Địa lý và lịch sử tỉnh Cà Mau (Tập I): Phần 2

Nối tiếp phần 1, phần 2 của tài liệu Địa lý và lịch sử tỉnh Cà Mau (Tập I) tiếp tục trình bày các nội dung chính sau: Cà Mau trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp; Tình hình Cà Mau sau Cách mạng tháng Tám; Mặt trận Tân Hưng ở Cà Mau; Cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp của nhân dân Cà Mau; Cà Mau trong thời kỳ kháng chiến chống Mỹ; Cà Mau thời kỳ sau giải phóng đến năm 2000;... Mời các bạn cùng tham khảo để nắm nội dung chi tiết.

Chuang III

NHÀN DÀN CÀ MAU TRONG THÒI KY

KHÀNG CHIÉN CHONG PHÀP

BAI 7 TÌNH HÌNH CÀ MAU SAU CÀCH MANG THÀNG TÀM

1 Nhùfng khó khan sau Càch mang thàng Tàm ò Cà

Mau

Trong hoàn cành ehung eùa eà nuóc, sau khi giành dUde ehinh quyén, Cà Mau dùng trUde muón vàn khó khan Càch mang tiép quàn mot nén kinh té - tài ehinh dUdng nhu tròng ròng Còng nghiép khòng eó gì, ngoài vài nhà mày xay xàt nhò; ngàn khó chi con mot so giày bae 500 dòng Ngàn hàng Dòng Dudng dà khóng con già tri; hàng hoà khan kiém; dòi song eùa dai da so nhàn dàn thiéu thòn mpi bé Nàng né hdn

là ehinh sàch ngu dàn eùa de quóc Phàp de lai vói hdn 90% dàn so mù chù Càc té nan xà bòi nhu rUdu che, ed bae, me tin dj doan, tròm cUóp, v.v là vàn de càn giài quyét

Tu khi thUe dàn Phàp dành ehiém Sài Gòn, bpn phàn dòng d Cà Mau, sau mot thdi gian giàu minh, lai ngóe dàu day, mcSc nói nhau, ngàm ngàm chòng phà Càch mang

Chùng tuyén truyén xuyèn tac, kich dòng hàn thù dàn toc va tòn giào

Trong khi dò, chinh quyén càch mang d dja phUdng con non yéu càc tò chùe doàn thè va Màt tran Viét Mmh mói thành làp trUóc khdi nghìa chua bao làu, he thóng tò chùe con long léo, lue lUdng nòng còt con mòng, thiéu càn bó lành dao lai dùng trUóc tinh hình va nhiém vu mói phài lành dao khàng chién

Bpn dja chù eUdng hào Idi dung sd hd eùa tò chùe, dà lot vào ed quan ehinh quyén càp xà, àp, gay khòng it kho khan trong vièc giàm tò, giàm tue theo chù trUdng eùa ehinh quyén càch mang

2 N h à n d à n Cà Mau thi dua k h à c phue k h ó k h a n

Thàng 10 nàm 1945, Tinh uy eùa Dàng bò Cà Mau dUde thành làp trèn ed sd thòng nhàt ba nhóm Gòng san va mpt so dàng vièn tu Con Dào trd ve de kjp thdi lành dao quàn ehùng càch mang tiép tue cupe dàu tranh; ed quan chinh quyén càc càp dUde cùng eó, bpn eUdng hào làn ludt bj gat ra khói chinh quyén

ThUe hién chù trUdng eùa Trung Udng, chinh quyén càch mang d dja phUdng dà bài bò t h u é thàn va càc thù thuè vó ly truóe day, xoà bò nd nàn eù tbue hién giàm tò 25% Nòng dàn khàp ndi trong tinh rat phàn khdi va hàng bài tàng già san xuàt, thue hành tiét kiém de nuòi quàn dành giàc va giùp dòng bào d mién Bàc chòng dói

Màt* tran Viét Minh va càc doàn thè quàn chùng dà góp

phàn quan trpng trong viéc dòng vièn nhàn dàn thUc hi^n càc chù trUdng, ehinh sàch eùa Dàng va chinh quyén, tham già tich CUc phong trào chóng nan mù chù xày dUng ddi song

mói va quyén góp tién, eùa, hpc tàp quàn sU chuàn bj cho cupe khàng ehién

Hudng ùng "Tuàn le vàng" do Chù tich Ho Chi Minh de xuóng, càc tàng lóp nhàn dàn trong tinh ké it, ngUÒi nhiéu, dóng góp vàng bae, dà quy, cà tu trang va ky vàt eùa minh cho TÒ quóc Chi trong ddt dàu dà góp gàn mot chue kg vàng vào quy de mua vù khi Phong trào quyén góp tién, eùa ùng

bó khàng ehién va trUe tiép tham già lue lUdng vù trang chuàn bj ehién dàu rat sòi noi, thè hién tinh thàn kièn quyét

bào ve nén dòc làp dàn toc eùa nhàn dàn Cà Mau

Ngày 6 thàng 1 nàm 1946, nhàn dàn nò nùc di bò phièu bau dai biéu eùa minh vào Quóc bòi - ed quan quyén lue cao nhàt eùa Nhà nUóc dòc làp

Còng tàc giào due, y té, xà bòi dà tao dUde bó màt mói TrUdng eù dude sua sang, trUdng mói dUde dUng lèn, nhiéu dia phUdng dà khai giàng nàm hpc ngay tu sau ngày Tóng khdi nghìa, so hpc sinh dén trUdng ngày mot dòng hdn Phong trào chòng mù chù day lén sòi nói cà d thành thj va nòng thòn trong tinh Bénh vién, tram xà dude xày dUng, thuóc men tuy con thiéu nhUng tinh thàn phue vu eùa y, bàc

sì dà gay dUde thién càm trong nhàn dàn Nhiéu lue lUdng

tham già dào tao y tà de chuàn bj phue vu ehién dàu

Viéc vàn dòng xày dUng dòi song vàn hoà mói, chù yéu là xày dUng tinh doàn kèt thUdng yèu, giùp dò làn nhau trong nhàn dàn, bài trù càc té nan xà bòi nhu rUdu che, ed bae dà dude càc doàn thè dòng vièn, giào due dòng dào nhàn dàn hudng ùng nhiét liét

