Phân loại thực vật bài giảng dành cho sinh viên

Phân loại thực vật bài giảng dành cho sinh viên là bộ tài liệu hay và rất hữu ích cho các bạn sinh viên và quý bạn đọc quan tâm. Đây là tài liệu hay trong Bộ tài liệu sưu tập gồm nhiều Bài tập THCS, THPT, luyện thi THPT Quốc gia, Giáo án, Luận văn, Khoá luận, Tiểu luận…và nhiều Giáo trình Đại học, cao đẳng của nhiều lĩnh vực: Toán, Lý, Hoá, Sinh…. Đây là nguồn tài liệu quý giá đầy đủ và rất cần thiết đối với các bạn sinh viên, học sinh, quý phụ huynh, quý đồng nghiệp và các giáo sinh tham khảo học tập. Xuất phát từ quá trình tìm tòi, trao đổi tài liệu, chúng tôi nhận thấy rằng để có được tài liệu mình cần và đủ là một điều không dễ, tốn nhiều thời gian, vì vậy, với mong muốn giúp bạn, giúp mình tôi tổng hợp và chuyển tải lên để quý vị tham khảo. Qua đây cũng gởi lời cảm ơn đến tác giả các bài viết liên quan đã tạo điều kiện cho chúng tôi có bộ sưu tập này. Trên tinh thần tôn trọng tác giả, chúng tôi vẫn giữ nguyên bản gốc. Trân trọng. ĐỊA CHỈ DANH MỤC TẠI LIỆU CẦN THAM KHẢO http:123doc.vntrangcanhan348169nguyenductrung.htm hoặc Đường dẫn: google > 123doc > Nguyễn Đức Trung > Tất cả (chọn mục Thành viên)

1

KHOAăS ăPH M T NHIÊN

BƠiăgi ng

Ẩôn h c:

PHÂNăLO I TH C V T ( 2 ỏín Ếh - dùng Ếho h Cao đ ng Ỏ ph m ẾhỐyên ngành Sinh h c)

Qu ng Ngãi, 05-2014

2

Contents

M Că ệCHăMỌNăH C 6

Ki n th c 6

K ăn ng 6

HƠnhăviătháiăđ 6

L IăNịIă U 7

PH NăA.ăLệăTHUY T 8

(18 ti t, 17 ti t d y-h căvƠă1ăti t ki m tra gi aăkì) 8

Ch ng 1 M U (1,5 ti t) 8

M cătiêuăc aăch ng 8

1.1.ă iăt ngăvƠănhi m v c aăphơnălo i h c th c v t 8

1.2.ăL c s Phơnălo i h c th c v t 9

1.2.1 Th iăkìăphơnălo iănhơnăt o 9

1.2.2 Th iăkìăphơnălo i t nhiên 9

1.2.3 Th i kìăphơnălo i ti năhóa 10

1.3.ăăCácăquyăt căphơnălo i 10

1.3.1.ăă năv phơnălo iăvƠăcácăb căphơnălo i 10

1.3.2.ăCáchăg iătênăcácăb căphơnălo i 10

1.4.ăCácăph ngăphápăphơnălo i 10

1.5.ăCácănhóm th c v tăchính 11

Cơuăh i t nghiênăc u 11

Ch ngă2.ăăNHịMăN M (1 ti t) 12

M cătiêuăc aăch ng 12

Bi tăđ că1ătínhăch tăđ cătr ngănh t c a gi i N m v t ch căc ăth , 2ăđ căđi măđ c tr ngăv c u t o c a t bƠoăN m Nêuăđ că3ăhìnhăth c sinh s n c a N m Xácă đ nhăđ c ngu n g c xu t hi n c a N m.ăNêuăđ c nh ngăđ căđi m c a 6 l p n m thu căngƠnhăN m,ăvaiătròăc a N m trong t nhiênăvƠăconăng i 12

2.1 Khái ni m: 12

2.2 N mănhƠy 12

2.3.ăNgƠnhăN m (Mycophyta=Mycota) 12

2.3.1 T ch căc ăth : 12

2.3.2 C u t o t bƠo 14

2.3.3 Sinh s n c a N m 14

2.3.4.ăPhơnălo i 14

2.3.5 Ngu n g c c a n m 14

3

Cơuăh i t nghiênăc u 15

Ch ngă3.ăTH C V T B C TH P (T OăVÀă A Y- THALLOPHYTES) (2 ti t) 16

M cătiêuăc aăch ng 16

3.1.ăăNhómăT o (ALGAE) 16

3.1.1 T ch căc ăth 16

3.1.2 C u t o t bƠo 16

3.1.3 Sinh s n 16

3.1.4.ăPhơnălo i 17

3.2.ăăNhómăc ngăsinh:ă a y (Lichenes) 19

Cơuăh i th o lu n vƠăbáoăcáoătrênăl p 20

Cơuăh i t nghiênăc u 20

Ch ngă4.ăTH C V T B C CAO HAY TH C V TăCịăTHÂNă(13,5ăti t) 21

M cătiêu 21

4.1.ăă iăc ngăv th c v t b c cao 22

4.1.4.ăPhơnălo i 24

4.2.ăNgƠnhăRêuă(Bryophyta) 24

4.3.ăNgƠnhăQuy t tr năvƠăngƠnhăLáăthông 27

4.4.ăNgƠnhăThôngăđáă(Lycopodiophyta) 28

4.5.ăNgƠnhăC thápăbútă(Equisetophyta) 28

4.6.ăNgƠnhăD ngăx (Polypodiophyta) 28

4.7.ăăNgƠnhăH t tr nă(Gymnospermatophyta)ă=ăNgƠnhăThôngă(Pinophyta) 29

4.8.ăNgƠnhăH tăkínă(ăAngiospermatophyta) 30

4.8.1 căđi m chung: 30

4.8.2 Ngu n g c: 32

4.8.3.ăCácăv năđ v ti năhóa 32

4.8.4 Phơnălo iăvƠăh th ng sinh: 37

4.9 L păHaiăláăm m 38

4.9.3 Phơnăl p Sau sau (Hamamelididae) 39

4.9.4.ăPhơnăl p C măch ng (Caryophyliidae) 39

4.9.5.ăPhơnăl p S (Dilleniidae) 39

4.9.6.ăPhơnăl p Hoa h ng (Rosidae) 40

4.10.ăăPhơnăl p M tăLáăm m 40

Cơuăh i th o lu năvƠăbáoăcáoăk t qu trênăl p 41

4

9) Tìmănh ngătínhăch tăphơnăbi t gi a hai h X ngăr ngăvƠăC măch ng c a

b C măch ng,ăphơnăl p C măch ng 41

Cơuăh iăvƠăbƠiăt p t nghiênăc u 46

Ch ngă5.ă IăC NGăV H TH C V T VI T NAM (1 ti t) 52

5.1 Nh ng đi u ki n t nhiên và l ch s c a h th c v t Vi t Nam 52

5.2 c đi m h th c v t Vi t Nam 53

5.3 Phân chia các khu h th c v t Vi t Nam 54

PH N B TH CăHÀNHă(24ăti t) 55

Bài 1 NẢÀNả N M (MYCOPHYTA) (2 ti t) 55

1.1 M cătiêu 55

1.2 N i dung 55

1.3 Chu n b 55

1.4 Ti năhƠnhăquanăsát: 56

1.5.ăCơuăh iăvƠăbƠiăt p 56

1.6.ăBáoăcáoăk t qu 56

1.7.ăT ngătrình 57

Bài 2 NảÓM T O (ALGAE) (2 ti t) 58

2.1 M cătiêu 58

2.2 N i dung 58

2.3 Chu n b 58

2.4 Ti năhƠnhăquanăsát 59

2.5.ăCơuăh iăvƠăbƠiăt p 60

2.6.ăBáoăcáoăk t qu 60

2.7.ăT ngătrình 60

Bài 3 NẢÀNả ậÊU-TảÔNẢ Á-C TảÁẫ BÚT (2 ỏi t) 61

3.1 M cătiêu 61

3.2 N i dung 61

3.3 Chu n b 61

3.4 Ti năhƠnhăquanăsát 62

3.5.ăCơuăh iăvƠăbƠi t p 63

3.6.ăBáoăcáoăk t qu 63

3.7.ăT ngătrình 63

Bài 4 ẬUY T (ti p) VÀ ả T TR N (2 ti t) 64

4.1 M cătiêu 64

4.2 N i dung 64

5

4.3 Chu n b 64

4.4 Ti năhƠnhăquanăsát 64

4.5.ăCơuăh iăvƠăbƠiăt p 65

4.6.ăBáoăcáoăk t qu 65

4.7.ăT ngătrình 65

NH NG V Nă CHUNG KHI TH CăHÀNHăTH C V T H TăKệN 66

Bài 5 CÁC ả NG C LAN, NA, LONẢ NÃO, SẠN (2 ỏi t) 69

5.7.ăT ngătrình 71

Bài 6 CÁC H C M Cả NẢ, ậAU ậ M, DÂU T M, D , PHI LAO (2 ti t) 72

6.7.ăT ngătrình 74

Bài 7 CÁC ả B U BÍ, BÔNẢ, Tả U D U, C I (2 TI T) 75

7.7.ăT ngătrình 77

Bài 8 CÁC ả H NẢ, U, SẤM, CAM, ảOA TÁN (2 TẤ T) 78

Bài 9 CÁC ả TậÚC ÀO, KảOAẤ LANẢ, CÀ, ảOA MÔẤ, CÚC (2 ỏi t) 81

Bài 10 CÁC ả ảÀNả, LAY N, CảU I, CHU I HOA (2 ti t) 84

Bài 11 CÁC ả CÓẤ, LÚA, CAU, ậÁY (2 ỏi t) 86

Bài 12 Ấ TảAM ẬUAN NẢOÀẤ Tậ I (2 ti t) 89

TƠiăli u tham kh oầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầầ.91

- Cóăm t vƠiăhi u bi tăc ăb n v s đaăd ng c a th c v t n cătaăđ t đó cóă

th v n d ngăvƠoăth c ti n gi ng d yăsauănƠy,ăliênăh v tìnhăhìnhăđ aăph ng

K n ng

-Cóă m t s k ă n ngă nghiênă c uă thôngă th ng:ă quană sát,ă môă t , thu th pă vƠăphơnătíchăm u v t,ălƠmătiêuăb năbáchăth oầph c v vi c t nghiênăc uăvƠăt ch c

h ng d n h c t păsauănƠy

- Cóăkh n ngăh ng d n h c t p ho căt ăv n , gi iăthíchănh ng v năđ v th c

v t thu căch ngătrìnhăTHCSăcóăliênăquanăđ nămônăphơnălo i th c v t (PLTV)

