Nhng theo tôi để làm nổi bật đợc tính thực tiễn của môn học này, cũng nh để gây hứng thú hơn cho học sinh học GDCD ta nên áp dụng thêm phơng pháp Điều tra, khảo sát“ điều tra, khảo sát”
Trang 1I Đặt Vấn đề.
1 Cơ sở lí luận :
Môn GDCD trong nhà trờng THCS có một vai trò quan trọng trong việc hình thành
và phát triển nhân cách học sinh Môn học này có những đặc điểm của một môn khoa học xã hội và nhân văn Nhng trong đó, nó lại có một số đặc điểm nổi trội hơn
so với các môn học khác đó là tính thực tiễn, tính thống nhất giữa nhận thức và hành động, giữa lời nói và hành vi Môn GDCD là môn học mà các tri thức, các chuẩn mực, các kĩ năng của nó đều gắn chặt với các sự kiện và chất liệu của cuộc sống hiện thực Đó là những vấn đề đạo đức và pháp luật của đời sống hàng ngày, là tác động qua lại giữa con ngời và con ngời, giữa con ngời với các thể chế xã hội Môn học có nhiệm vụ dạy cho học sinh vừa biết làm một công dân có ích trong
t-ơng lai, nhng cũng biết sống hoà nhập với đời sống nh một thành viên xã hội với những yêu cầu đạo đức, pháp luật và văn hoá hiện tại Môn học này còn phải khơi dậy ở học sinh ý chí thể hiện sự thống nhất giữa nhận thức và hành động, khắc phục
sự tách rời và xoá bỏ khoảng cách giữa nhận thức và hành động
Trong lí luận dạy học hiện nay, ngời ta đã đề cập đến nhiều phơng pháp tích cực nhằm hớng vào những đặc điểm trên Nhng theo tôi để làm nổi bật đợc tính thực tiễn của môn học này, cũng nh để gây hứng thú hơn cho học sinh học GDCD ta nên
áp dụng thêm phơng pháp Điều tra, khảo sát“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 trong quá trình dạy học
2 Cơ sở thực tiễn :
Trên thực tế, qua các sách thiết kế giáo án mẫu và qua dự giờ giáo viên tôi thấy các nhà viết sách và các đồng nghiệp đã chú ý nhiều đến tính thực tiễn của môn GDCD Nhng theo tôi họ cha có riêng một phơng pháp để tăng cờng tính thực tiễn,
để cho học sinh thấy đợc sự cần thiết của môn học cũng nh gây hứng thú học cho học sinh
Nằm trong cấu trúc chung của môn GDCD THCS, GDCD lớp 7 cũng có những đặc
điểm nh đã đề cập ở trên Trong nhiều năm trực tiếp giảng dạy GDCD lớp 7 tôi thấy
việc áp dụng phơng pháp điều tra khảo sát“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 vào giảng dạy là cần thiết Phơng pháp này có một số u điểm nh : gây đợc hứng thú học tập cho học sinh; làm cho các kiến đợc mềm mại hơn, thực tế hơn, tránh đợc tính hàn lâm sách vở cũng nh là tâm
lí chán học GDCD của học sinh bấy lâu nay
Trang 2Nh các nhà phơng pháp đã nói không có phơng pháp nào là tối u, một bài giảng ta phải sử dụng nhiều phơng pháp, có những phơng pháp áp dụng đợc bài này mà
không áp dụng đợc bài kia, phơng pháp điều tra, khảo sát“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 mà tôi đề xuất cũng không nằm ngoài lí luận đó Tuy nhiên tôi thấy phơng pháp này có thể áp dụng hay
ở một số bài của lớp 7 và một số lớp khác Vì thế tôi mạnh dạn đề xuất “ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 áp dụng phơng pháp Điều tra, khảo sát vào một số bài GDCD lớp 7 “ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7
II Giải quyết vấn đề.
