Ngữ văn 7 tuần 6

MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: - Qua tiết học giúp các em: - Cảm nhận được hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông trong bài ”Thiên trường vãn vọng” và sự hoà nhập nên thơ, thanh cao của Nguy

Tuần 6 Ngày soạn: 18/09/2010 Tiết 21, 22 Ngày dạy : 21/09/2010

Văn bản: BÀI CA CÔN SƠN

(Hướng dẫn đọc thêm)

BUỔI CHIỀU ĐỨNG Ở PHỦ THIÊN TRƯỜNG TRÔNG RA

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: - Qua tiết học giúp các em:

- Cảm nhận được hồn thơ thắm thiết tình quê của Trần Nhân Tông trong bài ”Thiên trường vãn

vọng” và sự hoà nhập nên thơ, thanh cao của Nguyễn Trãi với cảnh trí Côn Sơn qua đoạn thơ trong

“Bài ca Côn Sơn”

B CHUẨN BỊ :

- GV: Giáo án

- HS: Soạn bài

C TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ: - Thế nào là văn biểu cảm? Nêu đặc điểm của văn biểu cảm?

- Văn biểu cảm còn được gọi là gì nữa và nó bao gồm những thể loại nào?

(Văn trữ tình, ca dao trữ tình, thơ trữ tình, tuỳ bút )

3.Bài mới:

Tiết 1:

Hoạt động 1: Tiếp tục cho các em tìm hiểu về văn

bản “Bài ca Côn Sơn” của Nguyễn Trãi.

H Em hãy nêu những nét cơ bản về tác giả mà em

đã biết?

H Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh nào?

Hoạt động 2: Hướng dẫn các em đọc và tìm hiểu

văn bản Hướng dẫn các em đọc diễn cảm, gv đọc

mẫu, gọi hs đọc lại.

H Em cho biết từ “ta” có mặt trong đoạn trích

mấy lần? Vậy “ta” ở đây là ai? Từ ấy được dùng

vị trí cách của loại từ nào mà em đã được học?

H Nhân vật “ta” đã làm gì ở Côn Sơn? Hãy tìm

những chi tiết mô tả hàng động ấy trong đoạn

trích?

H Qua những ngữ liệu đã tìm hiểu ở trên, em

cảm nhận được điều gì về cách sống cũng như tâm

hồn của nhân vật “ta” ở Côn Sơn?

H Cùng với hình ảnh của nhân vật “ta”, cảnh

tượng Côn Sơn được gợi tả bằng những chi tiết

nào trong đoạn trích?

H Cách tả có gì độc đáo?

A Bài ca Côn Sơn:

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm

1/ Tác giả: Nguyễn Trãi (1380 - 1442)

2/ Tác phẩm: Ra đời trong thời gian ông bị chèn

ép, nghi ngờ đành cáo quan về sống ở Côn Sơn

II Tìm hiểu văn bản

1/ Tâm hồn Nguyễn Trãi ở Côn Sơn

- Từ “ta” xuất hiện 5 lần

- “Ta” là thi sĩ, là tác giả Nguyễn Trãi

- Ta nghe, ta ngồi, ta lên, ta nằm, ta ngâm => đại

từ, điệp từ, động từ miêu tả hoạt động

=> Sự thanh thản về cuộc sống ở ẩn, đang thả hồn váo cảnh trí Côn Sơn - thể hiện một khí phách trong lâm cảnh thất cớ

2/ Cảnh trí Côn Sơn

- Suối rì rầm => nghe đàn cầm

- Đá rêu phong => ngồi chiếu êm

- Thông mọc như rêu=>bóng mát

- Trúc bóng râm, màu xanh mát

=> Quan sát trực tiếp, hình ảnh so sánh, liên

H Qua phân tích tìm hiểu đoạn trích, em rút ra

điều gì cần ghi nhớ?

HS đọc ghi nhớ.

Hoạt động 3: Hướng dẫn cho hs luyện tập cho cả

2 văn bản

Tiết 2:

Hoạt động 1: Hướng dẫn các em tìm hiểu về văn

bản “Buổi chiểu đứng ở phủ Thiên Trường trông

ra”

- Gv gọi hs đọc phần giới thiệu về tác giả - tác

phẩm ở sgk

H Em hãy nêu những nét cơ bản về tác giả cũng

như hoàn cảnh ra đời của bài thơ?

H Hướng dẫn các em cách đọc bài thơ đọc mẫu

-gọi 2 em đọc lại (đọc cả 3 bài: phiên âm, dịch

nghĩa, dịch thơ)

H Bài này thuộc thể loại thơ nào? Vì sao em biết?