-Cóăkh n ngăd yăđ căch ngăVIIIăvƠăch ngăXăsinhăh c 6

-NgoƠiăraărènăluy năcácăk ăn ngăt h cănh ăphơnătíchăt ng h p,ăđánhăgiáầ,ăk ă

n ngălƠmăvi cănhómầ

Hành vi thái đ

T t o cho b năthơnăvƠăt đóăcóăth truy năđ t l i cho h c sinh c aămìnhăsauănƠyălòngăyêuăthiênănhiên,ăb mônăb ngăhƠnhăđ ng c th (b o v th c v t, b o v môiătr ng,ăhamămêătìmăhi uănghiênăc u th c v tầ)

7

L I NịI U

Nh m t oăđi u ki năchoăsinhăviênăcóăthêmătƠiăli u h c t p, t ngăb cănơngăcaoă

ch tăl ngăđƠoăt oănênătr ngă i h c Ph măV năđ ngăđƣăk ho chăđ aăbƠiăgi ng lênăwebsite

MônăPhơnălo i h c th c v tăcóătrongăch ngătrìnhăđƠoăt oăngƠnhăSinhăh c, h Caoăđ ng KhiăbƠiăgi ngănƠyăđ c t iălênă m ngăthìăsinhăviênăCaoăđ ngăs ăph m Sinh h căcóăthêmăm tăc ăh iălƠăđ c ti p c n s măh năv iătƠiăli u h c t p,ănh ăv y

h s hìnhădungăđ c n iădungăvƠăph ngăphápăh cămôn nƠy

BƠiăgi ngănƠyăg măcóă2ăph n, ph năAălƠălýăthuy t, ph năBălƠăth căhƠnh.ă

Ph năAăbƠoăg mă5ăch ng:

+ăCh ngă1:ăM đ u

+ăCH ngă2:ăNhómăN m

+ăCh ngă3:ăTh c v t b c th p (T oăvƠă a y)

Ch ngă4:ăTh c v t b c cao hay th c v tăcóăthơn

Ch ngă5:ă iăc ngăv th c v t Vi t Nam

Ph n B bao g măcóă12ăbƠiăth căhƠnh,ătrongăđóăcóă4ăbƠiăcóăn i dung t T o cho

đ n H t tr n, th c v t H tăkínăchi mă7ăbƠi,ăbƠiăcu iăcùngălƠăđiăthamăquanăngoƠiătr i

Nêuăđ căđ iăt ngăvƠănhi m v c aămônăh c, 3 th iăkìătrongăl c s phơnă

lo i TV Bi tăđ căđ năv phơnălo i, 6 b căphơnălo iăchínhăvƠăm t s b căphơnălo i

ph , cáchăg iătênăcácăb căphơnălo iătrênătheoăti ng Latinh TrìnhăbƠyăđ că6ăph ngăphápăphơnălo iăchínhăvƠăm t s ph ngăphápăph , kháiăni m 5 gi iăvƠă2ănhómăth c

s p x păcácăth c v t trong t nhiênăthƠnhăt ngănhómătrênăc ăs nh ngăđ căđi m

gi ng nhau c aăchúngătheoăm t tr t t nh tăđ nh t th păđ n cao (g iălƠăh th ng

ti năhóaăt nhiên)

QuáătrìnhăhìnhăthƠnh môn Phơnălo i h c th c v t :

+ă uătiênălƠădoănhuăc uăconăng i c n s p x păcácăTVăthƠnhăt ngănhóm,ăt ng

lo i đ ti n s d ngătrongăđ i s ngăvƠălaoăđ ng:

+Ti pătheoăălƠădoănhuăc uănghiênăc u khoa h c, mu nătìmăhi uăvƠ khámăpháă

th gi i th c v t đ c i t o, s d ngăcơyăcóăl i, h n ch vƠăki măsoátănh ngăcơyăcóă

h i vìăth mƠăyêuăc uăđ tălƠăxơyăd ng h th ng ti năhóaă(h th ng sinh) đ ph năánhă

s ti năhóaăc a th gi i th c v t:

Vaiătròăc aămônăPhơnălo i h c th c v t:

+ LƠmăsángăt m i quan h thơnăthu c gi aăchúngăt đóăgópăph năvƠoăvi c c i

t o, s d ng nh ngăcơyăcóăích,ătiêuădi tăcácăcơyăcóăh i

9

+PL h căTVălƠmăc ăs cho nh ngănghiênăc uăkhácăv TVă(nh ăsinhăthái,ătƠiănguyên,ădiătruy n ch n gi ng,ăsinhălí,ăsinhăhóaầ)

+ Gópăph năchoăconăng i hi u hi uăđ cătínhăđaăd ng c a s s ngăngh aălƠă

s khácăbi t gi aăcácăSVăđ c xu t hi n do k t qu c a s tiênăhóaăthíchănghi

1.2 L c s Phân lo i h c th c v t

1.2.1 Th i kì phân lo i nhân t o

( t kho ngă3000ăn mătr c CNăđ n th i c a Linne : s s p x p ch d aătheoăýăngh ăch quan c aăcácătácăgi :

+ Thesophraste (371-286ă tr că côngă l ch) lƠă ng iă đ uă tiênă đ x ng ra

ph ngăphápăphơnălo iăvƠăphơnăbi t m t s tínhăch tăc ăb n trong c u t oăc ăth TV.ăNguyênăt căhìnhătháiăsinhătháiălƠăc ăs trongăcáchăphơnălo i c aăông

+ Plinus (79-24ătr căCôngăl ch)ăchúăýăđ năđ năcơyă năqu vƠăcơyălƠmăthu c

đ môăt

+ Caesalpine (1519-1603)ăphơnăchia TV d aăvƠoăđ căđi m c a qu vƠăh t + Ray (1628-1705) chia TV d aăvƠoăláăm m,ăôngăchiaăTVăthƠnhă2ănhómăl nălƠănhómă“B tătoƠn”ăg m N m,ăRêu,ăD ngăx ,ăcácăth c v t th yăsinhăvƠănhómă“hi n hoa”ăg m th c v t m tăláăm măvƠăhaiăláăm m

+ Tournefort (1656-1708)ăc năc vƠoătínhăch t c aăcánhăhoaăđ phơnălo i vƠăchiaăTVăthƠnhăkhôngăcóăcánhăvƠănhómăcóăcánh hoa

+ Linnee (1707-1778) v i b ngă phơnă lo iă đ că coiă lƠă đ nh cao nh t c a h

th ngăphơnălo iănhơnăt o.ăỌngăch năc ăquanăsinhăs nă(hoa)ălƠmătiêuăchu năphơnălo i

nh ngăl iăc năc vƠoăs l ng c a nh choănênăc ngăb c l nhi uăsaiăsót.ă

*Linneeăc ngălƠăng iăcóăcôngăl n trong vi căđ xu tăcáchăg iătênăcơyăb ng

ti ng Latinh g m 2 t ghépăl iămƠăngƠyănayăchúngătaăđangăs d ng

1.2.2 Th i kì phân lo i t nhiên

TVăđ căphơnălo i d aătrênăc ăs cácăm i quan h t nhiênăc a TV Vi c phơnălo iăkhôngăch d aăvƠo m t hay m tăvƠiătínhăch t c aăchúng,ădoăđóăđƣăd n d n thi t l păđ căcácănhómăt nhiênăc a th c v t.ă i uăđángăchúăýălƠăcácăh th ng phơnălo i trong th iăkìănƠyăv năcònămangăquanăni m sai l m c aăLinneăchoăloƠiălƠă

b t bi n

10

1.2.3 Th i kì phân lo i ti n hóa

Th iă kìă nƠyă đ că đánhă d u b ng s raă đ i c a h c thuy t Lamarck 1829), h c thuy tăDarwinăvƠănh ngăng i k t căông.ăChínhăthƠnhăt u c a hai h c thuy tăđóăđƣăph nh nătínhăch t b t bi n c aăloƠiăăvƠăxemăloƠiălƠăk t qu c a s phátătri n ti năhóaăt nhiên.ă i uănƠyăđƣăkhi năchoăng i ta nh n ra r ng khi phơnălo i

