Ebook Nang và u lành tính vùng miệng - Hàm mặt: Phần 2

Nối tiếp nội dung phần 1 cuốn sách Nang và u lành tính vùng miệng - Hàm mặt, phần 2 giới thiệu tới người học các kiến thức: U nguồn gốc lá phôi giữa, u lành xương hàm không do răng, u hệ thống xương, u do tổ chức tủy xương, u do tổ chức thần kinh,... Mời các bạn cùng tham khảo nội dung chi tiết.

là m b iê n d ạ n g 1 m ặt u thường- k èm th e o th iê u m ộ t răng-

T iê n t r i ể n c h ậm , h u ỷ xương' d ần , cuối cùng’ có

th ể x â m l â n vỏ xương-, ở xương' h à m trê n , u có th ế lấ n

H ình 25: u m en x ơ n h ẩ y h ìn h tu yên tròn, n g o à i là tê bào trụ, trong' long' chứa c h ấ t n h ẩ y và tê bào h ìn h sao

C h ín h các d ấ u h iệ u lâ m s à n g cho p h ép p h â n biệt:

a) L o ạn s ả n cem ent q u a n h chóp r ă n g (cem entifying-

d y sp la sia ) h a y u cem ent, u x ơ cem ent hoá, u x ơ xương'

q u a n h cuông', lo ạ n s ả n x ơ q u a n h cuông'

G iả th iế t vê m ộ t q u á t r ì n h lo ạ n sả n , x u ấ t phát

từ d â y chằng- n g à y n a y đ ã được th a y t h ế b ằ n g giả

th iế t n g u y ê n n h â n v iêm v à san g ' c h ấn , u n à y gặp

n h iề u ở n ữ (70% ) ở tu ổ i 40 T ổ n th ư ơ n g h a y gặp ở

n g ư ờ i d a đen u c h ủ y ế u k h u t r ú ở h à m dư ới (n h ất là

vùng- r ă n g cử a) với các t r iệ u chứng- lâ m s à n g xuất

h iệ n r ấ t m uộn Vê X q u a n g , n g ư ờ i ta có th ể m ô tả ba

g ia i đ o ạ n liê n tiê p b iể u h iệ n b ằ n g :

Tô chức học c ấ u tr ú c g iô n g u x ơ cem ent.

Đ iêu trị: L oạn s ả n n à y không' c ần điêu trị trừ

trư ờ n g hợp n h iễm tr ù n g hoặc kèm th eo các rổ i lo ạn khác

H ìn h ả n h X q u a n g -: u thường- đi kèm với m ộ t r ă n g

v ĩn h viễn, u thư ờ ng' g-ặp ở x u n g q u a n h r ă n g m ột c h â n

h a y r ă n g 1 h à m lớn u có g iớ i h ạ n rõ v à vùn g - c ả n q u a n g 1

ở t r u n g tâ m th ư ờ n g được b ao q u a n h bởi m ột vùng' sáng'

k h ô n g c ả n q u a n g 1 với độ r ộ n g đổng1 n h ấ t b iểu h iệ n

d) u c e m e n t k h ổ n g lổ (G ia n t cem en to m a): đôi k h i

có n g u ổ n g ố c d i tru y ề n , h i êm g ặp Chúng' thư ờ ng' g ặ p

Vê tô chứ c học u có m ộ t c ấ u tr ú c đ iể n h ìn h của

cem ent, s ẫ m m à u v à k h ô n g ’ có tê bào C âu tr ú c cơ bản

b ắ t m à u k iê m r ấ t m ạn h

Đ iều trị; k h ô n g ' c ầ n đ iể u tr ị t r ừ tr ư ờ n g hợp biến

d ạ n g m ặ t h a y n h iễ m t r ù n g th ứ p h á t

H ìn h 26a: N H N 26t, C em en tom a g ó c h àm p h ả i

H ình 26b: N.H.N 26 tuổi H ình ảnh X q u a n g cem entom a

g ó c h à m p h ả i

99

H ìn h 26d: N.H.N 26 tu ổ i k h ô i u cem en to m a

s a u k h i p h ẫ u th u ậ t

101

H ìn h 27a: u c e m e n t d ín h và o chân r ă n g 4.8

Q uanh u có h ìn h sảng- khôn g' cản

quang-T quang-T.H 2 3 t

H ìn h 27b: T ổ ch ứ c c e m e n t đồng' n h ấ t b ắ t m à u hổng-

n h ạ t và cá c h ố c không' có tê bào

103

L T T l 8 t

H ình 27c: Tô chức c e m e n t b ắ t m à u h ổ n g sẩm

và cấc h ô c r ỗ n g không' có tê bào

T T H 2 3 t

H ình27d: K h ô i c e m e n t đ ổ n g n h ấ t không- có tê'bào

x ư ơ n g 1 b ả t m ẩ u hong- thuẩn n h ấ t (nh uộm H.E)