(Thất ngôn tứ tuyệt: 4 câu 7 chữ, hiệp vần )

Hoạt động 2: Tìm hiểu văn bản.

H Đọc lại 2 câu đầu em cho biết tác giả đã tả cảnh

gì? Cảnh ấy được tả vào thời điểm nào trong ngày,

được khắc hoạ ra sao?

H Đọc 2 câu cuối của bài thơ ta thấy bức tranh

quê được mô tả bằng cái nhìn cụ thể Tác giả đã

thấy, nghe thấy những gì? Chỉ ra những hình ảnh

ấy?

H Em có nhận xét gì về cách miêu tả bức tranh

này?

H Sau khi hiểu được giá trị của bài thơ, em rút ra

điều gì cần ghi nhớ?

- Gọi 1 hs đọc ghi nhớ sgk

=> Cảnh trí thiên nhiên thoảng đảng, thanh tĩnh, nên thơ

* Ghi nhớ: sgk

III Luyên tập

- Thực hiện theo yêu cầu sgk

B Buổi chiều đứng ở phủ Thiên Trường trông ra.

I Giới thiệu tác giả, tác phẩm 1/ Tác giả: Trần Nhân Tông (1258 - 1308) là 1 ông vua yêu nước

2/ Tác phẩm: Sáng tác trong dịp tác giả về thăm quê cũ ở Thiên Trường

II Tìm hiểu văn bản

1 Hai câu đầu:

- Tả cảnh phủ Thiên Trường lúc chiều về, sắp tối

- Làng xóm, nhà cửa đã được bao phủ bởi một lớp sương khói mỏng - sự vật chìm dần vào bóng chiều man mác chập chờn, nửa như có nửa như không

2 Hai câu cuối:

- Âm thanh tiếng sáo lùa trâu về làng

+ Đôi cánh cò trắng hạ trên đồng + Bức tranh vừa có âm thanh vừa có màu sắc tươi tắn, ấm cúng

- Tả cảnh một vùng quê trầm lắng mà không đìu hiu và tâm hồn gắn bó máu thịt với quê hương của tác giả

* Ghi nhớ :sgk.

4.Củng cố: H Đoạn thơ thuộc kiểu văn bản biểu cảm Vậy em hiểu gì về đặc điểm của văn biểu

cảm từ “Bài ca Côn Sơn” so với bài “Buổi chiều trông ra” có đặc điểm gì khác?

5 Dặn dò: - Học thuộc 2 bài thơ, đọc và tìm hiểu thêm ở các văn bản đọc thêm.

- Chuẩn bị bài tập tiếp theo: Từ Hán Việt

Tuần 6 Ngày soạn: 18/09/2010

Tiết 23 Ngày dạy : 21/09/2010

Bài 6:

TỪ HÁN VIỆT (tt)

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT: - Giúp học sinh

- Hiểu được sắc thái ý nghĩa riêng biệt của các từ Hán Việt.

- Có ý thức sử dụng từ Hán Việt đúng nghĩa

B CHUẨN BỊ:

- GV: Giáo án

- HS: Soạn bài

C TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định lớp:

2.Kiểm tra bài cũ:

- Đọc thuộc (phần phiên âm và dịch thơ) bài “Thiên trường vãn vọng” em cảm nhận được gì về bức tranh quê qua sự gợi tả của tác giả?

- Nêu tóm tắt về tác giả Nguyễn Trãi và đọc thuộc lòng đoạn trích “Bài ca Côn Sơn” Em cảm

nhận được thêm điều gì ở tác giả qua đoạn thơ?

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Gv hướng dẫn các em cách sử dụng

về từ Hán Việt

H Nêu rõ mục đích thứ nhất của sử dụng từ Hán

Việt là để tạo sắc thái biểu cảm?

- Gv gọi hs đọc ví dụ 1a ở sgk đã được chuẩn bị ở

bảng phụ, chú ý các từ:

H Tại sao có những từ thuần việt có ý nghĩa

tương đương như vậy lại không sử dụng mà lại sử

dụng từ Hán Việt trong các trường hợp trên? (tạo

sắc thái biểu cảm).

- Gv gọi hs đọc ví dụ 1b ở sgk đã được chuẩn bị ở

bảng phụ, chú ý các từ:

- Hs giải thích nghĩa của từng từ.