Chi sau mot thdi gian ngàn, bang nhiét tinh va quyé't tàm càch mang eùa nhàn dàn, nhùng khó khan ed bàn dUdc

day lui quàn dàn Cà Mau san sàng buóc vào cupe khàng chién chòng tbUe dàn Phàp

3 ThUc dàn P h à p tài c h i e m Cà Mau

Ngày 29 thàng 1 nàm 1946 quàn Phàp tài ehiém thj xà Sóc Tràng, sau dò tién theo quóc lo 4 (nay là quóc lo lA) dành vào thi xà Bae Lièu

• •

Hòm sau, ngày 30 thàng 1 nàm 1946, djch tài chièm thj tran Vình Ldi va Già Rai, ngày 31 thàng 1 nàm 1946 tài chièm thi tran Cà Mau va kiém soàt quóc lo 4

Chiém xong thj xà va càc thj tran, djch md ròng danh chièm càc vùng ehung quanh Hàng ngày, ehùng dUa quàn di càn quét dot phà làng niae eUóp bòc hàm hiép phu nù; chùng kich dòng ngi/di Khmer chòng lai ngUdi Viét, dao Cao Dai, Hoà Hào chòng lai Viét Minh gay nèn nhùng vu xó xàt dàm màu TrUdc tinh hình dò, mot so ngUdi hoang mang,

dao dòng thàm ehi eó càn bò Dàng vièn \K) eà quàn ehùng ed

sd, dja bàn hoat dòng tròn di ndi khàc, gay thèm khó khan cho càch mang

- Vói dà tàm quay trd lai xàm lupe nUóc ta, ngay sau khi Nhàt dàu hàng Dòng minh, thue dàn Phàp dà àm muu xàm

lUdc Dòng Dudng Dude su giùp dò eùa de quóc Anh duói

danh nghìa quàn Dòng minh vào giài giàp quàn dòi Nhàt thUe dàn Phàp dà nò sùng dành ehiém Nam Bó Thj tran Cà Mau là ndi Phàp ehiém sau cùng ò mién Tày Nam Bò

- Chiém dUde thj tran Gà Mau, buóc dàu Phàp chi làn quàn ehung quanh càc dUÒng phò, vi tu thj tran va tuyén lo Dòng Dudng trd vào 4 km nhàn dàn dà thUe hién chù trUdng triét de "tièu thò khàng ehién", ehi con vUdn khòng nhà trong nèn djch coi day là vùng du kich Viét Minh

«'

2 Dién bién sU kièn

Sau khi rùt khòi thj tran Cà Mau, càc ed quan ehinh quyén eàch mang tam lui ve vùng nòng thòn, tiép tue lành

dao khàng ehién Lue lUdng Gòng bòa ve binh quàn Cà Mau cùng vói du kich xà Tàn Hung (Thanh Phù) dóng quàn theo tuvén lo Cà Mau - Nàng Àm va tu song Rach Ràp dén Dinh Tàn Hung, dào dàp eòng sU, làp chudng ngai vàt, xày dùng tran dja phòng ngU, ehóng djch làn chiéni, bào ve vùng càn

eù

Ngày 18/2/1946, Phàp dUa mot dai dòi linh hành quàn theo true lo Cà Mau - Nàm Càn de thàm dò lue lUdng ta Khi dén eòng Nàng Àm, toàn di dàu Ipt vào vóng phue kich eùa mot phàn dòi Gòng hoà ve binh, ehi phùt dàu nò sùng, 2 tèn thue dàn chét tai chò cà bpn thào chay, lòi xàe dòng bpn rói ném vò dàm sày dàu thày rùt quàn ve Cà Mau Ngày hòm sau, chùng tàp trung quàn dòi dòng hdn, chia thành 2 mùi

dành vào, quyét tàm day ta ra nhUng càc lUe lUdng eùa ta

chia nhiéu bó phàn Idi dung dja hình, chàn dành djch suòt ngày, diét va làm hi thUdng mot so tèn

Ngày 1/3/1946, djch lai tiép tue dUa quàn làn ebiéni Vói quyét tàm giù vùng tran dja, lUe lUdng ta phue kich theo tuyèn kinh Rach Ràp nò sùng quyét liét va anh dùng xung phong, djch hoang mang cuòn chay, bó lai tran dja 11 xàe chét, ta thu mot so luu dan va nhiéu dan dUdc khàc

Bi thàt bai lièn tue bpn djch co ve cum lai d thj tran chd vién binh Nhàn ed bòi dò, Quàn uy Cà Mau chù trUdng huy dòng nhàn dàn dào thèm eòng sU, rào dàp dUdng xà, làm vàt

càn trèn càc doan song, tò chùe tiép tè Chinh quyét tàm dò

"Màt tran Tàn Hung" dUde hình thành

Màt tran Tàn Hung ehinh dièn tu song Ong Dòc (Voi Vàm) qua Rach Ràp, lo xe dén Giành Hào, chiéu sàu tu sàt thi tran, khu vUe chinh là dinh Tàn Hung, bò tri theo tuyén

tu Tàn Hung dèn Cài Ràn

Sau hdn 3 thàng bj quàn ta d màt tran Tàn Hung ngàn chàn khòng tién ra dUdc, bpn càm dàu cay eù, coi day là thàch thùe eùa "Viét Minh" dói vói quàn dòi vièn chinh nhà nghé eùa Phàp Ngày 2/5/1946, chùng huy dòng toàn bò lue lUdng ké cà phi ed, tàu chién, tàn còng vào màt tran Tàn Hung

Xét thày màt tran Tàn Hung dà hoàn thành nhiém vu ngàn chàn djch de phia sau eó thdi gian chuàn bj, màt khàc

ta con phài tiép tue khàng ehién làu dai, nèn Bó ehi huy Khu

9 quyét djnh giài thè màt tran Tàn Hung, trién khai lue lUdng ve càc dja phUdng phàt trién chién tranh du kich

