Giáo án Ngữ văn 10 tuần 24 bài: Chuyện chức phán sự đến Tản Viên Nguyễn Dữ

Mục tiêu bài học: Giúp hs:- Thấy được phẩm chất khảng khái, dũng cảm, chính trực, trọng công lí của nhân vật Ngô Tử Văn- đại biểu cho chính nghĩa chống lại những thế lực gian tà.. Đó là

GIÁO ÁN NGỮ VĂN LỚP 10 CHUYỆN CHỨC PHÁN SỰ ĐỀN TẢN VIÊN

Tiết Nguyễn Dữ

A Mục tiêu bài học:

Giúp hs:- Thấy được phẩm chất khảng khái, dũng cảm, chính trực, trọng công lí của nhân vật Ngô Tử Văn- đại biểu cho chính nghĩa chống lại những thế lực gian tà

- Củng cố lòng yêu chính nghĩa và niềm tự hào về người trí thức nước Việt

- Thấy được nghệ thuật kể chuyện sinh động, hấp dẫn, giàu kịch tính, vai trò của yếu tố kì ảo đối với việc phản ánh hiện thực cuộc sống xã hội đương thời

B Sự chuẩn bị của thầy và trò:

- Sgk, sgv và một số tài liệu tham khảo

- Hs soạn bài theo các câu hỏi trong sgk

- Gv soạn thiết kế dạy- học

C Cách thức tiến hành:

Gv tổ chức giờ dạy- học theo cách kết hợp các phương pháp hướng dẫn hs: đọc diễn cảm, trao đổi thảo luận, trả lời các câu hỏi

D Tiến trình dạy- học:

1 Ổn định tổ chức lớp.

2 Kiểm tra bài cũ.

3 Bài mới:

* Giới thiệu bài mới: Trong chương trình Ngữ Văn lớp 9- THCS, các em đã được

học tác phẩm Chuyện người con gái Nam Xương, là một trong hai mươi câu chuyện trong Truyền kì mạn lục của Nguyễn Dữ Hôm nay, chúng ta lại cùng tìm hiểu về một câu chuyện nữa trong tập truyện kí đócủa ông Đó là Chuyện chức phán sự đền Tản Viên, một tác phẩm ca ngợi những nho sĩ, trí thức khảng khái, chính trực vì

nghĩa lớn chống gian tà Đồng thời qua lớp vỏ của yếu tố kì ảo, chúng ta cũng phần nào thấu hiểu được cốt lõi hiện thực lịch sử đương thời

Hoạt động của gv và hs Yêu cầu cần đạt

Hs đọc phần Tiểu dẫn- sgk

- Nêu các nét chính về tác giả

Nguyễn Dữ?

I Tiểu dẫn:

1 Tác giả Nguyễn Dữ:

- Sống vào khoảng thế kỉ XVI

- Quê quán: xã Đỗ Tùng- huyện Trường Tân (nay thuộc huyện Thanh Miện- Hải Dương)

- Xuất thân trong gia đình khoa bảng

- Từng đi thi và đã ra làm quan nhưng ko bao lâu

- Em có hiểu biết gì về truyện

truyền kì?

Gv bổ sung: Qua truyện truyền

kì, chúng ta thấy đằng sau

những chi tiết hoang đường kì

ảo (phi hiện thực) lại là những

vấn đề cốt lõi của hiện thực,

thể hiện rõ quan niệm và thái

độ của tác giả

Gv giải thích nhan đề:

+ Truyền kì : những chuyện kì

lạ được lưu truyền trong dân

gian

+ Mạn lục: ghi chép một cách

rộng rãi

 Ghi chép một cách rộng rãi

những chuyện kì lạ được lưu

truyền trong dân gian

 Thái độ khiêm tốn của tác

thì lui về ẩn giật

2 Thể loại truyện truyền kì:

- Là một thể văn xuôi tự sự thời trung đại, có thể xen thơ ca, các lời bình luận của tác giả hoặc người khác ở cuối mỗi truyện

- Phản ánh hiện thực qua những yếu tố kì lạ, hoang đường

- Viết bằng chữ Hán

3 Tác phẩm Truyền kì mạn lục:

- Viết bằng chữ Hán

- Ra đời vào nửa đầu thế kỉ XVI

- Gồm 20 câu chuyện

- Giá trị nội dung:

giả Bởi tác phẩm thực sự là

một sáng tác văn học với sự

gia công hư cấu sáng tạo, trau

chuốt, gọt rũa của tác giả

- Tác phẩm gồm bao nhiêu câu

chuyện, viết bằng loại chữ nào

và ra đời vào khoảng thời gian

nào?

- Nêu giá trị nội dung và nghệ

thuật của tác phẩm?