Phơng pháp điều tra, khảo sát“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 là phơng pháp hớng học sinh đến gần hơn với thực tiễn của cuộc sống qua các kiến thức trong bài học Điều tra, khảo sát để thu thập kết quả để kiểm chứng qua thực tế, kiểm chứng khả năng rèn luyện của học sinh và để định hớng tốt hơn cho bài học
Phơng pháp này có thể áp dụng bằng nhiều hình thức, tuy nhiên trong khuôn khổ
đề tài nhỏ này, tôi chỉ xin trình bày một số hình thức nh sau :
Giáo viên có thể áp dụng phơng pháp này để mở đầu một bài học Vào một bài
học ( nhất là các bài thuộc về các chuẩn mực đạo đức ) giáo viên có thể đa ra các bài trắc nghiệm nhỏ mang tính thăm dò thái độ và kĩ năng của học sinh Các bài text nh thế này vừa nhanh vừa thu thập đợc ý kiến rộng
VD1 : Khi học bài 2 : Trung thực ,“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 vào đầu giờ học giáo viên đa ra một tình huống :
Nếu một hôm bạn đi học một mình, qua một quãng đờng vắng bạn nhặt đợc chiếc túi có chứa một triệu đồng Bạn sẽ :
(1) Nhặt lấy và coi nh của mình
(2) Nhặt lấy và lỡng lự thăm dò ý kiến mọi ngời xem nên trả hay không
(3) Thông báo và trả ngời bị mất
Học sinh lựa chọn và giáo viên tổng hợp nhanh kết quả phần trăm theo 3 mức
- HS lựa chọn phơng án (1) tơng ứng với không trung thực
- HS lựa chọn phơng án (2) cha thực sự trung thực
- HS lựa chọn phơng án (3) là thể hiện tính trung thực
VD2 : Hay khi học bài 5 Yêu th“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ơng con ngời” vào một số bài GDCD lớp 7, vào đầu bài giáo viên cũng có thể
đa ra bài tập nh :
Nếu đi trên đờng bạn gặp một ngời bị tai nạn giao thông, bạn sẽ :
(1) Mặc kệ, coi nh đó là chuyện ngời khác
Trang 3(2) Dừng lại gọi mọi ngời giúp đỡ còn mình thì đi.
(3) Mình hỏi thăm, giúp đỡ và gọi mọi ngời giúp đỡ
Giáo viên cũng tổng hợp nh vd 1
- HS lựa chọn phơng án (1) là thờ ơ, vô cảm, không yêu thơng con ngời
- HS lựa chọn phơng án (2) còn hạn chế trong yêu thơng con ngời
HS lựa chọn phơng án (3) yêu thơng con ngời
VD3 : Hay khi học bài 7 Đoàn kết t“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ơng trợ” vào một số bài GDCD lớp 7 , vào đầu bài giáo viên cũng có thể
đa ra bài tập nh :
Trong một buổi lao động xủi cỏ, cô giáo chia mỗi em 3 mét vuông Em đã hoàn thành, còn một ngời bạn đi nhờ xe em cha xủi xong Em sẽ :
(1) Về trớc để bạn ở lại
(2) Ngồi nghỉ và chờ bạn
(3) Cùng giúp bạn làm xong và cả hai cùng về
Giáo viên cũng tổng hợp nh 2 vd trên
- HS lựa chọn phơng án (1) là thờ ơ, không quan tâm ngời khác
- HS lựa chọn phơng án (2) cũng cha có ý thức giúp đỡ ngời khác
- HS lựa chọn phơng án (3) thể hiện sự đoàn kết, tơng trợ
Các bài tập trên chủ yếu là dùng để khảo sát thái độ của học sinh tr ớc khi đi vào bài học Việc khảo sát này sẽ giúp giáo viên nắm đợc thái độ cũng nh những nhận thức, hiểu biết của các em về bài học, từ đó định hớng tốt hơn cho bài giảng Đây cũng có thể là cách vào bài hay
Lu ý khi sử dụng hình thức này đó là giáo viên phải chuẩn bị các bài text in sẵn vào mẩu giấy để mỗi học sinh tự đánh dấu Không nên text bằng hình thức biểu quyết tay, vì làm nh thế thì học sinh sẽ không lựa chọn đúng nh suy nghĩ thực của các em Trên phiếu text không nên ghi tên, giáo viên chỉ tổng hợp lấy phần trăm chứ cha phải là để đánh giá thái độ của từng học sinh Làm bằng hình thức kín
nh thế học sinh sẽ bộc lộ đợc suy nghĩ thực của mình
Hình thức này giào viên cũng có thể khảo sát bằng biểu quyết giơ tay Tuy nhiên làm nh thế chủ yếu là để tạo ra sự vui vẻ, hứng khởi trong giờ giảng nhiều hơn là
để khảo sát đợc thái độ của các em
VD : Sau khi học xong bài 1 Sống giản dị ,“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 Giáo viên hỏi :
? Sau khi đã hiểu thế nào là giản dị, các em thấy mình đã sống giản dị cha ?