B ên cạnh là tê bào x ơ

105

T T H 2 3 t

H ình 27e: Tô chức c e m e n t b ắ t m ẩ u h ổ n g và n h ữ n g hốc

x ư ơ n g 1 r ỗ n g

CHƯƠNG VII

u LÀNH XƯƠNG HÀM KHÔNG DO RĂNG

v ề m ặ t lâ m s à n g , các k h ố i u là n h t ín h được b iểu

c ầ n th iế t như : tốíc đ ộ m á u lắ n g , định, lư ợ n g

- u x ư ơ n g d ạ n g ’ x ư ơ n g (o ste o id osteom a).

* u x ư ơ n g (O steom a): u xương- th ự c s ự v à u

L â m s á n g ’:

Có h a i đ ặ c đ iểm c h ín h là: u k h ô n g đ a u v à p h á t

tr iể n ch ậm H ai b ả n x ư ơ n g h à m bị p h ổ n g K h ô i u đặc, đổng- n h ấ t k h i sờ, bê m ặ t n h ẵ n h o ặ c g ổ gh ê T ổ chức

n g à Vỏ x ư ơ n g bị đ ẩ y m ỏ n g , n h ư n g không- vỡ, bờ n ê n

d ầy , r a n h g iớ i k h ố i u đôi k h i hơi mờ, k h ô n g rõ N gược

lạ i có m ộ t đ ư ờ n g v iề n đậm , rõ n é t (H ìn h 28a-28b-28c)

B ệ n h á n

N T N 7 tu ổ i - u cành ng-ang- h àm dư ới p h ả i.

Vào việ n n g à y £3/10/2000 Bệnh sử: Trước k h i vào

Ị

viện 1 n ă m b ị sưng- vùng' cành n g a n g xư ơ n g' h àm dưới

p h ả i, to dẩn, khôn g' đau, không' ảnh hưởng- đến sứ c khỏe Vì b iê n d ạ n g m ặt, g i a đ ìn h đưa cháu đến khảm

L âm sà n g : u vù n g’ cành ngang- xương' h àm dư ới

từ răng- 8.3 đến h ế t r ă n g 8.5, m ậ t độ cứng\ chắc, p h ồ n g

cả ra n g o à i và bên tr o n g rã n h tiền đ ìn h n iê m m ạ c trên u b ìn h thường, không- đau k h i khám

T8 - N & U L T V M -H M

H ình 28a X q u a n g phồn g' xương- h à m vùng' r ă n g 4.6

H ình cản q u a n g đậ m n h ạ t k h ô n g ■ r õ ra n h g iớ i, x e n k ẽ

n h ữ n g vù n g■ cẩn q u a n g đậm với n h ữ n g vùng'

h o ặ c í t cản quang'.

H ì lủ i 28b,28c Vi thế.

N T.N 7t - Trên tiê u bản h ìn h tô chức x ư ơ n g chủ y ê u

b ắ t m à u hồng' Tò chức x ơ p h á t triè n x e n k ẻ với các tê

1 1 í

G iả i p h ẫ u bệnh:

K hôi u b a o g ổ m các tổ chứ c x ơ g ià u tê b à o (dạng'

tê b à o non), s ắ p x ế p th e o h ìn h lốc Các tê b à o n à y có

h ìn h b ầ u d ụ c h o ặ c h ìn h th o i Đôi với các u đang- tiế n triể n , tổ chứ c liê n k ế t g iấ u n g u y ê n b à o sợi v à sợi keo

có c h ứ a m ộ t lư ợ n g lớ n th à n h p h ầ n x ư ơ n g có h ìn h bầu

d ục h o ặ c t r ò n được k h o á n g h o á m ạ n h v à được bọc bởi

n h iề u tạ o cô t bào S ự có m ặ t c ủ a b a o vỏ g iú p ch o p h â n

L o ạ n s ả n x ơ có th ể là m tổ n th ư ơ n g m ộ t x ư ơ n g v à

c ủ n g có th ể là m tổ n th ư ơ n g đ ế n n h iê u x ư ơ n g n h ấ t là các xương- d à i v à x ư ơ n g ch ậu , ít k h i g â y đ a u n h ư n g đôi lú c có th ể g â y g ẫ y x ư ơ n g b ấ t chợt, b iể u h iệ n bởi