Yêu cầu hs đọc diễn cảm nối

+ Là một tiếng nói phê phán hiện thực

+ Cảm thông, bênh vực những con người nhỏ bé với số phận bi thảm, đặc biệt là người phụ nữ với khát vọng hạnh phúc lứa đôi

+ Thể hiện tinh thần dân tộc, niềm tự hào về nhân tài, văn hóa nước Việt, đề cao đạo đức nhân hậu, thủy chung

+ Khẳng định quan điểm sống “lánh đục về trong” của lớp trí thức ẩn dật đương thời

- Giá trị nghệ thuật: được Vũ Khâm Lân (thế kỉ XVII) khen tặng là “thiên cổ kì bút”

II Đọc- hiểu văn bản:

1 Đọc.

2 Bố cục: 4 phần.

tiếp các phần của tác phẩm.

- Tìm bố cục của tác phẩm?

Gv yêu cầu hs về nhà tóm tắt

tác phẩm theo bố cục đã tìm

được

- Ngay từ đầu truyện, tác giả

đã giới thiệu gì về nhân vật

- P1: “Ngô Tử Văn ko cần gì cả”

 Giới thiệu nhân vật và hành động đốt đền tà

- P2: “Đốt đền xong khó lòng thoát nạn”

 Tử Văn gặp bách hộ Thôi và Thổ thần

- P3: “Tử Văn vâng lời mất”

 Tử Văn bị bắt, đối chất ở Minh ti trước Diêm Vương, được tha, nhận lời tiến cử làm quan phán

sự ở đền Tản Viên

- P4: còn lại

 Cuộc gặp gỡ tình cờ giữa quan phán sự đền Tản Viên và người quen cũ

 Lời bình của tác giả

2 Tìm hiểu văn bản:

a Nhân vật Ngô Tử Văn- người đốt đền tà:

- Tên chữ (tự): Ngô Tử Văn

Tên tục: Soạn

- Quê quán: người huyện Yên Dũng, đất Lạng

chính? Cách giới thiệu như vậy

có tác dụng gì?

- Vì sao Ngô Tử Văn quyết

định đốt đền?

- Chàng đã làm việc đó ntn? Ý

nghĩa?

Hs thảo luận, phát biểu

Gv nhận xét, bổ sung: Cách

Giang

- Tính tình: khảng khái, nóng nảy

- Phẩm chất: cương trực, dũng cảm, trọng công lí

 Tác giả giới thiệu nhân vật trực tiếp nhân vật một cách ngắn gọn về tên họ, quê quán cụ thể, đặc biệt là tính tình, phẩm chất nổi bật bằng những từ ngữ khẳng định, khen ngợi

 Tác dụng: định hướng rõ cho sự tiếp nhận câu chuyện của người đọc (biểu hiện của tính khảng khái, cương trực của nhân vật ntn?)

 Đó là cách giới thiệu nhân vật (mở truyện) truyền thống, chưa thoát khỏi cách kể chuyện của dân gian

- Tử Văn đốt đền vì tức giận, ko chịu được cảnh yêu tà tác oai tác quái hại dân

- Cách thực hiện:

+ Tắm gội sạch sẽ

làm công việc ghê gớm khiến

mọi người “lắc đầu, lè lưỡi, lo

sợ thay cho chàng” vừa cẩn

trọng, vừa công khai, đàng

hoàng, quyết liệt Chàng tự tin

vào hành động chính nghĩa của

mình, tỏ thái độ chân thành,

trong sạch của mình mong

được trời đồng tình, ủng hộ

- Hậu quả của việc đốt đền với

Tử Văn là gì?

- Phân tích hình ảnh, lời nói,

bản chất tên tướng giặc?

Gv bổ sung: Như vậy, tà đã đội

nốt chính, ác lại nhân danh

thiện để cao giọng giảng giải

+ Khấn trời đất

+ Châm lửa đốt đền

+ Không hề lo sợ hậu quả

 Cẩn trọng, công khai, đàng hoàng, quyết liệt

- Ý nghĩa:

+ Thể hiện sự khảng khái, chính trực, dũng cảm muốn vì dân trừ hại của kẻ sĩ

+ Thể hiện tinh thần dân tộc mạnh mẽ qua việc diệt trừ hồn tên tướng giặc xâm lược hung bạo, bảo vệ Thổ thần nước Việt

- Hậu quả:

+ Tử Văn bị “sốt nóng sốt rét”

+ Bị hồn ma tên tướng giặc mắng mỏ

đạo đức Bởi lẽ, lúc sống, y đã

theo chân Mộc Thạnh xâm

lược đất nước ta, tàn hại dân ta

Khi bị bỏ xác nơi chiến trường,

y lại tiếp tục đánh đuổi, chiếm

đền của Thổ thần, tác oai tác

quái Y tự lật tẩy bản chất xảo

trá, quan tói lọc lừa, cậy thế

làm càn, tham lam, hung ác

- Trước những lời lẽ của tên

tướng giặc, Tử Văn có thái độ

ntn?