(1744-th c v t c n ph i t p h p nh ng d ng (1744-th ng nh t v i nhau v ngu n g c, ch khôngă

ch đ năthu n gi ng nhau v đ i b ph nătínhăch tănh ăth iăkìăphơnălo i t nhiênăđƣălƠm.ăS s p x păcácănhóm th c v tăkhôngănh ng ch ph năánhăm iăt ngăquanăvƠă

n i ti p gi aăchúngămƠăcònăph i ph năánhăconăđ ngăphátătri n ti năhóaăc a gi i

th c v t

1.3 Các quy t c phân lo i

1.3.1 n v phân lo i và các b c phân lo i

Cácăb căphơnălo iăchính:ăLoƠi-Chi- H -B -L p- NgƠnh

LoƠiăđ căcoiălƠăđ năv phơnăloƠiăc ăs NgoƠiăraăng iătaăcònădùngăcácăb c phơnălo i trung gian: d i lo iăcóăth , d ng Gi aăchiăvƠăloƠiăcóălo tăvƠădƣy,ăgi a h vƠăchiăcóătôngầCácăb c ph đ c ghi b ngăcáchăthêmăcácăti păđ u ng “sup”ă(phơn hayăd i)ăđ ch cácăb c trung gian th păh n,ăho că“super”ă(liênăhayătrên)ăđ ch cácă

b căcaoăh nănh ăliênăb ,ăliênăh ,ăphơnăl p,ăphơnăh ầ

NgoƠiăraăcònăcóăm t s ph ngăphápănghiênăc u m i,ăhiênăđ i: t bƠoăh c,

ph n hoa h c,ăhóaăh c th c v tầTuyănhiênăvi cănghiênăc uăphơnălo iăkhôngăth

ch d aăvƠoăm tăph ngăphápăriêngăr nƠoăc mƠăph i bi t k t h p nhi uăph ngăphápăđ ki m tra l nănhau,ănh ăv y m iăcóăk t lu n th aăđáng

1.5 Các nhóm th c v t chính

Hi n nay, theo nhi uătácăgi , th gi i h uăc ăđ căchiaăthƠnhă2ănhómăl n (hay trênă2ăgi i):

+ăNhómăSVătr cănhơnă(ti nănhơn)ă(Procaryote):ăbaoăg măcácăc ăth ch aăcóă

c u t oănhơnăđi năhình,g m Vi khu năvƠăT o lam

+ăNhómăSVănhơnăth t (Eucaryota): g m t t c cácăsinhăv tăcònăl iămƠăt bƠoăđƣăcóănhơnăth t, g m gi i N m, gi iă ng v t, gi i Th c v t

S phơnăchiaănƠyăd aătrênăc ăs nh ngăkhácănhauăc năb n trong c u t o t bƠo.ăTheoăs phơnăchiaănƠyăthìăsinh gi iăđ căphơnăchiaălƠmă4ăgi i M t s nhƠăkhoa h căkhácăl iăchiaăthƠnhă5ăgi i, gi i th 5ălƠăProtistaă(baoăg m nh ng d ngăđ nă

gi n nh t,ătrongăđóăcóăc đ ng v t, t oăvƠăn m b c th p) S táchăthêmăgi i th 5

th c ra ch gơyăthêmăph c t pătrongăphơnăchia,ănênăítăng i ng h

CâỐ h i ỏ nghiên Ế Ố

1) VìăsaoămônăPhơnălo i h c th c v tăđ căraăđ i?

2) Hƣyănh năxétă uăvƠănh căđi m c a m i th iăkìăl c s phơnălo i h c

th c v t.ăNêuătênăm t s tácăgi đi năhìnhăvƠăđánhăgiáăgiáătr m i th iăkìănƠyăđ i v i s phátătri n c aămônăPhơnălo i h c th c v t

3) T i sao l i ch năđ năv phơnălo iăc ăs lƠă“loƠi”?

Chúăthích:ătƠiăli u h tr đ hoƠnăthƠnhăcácăcơuăh iătrênălƠăs [4] tƠiăli u tham kh o, trang 13-22

12

Ch ng 2 NHịM N M (1 ti t)

M c tiêu c a ch ng

Bi tăđ că1ătínhăch tăđ cătr ngănh tăc aăgi iăN măv ăt ăch căc ăth , 2ăđ că

đi măđ cătr ngăv ăc uăt oăc aăt ăbƠoăN m Nêuăđ că3ăhìnhăth căsinhăs năc aăN m.ă

Xácăđ nhăđ căngu năg căxu tăhi năc aăN m.ăNêuăđ cănh ngăđ căđi măc aă6ăl pă

n măthu căngƠnhăN m,ăvaiătròăc aăN mătrongăt ănhiênăvƠăconăng i

T đ căđi măđ cătr ngăvƠăc u t o c a t bƠoăn m gi iăthích đ c vìăsaoăN m khôngăđ c x păvƠoăgi iăTVănh ătr căđơy T đ căđi m c a 6 l p n măphơnăbi t

đ căchúng V n d ngăđ c ki n th căch ngăN măvƠoăd y h căch ngăXăsinh h c

6

T đ căđi m v dinhăd ng,ămôiătr ng s ng c a n m đ c đ aăraăk ho ch

c a b năthơnăđ gi gìnăv sinhămôiătr ng s ngăxungăquanhătránhătácăh i t N m

2.1 Khái ni m:

N mălƠănhómăc ăth d ng t n, khôngăcóădi p l c, d d ng b ngăcáchăho i

sinhăhayăkíăsinh

Tr căđơyăng i ta x p n măvƠoăgi i th c v tăvìăhìnhăd ngăbênăngoƠiăc ăth

t ngăđ i gi ng th c v tăcóăr ,ăthơnăvƠălá,ă đ ng th iăcóăváchăt bƠo.ăTheoăquană

đi m hi n nay n măđ cătáchăraăkh i gi i th c v tăvìăph ngăth c s ng c a n mălƠă

d d ng

Nhómăn măcóă2ăngƠnh:ăN mănhƠyăvƠăngƠnhăN m

2.2 N m nhày

C ăth lƠăm t kh i ch tănguyênăsinhăl năkhôngămƠng,ăchuy năđ ng ki u amip,

h păbƠo,ătrongăh păbƠoăcóănhi uănhơn

2.3.1 T ch c c th :

C ăth N m, tr m t s ítălƠăđ năbƠoă(nh ăn mămen),ăđ iăđaăs lƠăđaăbƠo d ng

s i,ăphơnănhánhăg iălƠăs i n m, c đámăs i g iălƠăh s i n m (th s i) H s i n m

th ng n mătrongăgiáăth (đ t,ăxácăth c v tầ)ăch khi sinh s n h uătínhăm iăhìnhă

Theo h th ngăphơnălo iăkhácăthìăngƠnhăN m ch cóă4ăl păsau,ăcònă2ăl păđ u

đ c x păvƠoăgi i Protista b i c uătrúcăd ng s i h t s căđ năgi n c aăchúng

2.3.5 Ngu n g c c a n m

Ngu n g c c a n măcònăcóănhi uăýăki năkhácănhau.ăCóăýăki n N măcóăngu n

g căđaănguyênăngh aălƠăcscăl p n măkhácănhauăcóăth b t ngu n t cácănhómăTrùngă

roiăvƠăT oăkhácănhau.ăụăki năkhácăl i cho N mcóăngu n g căđ nănguyênăđiăraăt

m t d ngăđ ng v tănguyênăsinhăcóăroiăho căcóăchơnăgi phơnănhánh

*Trong sinh h căă6ăcóăcơuăh iănh ăsau:ăă“N m ho i Ỏinh Ếó vai ỏọò gì ỏọong ỏ nhiên”

Quáătrìnhăho iăsinhăcácăxác sinh v t ch tălƠăm tăkhơuătrongăchuătrìnhăchuy n hóaăcácăch tă(chuătrìnhăCacbon,ăchuătrìnhăNit ầ)ătrongăt nhiên,ă vìăv y s ho i sinh c a N măăgópăph năchoăcácăchuătrìnhăchuy năhóaăv t ch tăđ c di n ra thu n

l i, nh đóămƠăs s ngătrênătráiăđ tăđ c t n t iăvƠăphátătri n

15

CâỐ h i ỏ nghiên Ế Ố

Phơnăbi t 6 l p n m,ănêuăvaiătròăc a n măđ i v i t nhiênăvƠăconăng i.ăHƣyă

đ xu tăcácăbi năphápăb o v môiătr ng s ngăxungăquanhăăđ tránhăđ căcácătácă

h i c a N m

Chúăthích:ătƠiăli u h tr đ hoƠnăthƠnhăcácăcơuăh iătrênălƠăs [4] tƠiăli u tham kh o, trang 24-46

16

C h ng 3 TH C V T B C TH P (T O VÀ A Y-

THALLOPHYTES) (2 ti t)

M c tiêu c a ch ng

Bi tăđ c m tăđ căđi măđ cătr ngăv t ch căc ăth c a T o, m tăđ căđi m

đ cătr ngăc a c u t o t bƠoăT o Nêuăđ că3ăhìnhăth c sinh s n c a T o, cácăđ c

đi măchínhăc a 4 l p T o, trìnhăbƠyăđ căđ căđi măđ cătr ngăc ng sinh đ a y Bi t

đ c 3 d ngăđ aăyăngoƠiăt nhiên;ă2ălo i c u t o trong; 2 ki u sinh s n c aăđ a y Nêuăđ căvaiătròăc a T oăvƠă a y trong t nhiênăvƠăconăng i

