1.Nằm đầu phẳng

2.Cấp cứu ngưng thở ngưng tim nếu có

ĐIỀU TRỊ: SỐC PHẢN

VỆ

1 Thở oxy nếu bệnh nhi khó thở

2 Nếu có khó thở thanh quản: khí dung Adrénaline 0,1% 2-5 ml, lặp lại 30 phút Khó thở do co thắt phế quản, khí dung salbutamol

3 Các thuốc khác:

 Méthylprednisolone 1-2 mg/kg TMC Hoặc Hydrocortisone 5 mg/kg TM mỗi 6 giờ

 Diphenhydramine (Dimeron) 1 mg/kg TB mỗi 6 giờ

Nguy cơ suy thận

 Ong vò vẽ hay ong đất

 Tuổi nhỏ

 Số mũi đốt nhiều (> 30; mũi đốt/cân nặng >1,5)

 Bệnh thận trước

 Sốc phản vệ hay sốc kéo dài

 Tiểu Hb hay myoglobin.

 CPK tăng > 15.000 UI/L.

ĐIỀU TRỊ

Điều trị suy thận cấp:

- Hạn chế dịch: dịnh = V nước tiểu +

20-30 ml/kg (nước mất vô hình).

- Điều chỉnh rối loạn điện giải: hạ Na,

NaHCO3 Đối vận,

tái pb mEq/kg 1-2 phút 30 1-2 Ins+glu Tái phân

bố O,5 g/kg phút 30 4-6 Furo Bài tiết 1 mg/kg Lợi

tiểu Lợi tiểu Resin Bài tiết 1g/kg 1-2 giờ 4-6 giờ Lọc

thận

Bài tiết Vài

phút

Trong lọc

Chỉ ĐỊNH điều trị thay thế

thận

- Hội chứng tán huyết urê huyết cao: chán

ăn, buồn nôn, nôn, rối loạn tri giác, tiếng cọ màng ngoài tim.

- Quá tải: OAP, suy tim, cao huyết áp, phù

nhanh nhiều

- Rối loạn toan - kiềm, điện giải mà không

điều chỉnh được bằng nội khoa.

Các biện pháp điều trị thay thế thận trong ong

đốt

- Lọc màng bụng.

- Chạy thận ngắt quãng.

- Lọc máu liên tục

- Có rối loạn ít nhất 2 cơ quan:

 Tổn thương gan.

 Tán huyết hay rối loạn đông máu.

 Huỷ cơ

 Rối loạn tri giác.

 Suy hô hấp

ĐIỀU TRỊ

- Điều trị nhiễm trùng:

- < 10 vết: cefa 1 uống.

- > 10 vết, có triệu chứng toàn thân: cef 1 tiêm.

- Giảm đau: paracetamol.

Suy thận cấp Hồi phục Suy thận cấpHồi phục Suy thận cấp

Điều trị suy hô hấp

- Suy hô hấp do ARDS, khởi phát 24-48 giờ sau bị đốt.

- Yếu tố: nhiều mụi đốt, sốc phản vệ kéo dài.

- Điều trị: CPAP, Nội khí quản giúp thở.

Tiểu Hb hay myoglobin

 Khởi phát thường sớm trong 3 ngày đầu tiên.

 Tiểu màu xá xị

 Tăng nguy cơ suy thận

 Xử trí: tăng thể tích nước tiểu để thải độc tố và myoglobin

• Khi có > 10 vết ong đốt

• Dịch tăng 1,5 lần nhu cầu

• Kiềm hóa nước tiểu

Phòng ngừa

- Không chọc phá tổ ong.

- Nếu ong làm tổ gần nhà, cần lấy đi (nên có người có kinh

nghiệm).

- Nếu dị ứng với côn trùng hay ong, tránh tất cả các hoạt

động liên quan, mang ủng, gang tay, nón bảo hiểm khi đi vào rừng.

- Bị ong đốt, dung tay che mặt, mũi chạy vào nơi có thể

tránh được.

- Không dung cành cây hay áo để xua đuổi ong.

Trân trọng cảm ơn!

ĐT: 098 904 3858

phungthenguyen@yahoo.com