3 Y nghìa lich sù

- Màt tran Tàn Hung dà huy dòng sue manh eùa quàn

dàn ngàn chàn cupe tién eòng eùa quàn Phàp xuòng phia Nam trong thdi gian 3 thàng, góp phàn òn djnh va chuàn bj hàu phUdng khàng ehién

- Màt tran Tàn Hung nói lèn sue manh eùa toàn dàn dành giàc, buóc dàu vàn dung duòng lòi chién tranh nhàn dàn eùa Dàng ta

- Màt tran Tàn Hung chùng minh sU lành dao tài gioì va vàn dung sàng tao duòng lòi chién tranh nhàn dàn eùa Dàng

- Màt tran Tàn Hung là mot su kién lich sù nói bàt dàng ghi nhó va là niém tu hào eùa Dàng bò Cà Mau trong nhùng ngày dàu chòng Phàp

CAU HOI

1 Hày trình bay dièn bién dàn dén su hình thành va két qua eùa màt tran Tàn Hung "^

2 Y nghìa ljeh sù eùa màt tran Tàn Hung ?

3 Suu tàm nhùng sU kién ljeh sù eò lién quan dén màt tr$n Tàn Hung

4 Tò chùe cho hoc sinh tham quan di tich lich sù "Dinh Tàn Hung"

BAI 9 CU$C KHÀNG CHIÉN CHÓNG THI/C DÀN PHÀP

CÙA NHÀN DÀN CÀ MAU

1 Nhàn dàn Cà Mau xày dUng va cùng co' hàu phi^cfng,

phàt trién li^c ìvtdng khàng chién

Chàp hành chi thj eùa Xù uy Nam Bó, tu thàng 11/1945,

nhàn dàn d thj xà, thj tran cùng lUc lUdng dàn quàn du kich bang hai tham già còng tàc "phà hoai" chuàn bi "vUÒn khòng nhà tròng", sd tàn ve nòng thòn, chi con lue lUdng vù trang d lai chién dàu

Sau khi màt tran Phuóc Long bj vd, ed quan Bò tu lénh Quàn khu 9 rùt ve Tàn Hung Dòng (Xù uy va Tinh uy dàt ed quan tai day) Tu ngày 3/2/1946, quàn Phàp d thj tran Gà Mau lièn tièp tàn eòng vào màt tran Tàn Hung

Sau hdn 3 thàng ngàn chàn djch, quàn ta d màt tran Tàn Hung rùt, quàn Phàp nhanh ehóng dành ehiém ròng ra va xày dUng mot bé thòng dòn hot theo càc tuyén song rach, làp lai bò mày té nguy eù de dàn àp, khùng bò hòng lung lac tinh thàn eùa nhàn dàn ta dòi vói khàng chién

Ngày 1/10/1947, dUde su huóng dàn eùa Uy ban khàng chién Nam Bò, Uy ban nhàn dàn va Uy ban khàng chién tinh thòng nhàt thành Uy ban khàng ehién hành chinh tinh de chi dao hai màt eòng tàc khàng ehién va kièn quóic

Thàng 9 nàm 1949 phàn lón dàt dai thuòc tinh Cà Mau

dxicic chpn làm càn eù ehinh eùa Nani Bò Thàng 10 nàm

1949, Xù uy, Uy ban khàng ehién hành chinh Nam Bp chuyén bò mày va ed quan lành dao tu Dòng Thàp MUdi ve càn eù U Minh

Suòt thdi gian khàng ehién chò'ng Phàp, Cà Mau là khu càn eù cung càp nguòn song cho cà mién Tày Nam Bò va lièn tiép giành dUde nhiéu thàng Idi to lón trèn chién trUdng

2 N h à n dàn Cà Mau c ù n g vói cà nUdc phàt trién chién tranh toàn d à n , t o à n d i è n , dành bai c h i é n tranh xàm lUc^c e ù a thUc dàn Phàp

Dàp Idi kèu gpi toàn quóc khàng chién eùa Ho Chù tjch cùng VÓI eà nU(le, quàn dàn (^à Mau dà day manh ehién tranh du kich, phàt trién lue lUdng chù luc eùa tinh; ngoài cac còng binh xUdng eùa Quàn khu d Cài Tàu eòng binh xUdng eùa tinh ilude tàng eUdng va md ròng

Ngày 18 thàng 5 nàm 1947, quàn ta dành chini tàu

"Ldtoanàng" tai kènh sàng Mudng Diéu, tièu diét hdn mot dai dòi Phàp va hai tàu khàc d Vàm Dinh va Ao Kho Dòng thdi dàn quàn du kich lièn tue bao vày bue rùt hàng loat dòn hot buòc djch co ve thi tran, thj xà va ven quóc lo 4 Vùng giài phóng md róng, ehièm dai bò phàn dàt dai vùng nóng thòn trong tinh

Dàu nàm 1948, Hòi dòng nhàn dàn bòn quàn Cà Mau,

Vình Ldi Già Rai, Ngpc Hién va 34 xà dà dxiói nhàn dàn bau

ra Chinh quyén càch mang giài quyét ruóng dàt eho nhàn

dàn thUe hién ehinh sàch giàm tò day manh san xuàt Càc

doàn thè quàn ehùng dUde kién toàn va boat dòng sòi nói, Lièn hiép eòng doàn dUde tò chùe d cà vùng giài phóng làn thi

xà thi tran

Càc hoat dòng vàn h'^à, giào due dUde day manh Ngoài càc trUdng tiéu hpc eùa tinh, huyén, con eó TrUdng thiéu sinh quàn eùa khu 9 va TrUdng trung hpc khàng ehién Nam Bò

Lue lUdng tu ve va dàn quàn du kich dUdc xày dUng déu khàp, quóc ve dòi va eòng an xung phong dUde cùng eò va khòng ngùng phàt trién

Trong nhùng nàm 1951 - 1952, luc lUdng vù trang eùa ta

dà dành thàng trèn 40 tran lón nhò, diét hàng ngàn tén djch, thu nhiéu vù khi

Phong trào dàu tranh ehinh trj dièn ra sòi nói nhàt là trong thanh nièn, hpc sinh Còng tàc binh vàn eó két qua, lòi kéo dUde hàng tram binh linh trong quàn dpi Phap dào ngù hoàc làm nói ùng eho ta dành dòn bót