n h iề u h ì n h ả n h X quang- k h á c n h a u như: dạng- g iả

p a g e t, g i ả nàng' L o ạ n s ả n x ơ th ư ờ n g b ắ t đ ầ u tro n g 1

th ờ i k ỳ tr ẻ n h ỏ n h ư n g - tiê n t r i ể n chậm

H ộ i c h ứ n g A l b r i g h t có th ể coi n h ư là m ộ t d ạ n g

tổ n th ư ơ n g x ư ơ n g h à m có b iể u h iệ n tổ chứ c học tư ơ n g 1

tự n h ư lo ạ n s ả n xơ Nó th ể h iệ n b ằ n g b a tr iệ u ch ứ n g 1

s a u đây:

* T ổ n th ư ơ n g xương- ở m ộ t bên

* D a có n h ữ n g v ạ t n â u rộ n g 1 v à r ả i r á c cù n g - b ê n với vị t r í x ư ơ n g bị tổ n th ư ơ n g

* R òì lo ạ n n ộ i tiết: D ậy th ì sớm ở n ữ g iớ i.

D ạ n g tổ n th ư ơ n g ở m ộ t x ư ơ n g h iế m g ặ p v à dễ

n h ầ m l ẫ n với u x ư ơ n g 1 xơ N ó c h iê m 17% các tr ư ờ n g

h ợ p lo ạ n s ả n x ơ xương- h àm , vị t r í h a y g ặ p n h ấ t là ở các x ư ơ n g sư ờ n v à x ư ơ n g - hàm

D â u h iệ u X

quang-H ìn h ả n h c ủ a tổ n th ư ơ n g có g iớ i h ạ n k h ô n g ’ rỏ

N ấu tổ chứ c x ơ c h iê m đ a sô, vùng- tổ n th ư ơ n g tr ê n xương- h à m c h ủ y êu sáng- k h ô n g - c ả n q u a n g p h ô i hợp với các v ù n g c ả n q u a n g 1 m ờ cho ta h ìn h ả n h k í n h mờ

K hi tổ chứ c x ư ơ n g 1 là ch ủ y êu th ì d ấ u h iệ u X q u a n g là các k h ô i c ả n q u a n g 1 đ ậ m (H ìn h 29a, 29b)

H ình 29a S ư n g phổng- hàm dưới bên p h ả i vùng- g ó c hàm, cành lên và x ư ơ n g h àm trên, g ò m ả ph ải, thành

m ộ t k h ô i không' đêu, h ìn h cản quang' đậm n h ạ t x e n lẩ u

có thê th â y tô chức xương' h ìn h đậm hơn tô chức xơ.

B ệnh ản NTMH, 2 3 tuổi.

H ình 29b N.T.M.N 2 3 1 Vi thể: Tô chức x ơ p h á t triể n

m ạn h vớ i tê ' b à o x ơ tậ p trung' th àn h những' cuộn,

n h ữ n g đám x e n k ê với t ổ chức xương- Những' đám tô chức x ơ x ế p s ắ p th àn h những' h ìn h không' đêu r ả i rá c

n h ư c h ữ tàu.

G iả i p h ẫ u b ện h

Đó là tổ ch ứ c liê n k ế t đặc, g ià u sợi tạ o keo, hiếm

k h i g ặ p tổ ch ứ c lỏ n g lẻo, n g h è o t ế bào.T ổ ch ứ c n ày

c h ứ a các bè x ư ơ n g có h ìn h co n g , đôi k h i b ấ t th ư ờ n g

g iố n g c h ữ Tầu Các lá xương- k h o á n g 1 h o á k h ô n g đểu

v à ở n g o ạ i v i k h ô n g ' n h iề u tạ o cố t bào T ro n g trư ờ n g

h ợ p lo ạ n sả n , các lá xương- t â n tạ o không- đểu, k h ô n g

có đư ờ n g 1 v iê n tạ o cô t b à o liê n tụ c n h ư ở t r o n g xơ

g ià u sợ i k eo c ủ a tê b à o u, v à t ế b à o đ a h ìn h , đ ặ c điểm

c ủ a S acco m sợi T iê n t r i ể n c ủ a u th ư ờ n g c h ậm , không'