T nh ngă đ că đi mă đ că tr ngă đóă gi iă thích đ c vìă saoă T oă đ c x pă vƠoănhómăTVBT t đ căđi m c u t oăvƠăsinhăs n so sánhăđ c N măvƠăT o, t đ c

đi m c a 4 l p T o: L c,ăVòng,ăNơu,ă phơnăbi t đ c 4 l pănƠy, t đ căđi m sinh

s n c a T o gi iăthích đ c m t s hi năt ng do t oăgơyăraătrongăt nhiênănh ăhi n

t ngă“N c n hoa, ao h mƠuăxanh Gi iăthích đ c nh ngăđámămƠuăxanhăl c hay mƠuăxámătrênăthơnăcơy , nh ngăbúiătócămaăv tătrênăcácăcƠnhăcơyătrongăr ng V n

d ngăđ c ki n th căvƠoăd y h căch ngăXăậSinh h c 6

T vaiătròăc a T oăvƠăquáătrìnhăkhaiăthácăT o th c t c aăđ aăph ngăng i

h căđánhăgiá đ c s khaiăthácănƠyăcònăh pălíăhayăkhông,ăcóă nhăh ngăđ nămôiă

tr ng s ngăhayăkhôngăvƠăđ aăraăk ho ch c a b n thơnăđ b o v T o

3.1.1 T ch c c th

T oălƠănh ng TV b c th p s ng ch y u n c.ăC ăth c aăchúngăđ năbƠo,ă

t păđoƠnăhayăđaăbƠo,ăch aăphơnăhóaăthƠnhăthơn,ălá,ăr vƠăc ngăch aăcóăcácălo iămôă

đi năhìnhătrongăc uătrúcăc a t n

17

3.1.4 Phân lo i

Hi nă nayă trênă th gi iă cóă r t nhi u h th ng phơnă lo i t o c a nhi uă tácă

gi Nhìnăchungăcácăh th ngănƠyăđ u d aăvƠoămƠuăs căvƠăc uătrúcăt n c a t oăđ phơnălo i.ăTuyănhiênăconăsóăcácăngƠnhăt o hi n nay v năch aăthôngănh t G nădơyănhi uătácăgi th ng x păvƠoănhómăt oăcácăngƠnhăsauăđơy:

Theo h th ng 5 gi iăthìă5ăngƠnhăT oăgiáp,ăT oăVƠngăánh,ăt oăVƠngăl c, T o

m t, T oă Silică đ c x pă vƠoă gi iă Protista,ă vìă t n c aă chúngă lƠă đ nă bƠoă ho c t p đoƠn

*Trong t nhiênă cóă hi nă t ngă n c n hoa:ă đóă chínhă lƠă s bùngă n v s

l ng t o c th lƠăt oăbùng n sinh s n khi g păđi u ki n thu n l i v th că năvƠănhi tăđ nh ădinhăd ngătrongămôiătr ngăt ngăvƠănhi tăđ mălên

18

Hình 3.1 T o n hoa trong ao h trang tr i

19

Hình 3.2 T o bi n n hoa làm n c tr thành bi n máu sau xanh th m

r i cu i cùng là đen ngòm nh n c c ng

N că n ă hoaă đ ngă hƠnhă v iă vi că gi mă nhanhă chóngă hƠmă l ngă oxyă trongă

n c,ăđơyăchínhălƠănguyênănhơnălƠmăch tănhi uăsinhăv tăs ngă ămôiătr ngăn căđó

3.2 Nhóm c ng sinh: a y (Lichenes)

aăyălƠăm t th c ng sinh gi a n măvƠăt oăvƠăđôiăkhiăc vi khu n N m đơyă

th ngălƠăN mătúi,ăch m tăít lƠăN măđ m.ăCònăt oălƠăcácăt o l căđ năbƠoăho călƠă

t o lam

Trongăđ a y, n mălƠmănhi m v hútăn căvƠăcácămu iăvôăc ăđ t o, khu n lam

quang h p t oăthƠnhăch t h uăc ăchoăt p th c ngăsinhănƠyăcùngădùng

20

V hìnhătháiăcóă3ăd ngăđ aăyăngoƠiăt nhiên:ăđ a y d ng v (đ aăyăgiápăxác),ăđ a yăhìnhăláă(hìnhăv ),ăđ aăyăhìnhăcƠnh

V c u t oătrongăcóă2ălo iălƠăđ aăyăcóăt năcùngăt ngăvƠăđ aăyăcó t năkhácăt ng

V sinh s n:ăcóă2ăhìnhăth c sinh s nălƠăsinhăs năsinhăd ng b ng m m ph n

t oăthƠnhăt năđ a y m i ho căcácăthƠnhăph năriêngăr c aăđ a y sinh s n r iăsauăđóăchúngăl i c ngăsinhăđ t oăthƠnhăt năđ a y m i n u n m g p t oăt ngă ng

CâỐ h i th o lỐ n và báo Ếáo ỏọên l p

1) VìăsaoăcácănhƠăkhoaăh c l i x p T oăvƠoănhómăth c v t b c th p?

2) Phơnăbi t 4 l p T oălƠăL c,ăVòng,ăNơuăvƠă ăNêuăvaiătròăc a t oăđ i

v i t nhiênăvƠăconăng i.ăQuáătrìnhăkhaiăthácăT o t iăđ aăph ngăn iăanh ch sinh s ngănh ăth nƠo?ăHƣyăđ ra k ho ch c a b năthơnăđ b o

21

Ch ng 4 TH C V T B C CAO HAY TH C V T Cị THÂN (13,5

ti t)

M c tiêu

Nêuăđ că2ăđ căđi m chung v c ăquanăsinhăd ng,ă3ăđ căđi m chung v

c ăquanăsinhăs n c aăTVBCăgiúpăchúngăthíchănghiăđ cătrênăc n TrìnhăbƠyăđ c ngu n g căvƠăs ti năhóaăc aăTVBCăvƠăli tăkêăđ căcácăngƠnhă8ăTVăBC Nêu đ c

đ căđi măchungăvƠăngu n g c c aăRêu, cácăđ căđi măchínhăc a 3 l păRêu,ăvaiătròă

c a l păRêu.ăTrìnhăbƠyăđ c đ căđi m chung cácăb vƠăđ i di năđi năhìnhăc a 4 ngƠnhălƠăQuy t tr n,ăLáăthông,ăThôngăđáăvƠăC thápăbút,ăđ căđi măchungăvƠăngu n

g c c aăD ngăx ,ăcácăđ căđi măchínhăc a 3 l pătrongăngƠnhăD ngăx ,ăvaiătrò c a

l păD ngăx Nêu đ c đ căđi măchungăvƠăngu n g c c a H t tr n, cácăđ căđi m chínhăc a 6 l pătrongă ngƠnhăH t tr n, vaiătròăc aăngƠnhăH t tr n Bi tăđ c đ c

đi m chung, ngu n g căvƠăcácăv năđ ti năhóaăc a 7 b ph n c aăc ăth c a H tăkín, cácăđ căđi măchínhăc a 2 l pătrongăngƠnhăH tăkínălƠăl p M tăláăm măvƠăl păHaiăláă

m m, cácăđ căđi măchínhăc aă7ăphơnăl p trong l păHaiăláăm m, cácăđ căđi măchínhă

c aă3ăphơnăl p trong l p M tăláăm m, vaiătròăc aăngƠnhăH tăkín

Phơnă tích đ c 6ă đ că đi m chung c a TVBC, v đ c s ă đ ti nă hóaă c a TVBC, gi iăthíchăđ c vìăsaoăRêuăch m căđ c nh ngăn iă mă t,ăsoăsánh đ c cácăđ căđi m c u t oăvƠăsinhăs n c aăRêuăvƠăt o,ăphơnăbi t đ c 3 l păRêu,ăsoăsánhă

đ c cácăđ căđi m c u t oăvƠăsinhăs n c aăRêuăvƠăD ngăx ,ăphơnăbi t đ c 3 l p trongăngƠnhăD ngăx ,ăsoăsánh đ c cácăđ căđi m c u t oăvƠăsinhăs n c aăD ngăx vƠăH t tr n,ăăphơnăbi t đ c 6 l pătrongăngƠnhăH t tr n,ăsoăsánh đ c cácăđ căđi m

c u t oăvƠăsinhăs n c a H t tr năvƠăH tăkín,ăphơnăbi t đ c 2 l pătrongăngƠnhăH t kín,ăphơnăbi t đ c 7ăphơnăl p trong l păcơyăHaiăláăm m,ăphơnăbi t đ c 3ăphơnăl p trong l păcơyăM tăláăm m, v n d ngăcácăki n th c v TVBCăđ d yăch ngăVIII- sinh h c 6

T 6ăđ căđi m chung c a TVBC ch ng minh đ c chúngăthíchănghiăv iămôiă

tr ngă trên c nă vƠă ti nă hóaă h nă t o Ch ng minh đ c Rêuă ti nă hóaă h nă T o,