Dàu nàm 1953, djch md hàng tram cupe càn quét, dành phà vùng càn eù eùa ta, dòng thdi xày dUng Cà Mau thành khu quàn sU lón, làm bàn dap dành vào càn eù U Minh va Ngpc Hién Djch tàng eUdng boat dòng giàn diep, tièn hành chién tranh tàm ly hòng lung lac y chi khàng chién eùa nhàn dàn ta

Huóng ùng ehién cupe f)òng Xuàn va ehién dich Dién Bièn Phù, tu cuòi nàm 1953 dén giùa nàm 1954, tinh Cà Mau dà lién tiép tàn còng dich tu mpi phia, trèn mpi linh vUe, tièu diét mot lue lUdng lón eùa djch, bue rùt, bue hàng nhiéu dòn bót va thàp canh, vùng giài phóng khòng ngùng dUde md ròng, nhàn dàn dude song tu do

3 Mot so dàc diém eùa cuòc khàng chién chòng Phàp

ò Cà Mau

Cà Mau eó dja hình phùe tap, nguòn nhàn lue vàt lue dòi dào, là vi tri ehién lUdc quan trpng trèn ehién trUÒng Nam

Bò Phàp luòn d trong tinh trang thiéu quàn, càng kéo luc ludng va rdi vào thè bj dòng, lùng tùng di dén thàt bai

Cupe khàng chién d Cà Mau kéo dai suòt 9 nàm ké tu nàm 1946 dén ngày 20 thàng 7 nàm 1954 Ngay tu dàu 1948, vùng giài phóng dà ehiém gàn hét toàn bò dàt dai eùa tinh va trd thành càn eù dja vùng chàc eùa ehién trUÒng Nam Bò Nhiém vu xày dUng va bào ve vùng giài phóng trd thành trung tàm va thuòng xuyèn cho dèn ngày thàng Idi

Xuàt phàt tu tinh hình trèn nèn viéc quàn triét dUdng lóì càch mang dàn tòc\ dàn chù va dudng lòi khàng chién eùa Dàng lày còng tàc dòng vièn, giào due tò chùe quàn chùng là eòng tàc ed bàn nhàt, xày dùng lue lUdng ehinh tri hùng hàu eùa toàn dàn trèn nén tàng còng - nòng lièn minh vùng chàc

de khàng ehién làu dai

TbUe hién chù trUtmg khàng chién "Toàn dàn, toàn di^n, trU(mg ky, tu lue canh sinh' dàn quàn Cà Mau vùa ehién dàu, vùa tieh cUc cùng eò hàu phutmg, xày dUng va phat trién lue ludng ve mpi màt de khàng ehién làu dai, càng dành càng manh

Vùa tieh cUc cùng eò, bào ve vùng giài phóng, vùa xày dung ed sd d vùng tam ehiém, tieh eUc dành dich trong thj tran, thj xà; vùa phàt trién lue ludng vù trang ehién dàu vùa xày dUng lue lUdng eàch mang quàn ehùng kèt hdp dàu tranh vù trang vói dàu tranh ehinh tri, thành thj vói nòng thòn

Mot màt cùng eó va phàt trién ed sd Dàng màt khàc ra

sue xày dUng va cùng eò ehinh quyén càc càp, càc doàn thè

trong Màt tran, de khòng ngùng nàng eao nàng lue lành dao khàng chién lành dao còng cupe xày dung vùng giài phóng phàt trién ve moi màt

Lue lUdng khàng chién là toàn iàn, khòng phàn biét dàn toc, tòn giào, tuoi tàc, thành phàn xà bòi, déu góp phàn làm nén thàng Idi eùa cupe khàng chién

Két hdp dành djch trén bò, duói song vói nhùng hình thùe dòc dào, day sàng tao Viéc hàn càng de chàn tàu Phàp là phUdng thùe dành giàc hét sue mói me va thu dUdc hiéu qua cao

CAU HÒI

1 Nèu mot so thàng Idi tièu biéu trèn màt tran quàn sU eùa nhàn dàn Cà Mau trong khàng chién chòng Phàp Hày ké mot tran dành hoàc mot sU kién dién ra tai què em trong

9 nàm khàng chién chòng Phàp ma em biét?

2 Nèu nhùng dàc diém noi bàt trong cupe khàng ehién chòng

Phàp eùa quàn dàn Cà Mau va nói rò dàc diém dò co vai

trò nhu thè nào vói thàng Idi eùa cupe khàng chién?

B à i doc thém:

DÀNH TAU DICH TRÉN KINH SÀNG Ml/ONG Oléu

- Mudng Diéu là kinh sàng nói lién song Gành Hào vói song Dàm Ddi Bièt djch chuàn bj di tiép tè cho Dàm Ddi ta dàp càn va bò tri hai tran dja thuy lòi càch nhau 200ni va eàch càn 1 km, mòi tran dja 20 ngUdi bó trd eho nhau Ngày

18 t h à n g 5 nàm 1947 djch vào phà càn De tao thè bàt ngò

ta dành vào lue chùng quay trd ve Lue 15 giò khòng phà

dxióc càn tàu dich quay trd ve ta eho thuy lòi nò, tàu

Latoniàng chini tai chò Bò dòi ta xung phong ehiém tàu

- Uy ban Khàng chién tinh dà huy dòng hàng ngàn dàn eòng dàp dàp, tàt can song, thu hàng tram sùng, eó 3 khàu trong lièn 13 21 ly 2 trung lièn 2 sùng cól va toàn bò trang thièt bj eùa tàu

Mày tàu ta mang sang Thài Lan bàn de mua vù khi

T r a n Mudng Diéu dà thè hién rò sue manh to lón eùa ehién t r a n h nhàn dàn

(Theo Ljeh sù quàn su Minh Hai)

CHIÉN THÀNG NHj NGUY$T

De xoay chuyén lai tinh thè tai Minh Hai (Bae Lièu

-Cà Mau), dich lièn tièp md càc tran càn Idn vào hàu phUdng eùa ta

102

Ngày 25 thàng 5 nàm 1953, mot trung doàn djch, eó thuy quàn va khòng quàn yém trd, do dai tà Loduyeh chi huy, dùng yéu tò'bàt ngò dà càn qua Chù Chi, Chd Hói, Huyén Sù, Thói Bình, Cài Tàu Chùng dà dot nhà eùa, tài san, phà hoai vUdn tUdc, hoa màu eùa nhàn dàn