Gv bổ sung: Tử Văn biết rõ sự

thật về việc làm tác oai tác

quái, hung ác của kẻ lên giọng

giảng giải đạo đức cho mình

nên chàng coi thường y, vẫn cứ

ngồi tự nhiên ngất ngưởng

Tính chàng vốn can trường, tự

+ Bị hắn đe dọa, quyết kiện Tử Văn ở âm phủ

- Hình ảnh hồn ma tên tướng giặc:

+ Diện mạo: khôi ngô, cao lớn, đầu đội mũ trụ + Lời nói: tỏ vẻ hiểu biết

+ Bản chất thực: xảo trá, tham lam, hung ác

- Thái độ của Tử Văn: coi thường, tự tin vào việc làm chính nghĩa của mình

tin vào việc mình làm.

Ti t 2ết 2

Hoạt động của gv và hs Yêu cầu cần đạt

Gv tiếp tục hướng dẫn hs

tìm hiểu nhân vật Tử Văn

theo bố cục của truyện:

- Cuộc gặp gỡ với nhân vật

ông già Thổ công có tác

dụng gì đến sự phát triển

của cốt truyện và nhân vật

chính?

- Tinh thần, thái độ và lời

nói của Tử Văn trên đường

bị quỷ sứ bắt đi và trong

điện, trước Diêm Vương

ntn?

Gv bổ sung:

+ Cảnh địa phủ thật ghê

- Cuộc gặp gỡ với ông già Thổ công:

+ Giúp Tử Văn thấy rõ bản chất giả mạo, xảo trá, những hành động tác oai tác quái của hồn ma tên tướng giặc

+ Thổ công mong Tử Văn quyết tâm và bày cách giúp chàng làm việc nghĩa đến cùng

Tạo ra sự phát triển lôgíc cho câu chuyện

- Khi bị quỷ sứ bắt đem giải xuống âm phủ:

+ Tinh thần, thái độ: điềm nhiên, ko hề khiếp sợ trước cảnh địa ngục rùng rợn, quỷ sứ đe dọa

+ Vẫn một mực kêu oan, đòi được phán xét minh

rợn: gió tanh sông xám,

hơi lạnh thấu xương, hai

bên cầu có đến mấy vạn

quỷ Dạ Xoa

+ Tử Văn bị kết tội “tội

sâu ác nặng, ko được dự

vào hàng khoan giảm”

+ Khi chàng kêu oan, lại bị

kết thêm tội bướng bỉnh,

ngoan cố Nhưng bao

nhiêu sự đe dọa ko hề làm

chàng nhụt chí, khiếp sợ

chàng tin và đấu tranh cho

sự thật, cho chính nghĩa

Chàng tranh biện trực tiếp

với tên đội mũ trụ với lời

lẽ cứng cỏi, ko chịu nhún

nhường, kiên quyết đấu

tranh cho chân lí, cho lẽ

phải, biện hộ cho mình và

bạch, công khai

- Thái độ và lời lẽ của tên cư sĩ giả hiệu:

+ Tỏ vẻ khúm núm, bị oan ức, đáng thương, đáng được bênh vực

cứu giúp Thổ thần.

- Thái độ và lời lẽ của tên

cư sĩ giả hiệu ra sao? Nó

cho thấy điều gì ở bản chất

của y?

+ Ra vẻ nhún nhường để khép thêm cho Tử Văn tội bướng bỉnh, ngoan cố

+ Khi Tử Văn quả quyết yêu cầu Diêm Vương đem

tư giấy đến đền Tản Viên để láy chứng cớ từ đức Thánh Tản, nếu Diêm Vương làm y lời Tử Văn thì hắn hết đường bao biện, sự thật sẽ được phơi bày Y lại cố tỏ ra rộng lượng, xin Diêm Vương khoan dung cho Tử Văn để thể hiện đức hiếu sinh

 Y tự lật tẩy bản chất xảo trá, giả hiệu, tạo sự sơ hở

để Diêm Vương nghi ngờ, quyết tâm làm rõ sự thật

- Ý nghĩa của việc Diêm Vương xử kiện:

+ Thể hiện niềm tin của con người thời trung đại: bên cạnh cõi trần còn có một thế giới khác là âm phủ, nơi con người sau khi chết sẽ phải đến để nhận sự phán xét và thưởng phạt về những việc làm của mình khi còn sống

+ Thể hiện khát vọng công lí chưa thực hiện được trong cuộc sống trần thế của người xưa

+ Nhằm đẩy xung đột kịch tính của truyện đến cao

- Chức quan phán sự là

chức quan ntn? Tại sao Tử

Văn được nhậm chức quan

đó? Việc nhậm chức của

chàng có ý nghĩa gì?