D ngăx ti năhóaăh năRêu, H t tr n ti năhóaăh năD ngăx , H tăkínăti năhóaăvƠă

22

chi mă uăth nh t trong gi i th c v t T cácăki n th căđ iăc ngăv tráiăđ tăvƠăs phátătri n c a gi i th c v t phátăbi u đ c cácăđi u ki n xu t hi n TV H tăkínătrênătráiă đ t aă ra đ c k ho ch c a b nă thơnă đ b o v ngu n l i TVBC đ a

ph ng

4.1 i c ng v th c v t b c cao

4.1.1 c đi m chung

Th c v t b căcaoăcóănhi uăđ căđi m ti năhóaăh năsoăv i th c v t b c th p S

d ăcóănh ngăđ căđi măđóălƠădoăs chuy n t đ i s ng n călênăc n c aănhómăth c

v tănƠy

-S bi năđ i v c ăquanăsinhăd ng:

+ Vìăth că nătrênăc n ch có d iăđ tăvƠăphíaăb u tr iănênăh u h t th c v t

b c cao phơnăhóaăthƠnhăthơn, lá, r (tr rêuălƠăch aăcóăr th t) m iăc ăquanăchuyênă

đ m nh n m t ch căn ngăchoăc ăth ăLáălƠmănhi m v l y th că nă phíaăb u tr iălƠăánhăsángăm t tr iăvƠăkhíăCO2đ quang h p nuôiăăcơy,ăcònăr lƠmănhi m v hútăn c vƠămu iăkhoángă d iăđ tăđ giúpăchoăquáătrìnhăquangăh păđ căhoƠnăt t,ăthơnălƠmănhi m v n i gi aăláăvƠăr cơy, thơnăcơyăph iăngƠyăcƠngăcaoălênăđ aăláăcơy lên cao

vƠ phơnăraănhi uăcƠnh giúpălá t aăraăxungăquanhăđ h p th đ c nhi uăánhăsángă

m t tr i

+ Trong m iăc ăquanăcóăc u t o ph c t p v i nhi u lo iămôăkhácănhau,ătrongăđóăquanătr ng nh tălƠămôăd n.ăMôăd năđ m nhi m vi c v n chuy năcácăch tăkhoángăvƠăn c t r lênăláăvƠăd năcácăch t h uăc ăt láăđiănuôiăcơy S ngătrênăc n ph i

ch u nhi uătácăđ ng c a ngo i c nhănh ănhi tăđ ,ăgió,ăđ m, ánhăsáng,ăkhôngăđ c

n c b o v nh ăTVBT.ăVìăv y c ăth TVBCăđƣăcóănh ngăhìnhăth căthíchănghiă

nh ăxu t hi nămôăbìăđ lƠmănhi m v b o v che ch , xu t hi nămôăc ăđ cơyăcóăth

đ ng v ngăkhôngăb đ

-S bi năđ iăc quan sinh s n:

+H u h t th c v t b c caoăđ u sinh s n h uătínhăb ngăhìnhăth cănoƣnăgiao,ăc ăquan sinh s n h uătínhăc ngăti năhóaăd n: xu t hi nănónă(H t Tr n)ăvƠăHoaă(H t kín), sau khi th tinhăxongăthìăh tăvƠăqu đ căhìnhăthƠnh.ăS th tinhăc ngăd n d n khôngăđòiăh iămôiătr ngăn c do s xu t hi n ng ph n cácăth c v tăcóăh t

b tăđ uăkhôngăph iălƠăt m t t bƠo (h p t hayăbƠoăt )ămƠăt phôi trongăđóăcácăb

ph năchínhăc a m tăcơyăt ngălaiăăđƣăđ căhìnhăthƠnh, nh ătrênăđƣănóiăgiaiăđo n phôiăchínhălƠăquáătrìnhăphơnăhóaăvìăv y m iăquáătrìnhăsinhălí,ăsinhăhóaădi n ra trong đóăđ u ph i tuy tăđ iăchínhăxácăn uăkhôngăthìăc ăth s b “d t t b măsinh”,ăch n

l c t nhiênăđƣăgi l iăc ătínhăch tăălƠăgiaiăđo n phôiăđ c hìnhăthƠnhăătrênăc ăth

m đ c b o v vƠă nuôiă d ng b iă c ă th m ă ơyă lƠă đi m ti nă hóaă h nă h n TVBT,ăvìăđ m b oăchoănòiăgi ngăđ c t tăh n

4.1.2 Ngu n g c

Choăđ n g n cu i th k 20, nhi uătácăgi cho r ng T o l călƠăt tiênăc a th c

v t b căcao,ănh ngătrongăvƠiăth păniênătr l iăđơy,ăcácănhƠăth c v t h căng i M

nh n th y r ng T oăvòngăg năg iăv i th c v t h năc , c th lƠănóăgi ng v quan h

di truy năăvƠăc uătrúcăsiêuăhi n vi c aătinhătrùng Tuyănhiênăc n ph i hi u r ng T o vòngăhi n t iăkhôngăph iălƠăt tiênăc a th c v tăvìăchúngăkhôngăcóăxenăk th h Nhi uătácăgi cho r ng T oăvòngăvƠăTVBCăcóăchungăngu n g c t m t d ng

T oăvòngăc x a cóăthênălƠăColeochacterăcóăxenăk th h ,ănh ngăth bƠoăt khôngă

s ngăđ c l pămƠăphátătri năngayătrongătúiănoƣnă(kíăsinhătrênăđó),ăsauăđóăm iăhìnhăthƠnhăbƠoăt

24

-Dòng th 2ătheoăh ng th bƠo t chi mă uăth h năth giao t hìnhăthƠnhăraă

t t c cácăngƠnhăth c v t b căcaoăkhác.ăDòngănƠyăphátătri năđiăxaăh n,ăt i nh ng

d ngăcóăt ch c cao nh tănh ăH t Tr n, H tăKín

8 NgƠnhăH tăkínă(Angiospermatophyta)ă hayăngƠnhăNg c lan (Magnoliophyta)

4.2 Ngành ậêỐ (Bọyophyỏa)

LƠăngƠnhăTVBCăđ năgi n nh tăvì:ăcóăth giao t chi mă uăth h năth bƠoăt ,

c u t oăc ăth đ năgi năvƠăkémăthíchănghiătrênăc n nh t

Nh ngăđi m gi ng vƠăkhácănhauăc a RêuăvƠăT o, nh ngăđi măRêuăk th a uă

đi m c a TVBT nh ngăv n ti năhóaăh năT oăvƠăthíchănghiăv iămôiătr ng c n

+ Gi ng nhau:

 C ăquanăsinhăd ng:ăviênăg chăđ c u t oănênăRêuăvƠăT oălƠăt bƠoăth c v t vìăth mƠăđ uăcóăph ngăth c s ng lƠăt d ng

 Sinh s n: k t h p c hìnhăth c sinh s năvôătínhăvƠăh uătính,ăsinhăs năvôătínhă

đ t ngăs l ngăcáăth ,ăcònăsinhăs n h uătínhăđ đ i m i v t ch t di truy n, k t h p cácă y u t t t c a b vƠă m đ t ngăkh n ngăch ng ch iăvƠăthíchănghiăv iă môiă

tr ng s ng

+ăKhácănhau:ă

TVBC cóăbƠoă

t

T TVBC cóăh t

sinh s n -S xen k th h khôngă rõă

rƠng

-Sinh s n h uă tính:ă 3ă hìnhă

th călƠăđ ng giao, d giaoăvƠănoƣnă giao.ă t o ch aă th

ph thu că môiă tr ngă mƠă theoă

m t l pătrìnhăđƣăquyăđ nh s n

- Ch y u sinh s nă noƣnă giao lƠăhìnhă th c sinh s n h uă tínhă ti n hóaănh t

-Túiă noƣnă đaă bƠoă nênă ph c t p

h nădoăđóăkh n ngăb o v noƣnă

đ c t tă h n tránhă kh i b m t

n că vƠă cácă conă v t khácă pháă

ho i

-Xu t hi năphôi:ăđơyălƠăgiaiăđo n phơnăhóaăt bƠoăđ hìnhăthƠnhăcácă

c ăquanăchínhăthơnăth t,ăláăth tăvƠă

r gi c a m tăcơyărêuăt ngălai

V m tăphơnălo i,ăngƠnhăRêuăchiaăthƠnhă3ăl p:

+L păRêuăs ng (Anthoceropsida)

26

Hình 4.1 Rêu s ng

+L păRêuăt n (Marchatiopsida)

Hình 4.2 Rêu t n

27

+L păRêuă(Bryopsida)

Hình 4.3 Chu trình sinh s n c a Rêu nhi u lông

*Sinh h că6ăbƠiă38,ătrangă127,ăcơuăh i s 2 “So sánh đ c đi m c u t o c a Rêu v i T o”

trìnhăđ sinh h c 6:

+ Gi ng nhau: t bƠoăc u t oănênăRêuăvƠăT oăđ uăcóădi p l căđ th c hi năquáătrìnhă quangă h pă nênă đ uă cóă ph ngă th c s ngă lƠă t d ngă vƠă cóă váchă t bƠoă lƠăxellulose

+Khácănhau:ăc ăth c a T oăđaăbƠoă d ng t n,ăcònăRêuăđƣăphơnăhóaăthƠnhăthơnăvƠăláăchoănênăRêuăthíchănghiăđ i s ng c năcònăh u h t T o s ngăd iăn c