TrUóc tinh hình nhu vày, ta trién khai lue lUdng phue kich, dòn djch tu Nhj Nguyét tói Vàm sàng Dòi Cuòng Sd chi huy eùa ta dàt d Bào Vùng xà Tàn Hung Khi dich Ipt vào ò phue kich, vói yéu tò bàt ngò, ta dành ehiém 5 tàu dich, tièu diét eà quàn trèn bò, duói song, kèt qua ta dà loai khòi vóng ehién dàu 500 tén djch, thu nhiéu vù khi Chién thàng Nhj Nguyét làm nhàn dàn phàn khdi Day là tran càn lón nhàt eùa djch vào vùng càn eù eùa ta d Minh Hai (Bae Lièu - Cà Mau) Chién thàng Nhj Nguyét là mot buóc ngoàt lón dành dàu tbòi ky ta giành lai thè chù dòng trèn chién trUdng Tày Nam Bò, thùe day phong trào du kich tién lèn ve mpi màt

{Theo tài liéu quàn sU va tài liéu

Lich sù Dàng Minh Hai)

Lénh ngùng bàn dòi vói Nam Bó bàt dàu tu 7 gid sàng ngày 11 thàng 6 nàm 1954 Cà Mau dupe chon làm khu vyc tàp két tam thdi 200 ngày

Ngày 27/7/1954, quàn dòi Lièn hiép Phàp cùng càc ed quan hành ehinh cai trj dà rùt khòi thj tran Cà Mau, Tàc Vàn de ta tiép quàn

Quàn dòi, ehinh quyén ta d mién Tày va mot phàn eùa Nam Bó tàp két ve day de chuyèn quàn ra Bàc Già dinh bó dòi va càn bó, dòng bào yèu nude va hàm mò khàng chién ò càc vùng bj tam chiém, d càc thành phò, thj xà cùng kéo ve

Cà * lau dòng dào de gap gd, chia tay vói càc ehién sì trUóc khi lèn duòng ra Bàc vui nhu ngày hói

Cùa KÓng Ong Dóc là mot trong nhùng ben tàp kèt lón dua càc càn bó chièn sì va con em Cà Mau cùng nhu Nam lip

xuòng tàu tàp két ra Bàc Co thè nói, tu cuòi nàm 1954 dén nàm 1955, cùa song Òng Dóc là diém nói giùa Cà Mau vói mién Bàc, vói Bàc Ho

2 Mot so' hoat dòng cùa chinh quyén càch mang trong

200 ngày dém ò Cà Mau

Ngày 25 thàng 7 nàm 1954, Uy ban quàn chinh Cà Mau thành làp do dòng ehi Nguyen Ky Hoàng làm Chù tjch Uy ban eó nhiém vu tiép nhàn va quàn ly khu vUe tàp két cho dén khi bàn giao lai eho dòi phUdng theo quy djnh De phàt huy thàng Idi, biéu thj khi thè eàch mang, ngày 26 thàng 8 nàm 1954, gàn 2 van dòng bào tu càc huyén Ngpc Hién, Tran Vàn Thdi va càc xà quanh Cà Mau trUdng bang, eò, dòi ngù chinh té tuàn hành tran ngàp càc duòng phò tién ve san vàn dóng du mit tinh, là dai ky nén dò sao vàng nàm cành tung bay kiéu hành trong nàng som mùa thu va nhùng tàm bang lón mang càc dòng chù dò thàm:

"Hoan ho hoà bình làp lai d Dóng Dudng!"

"Dàng Lao dóng Viét Nam muón nàmi"