đ a u cho đ ế n k h i là m b iế n d ạ n g xương- ở các v ù n g

x ư ơ n g d ài N g ư ờ i ta đ ã m ô tả k h o ả n g 8 trư ờ n g ' h ợ p ở

x ư ơ n g h à m dưới, m à p h ầ n lớ n các tr ư ờ n g h ợ p được

p h á t h iệ n ở độ tu ổ i 20, ở n g ư ờ i tr ẻ tu ổ i với độ tu ổ i

k h o ả n g 15 [9] N ă m 1982 T rầ n V ăn T rư ờ n g [16] đ ã p h á t

h iệ n v à m ô tả tr ư ờ n g h ợ p g ặ p đ ầ u tiê n ở V iệt N a m tr ê n

m ộ t th iê u n iê n ở x ư ơ n g h à m dưới (H 30a, 30b, 30c)

D â u h iệ u X q u a n g :

K h ô i u có h ìn h ả n h sáng- k h ô n g ' c ả n q u a n g r a n h

g iớ i rỏ, có b ờ r õ n é t v à có các v á c h ở t r o n g u g iô n g với

n àn g ' h o ặ c u m en

G iả i p h ẫ u bệnh:

K hỗì u b a o g ô m n h iề u t ế b ào d à i có h ìn h d ạ n g

n g u y ê n b à o sợi được b ao bọc bởi r ấ t n h iê u sợi keo cu ộ n

h ìn h x o á y lôc K h ô n g - có b iê n dạng' vê x ư ơ n g T ro n g

m ột sô vùng', có các bè liê n k ê t song1 song- v à các tê bào sợi th ể g iả g â n K h ô n g có n h â n q u á i v à n h â n chia Trong- m ộ t sộ" vùng- có th ể có h iệ n tượng' H y a lin hoá

Bệnh án LHQ 15 tuổi, u làm sưng- phổng' cành

n g a n g h à m dư ới bên trái, cả m ặ t n g o à i và m ặ t trong- xương, k ích thước 5,5cm, da bình thường' m ặ t u nhẩn, cứng, không' đau.

Đ iểu trị: C ắt đ o ạ n xương' có u d à i 6 em, g h é p bằng- x ư ơ n g 1 m à o ch ậu tức thì.

G iải p h ẫ u bệnh: u x ơ d â y chằng1 (desm oplastic

fibrom a).

Vi thể: Tiêu bản d à y đ ặ c tê bào xơ, x ế p th eo cấc

h ìn h v ò n g x o á y , u b a o g ồ m p h ẩ n lớ n tê bào x ơ và sợ i Colagen T ổ chứ c liê n k ế t n h iều c h ỗ x ế p thàn h từ n g

d ả i g i ố n g n h ư t ổ chứ c g â n Đ ặc b iệ t k h ô n g ' th a y h ìn h ảnh t ổ chứ c x ư ơ n g và c a n x i (H 30c, 30d).

Đ iêu trị:

C ắt b ỏ k h ô i u k è m th eo h o ặ c k h ô n g g h é p xương'

v ì bẳn c h ấ t tá i p h á t và x â m lâ n của nó X ạ tr ị cùng'

được đ ề c ậ p đến nhưng- n ó có th ê ản h hương' đến s ự

p h ấ t triể n của ràng- tro n g 1 vùng' đó c ẩ n p h ả i th eo d õ i tiên triể n của k h ô i u tr o n g m ộ t th ờ i g ia n dài.

H ình 30a LHQ 15 tu ổ i H ìn h 30b X quang' h ìn h ảnh

u x ơ d ư ớ i h à m tr á i

Q U A N C

2 XI 76

H ìn h 30c 30d- Vi thế: Tiêu ban d à y đ ặ c tê bào x ơ s ắ p

x ế p th eo cá c h ìn h vòng- x o á y Tê bào x ơ x ế p thàn h

từiig' d a i h ơ i g iố n g ■ dạng' gàn Ị 2 Ị

Đ ây là u h iế m g ặ p ở vùng' x ư ơ n g h àm , g ặ p chủ

y êu là ở n g ư ờ i tr ẻ v à có th ể ở cả n g ư ờ i có tu ổ i (50-60 tuổi) Có n h iê u th ể được m ô tả: th ể n g o ạ i vi v à th ể

t r u n g tâm N ơi h a y g ặ p tổ n th ư ơ n g là v ù n g c ằ m hoặc

g ó c h àm , lồ i cầu, g â y n ê n s ự di lệch s a n g b ê n của

x ư ơ n g h à m [8]

T riệu chứ ng1 lâ m sàn g:

