BẾN QUÊ

ở truyện ngắn này cũng như nhiều truyện cùng thời kì ấy của Nguyễn Minh Châu, ngòi bút nhà văn hướng vào đời sống thế sự nhân sinh thường ngày, với những chi tiết sinh hoạt đời thường, c

BÕn quª

NguyÔn Minh Ch©u

I, Giíi thiÖu t¸c gi¶ vµ t¸c phÈm

1 T¸c gi¶

Nguyễn Minh Châu (1930-1989) là cây bút xuất sắccủa văn học Việt Nam hiện đại Sáng tác của ông trong thời kì kháng chiến chống Mĩ ( như Cửa sông, Dấu chân người lính (tiểu thuyết), Mảnh trăng cuối rừng (truyện ngắn)) ở trong số những tác phẩm tiêu

biểu của nền văn học theo khuynh hướng sử thi thờikì này Từ sau năm 1975, nhất là từ đầu những năm

80 của thế kỉ XX, Nguyễn Minh Châu đã trăn trở tìm tòi, đổi mới mạnh mẽ về tư tưởng và nghệ thuật,

mở ra chặng đường mới trong sáng tác của mình vàthúc đẩy công cuộc đổi mới công cuộc đổi mới

văn học dân tộc

2 Tác phẩm

Truyện ngắn Bến quê in trong tập truyện cùng tên của

Nguyễn Minh Châu, xuất bản năm 1985 Văn bản được

đưa vào SGK lược bỏ một phần ở đầu truyện

ở truyện ngắn này cũng như nhiều truyện cùng thời kì

ấy của Nguyễn Minh Châu, ngòi bút nhà văn hướng vào

đời sống thế sự nhân sinh thường ngày, với những chi

tiết sinh hoạt đời thường, có khi nhỏ nhặt để phát hiện ranhững chiều sâu của cuộc sống Tác giả cho rằng “cuộc

đời vốn đa sự, con người thì đa đoan” Triết lí trong Bến quê là một triết lí giản dị mà sâu sắc, mang ý nghĩa

trải nghiệm, tổng kết cuộc đời một con người

II, Đọc- hiểu văn bản

1 Nhân vật Nhĩ

Nhĩ xuất hiện trong một hoàn cảnh đặc biệt:

Căn bệnh hiểm nghèo đã khiến Nhĩ hầu như bị liệttoàn thân, không thể tự mình di chuyển dù là nhíchchuyển trên giường bệnh Tất cả mọi sinh hoạt của anh đều trông vàpo sự giúp đỡ của người khác mà chủ yếu là Liên- vợ của anh Nhà văn đã đặt nhânvật trong một hoàn cảnh đặc biệt, tạo nên một tình huống nghịch lí để chiêm nghiệm

Mạch truyện phát triển theo dòng cảm xúc và suy nghĩ

của nhân vật Nhĩ:

a Cảm nhận về vẻ đẹp củathiên nhiên trong buổi sáng đầu thu

tư?

Cảnh vật được miêu tả theo tầm nhìn của Nhĩ, từ vị trí giường bệnh, thu cả

cảnh vật trong tầm mắt, từ gần đến xa, tạo thành một không gian có chiều sâu, rộng, gợi

bao cảm xúc về cuộc sống Từ bông hoa bằng lăng ngay phía ngoài cửa sổ đến con sông Hồng với màu nước đỏ nhạt lúc đã vào thu, vòm trời và sau cùng

là bãi bồi bên kia sông… không gian và những cảnh sắc ấy vốn quen thuộc, gần gũi nhưng lại như

rất mới mẻ với Nhĩ, tưởng chừng như

lần đầu tiên anh cảm nhận được tất cả vẻ đẹp và sự giàu có của nó

b Những suy ngẫm của Nhĩ từ hoàn cảnh của mình mà phát hiện quy luật giống như

một nghịch lí của đời người:

Trong buổi sáng hôm đó, bằng trực giác,

Nhĩ nhận thấy thời gian của mình chẳng

còn bao lâu nữa Bệnh tật hiểm nghèo khiến

anh hoàn toàn lệ thuộc vào người vợ

Chính trong những ngày cuối đời, Nhĩ mới thấu hiểu và nhận ra sự hi sinh của người vợ Nhĩ đãtìm được nơi nương tựa là gia đình trong nhữngngày này Lần đầu tiên, Nhĩ cảm nhận được tất cả những hình ảnh thân thương của người vợ Vậy mà cuộc sống của anh chẳng còn bao lâu

• Niềm khát khao của Nhĩ được đặt chân lên bãi bồi bên kiabến sông xuất hiện ngay trong buổi sáng hôm ấy, khi mà Nhĩ chợt nhận thấy thời gian mình sống chẳng còn bao lâu.Niềm khát khao của Nhĩ chính là sự thức tỉnh về những giá trị bền vững, bình thường và sâu xa của cuộc sống Sự nhậnthức này chỉ đến được với người ta ở cái độ đã từng trải, vớiNhĩ thì đó là lúc cuối đời Sự thức tỉnh của anh có xen với niềm ân hận, xót xa.