dung càc diéu khoàn eùa Hiép djnh, nhiém vu phUdng chàm,

sach lupe mói cùa Dàng, tiép tue cùng eó vùng chàc vùng giài

phóng ve mpi màt, xày dùng càn eù làm chò dUa cho cupe dàu

tranh sàp tói Dòng thdi khan trUdng xày dUng che dò mói

eùa ta d nhùng ndi vùa tiép quàn de cùng co long tin làm ed

' * * *

sd ehinh tri tu tUdng sau này; sàp xép, tò chùe, chuyén

huóng ehién lUdc boat dòng cho phù hdp tinh hình, diéu kién,

khà nàng cùa càch mang trong giai doan mói

Chinh quyén ta tièp tue tam càp tam giao 12.000 ha

ruòng dàt eho 3.600 ho nòng dàn va càp giày ehùng nhàn

quyén sd hùu eho tùng già dinh de làm ed sd phàp ly dàu

tranh vói djch Dàc biét chinh quyén con dành ra hàng ngàn

hecta dàt càp eho nhàn dàn lao dòng d thj tran Cà Mau, Tàc

Vàn va ra lènh xuàt trèn 10.000 tàn gao, lùa trong kho, hàng

van dòng bae Dòng Dudng de cùu trd nhùng già dinh lao

dòng nghèo dói Rat nhiéu nhà eùa eùa nhàn dàn d nòng thòn

bj ehièn tranh tàn phà va xóm lao dòng dò thj dò nàt do

ehinh sàch bàn cùng hoà cùa djch dà dUde ehinh quyén, doàn

thè va bò dòi vàn dòng dóng góp eày là tu sua, càt lai mói eho

nhàn dàn dà giai quyét eho hàng tram ngUdi lao dòng song d

via he, gàm eàu eó ndi nUdng tua

Chinh quyén dja phUdng dà dUa nhiéu càn bó chuyèn

mòn dèn trUe tièp dào tao va bòi dUdng dòi ngù giào vièn, y

té, ho sinh, vàn còng, vàn nghé phue vu tàn xóm àp, phò,

phuòng Chi trong thdi gian ngàn, ta dà xày dung dUcic 48

truòng hoc 2 4 nhà bào sanh tram y té tò chùe trèn 200 lóp

bình dàn hpc vu, dà xoà nan mù chù cho 75% so ngUdi khòng

biét dpe khòng biét viét Sd Y té Nam Bò con tàng cUÒng bàc

*

sì y sì trUe tiép dén càc tram y té de khàm bénh va diéu tri

trèn 10.000 lUdt ngUÒi, tri dUde nhiéu càn bénh hiém nghèo

Rièng tai thj tran C^à Mau hàng tram ngUdi tu vùng Phàp

ehiém dóng d càc tinh khàc cùng tìm dèn de diéu trj va d lai

* * ' ^

nhiéu ngày, dUde chùng kién tàn màt cupe song trong khòng khi hoà bình, tu do Phong trào ve sinh tày uè dUde bò dòi làm nòng còt dà thu hùt càc tàng lóp nhàn dàn thi tran tham già; nao vét mUdng rành, dpn dep ràc rUdi, tày uè ndi còng cóng, làm thèm kinh rach, tu sua he thòng dién nuóc cho càc xóm lao dòng Vàn nghé, thè due thè thao phàt trién ràm rò sòi noi, nhiéu san vàn dòng dUde dUng lén, bó dói, thanh nièn

tò chùe giao hùu d càc san dUde dòng ngUdi xem eò vù Càc dpi vàn còng, vàn nghé, chiéu phim luu dòng, nhiéu dòi làn, dpi mùa cùa thiéu nhi, mang Idi ca tièng hàt dén tàn xóm àp ngày dèm nói tièp nhau khòng ngót Chinh quyén tò chùe mit tinh mùng còng, bào còng, trao tàng bang khen, giày khen, tuyèn dUdng còng trang cùa Chinh phù Viét Nam dàn chù cóng hoà cho càc già dinh, tàp thè, eà nhàn eó còng vói càch mang, thUdng binh, liét sì , dòng thdi eó chinh sàch chàm lo dòi vói già dinh eó ngUdi di tàp kèt, nèn ngUdi di, kè d lai déu phàn khdi bua hen hoàn thành nhiém vu Dàng bò va chinh quyén dja phudng tò chùe nhiéu ndi dòn tiép nòng bau thàn nhàn cùa càn bó, bó dòi dang eó màt trong càc khu vUe tàp két nhu dòn ngUdi thàn eùa minh Hàng ngàn ngUÒi màc dù dang song trong vùng djch kiém soàt d càc thành phò, thj xà cùng dèn dUa tién ngUdi di tàp kèt Gò nhùng nguòi dùng dàu càc dàng phài, tòn giào, tri thùe, tu san cùng dèn nhìn tàn màt che dò Uu viét cùa càch mang, khi dèn hp rat thiét tha vói cupe song mói va khi ve hp mang theo sU luyèn tièc Càc ben xe, ben tàu d Cà Mau tàp nàp hành khàch di lai, Cà Mau lue nào cùng nhu ngày hòi va tràt tu an toàn dUde dàm bào Cupe song d Cà Mau thàt tu do, viéc giao luu bang hoà giùa nòng thòn va thành thj de dàng, dà thu hùt nguòi tu ndi khàc dèn làp nghiép; thUdng mai phàt trién, tiéu thù eòng nghiép vUdn lèn, dàn so thj tran Gà Mau tàng lèn rat nhanh

Cà Mau trd thành trung tàm ehinh trj kinh t é cùa tinh lue bay giò

Càc chuyén tàu chuyén quàn tàp két ra mién Bàc nhò neo rdi ben hàng ngàn cành tay vày ehào tam biét day luu luyèn,

ké d, nguòi di déu mang trong long y chi quyét tàm hoàn thành nhiém vu vinh quang va tran day bua ben: ngày mai Nam - Bàc sum hpp Ngay sau dò, nhàn dàn Cà Mau l^i bude vào cupe chién dàu mói, vói niém tin tUdng sàt dà vào thàng Idi cuòi cùng

3 Y nghìa thàng Ieri

- Chinh quyén eàch mang ra sue thUe hién càc chù trUdng chinh sàch cùa Dàng, n h à n d à n Cà Mau dUdc s o n g t r o n g nhùng ngày hoà bình, dóc làp, tu do, hanh phùe Thành tUu xày dUng cupe song mói chUa nhiéu nhUng y nghìa ehinh trj rat lón Nhàn dàn trong tinh va nhàn dàn càc ndi ve day dà khàng djnh con dUdng àm no hanh phùe ma Dàng huóng dàn eho minh di tói là dùng

- Thàt ky diéu biét bao, tu mot thj tran day rày eòng sU, kho tàng, càn eù quàn sU eùa djch, kinh tè nghèo nàn, bang hoai ve vàn hoà, xà bòi do thUe dàn de lai, sau 200 ngày, thdi gian thàt là ngàn ngùi, do ehinh quyén eàch mang quàn ly, bò màt thj tran Cà Mau hoàn toàn thay dòi, tao ra mot bue tranh sinh dòng, tièu bièu eho che dò mói do Dàng ta mang lai

- Uy tin va ành huóng cùa càch mang ngày càng sàu róng, eó y nghìa chinh tri vò cùng to lón, vùa làm ed sd hi^n thue phong phù de dàp tan n h ù n g luàn diéu tuyèn truyén xuyèn tac bi òi sau này cùa My - nguy

- Trong nhùng nàm 1930, Cà Mau là mot trong nhùng cài nói cùa càch mang; trong cupe khàng chién chòng thUe dàn

Phàp, Cà Mau là vùng càn eù dia Nam Bó; khi hoà bình làp lai, Cà Mau là dja diém tàp két cùa lue lUdng khàng; chién Nam Bò; dUdc Dàng va Chinh phù chàm lo mpi màt, dò là niém vinh dU, tu hào cùa Dàng bó va nhàn dàn Cà Mau