4.4 Ngành Thông đá (ầyẾopoếiophyỏa)

Th bƠo t lƠăcơyăThôngăđ tăbìnhăth ng,ăcóăthơn,ăr vƠălá.ăLáănh , d ng v y,

th ngăcóăm tăbóăm ch.ăThơnăcóătr m ng,ăkhôngăcóăsinhătr ng th c p

C ăquanăsinhăs nălƠătúiăbƠoăt đ năđ c, náchăcácăláăd ng v y g iălƠăláăbƠoăt BƠoăt giôngănhauă(Thôngăđ t)ăvƠăkhácănhauă(Quy năbá).ăCácăláăbƠoăt t p h p

tr ng

C ăquanăsinhăs n g m 6-8ătúiăbƠoăt n măăd i m i m tăláăbƠoăt hìnhă6ăc nh

d ngăkhiên.ăCácăláăbƠoăt t p trung đ nh ken ch t l iăcóăd ngăchùy.ăBƠoăt cóăth

gi ng ho căkhácănhau,ăcóă4ăs iăđƠnăh iălƠmănhi m v phátătánăbƠoăt

4.6 Ngành D ng x (Polypoếiophyỏa)

D ng x cóăth bƠoăt chi mă uăth (đóăchínhălƠăcơyăd ngăx ),ăláăl năvƠăcóăbƠoăt

D ngăx lƠăm tăngƠnhăl n,ăđaăd ng, g m nh ngăcơyăthơnăg hayăthơnăc ăLáă

l năc ngăr tăđaăd ng,ăth ngăchiaăthùyănhi u l n,ăcóăkhiălƠăláăképălôngăchim.ăH

th ng d n ti năhóaăt trung tr nguyênăđ n trung tr hìnhă ng r i trung tr m ng

29

cácăđ i di nănguyênăth y,ătúiăbƠoăt cònăn m đ uăcƠnh,ăđaăs cácătr ng h păcònă

l iătúiăbƠoăt n m m tăd i c aăláăsinhătr ng.ăTúiăbƠoăt c ngăti năhóaăt ch

l n,ăcóăv dƠyăg m nhi u l p t bƠoăt i ch nh cóăv m ng ch g m m t l p t bƠoăvƠăxu t hi n b ph năđ phátătánăbƠoăt (vòngăc ) BƠoăt n y m măthƠnhăth giao

t đóălƠănguyênăt n Th giao t h t s cătiêuăgi m so v i th bƠoăt

4.7 Ngành H t tr n (Gymnospermatophyta) = Ngành Thông (Pinophyta)

NgƠnhănƠyă đ căđ cătr ngăb i s cóă m t c a h tădoănoƣnăphátă tri năthƠnh Noƣnă(t ngăđ ngăv iătúiăbƠoăt ) n m trênăcácăláănoƣnă(t căláăbƠoăt l n) m ,

ho căđ năgi năh năchúngăh uănh ăn mătrênăng n c a ch i.ăDoăđóăh tăđ căhìnhăthƠnhăsauănƠyălƠăH t tr n , n m l trênăláănoƣn.ăCácăláăbƠoăt (l năvƠănh )ăth ng

t pătrungăthƠnhănón

Hình 4.4 H t tr n c a V n tu (Cycas revoluta Thunb)

Khácăv iăD ngăx , H t tr n s phátătri n c a th giao t cái,ăquáătrìnhăth tinh,ăc ngăđ u x y ra bênătrongănoƣn, th măchíăc nh ngăgiaiăđo năphátătri năđ u tiênăc a h p t (phôiăhayăcònăg iălƠăth bƠoăt non) n m trong h t S xu t hi n h t lƠăm t s ki n quan tr ng,ănóăt oăđi u ki n cho th bƠoăt non giaiăđo năphátătriênă

đ uăătiênăcóăth v t qua đ căđi u ki n b t l iăbênăngoƠi,ăs ng ti mătƠngătrongăh t cho t i khi g păđi u ki n thu n l i s phátătri năthƠnhăcơyăm i

C ă quană sinhă d ng bao g m nh ngă cơyă thơnă g ,ă thơnă cóă c u t o th c p

nh ngăch aăcóăm chăthông, g ch a cóăquanăbƠoănúm,ăch aăcóăs i g vƠămôăm m

g ,ăláăđaădang,ăph n l nălƠăláăcơyăth ng xanh

31

Tinh t 2 x nhơnăth c p n iănh ătamăb i

ơyăc ngălƠătínhăch tă uăvi t c a th c v t H tăkín,ăn iănh ăđ căhìnhăthƠnhăsau khi th tinhămangătínhăch t di truy n c a c hai y u t b vƠăm khi năchoănóăcóăgiáătr cao,ălƠăngu n th că năt tăchoăphôiăcóăs c m nh n i t iăđ phátătri năsauănƠy

-C ăquanăsinhăd ng r tăđaăd ng v hìnhăthái,ăthíchănghiăv i nh ngăđi u ki n khácănhauăc aămôiătr ng H th ng d n c aăcơyăc ngătiênăhóa:ăcóăm nhăthôngăd n

nh aăvƠăs i g nơngăđ cơy,ătrongăkhiăH t tr n ch cóăqu năbƠoănúmăv aăcóăch c

n ngăd n v aăcóăch căn ngăđ

* Th c v t H t kín ti n hóa h n th c v t H t tr n nh ng đi m nào?

Th tinhă đ nă đ hìnhă thƠnhă h p t ,

kh i n iănh ălƠăđ năb i

Th tinhăképăngoƠiăhìnhăthƠnhănênăh p

t cònăhìnhăthƠnhănênăn iănh ătamăb i

N iănh ătamăb iămangătínhăch t di truy n c a b vƠăm nênăcóăgiáătr dinhăd ng caoăh n n iănh ăđ năb i c a H t tr n (ch cóăngu n g c t m ),ălƠmăngu n th c năt tăchoăphôiăh n

-C ăquanădinhăd ngăítăđaăd ngăh n

-Qu năbƠoănúmăv aăcóăch căn ngăd n

truy năvƠănơngăđ cơy

-C ă quană dinhă d ng r tă đaă d ng,ă đaă

d ngă h nă soă v iă ngƠnhă H t tr n: cóănhi u ki u, nhi u d ng bi nătháiăh n,ă -M chă thôngă d n nh aă vƠă g nơngă đ cơy

H tăkínăthíchănghiăv i nhi uăđi u ki năkhácănhauăc aămôiătr ng s ng Do đóăchúngăthíchănghiăđ c v iămôiătr ng s ngăkhácănhau

T nh ngăđi uă trênăchúngătaăk t lu n: nh nh ngă uăvi tătrênă mƠă hi n nay

th c v t H tăkínăphátătri nătrƠnălanăvƠănhanhăchóngănh t trong gi i th c v t

120 tri uăn m,ătr i qua kho ng th i gian c căkìădƠiăđóătrongăquáătrìnhăti năhóa,ăhoaă

ti n t ki u xo n sang ki uăvòng,ăs l ngăcácăthƠnhăph n gi măđiăvƠă năđ nh,ăcácă

b ph nătrongăhoaăcóăxuăh ngădínhăli n nhau, d ng s ng t ki uăthơnăg đ năthơnă

c ầ,ăhìnhăthƠnhănhi u b , h cóăquaăh vƠăm căđ ti năhóaăkhácănhau

B ng4.3 Các đ c đi m nguyên th y, th sinh-hoàn thi n c a th c v t

-C nhi uăn m-c 1ăn m

-Bòăho c leo

- n c -R ngălá

-Cóăphơnănhánh

-Cóăm chăthông

-Bóăm ch x p r iărác

-Cácăy u t m ch ng n, r ng,ăváchădƠy,ăti t di nătròn

-M tăng năb tăxiênăti n t i ngang,

-Láăđ năx -Láăkép

-Láăđ năth sinh

-Gơnă chơnă v t-Gơnă hìnhă cung,ă gơnăsong song

-Láăm căđ i-m căvòng

-Hoa m căthƠnhăc m-c măhoaăhìnhă

đ u

-Hoaăđ nătínhă(cùngăcơyăhayăkhácăcơy)

Th ph n nh gió,ă nh n c, nh sơuăb th sinh

bi năđ iălơuădƠiăt d ng g cơyăb iăăăăăăăăcơyăthơnăth o nhi u n măăăăăăăăăcơyăthơnă

th oăă2ăn măăăăăăăăă1ăn m,ăđi uănƠyăv iălíădoăc th h nătrongătr ng h pănƠyălƠăho t

đ ng c a t ngăphátăsinhăg y u d n.ăVìăth iăgianăphátătri năcáăth đ cărútăng nănênă

s quayăvòngăth h đ c nhanh, th h conăcáiăsinhăraăđ c nhanhăh n

+S ngătrênăc n s ngăd iăn c: t i k xilua thu căđ i c sinhăcáchăđơyă

490 tri uăn măxu t hi n nh ng th c v t c năđ uătiênăđóălƠăquy t tr n,ăcònăth c v t

H tăkínăxu t hi năcáchăđơyă120ătri uăn m,ăthu c k Ph n tr ng c aă i trung sinh

Nh ngăm t s nhómăth c v t h tăkínăl i quay tr l iămôiătr ngăn căđ s ng,ăvìă

th đơyălƠăs ng n c th sinh,ănh ăv y th c v t h tăkínăđƣăm r ngămôiătr ng

s ng c aămìnhăxu ng c d iăn c,ăvíăd nh ănh ng th c v t t oănênăr ng ng p

n c n c ta

+Th ng xanh r ngălá:ăth c v tăcóăđ căđi măláăr ngăvƠoămùaăđôngă

nh m gi m s thoátăh iăn c trong ti t tr iăkhôălanh.ă ơyălƠăđ căđi măthíchănghiă

h năv iămôiătr ng s ngăcóămùaăđ ngăkhôăl nh

-Thơn

+Khôngăphơnănhánhăăăăăăăăăăcóăphơnănhánh:ăăxu t hi năcƠnhăđ ti p nh năánhăsángăm t tr iăkhôngăch t trênăcaoămƠăcònăxungăquanhăn a