c Câu chuyện của Nhĩ với cậu con trai và

sự chiêm nghiệm của anh về một quy luật

của đời người

Không thể làm được cái điều mình khao khát, Nhĩ đã nhờ

đứa con thay mình đi sang bên kia sông, đặt chân lên cái bãi phù sa màu mỡ Nhưng ở đây anh lại gặp một nghịch

lí nữa: đứa con không hiểu được ước muốn của cha nênlàm một cách miễn cưỡng và rồi lại bị cuốn hút vào trò chơi hấp dẫn nó gặp trên đường đi, để rồi có thể lỡ chuyến

đò sang ngang duy nhất trong ngày Từ sự việc ấy, Nhĩ đãnghiệm ra được cái quy luật phổ biến của đời người: con người ta trên đường đời thật khó tránh những điều vòngvèo hoặc chùng chình”

s«ng?

ở cuối truyện khi thấy con đò ngang vừa chạm mũi vào bờ đất bên này sông, Nhĩ đã thu hết tàn lực dồnvào một cử chỉ có vẻ kì quặc (…) Hành động cuối cùng này của Nhĩ có thể hiểu là anh đang nôn nóngthúc giục cậu con trai hãy mau kẻo lỡ chuyến đò duynhất trong ngày Nhưng hình ảnh này con gợi ra ý nghĩa khái quát hơn Đó là ý muốn thức tỉnh mọi

người về những cái vòng vèo, chùng chình mà chúng

ta đang sa vào trên đường đời, để dứt ra khỏi nó, đểhướng tới những giá trị đích thực vốn rất giản dị, gầngũi và bền vững

Nhận xét chung

Nhân vật Nhĩ trong truyện là nhân vật tư tưởng, một loạinhân vật nổi lên trong sáng tác của Nguyễn Minh Châugiai đoạn sau năm 1975 Nhà văn đã gửi gắm qua nhân vật nhiều điều quan sát, suy ngẫm, triết lí về cuộc đời.Nhưng nhân vật không vì thế mà biến thành cái loa phátngôn cho tác giả Những chiêm nghiệm, triết lí về cuộc

đời và con người đã được chuyển hóa vào trong đời sốngnội tâm của nhân vật, với diễn biến của tâm trạng dưới

sự tác động của hoàn cảnh đựợc miêu tả tinh tế, hợp lí

2 NghÖ thuËt

a T×nh huèng truyÖn

Kh¸i niÖm:

Tình huống của Bến quê là một chuỗi những nghịch lí móc

nối lại với nhau khiến tình cảnh nhân vật càng thêm trớ trêu:

• Nhĩ có một công việc tốt, có điều kiện đi khắp mọi nơi

trên thế giới thế nhưng giờ đây căn bệnh quái ác buộc chặtanh trên giường bệnh Anh phải trông cậy vào vợ con và

những đứa trẻ hàng xóm mới có thể xoay xở trên giường

bệnh

• Khi Nhĩ phát hiện ra vẻ đẹp lạ lùng của bãi bồi bên kia

sông, ngay phía trước cửa sổ thì cũng là lúc anh biết sẽ

không bao giờ còn có cơ hội tự mình đặt chân lên đó Anhnhững tưởng cậu con trai có thể thay mình thực hiện điều

đó thì nó lại sa vào một trò chơi, đã để lỡ

chuyến đò ngang duy nhất trong ngày

b Những hình ảnh, chi tiết mang

ý nghĩa biểu tượng

Trong Bến quê, hầu như mọi hình ảnh đều mang

hai lớp nghĩa: nghĩa thực và nghĩa biểu tượng

hai lớp nghĩa này gắn bó thống nhất khiến cho các hình ảnh không bị tước đi giá trị tạo hình vàsức gợi cảm để chỉ trở thành hình ảnh ước lệ ýnghĩa biểu tượng được gợi ra từ hình ảnh thực,nhưng phải xem xét trong cả hệ thống hình ảnh

và chỉ có thể toát lên khid đặt vào sự quy chiếuchủ đề của tác phẩm

Hình ảnh bãi bồi, bến sông và toàn bộ khung cảnh thiên nhiên trong truyện biểu tượng cho vẻ đẹp cua đời sốngtrong những cái gần gũi, bình dị, thân thuộc…

Những bông hoa bằng lăng cuối mùa màu sắc như đậm hơn; tiếng những tảng đất lở ở bờ sông bên này, khi cơn

lũ đầu nguồn đã dồn về, đổ ụp vào trong giấc ngủ củaNhĩ lúc gần sáng- cho thấy sự sống của nhân vật Nhĩ đãvào những ngày cuối cùng

Đứa con trai của Nhĩ sa vào một

đám chơi cờ phá thế trên lề đường

gợi ra điều mà Nhĩ gọi là sự chùng

chình, vòng vèo ma trên đường đời

Chúc các em không để lỡ chuyến