Gv bổ sung: Đền Tản Viên

thờ đức Thánh Tản- người

phán xử rõ mọi công đức,

tội trạng của con người

trần thế Tử Văn nhậm

chức phán sự - xem xét các

vụ kiện tụng, giúp việc xử

án cho đức Thánh Tản –

góp phần thực hiện công lí

chính nghĩa

Gv chuyển ý, nêu vấn đề:

trào để nhân vật chính Tử Văn có dịp bộc lộ bản lĩnh, khí phách của mình

+ Có ý nghĩa khuyên răn con người nên sống và hành động thế nào cho đúng đắn, hợp lẽ phải, tránh làm điều ác

- Quan phán sự: chức quan coi việc xử án ngày xưa (xem xét các vụ kiện tụng, giúp việc cho người xử án), là chức quan thực hiện công lí

- Tử Văn được tiến cử nhậm chức trên vì chàng dũng cảm bảo vệ công lí, chính nghĩa

- Ý nghĩa:

+ Là một phần thưởng xứng đáng

+ Khích lệ mọi người dũng cảm đấu tranh chống cái

ác, bảo vệ công lí

b Ngụ ý phê phán:

- Hồn ma tên tướng giặc Minh giả mạo Thổ thần Lúc sống cũng như khi đã là ma, y đều hung ác, xảo

Bên cạnh việc đề cao

chàng nho sĩ kiên cường,

vì dân trừ tà, truyện còn

ngụ ý phê phán những ai

và những hiện tượng, vấn

đề gì trong xã hội đương

thời?

- Phân tích nghệ thuật kể

chuyện đặc sắc và hấp dẫn

của Nguyễn Dữ?

Gợi mở: Vai trò của yếu

tố kì ảo bên cạnh yếu tố

hiện thực? Phân tích kịch

tính (các bước phát triển)

của câu chuyện?

quyệt, tham lam, hại dân, hại thần nên đã bị Diêm Vương- đại diện công lí trừng trị đích đáng

- Thánh thần, quan lại ở cõi âm cũng tham nhũng để cái ác lộng hành Diêm Vương và cộng sự quan liêu,

xa dân để bao người tốt phải chịu oan ức, bất công, ngang trái

 Đó là những chi tiết hoang đường kì ảo nhằm phản ánh hiện thực: hiện tượng oan trái, bất công của cõi trần, quan lại tham nhũng, vua xa dân, người tốt phải chịu bất công, ngang trái

c Nghệ thuật kể chuyện:

- Sử dụng yếu tố kì ảo dày đặc: xen lẫn chuyện người, chuyện ma, chuyện thần, thế giới thực- ảo, trần thế- địa ngục, việc chết đi- sống lại, người trần bên cạnh quỷ sứ, Thổ công, Diêm Vương,

 Tăng tính li kì, hấp dẫn

 Là phương thức đặc biệt để chuyên chở nội dung và cảm hứng hiện thực (là cách phản ánh hiện thực thâm thuý, sâu sắc)

- Nêu chủ đề của truyện?

Hs suy ngẫm, phát biểu

Gv nhận xét, chốt ý, yêu

- Giàu kịch tính:

+ Phần trình bày (mở đầu): giới thiệu nhân vật (tên, quê quán, tính cách, phẩm chất)

+ Khai đoạn (thắt nút): hành động đốt đền tà của Tử Văn

+ Phát triển: Tử Văn lên cơn sốt, gặp tên tướng giặc

và Thổ thần, bị bắt xuống âm phủ trị tội

+ Đỉnh điểm (cao trào): Diêm Vương chấp nhận yêu cầu đối chất của Tử Văn

+ Kết thúc (mở nút): tên tướng giặc bị trị tội, Tử Văn được ban thưởng

III Tổng kết bài học:

Chủ đề của truyện:

- Đề cao tinh thần khảng khái, cương trực, dám đấu tranh chống lại cái ác trừ hại cho dân của Ngô Tử Văn, một đại biểu của trí thức nước Việt

- Niềm tin công lí, chính nghĩa nhất định sẽ chiến thắng gian tà

cầu hs học phần ghi

nhớ-sgk

E Củng cố, dặn dò:

Yêu cầu hs:- Học bài, làm các bài tập ở phần luyện tập

- Đọc trước bài làm văn: Luyện tập viết đoạn văn thuyết minh

(Sưu tầm)