-M ch d n:

+Ch aăcóăm chăthôngăăăăăăăăăcóăm chăthông:ăcóăm chăthôngăgiúpăchoăquáătrìnhă

d n truy n ch tădinhăd ngăđ cănhanhăh n

+ăBóăm ch x păvòngăăăăăăăăăbóăm ch x p r iărácă:ăt ngăs ti păxúcăgi môăm m vƠămôăd nănh ăv y s d n truy năđ c di năraănhanhăh năăvƠă kh p m iăn iătrongă

c ăth th c v t

+Cácăy u t m chădƠi,ăh p,ăváchăm ng, ti t di năđaăgiácăăăăăăăăăcácăy u t m ch

ng n,ărông,ăváchădƠy,ăti t di nătròn: giúpăchoăquáătrìnhăd n truy n ch tădinhăd ng

đ cănhanhăh n

+Láăđ nănguyênăăăăăăăăăLáăđ năx ,ăláăkép:ăchi uăh ng ti năhóaăc aăláălƠăm

r ng phi năláăk t qu lƠăláăt nguyênăđ năđ năláăx thùyăsauăđóălƠăláăkép

+láăképăăăăăăăăăăăláăđ năth sinh:ăsauănƠyăcácăláăchétătiêuăgi m ch cònă1ălúcănƠyăchínhălƠăláăđ năth sinh

+Gơnălôngăchimăăăăăăăăăăăăăgơnăchơnăv t,ăgơnăhìnhăcung,ăgơnăsongăsong:ăgơnălôngăchimăthìăcóăm tăgơnăchính,ăcònăgơnăsongăsongăhayăchơnăv tăhayăhìnhăcungăthìăcóănhi uăgơnăchínhănênăs d n truy n ch tădinhăd ngăđ c di năraănhanhăh n

+Láăm căcáchăăăăăăăăláăm căđ i, m căvòng:ăláăm căđ i,ăvòngăcóăth t n d ng

đ c nhi uăánhăsángăm t tr i

-Hoa

+Hoa m căđ năđ c hoa m căthƠnhăc m, c măhoaăhìnhăđ u:ăýăngh aăsinhă

h c c a c măhoaălƠălƠmăd dƠngăchoăth ph n, hi u qu caoăh năhoaăđ năđ c +Hoaăl ngătínhăăăăăă hoaăđ nătínhă(cùngăcơy,ăkhácăcơy): gi m t th ph n,

t ngăs th ph năchéoă(giaoăph n)

+Hoaăđ i x ng t aătrònăăăăăăăăăăhoaăđ i x ngăhaiăbên:ăchuyênăphùăh p v i m t

s nhómăcônătrùngăth ph n

+CácăthƠnhăph n hoa x p xo năăăăăăăăăăăcácăthƠnhăph n hoa x păvòng,ăquáătrìnhă

ti năhóaăđ c c th nh ăsau:ătrongăquáătrìnhăti năhóaăcácăthƠnhăph n hoa ng n l i vƠăsi t ch t l iăvƠăx păvòngăchoăcácăthƠnh.ăS x păvòngăcácăthƠnhăph n hoa t oăđi u

ki năchoăcácăthƠnhăph n hoa d dƠngăliênăh p v iănhau,ăđi uănƠyăd dƠng cho vi c

th ph năh n,ăăvíăd nh ănh vƠănh yăkhiăliênăh p v i nhau t c n m g nănhauăh năthìăkhiăsơuăb đ n l y ph năvƠăhútăm tăthìăs d l y m tălúcăđ c nhi u h t ph n

c ngăcùngăm tălúcăth ph n cho nhi uăđ u nh y

+S l ngăcácăthƠnhăph n hoa nhi u, b tăđ nh s l ngăítăđiăvƠăc đ nh:ăýăngh aăc a vi c gi m s l ngăcácăthƠnhăph năhoaăcóăth lƠălƠmăt ngăs l ngăc ăquan h uăíchăđ t ngă c ngănòiăgi ng,ăăvíă d nh ănh c a hoa gi măcóăth bi n

36

thƠnhăđ aăm t ho c th c v tăkhôngăph i t năquáănhi u v t ch t, ch tădinhăd ngăđ

t oăraăquáănhi u h t ph nămƠăt pătrungăphátătri n v ch tăl ng v i s l ng h t

ph năăítăh n.ăVìălúcănƠyăhi u qu th ph năcaoăh nătr c r i n u t oăraăquáănhi u

h t ph năthìăs lƣngăphí

+CácăthƠnhăph n hoa trong t ngăvòngăr iăăăăăăăăădínhăl i:ănh ătrênăđƣănóiăkhiănh vƠănh yăliênăh p l iăthìăhi u qu th ph n s caoăh n

+Baoăhoaăképăăăăăăăăăbaoăhoaăđ n,ăhoaătr n: tuy tăđ iăđaăs h t tr n nh ngăcơyă

th ph n nh sơuăb ki uănguyênăth yăthìăbaoăhoaăc aăchúngălƠăbaoăhoaăképăngh aălƠăvòngăngoƠiălƠăđƠi,ăvòngătrongălƠăcánh.ăTrongăquáătrìnhăti năhóaăđƠiăhoaătiêuăgi m (m tămìnhăcánhăhoaăc ngăđ m nh năđ căvaiătròăthuăhútăsơuăb đ n th ph n)ăđƠiăcóă

th tiêuăgi m h năđ kh i t n v t ch t c aăcơyăho c bi năđ iăthƠnhăb ph năgiúpăcóăphánătánănòiăgi ng M t s môiătr ng s ngăcóăgióănhi u, tr ng tr i,ăăđ xơmăchi m

nh ngăvùngăđ tăđóăthìăm t s nhómăth c v tătiêuăgi m c bao hoa tr thƠnhăhoaătr n

đ thíchănghiăv i l i th ph n nh gió

+MƠngăh t ph nă1ărƣnhăăăăăăăăămƠngăh t ph n nhi uărƣnh,ănhi u l đ khi h t

ph n n y m măthìă ng ph năxuyênăquaămƠngăh t ph năđ c d dƠng

+B uăătrênăăăăăăăăăb uăd iănoƣnăđ căkhôngăch b u nh yămƠăcònăc đ c c đ hoa b o v

+ Th ph n nh sơuăb Th ph n nh gió,ănh n c, nh sơuăb th sinh:ănh ătrênăđƣănói,ăth c v t h tăkínănguyênăth yăthíchănghiăv i l i th ph n nh sơuă b ,ă sauă đóă m r ngă lƣnhă đ a ra nh ngă vùngă đ t tr ng tr i,ă gióă m nhă vƠă môiă

tr ngăn cănênăđƣăhìnhăthƠnhăm t s b năthíchănghiăv i l i th ph n nh gió,ănh

n că(cơyărongămáiăchèo).ăM t s b n th c v tănh ăăh Ráyăcánhăhoaăđƣătiêuăgi m

nh ngăc măbôngămoăl i d n d sơuăb

-Noƣn:

+Noƣnăth ngăăăăăăăăăănoƣnăđ o,ănoƣnăcongă:ăcu ngănoƣnăg n l noƣnăh nănênăkhiă

ng ph năđ aătinhăt qua l noƣnăvƠoăth ph n v iănoƣnăc u thìăd dƠngăđ c th tinhăh n

+Noƣnăhaiăv b căăăăăăăăănoƣnăm t v b c:ănoƣnăm t v b căthìăsauăkhiăth tinh

h tăcóăm t l p v s d n y m măvƠăxuyênăquaăl p v h tăđ c d dƠng

37

+ăNoƣnăcóăphôiătơmădƠy,ăcóăn iănh ăphátătri n,ăphôiăbéăth ngăăăăăăăăăănoƣnăcóăphôiătơmăm ng,ăkhôngăcóăn iănh ,ăphôiăl n cong: nh m t oăđi u ki n thu n l i n y

m măchoăphôi

-Qu : qu r i qu h p (qu kép,ăqu ph c): m t s nhƠăkhoaăh c g i

“Qu h p”ălƠăhoaăchínăvìăngoƠiăb u nh yăraăthìănhi uăthƠnhăph n c aăhoaăc ngătham giaăvƠoăquáătrìnhăhìnhăthƠnhăqu ăQuáătrìnhăti năhóaănƠyăliênăquaăđ n s ti năhóaăc a hoa t hoaăđ năđ c hoa m căthƠnhăc m,ăđi uănƠyălƠmăchoăqu đ c b o v t t

+ T n d ngăđ c nhi uăánhăsángăm t tr i

+ăT ngăhi u qu th ph năvƠăth tinh,ăt ngăc ng kh n ngăgiaoăph n (th

ph năchéo)

+ T ngăhi u qu v s n y m m c a h t,ăt ngăc ng s c s ng n i t i c aăphôi + M r ng s phơnăb c a H tăkín