H Những từ này để tạo sắc thái gì cho đoạn văn

em vừa được học? Hiện nay những từ đó có được

dùng nữa không?

H Qua tìm hiểu các ngữ liệu trên, em cho biết sử

dụng từ Hán Việt để tạo sắc thái biểu cảm gì?

* HS đọc ghi nhớ sgk.

*Hoạt động 2: Gv hướng dẫn các em về cách sử

dụng từ Hán Việt đúng ý nghĩa, tránh lạm dụng

- Gọi hs đọc 2 cặp câu (a,b) ở mục 2 sgk, nhấn

mạnh ở những từ in đậm.

H Theo em trong mỗi cặp câu đó, câu nào có cách

diễn đạt hay hơn? Vì sao?

I Sử dụng từ Hán Việt.

1/ Sử dụng từ Hán Việt để tạo sắc thái biểu cảm

Ví dụ 1:

+ Phụ nữ trang trọng tôn kính, trng trọng hơn -đàn bà

+ Từ trần - tạo sắc thái tao nhã - chết + Mai táng - tránh gây cảm giác ghê sợ - chôn + Tử thi - tránh ghê sợ - xác chết

-> Khác nhau về sắc thái ý nghĩa

Ví dụ 2:

- Kinh đô, yết kiến, trẫm, bệ hạ, thần -> Dùng để tạo sắc thái cổ

* Ghi nhớ: sgk

2/ Không nên lạm dụng từ Hán Việt

Ví dụ:

+ Câu a: hoàn cảnh giao tiếp: mẹ và em - dùng từ

đề nghị là không phù hợp => Cách diễn đạt 2

hay hơn

+ Câu b: dùng từ nhi đồng là không cần thiết vì

câu thông báo một sự việc bình thường, không cần sự trang trọng quá => Cách diễn đạt ở 2 là

H Như vậy sử dụng từ đề nghị và nhi đồng ở đây

là như thế nào? (lạm dụng từ Hán Việt).

H Từ đó em rút ra điều gì cần lưu ý khi sử dụng

từ Hán Việt

* HS đọc ghi nhớ 2

Hoạt động 3: Hướng dẫn các em làm các bài tập ở

phần luyện tập sgk

- Bài 1: Em chọn từ ngữ nào trong ngoặc đơn để

điền vào chỗ trống trong bài tập này?

- Bài 2: Tại sao người Việt Nam lại thích dùng từ

Hán Việt để đặt tên người, địa lý?

Ví dụ: - Nêu tên một số địa danh dùng từ Hán

Việt

Bài 3: Đoạn văn trong truyền thuyết Mị Châu

-Trọng Thuỷ và tìm những từ Hán Việt góp phần

tạo sắc thái cổ xưa?

(hs tìm theo nhóm, chỉ ra các từ)

- Bài 4: Nêu nhận xét của em về việc dùng các từ

Hán Việt trong các câu ở bài tập Dùng từ thuần

việt để thay thế?

phù hợp hơn

* Ghi nhớ: sgk.

II Luyện tập.

Bài 1:

- điền từ: mẹ

- điền từ: thâm mẫu

- điền từ: phu nhân

- điền từ : vợ Bài 2:

- Từ Hán Việt mang sắc thái trang trọng

Bài 3:

Các từ ngữ: giảng hoà, cầu thân, hoà hiếu, nhan sắc, tuyệt trần

Bài 4:

- Bảo vệ - giữ gìn

- Mĩ lệ - đẹp đẽ

4 Củng cố: - Gv gọi hs đọc lại 2 phần ghi nhớ sgk.

5 Dặn dò: - Học kỹ bài ở nhà, thuộc lòng hai phần ghi nhớ sgk

- Hoàn chỉnh hết các bài tập trong phần luyện tập, làm bài 5 ở sách bài tập ngữ văn trang 43

- Chuẩn bị bài tiếp theo: Đặc điểm của văn biểu cảm.

Tuần 6 Ngày soạn: 20/09/2010

Tiết 24 Ngày dạy : 23/09/2010

Bài 6:

ĐẶC ĐIỂM VĂN BẢN BIỂU CẢM

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT:

- Giúp các em hiểu được các đặc điểm cụ thể của bài văn biểu cảm

- Hiểu được đặc điểm của phương thức biểu cảm là thường mượn đồ vật, cảnh vật, con người để bày tỏ tình cảm, khác với văn miêu tả là nhằm mục đích tái hiện đối tượng miêu tả

B CHUẨN BỊ :

- GV: Giáo án

- HS: Soạn bài

C TIẾN TRÌNH DẠY VÀ HỌC:

1 Ổn định lớp:

2 Kiểm tra bài cũ:

- Sử dụng từ Hán Việt để biểu thị sắc thái biểu cảm gì? Cho ví dụ

- Tại sao người Việt Nam lại thích dùng từ Hán Việt để đặt tên người, tên địa lý?