CÀU HÒI

1 Vi sao CÓ su kién tàp két 200 ngày dèm d Cà Mau?

2 Hày nèu mot so boat dòng cùa chinh quyén càch mang trong 200 ngày tàp két d Cà Mau?

3 Y nghla thàng Idi cùa khu tàp két Cà Mau nhu thè nào?

4 Mòi nhùng nhàn chùng ljeh sù ké lai nhùng màu chuyén

ve khu tàp kèt 200 ngày dèm d Cà Mau

5 Suu tàm tài liéu va nhùng màu chuyèn d khu tàp két Cà Mau

nidi di sao "^

Diéu khòng ai eó thè ngd tói dUde là dòng ehi [JC Duàn

hxiói- chàn lèn tàu Kilixki chi de dành lac huóng quàn thù

Mot trong nhùng ngUdi trUe tièp tò chùe cho dòng ehi Le Duàn d lai là dòng ehi Vò Vàn Kiét Dòng thdi dòng ehi Vò Vàn Kiét kè lai ràng: Tòi là Bi thu Tinh uy Bae Lièu, lue bay gid dUde trao nhiém vu bi màt dua anh Ba (tèn gpi thàn màt eùa dòng ehi l ^ Duàn) trd ve dja phUdng Ngay dèm dò, tòi mòi anh ve nghi d nhà mot bà con tin càn Sàng ra, tòi thày cà nhà eó ve xùe dóng, mùng rd khàc thUdng tòi chUa hièu ra thè nào, sa xuòng ngòi nhò long vit vói chù thim nhà nghe ngóng

- Ong Duàn d lai day, hd càu*?* - Thim chù nhà khòng nén' dUde phàn chàn gipng thàm thi, bòi thàng tòi

- Ong Duàn nào ? - Tòi tàng lo khóng bièt, eoi nhu ehuvén tàm phào

- Ong Ba Duàn chó òng nào! Tói tròng rò ràng ma!

- Tàm bay! Thim nói tàm bay!

- Càu nói tòi tàm bay, tòi lày hình ra cho eoi ngay

- Làm sao ma thim lai eó hình?

- Hình bào minh dàng hòi np, tòi càt trèn trang thò bà Tòi chi con biét dàn già dinh hét sue giù bi màt

Sau ngày mién Nam hoàn toàn giài phóng, ehùng tòi eó djp dèn mot so' ndi ma trUóc day dóng chi l^è Duàn cùng Dàng bò mién Nam, Dàng bó Bae Lièu lành dao cupe dàu tranh chòng My - Diém Dò là vùng Lac - My - Tàn, dia danh lue bay gid dòng chi Le Duàn thuòng d (Phong Lac, Phù

My, Tàn Hung Tày) Bà con d day ké nhiéu chuyén càm dòng

ve "Anh Ba", "Bàc Ba", ve dòng ehi Le Duàn trong nhùng ngày nUóc sòi lùa bòng nhung rat hào hùng d Bae Lièu Dò là òng Pham Vàn Dò, d àp Tàn Quàng, xà Tàn Hung Tày dà cùng vd va càc con nuòi va che chd dòng ehi Le Duàn nhiéu ngày trong già dinh minh Chén edm, tàch nuóc cho "Bàc Ba" trong nhùng ngày gian khò dang con là mot càu chuyén càm dòng khòng bao giò quèn trong già dinh ngUdi nòng dàn nghèo nhung rat giàu long yèu nUde ày

Sau ngày mién Nam hoàn toàn giài phóng khòng bao làu, dòng ehi I ^ Duàn trd lai thàm vùng dàt eUc Nam cùa Tò quóc - mot vùng dàt ma nhu dòng chi dà nói: "Tòi eò cài may

dà boat dòng d Minh Hai trong thdi ky khàng chién chòng Phàp va nhùng nàm dàu dàu tranh chòng My va tay sai Tòi

dà song nhiéu ndi trong vùng U Minh, Thói Bình, Nàm Càn

va d dàu cùng dUde dòng bào tàn tinh che chd, giùp dò Nhùng nàm thàng ày dà de lai eho tòi nhiéu ky niém sàu sàc"

Chuang IV

NHÀN DÀN CÀ MAU TRONG THÒI KY

KHÀNG CHIÉN CHONG MY

BÀI 11

PHONG TRÀO DÀU TRANH C H Ì N H TRj CÙA NHÀN DÀN

CÀ MAU SAU HI$P DjNH GIONEV0 1954

1 My - Dièm àm mifu phà hoai Hiép d i n h Giofnevcf

Sau khi Hiép djnh Gidnevd dUde ky kèt, de quóc My nhày vào mién Nam phà hoai Hiép djnh àm niUu chia càt làu dai dàt nude ta 0 mién Nam, ehùng dùng lèn chinh quyén tay sai Ngò Dinh Dièm nhàm bién mién Nam thành thuóc dja kiéu mdi va càn eù quàn sU eua ehùng

0 Cà Mau, vói bò mày nguy quàn nguy quyén va mot so

co vàn My diéu khièn, cùng vói vién trd kinh té va quàn sU eùa My ehùng dà quyét tàm tièu diét phong trào càch mang

d day Nàm 1955, ngay sau khi ta bàn giao toàn bò khu tàp kèt, chùng cùng eò lai bó mày chinh quyén tay sai tu tinh dén xà, àp, rào n e t bàt linh va dung lèn càc tò chùe phàn dòng nhu "Lue lUdng bào ve hUdng thòn" "Thanh nièn eòng hoà", "Phong trào '-àch mang quóc già" ; tàng cUÒng mua chuòc, bàt ^^ va tra tàn dà man nhùng ngUdi theo khàng ch'èn eù Chùng làp ra tò chùe "Ngù già lièn bào" cùng vói

bpn té dièp, còng an màt vu de kém kep dòng bào ta, lièn tiép

md nhùng chién djch "tò cóng, diét eòng", kèt hdp vói càn quét khùng bó, bàt giét nhùng ngUdi khàng chién; tò chùe phàn loai già dinh, gay tàm ly hoang mang; gay chia ré lUdng giào, giùa nguòi Viét, Khmer, Hoa

Tu nàm 1957 dén 1959, djch tàng eUdng lue ludng chù lue, lue lUdng bào an, màt vu, eòng an md nhiéu cupe càn quét, bàn phà vào càn eù càch mang, thành làp "khu trù

màt", "khu dinh dién" de gom dàn nhàm thUe hién àm muu

"tàt nude bàt eà", tàch càn bó khoi dàn de tièu diét Dàc biét ehùng eho xày dung dàc khu Binh Hung, sù dung dàm tan quàn Tudng do Nguyèn Lac Hoà càm dàu bién vùng dàt này thành "dja ngue tran gian"