4.8.4 Phân lo i và h th ng sinh:

NgƠnhăh tăkínăđ căchiaăthƠnhă2ăl p: l pă Haiăláă m măvƠăl p M tăláă m m,

B ngătrangă123ăSáchăPLăh c TV-SáchăC SPăNXB S ăph m 2005- Sáchăd án

M i l p l iăchiaăraălƠmănhi u b , h khácănhau.ăVi căchiaăvƠăs p x păcácăb ,

h trongăngƠnhăH tăkínătheoăm t h th ng nh tăđ nhătùyăthu căvƠoăcácătácăgi khácănhau.ăTrongăđóăh th ngăphơnălo i c a Takhtajan s aăđ iăn mă1980ăcóănhi uăcóănhi uă uăđi măh năc vìăh th ngănƠyăđƣăc năc trênăcácăd n li u t nhi u m tăkhácănhauă(hìnhăthái,ăgi i ph u, ph năhoa,ăsinhăhóaăvƠăt bƠoăh cầ)

Trong h th ng c aă Takhtajană n mă 1980,ă ngƠnhă H tă kínă đ că chiaă lƠmă 10ăphơnăl p

38

Hình 4.6 S đ h th ng các phân l p trong ngành H t kín

4.9 L p Hai lá m m

căđi măđ cătr ng

Phôiăcóă2ăláăm m,ăláăm măth ngăcóă3ăbóăm chăchính,ăn y m mătrênăm tăđ t

t călƠăkhiăn y m m v h t b tătungăraăvƠătr d i c aăláăm măphátătri n m nh

R chínhăphátătri n m nh t oăthƠnhăr c c c măsơuăxu ngăđ t

H th ng d n thơnăláălƠănh ngăvòngăliênăt c hay t oăthƠnhăt ngăbóăx păvòng,ăcóăt ngăphátăsinhăth c p g iălƠăt ng t ng n m xen gi aăbóăg vƠălibeănênăg iălƠăbóă

h Nh v yăcơyăcóăkh n ngăphátătri n theo chi u ngang Trongălibeăcóămôăm măvƠătrong g th c păcóăm chăđi năhình

Láăcóăphi năvƠăcu ng v i h gơnălôngăchimăvƠăh ,ăcácăgơnăconăhìnhăm ng, v t láăth ngăcóă3ărƣnh.ăHoaăth ng m uă5ăhayă4,ăbaoăhoaăphơnăhóaăthƠnhăđƠiăvƠătrƠng.ă

H t ph năth ngăcóă3ărƣnhăvƠănh ng d n xu t c aănó

4.9.1 Phân l p Ng c lan (Magnoliidae)

Ch y uălƠăd ngăcơyăthơnăg ,ăđôiăkhiăch aăcóăm chăthôngăho c m chăthôngă

v i b năng năxiênăth ng l hìnhăthang, trongănhuămôăcóăt bƠoăch a tinh d u Hoa cóăcácăthƠnhăph n nhi u, b tăđ nh, x p xo n, b nh y v iăcácăláănoƣnăr i,ămƠngăh t

ph n m tărƣnh,ănoƣnăcóă2ăhaiăv b cădƠy,ăqu képăg m nhi uăđ i H tăcóăphôiănh ,

n iănh ăto

39

Trong ph m vi c aăphơnăl p di n ra nh ng bi năđ iăbáoăhi uăbaăh ng ti n hóaăkhácănhau.ăC ngăngayătrongăph măviăphơnăl păcóăs phơnăhóaăm nhătheoăh ng tiêuăgi m v kíchăth căvƠăch t g trongăthơnăchuy n t d ng g trênăm tăđ tăđ n

d ng th o s ngătrongăđ m l y ho c s ngăkíăsinhăhayăho iăsinhănh ăDóăđ t

4.9.2 Phân l p Mao l ng

Phơnăl pănƠyăr t g năg iăv iăphơnăl p Ng c Lan v c u t oăhoa,ăđiăraăt phơnă

l p Ng călanăvƠăti năhóaăh nă ch cácăcơyăph n l n thu c d ngăthơnăc ,ăkhôngăcóă

t bƠoăti tătrongăláăvƠăthơn; láăth ngăítăkhiănguyên,ăcácăti t m chăcóăb năng năđ n,ămƠngăh t ph nă3ărƣnh cóănhómăth c v t ti n t i nhi uărƣnhăhayăl nh ngăkhôngăbaoă

gi cóăl c cănh ă Ng c Lan Noƣnăcóăhaiăv b c,ăphôiătơmădƠy

4.9.3 Phân l p Sau sau (Hamamelididae)

Ch y uăcácăcơyăthơnăg ,ăítăkhiăthơnăc Hoa ti năhóaătheoăh ngăthíchănghiă

v i l i th ph n nh gióănênătr thƠnhăhoaăđ nătính, khôngămƠu s c, gi măthƠnhă

ph n,ăbaoăhoaăđ năth măchíăm t h n tr thƠnhăhoaătr n Hoaăth ng t p trung thƠnhă

c măhoaăbôngăd ngăđuôiăsóc.ăH t ph nă3ărƣnhăhayă3ăl , nh m tăvòng,ăcóăláănoƣnă

h p

4.9.4 Phân l p C m ch ng (Caryophyliidae)

G m ph n l năcácăcơyăthơnăc ,ăítăkhiălƠăcơyăb iăăhayăcơyănh ,ăthíchănghiăv i

đi u ki n s ngăkhôăh n.ăHoaăth ng nh , gi măthƠnhăph n, ti n t iăhoaăđ nătính.ăCánhăhoaăr iăhayăkhôngăcánh,ăcóăkhiăcánhădính.ăB nh yăcóăcácăláănoƣnădínhămépăă

v i l iăđínhănoƣnătrungătơm.ăH t ph năcóă3ărƣnh khôngăcóăl c c, qu khô.ăTínhăch t

đ cătr ngăc aăphơnăl pănƠyălƠăth ngăcóăngo iănh ,ăphôiăcong

ơyălƠăm tăphơnăl p nh ,ăđ ng gi a m tăbênălƠăphơnăl p Sau s uăcóăhoaăthíchănghi v i l i th phơnănh gióăvƠăm tăbênălƠăcácăphơnăl p S , Hoa h ngăcóăhoaăch

y uăthíchănghiăv i l i th ph n nh sơuăb ăCácăb nguyênăth yăcóăb nh yăláănoƣnă

r i th hi n s g năg iăc aăphơnăl p C măch ng v iăphơnăl păMaoăl ng

40

nh phátătri n theo ki uăliătơm,ăb nh yădính.ăCácăb cóăt ch c th p v năcóăcácălá noƣnăr i, m chăcóăb năng năhìnhăthang,ăbi u hi nătínhăch t g năg iăv i b Ng c lan

H tăcóăn iănh ,ăkhôngăcóăngo iănh

4.9.6 Phân l p Hoa h ng (Rosidae)

Phơnăl p Hoa h ngăc ngălƠăm tăphơnăl p l năvƠăđaăd ng.ăTínhăch t chung nh t

c aăphơnăl pănƠyălƠăcóăhoa m u 5 v i l iăđínhănoƣnătr gi a,ăl ngătính Hoa ti n hóaătheoăh ngăthíchănghiăv i l i th ph n nh sơuăb ,ăhoaăluônăluônăcóăcánhăr i

nh ng b cu i c aăphơnăl p, hoa ti n t i gi m b t m tăvòngănh , gi m s l ngăláănoƣnăvƠăti n t i b uăd i.H tăcóăn iănh ,ăkhôngăcóăngo iănh Phơnăl pănƠyăphơnă

bi t v iăphơnăl p S ch b nh phátătri n theo ki uăh ngătơm

4.9.7 Phân l p Cúc (Asteridae)

Phơnă l pă Cúcă baoă g mă cácă b hoaă cánhă h p,ă 4ă vòngă (ch cóă m tă vòngă nh ngoƠi),ăph n l n theo m u 5 S láănoƣnăvƠăs noƣnătrongăb u gi măđiărõăr t.ăNoƣnă1ă

v b c Phơnăl pănƠyăg mă2ăliênăb cùngăti năhóaătheoăh ngăhoaăhoƠnăthi n d n

v i l i c u t oăthíchănghiăs th ph n nh sơuăb nh ngăchúngăđiălênătheoăhaiăh ng khácănhau:ăliênăb Hoaămôiă(lamianae)ăcóăhoaăt đ uăđ năkhôngăđ u (v iăhoaăcóătrƠngă2ămôiăvƠăs l ng nh gi măcònă2,ăđ nh cao c aăliênăb nƠyălƠăb Hoaămôi.ăCònă liênăb Cúcă(Asteranae)ăcóăhoaăc ăb n v nălƠăđ uănh ngăbi năđ i nhi u trong

c u t o c aăcumăhoaăhìnhăđ u, s l ng nh c đ nh

4.10 Phân l p M t Lá m m

L p M tăláăm m bao g m nh ng TV ti năhóaătheoăconăđ ngăriêng.ăV m t

s l ngătuyăkhôngănhi u b ngăHaiăláăm m,ănh ngăv m tăý ngh aăth c ti năthìăcácăcơyăM tăláăm măc ngăkhôngăkémăph n quan tr ng T t c cácăcơyăl ngăth c ch

y u c aăng i nh ălúa,ălúaămì,ăngôăvƠăc aăgiaăsúcă(nhi u lo i c )ăđ u thu c l pănƠy Phôiăcóăm tăláăm m, m iăláăm măcóăhaiăbóăm ch Hat n y m măd i m tăđ t

t călƠăkhiăn y m m v h tăkhôngăb t tung ra, tr d iăláăm măkhôngăphátătri năvƠăvìă

v y v h tăvƠăláăm m v n gi l iăd iăđ t

R chínhăch t s măvƠăthayăb ng m t h r chùm