3 Bài mới:

Hoạt động 1: Hướng dẫn các em tìm hiểu về đặc

điểm của văn biểu cảm

* Gọi hs đọc văn bản “Tấm gương” ở sgk.

H Bài văn “tấm gương” biểu đạt tình cảm gì ?

Gợi ý: Ca ngợi đức tính trung thực của con

người, ghét thói xu nịnh dối trá

H Để biểu đạt tình cảm ấy, tác giả bài văn đã

làm như thế nào?

H Theo em bố cục bài văn gồm mấy phần? Nêu

rõ nội dung từng phần?

H Tình cảm và sự đánh giả của tác giả trong bài

có rõ ràng, chân thực không? Điều đó có ý nghĩa

như thế nào đối với giá trị của bài văn?

* Tiếp tục cho HS đọc đoạn văn của Nguyên

Hồng

H Em cho biết đoạn văn trên biểu hiện tình cảm

gì?

H Tình cảm của nhân vật được biểu hiện trực

I Tìm hiểu đặc điểm của văn biểu cảm.

1/ Văn bản : “Tấm gương ”

- Biểu dương sự trung thực, phê phán sự dối trá

- Mượn hình ảnh tấm gương làm điểm tựa vì tấm gương luôn luôn phản chiếu trung thực mọi vật xung quanh, nói với gương, ca ngợi gương là gián tiếp ca ngợi con người trung thực (nghệ thuật ẩn dụ)

- Bố cục: 3 phần

+ Đoạn 1 - Mở bài: nêu phẩm chất của gương

- tấm gương là người bạn chân thật suốt đời

+ Đoạn 2 ->6 - TB: Nêu lợi ích của tấm gương, ngoài gương thuỷ tinh còn có gương lương tâm

+ Đoạn cuối:- KB: Khẳng định lại chủ đề

- Nội dung bài văn là biểu dương tính trung thực

- Tình cảm của tác giả là rõ ràng - hình ảnh tấm gương có sức khiêu gợi, tạo nên giá trị của bài văn

- Cách biểu lộ gián tiếp

2/ Đoạn văn của Nguyên Hồng

- Biểu lộ trực tiếp tình cảm cô đơn, cầu mong sự giúp đỡ và thông cảm

H Dựa vào đâu mà em khẳng định điều đó?

* HS đọc ghi nhớ

Hoạt động 2: Hướng dẫn các em phần luyện

tập , gọi hs đọc văn bản “Hoa học trò”.

H Bài văn thể hiện tình cảm gì?

H Bài văn miêu tả hoa phượng nhằm mục đích

gì?

H Vì sao tác giả gọi hoa phượng là hoa học trò?

H Em hãy tìm mạch ý của bài văn?

H Bài văn này biểu cảm trực tiếp hay gián tiếp?

(HS nhận diện)

- Tiếng kêu, lời than, câu hỏi biểu cảm

* Ghi nhớ: sgk

II Luyện tập.

Văn bản: Hoa học trò

- Nỗi buồn khi xa bạn vào lúc mùa hè

- Ca ngợi tình cảm bạn bè thắm thiết, sâu sắc

- Tác giả đã biến hoa phượng - loài hoa nở rộ vào dịp kết thúc năm học thành biểu tượng của

sự chia ly ngày hè đối với học trò

- Mạch ý của văn bản:

+ Đoạn 1: Nỗi buồn của người học trò khi hè về

+ Đoạn 2: Vai trò của phượng nơi sân trường + Đoạn 3: Nỗi buồn chất ngất của hoa phượng

4 Củng cố: Từ 2 văn bản “Tấm gương” và “Hoa học trò” cho biết mục đích của văn biểu cảm

là gì? (biểu hiện tư tưởng, tình cảm).

- Để biểu cảm người ta làm thế nào? (biến đồ vật, con người, cảnh vật thành hình ảnh để bộc lộ

tình cảm của mình).

5 Dặn dò: - Học bài - thuộc lòng phần ghi nhớ - làm bt3 sách bài tập ngữ văn/44.

- Chuẩn bị bài tiếp theo: Đề văn biểu cảm và cách làm văn biểu cảm.