Trang 4Khi tổng hợp phần trăm xong giáo viên có thể hỏi một số em cụ thể vì sao mình chọn rồi hoặc cha
Hay khi học xong tiết 1 bài 12 Sống và làm việc có kế hoạch ,“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7 giáo viên hỏi :
? Trong lớp đã có những ai sống và làm việc có kế hoạch ?
Cũng tổng hợp phần trăm xong giáo viên có thể hỏi một số em cụ thể vì sao em lại khẳng định nh vậy
Phơng pháp điều tra, khảo sát sẽ hiệu quả hơn bằng việc giáo viên yêu cầu học
sinh điều tra những vấn đề cụ thể, thực tế ở địa phơng và cộng đồng dân c.
Nếu nh hình thức trắc nghiệm nhanh thờng thực hiện ở đầu bài học, thì hình thức
điều tra này thờng đợc thực hiện sau khi đã học xong kiến thức, hoặc hết tiết 1
điều tra để tiết 2 báo cáo ( nếu bài 2 tiết )
VD : Khi học bài 9 Xây dựng gia đình văn hoá“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7
Sau khi học xong tiết 1, học sinh đã hiểu nh thế nào là xây dựng gia đình văn hoá, giáo viên yêu cầu học sinh về nhà điều tra:
ở thôn xóm em có những gia đình nào đợc công nhận là gia đình văn hoá? Vì sao họ đợc công nhận là gia đình văn hoá ? Theo em việc công nhận đó có xứng
đáng không ? Theo em có gia đình nào có thể đợc công nhận là gia đình văn hoá nữa không ? Lí do ?
Bài tập này không chỉ để học sinh rèn luyện nhận thức, kĩ năng mà còn giúp học sinh thấy đợc nội dung kiến thức vừa học là rất gần gũi, thiết thực với các em Nhìn vào các gia đình vừa điều tra đó học sinh sẽ hiểu sâu sắc hơn nh thế nào là một gia đình văn hoá
Hay khi học bài 18: Bộ máy nhà n“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ớc cấp cơ sở ( xã, phờng, thị trấn ) ,” vào một số bài GDCD lớp 7 hết tiết
1 giáo viên yêu cầu học sinh về nhà tìm hiểu bộ máy nhà nớc ở xã mình
- Ai là chủ tịch Hội đồng nhân dân xã ?
- Ai là chủ tịch Uỷ ban nhân dân xã ?
- Những ngời đứng đầu các ban ngành trong UBND xã ?
Bài tập này ngoài việc giúp học sinh hiểu hơn về cơ cấu tổ chức của bộ máy nhà nớc cấp xã thì còn giúp học sinh biết chức danh những ngời đứng đầu để khi cần việc gì biết tên ai để giải quyết
Hay khi học tiết Thực hành ngoại khoá các vấn đề địa phơng và các nội dung đã học, chủ đề Truyền thống yêu n“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ớc của ngời Hà Tĩnh” vào một số bài GDCD lớp 7 Giáo viên yêu cầu học
Trang 5sinh tìm hiểu những tấm gơng yêu nớc của địa phơng ( trong phạm vi thôn xóm ) :
Có mấy liệt sĩ ? Những ai là thơng binh ? Kể những gia đình có công với cách mạng ?
Rõ ràng hình thức này học sinh sẽ đợc vận động nhiều hơn, học sinh sẽ tích cực hơn trong các hoạt động để phục vụ cho nội dung bài học Khi làm những bài tập
nh thế này, đòi hỏi học sinh phải điều tra, phải tìm hiểu và hỏi han Có thể là hỏi
bố mẹ, hỏi những ngời biết Đây cũng là dịp để học sinh rèn luyện khả năng học hỏi thực tế, cũng nh là dịp để những ngời ngoài nhà trờng thể hiện sự quan tâm
đến việc học của con em hơn
Phơng pháp điều tra, khảo sát còn gắn chặt với phơng pháp dự án trong giảng dạy môn GDCD Hay nói cách khác điều tra, khảo sát là tiền đề cho lập dự án Có
điều tra, khảo sát chính xác thì mới lập dự án thành công
VD : Khi học bài 14 Bảo vệ môi tr“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ờng và tài nguyên thiên nhiên ,” vào một số bài GDCD lớp 7 giáo viên cho học sinh tìm hiểu môi trờng trong trờng học
Rác thải trong trờng học gồm những loại nào ? Nguyên nhân của việc thải rác bừa bãi trong trờng học là gì ? Những chỗ nào thờng hay có rác thải ?