D ấu h iệ u đ ầ u tiê n x u ấ t h iệ n là s ư n g p h ổ n g , u

k h ô n g đau , c ứ n g b ề m ặ t g ổ gh ê T iê n t r i ể n ch ậm , u có

T ro n g tổ chức có các hốc nhỏ, m ỗi hôc có m ột tê bào

sụ n b iệt h o á n h ư n g 1 không' có b ấ t th ư ờ n g vê cấu trú c

S ự tá i p h á t s a u p h ẫ u th u ậ t làm n g ư ờ i ta n g h i n g ờ

đ ế n s ự là n h tín h củ a u sụn u sụ n có th ể th o ái h o á th à n h Saccom sụn

b ẩm s in h v à u xương- n g o ạ i vi m ắc p h ả i p h á t triể n trong" các k h ố i cơ s a u v a đ ậ p thường' th ấ y ở vùng' cơ

n h a i h o ặc vùng' s à n miệng'

Vị t r í c ủ a u x ư ơ n g ở vùng' lồ i c ầu sẽ d ẫ n đ ế n rố i

lo ạ n k h ớ p c ắ n v à di lệch s a n g b ê n c ủ a x ư ơ n g h à m dưới

Vị tr í c ủ a u x ư ơ n g ở vùng' m ỏm v ẹt cùng' với u

x ư ơ n g g ò m á sẽ g â y n ê n k h ít hàm

ở x ư ơ n g h à m tr ê n u x ư ơ n g có thế la n rộ n g 1 (H ình 31a, 31b)

N.T.V 2 3 t

H ìn h 31a X quang': Trên p h im h ìn h cản q u a n g ■ đổng- đều, m ờ đ ặ c toàn bộ xương- g ò má, h à m trên bêu ph ải,

la n rộ n g , ra n h g i ớ i k h ô n g ■ rỏ.

N.T.V 2 3 t

H ình 31b Vi the: Tô chức xương' la n rộng- toàn tiêu bẩn đ ổ n g đêu, r ả i r á c có n h ữ n g h ô c xương-, có c h ồ có

tê bào.

Vê m ặ t X qu an g ', h ìn h c ả n quang- c ủ a u xương' m ờ

k h ô n g có g iớ i h ạ n c ầ n p h â n b iệ t với u x ơ tạ o x ư ơ n g

(o ste o g e n ic fib ro m a ), u x ư ơ n g 1 x ơ (o ste o g e n ic fib ro m a ), u cem en t, u r ă n g (o d o n to n m a )

Vê m ặ t tổ c h ứ c học, h ìn h ả n h tổ chứ c học đổng'

n h ấ t, u x ư ơ n g ’ được c â u tạ o bởi tổ chứ c x ư ơ n g r ấ t đặc, cứng' với các g iả i xương- rộ n g ' k h o á n g ' h o á m ạn h , được

n g ă n c á c h n h a u bởi những- k h o ả n g ' tu ỷ h ẹ p [2],

125

Đôi với x ư ơ n g xôp, n h ữ n g k h o ả n g r ỗ n g được lấp

đ ầ y bởi tu ỷ xơ Đôi k h i tổ n tạ i n h ử n g đ ả o tổ ch ứ c hoặc

H ìn h 32a o s te o id osteom a: H ìn h ản h n h ữ n g o c a n x i

h o á đậm , xung- quan h là tô chức x ơ và tê bào xơ.

1 •

-H ình 32b HTH, 5 0 tuối: u vù n g■ ră n g 1 3.1, 3.2, 3.3, kích thước 2x4cm , h ìn h cẩn q u a n g l ổ c h ỗ đậm n h ạ t không' đêu, có những- h ìn h k h u y ế t xương' nhỏ u x u ấ t h iện cách đ â y 6 năm , to dẩn, không' đau, là m p h ồ n g xương'

h àm dư ớ i vùn g’ răng- 3.2, 3.3.

128

u tê b à o k h ổ n g lổ th ự c s ự r ấ t h iế m g ặp Nó ch iêm 15% tr o n g sô" u l à n h củ a u x ư ơ n g , c h ủ yếu g ặ p ở p h ụ

nữ, ở v ù n g đ ầ u x ư ơ n g d ài

H iệ n n a y n g ư ờ i ta th â y rằng- n g u ồ n g ố c củ a

n h ữ n g b iế n đổi u là do sự t ă n g s in h c ủ a tổ chứ c liê n

k ế t tu ỷ x ư ơ n g h a y các tê' b à o k h ổ n g ’ lổ x u ấ t p h á t từ các tê b à o d ạn g ' x ơ c ủ a c h ấ t đệm

Tô chức học:

129