Hay khi học bài 15 Bảo vệ di sản văn hoá“ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 ” vào một số bài GDCD lớp 7
? Tìm hiểu các loại di sản văn hoá có ở địa phơng em ? Nêu giá trị của các loại
di sản văn hoá đó ?
Với những bài tập nh thế này đòi hỏi học sinh phải có những điều tra, khảo sát cụ thể, sau đó mới lập kế hoạch nh kế hoạch thu gom rác thải trong trờng học, kế hoạch nhận chăm sóc các di sản văn hoá
Trong dạy học, nhiều khi áp dụng thêm một phơng pháp đòi hỏi giáo viên phải
có lòng say mê, sự quyết tâm và sự chuẩn bị chu đáo Phơng pháp điều tra, khảo sát này cũng thế, đòi hỏi trong quá trình dạy học giáo viên phải chuẩn bị và khảo sát trớc khi đó mới tạo đợc hiệu quả nh mong muốn Tránh việc yêu cầu học sinh
điều tra, khảo sát những vấn đề mơ hồ, không rõ ràng, thiếu tính giáo dục hoặc những việc vợt xa khả năng của các em
Trên đây là một số kinh nghiệm của tôi đúc rút đợc khi trực tiếp dạy môn GDCD qua nhiều năm Những ví dụ tôi đa ra chỉ có tính chất minh hoạ, phơng pháp này
có thể áp dụng nó trên nhiều bài khác nhau không chỉ ở lớp 7 mà còn của các lớp khác Ngoài ra phơng pháp này cũng chỉ nên thực hiện nó ở một khâu nào đó trong
Trang 6hoạt động dạy học Trong khi giảng dạy giáo viên tuyệt đối không nên chỉ sử dụng một phơng pháp, mà phải kết hợp nhiều phơng pháp để vừa có hiệu quả vừa tránh
đợc nhàm chán ở học sinh
III Kết thúc vấn đề
1 Kết quả nghiên cứu :
Qua quá trình áp dụng sáng kiến này vào giảng dạy tôi thấy kết quả là rất khả quan Trớc hết học sinh đã có hứng thú hơn khi học GDCD, giờ học đã sôi nổi hơn
và đa dạng hơn khi học sinh biết điều tra và đem những t liệu, kết quả thực tế vào
Từ đó mà giáo viên cũng đánh giá đợc phần nào về nhận thức, kĩ năng và thái độ của từng em Đặc biệt kết quả học tập của học sinh đợc nâng lên rõ rệt Sau khi khảo sát, tôi thấy có khoảng 90% học sinh có hứng thú học môn học này, có khoảng 65% nắm chắc nội dung và biết phân tích, lí giải và nhìn nhận đúng đắn, cặn kẽ các kiến thức đã học Đây là một thành công mà trớc đây trong giảng dạy tôi cha bao giờ đạt đợc
2 Kiến nghị và đề xuất :
Vì kết quả khả quan nh vậy nên tôi cũng có một số kiến nghị và đề xuất sau :
- Đối với quản lí chuyên môn cấp trên : Tôi nghĩ nên mở các chuyên đề để phổ
biến và có phơng cách áp dụng những vấn đề này có hiệu quả hơn Đây là phơng pháp không khó thực hiện, tuy nhiên nó cũng đòi hỏi phải có sự đầu t và say mê của giáo viên nên các nhà trờng khi phân công chuyên môn cần chú ý đúng mực hơn về môn GDCD, chỉ nên phân công những giáo viên đúng chuyên môn để dạy môn học này Có nh vậy thì việc dạy học mới đạt đợc hiệu quả cao
- Đối với giáo viên trực tiếp dạy môn GDCD, tôi nghĩ trong quá trình dạy chúng ta
cần áp dụng phơng pháp “ điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7 điều tra, khảo sát” vào một số bài GDCD lớp 7, phơng pháp này tạo đợc hứng thú cho học sinh, tạo đợc sự sôi nổi trong giờ dạy và cho những kết quả thực tế tốt nhất
3 Mặc dù đã có rất nhiều cố gắng để nghiên cứu, trình bày tuy nhiên với những
hiểu biết còn hạn hẹp, vấn đề trình bày cha đợc sâu sắc và toàn diện, tôi rất mong
đợc sự đóng góp ý kiến của đồng nghiệp để đề tài này ngày đợc hoàn thiện và đợc
áp dụng có hiệu quả hơn
Xin chân thành cảm ơn.
Vũ Quang, ngày tháng 5 năm 2009