Ngày 6/5/1959, Ngò Dinh Diém ban hành "Luàt 10/59" làm quóc sàch ehóng cóng vói phUdng chàm "thà giét oan con hdn tha làm", ehùng le mày chém di khàp ndi, duói hình thùe

té ed - mot hình thùe hành quyét dà man nhùng càn bó khàng ehién va nhùng ai ehùng tinh nghi eó quan he vói càch mang de uy hiép tinh thàn nhàn dàn ta Khòng khi khùng

bò, giét choc bao trùm lèn khàp xóm làng

2 P h o n g trào dàu tranh cùa nhàn dàn Cà Mau dòi My

- Dièm thi hành Hiép dinh Gicfnevof, dàp tan àm mUu binh dinh mién Nam (1954 - 1959)

Tu nàm 1955 dèn 1957 phU(mg huóng dàu tranh eùa nhàn dàn (^à Mau là chòng àm niUu thù doan lùa bip mua ehuòc\ khung bò eù i dich giù vùng thành qua eàch mang, giù gin lue lUdng eùa ta

Nhièu cupe dàu tranh dièn ra d thành thi va ehung quanh dòn bót djch Chi em tièu thU<Jng ehóng duòi chd doi

giàm thuè; hpc sinh va giào chùe vach màt bpn màt vu dói lót giào vièn, loai ehùng ra khói nhà trUÒng; còng nhàn d càc nhà mày dòi tàng lUdng, cài thièn ddi song trUóc hèt là cài thièn bua àn

0 nòng thòn, bà con phàt trién hình thùe "dàn canh ehóng cUdp", mot hinh thùe dàu tranh day sàng tao dóc dào, eó tac dung giài thoàt eho càn bò bj vày bàt hoàc cùu thoàt thanh nièn bj djch bàt di linh Day thUe su là cupe tàp dUdt cùa quàn ehùng dàt nén nióng eho khdi nghìa dòng loat sau này

Tu nói dung dòi dàn sinh dàn chù cupe dàu tranh dà dUde nàng lèn "dòi nguy quyén phài tbUe hién Hiép djnh dinh chién, tòng tuyèn cu, thòng nhàt nUóc nhà", "chòng bau

eù quóe bòi già hièu" cùa My - Diém

Dàu nàm 1957 Ngò Dinh Dièm ra ehi du ve cài eàch dién dja nhàm khòi phue giai càp dja chù làm chò dUa cho ngyy quyén Thè luc cùa dja chù vùa mói dUde khòi phue dà bi nòng dàn danh sup d nhiéu ndi

De bó trd va két hdp vói dàu tranh ehinh tri tich cUc chuàn bi cho viée giành chinh quyén ve tay nhàn dàn, lUc

ludng vù trang d vàv huyén dxtik- thành làp dUdc- trang bj vii khi khà tòt Càn eù dja càch mang dxióc cùng eò va phàt trién vùng chàc hình thành nèn mot thè tran dòc dào - "l.àng

rung" là ndi xuàt phàt eùa bò dòi va càn bò ta di boat dòng, dòng thdi là ndi xày dung lue lUdng cùa Bae Lièu - Cà Man

nò tòn tal eho dòn ngày nò ra "Dòng khdi" d mién Nam

2 Diém lai mot so bình thùe chù yéu trong cupe dàu tranh chinh trj chòng My - Diém eùa nhàn dàn Cà Mau ma em biét ?

3 Suu tàm nhùng màu chuyén, nhùng tu liéu ljeh sù ve tòi

àc cùa My - nguy troiig nhùng nàm 1955 - 1960 d Cà Mau

ed so Dàc biét là tièn hành làp he thòng q u à n su, dóng càc

dòn bót va chi khu quàn sU de ngàn chàn phong trào càch mang trong tinh tièn h à n h làp bò màv h à n h c h à n h tu tinh xuòng xà, àp de cai tri Dòng thdi chùng làp cac tò chùe phan dòng chò'ng lai eàch mang n h u "Thanh nièn cóng hoà",

"Thanh nièn bào ve hUdng thòn" ; làp càc khu "trù màt",

gom n h ù n g già dinh eó lièn quan dèn càch m a n g vào khu tàp

t r u n g de de bé quàn ly va dàn àp Dàc biét, ehùng thi hành

"Luàt 10/59" dua cóng san ra ngoài vóng p h à p luàt eó nghìa

là tu do bàn gièt n h ù n g ngUcn ma chùng cho là eó quan he vói eòng san; ehùng cho quàn di lùng sue, bàt hd n h ù n g già dmh

k h à n g ehièn eù

b C h ù trUUng c ù a t a

De chòng lai àm niUu t h u doan cùa djch ta chu trUdng

p h à n tàn va tinh gon lue lUdng de t r à n h sU tòn t h à t Vi t h è cac tò chùe doàn thè cùa càch mang (lu<k- t h a y dni 'bièn

116

tuóng" thành càc tò chùe duói hình thùe hdp phàp nhu "Hòi phu nù", dòi thành "Hòi nù còng"; "Hòi nòng dàn" thành tò chùe "Van vàn dòi cóng" hoàc "Hòi phu huynh hpc sinh" Dòng thdi con chpn so dàng vièn nòng còt eó tu tUdng vùng vàng ma chùng khòng biét de dUa vào bó mày cùa djch, boat dóng nhàm tùng bUóc xày dUng ed sd cùa ta de chò thdi ed noi day Dàc biét ta dà tò chùe, xày dUng hàng chue làng rùng trong tinh de tao thè va tao lue mói eho dòng khdi

2 Dien b i é n stf ki^n "Làng R^ng" dan d e n d o n g khdi

Làng rùng là mot hình thùe tò chùe bàt hdp phàp cùa ta truóe àm niUu va kè hoach gom dàn, dàn àp cùa djch, vi quàn ehùng khòng chju nói che dò cai trj (kém kep) eùa djch dà bò làng kéo vào rùng thành làp làng mói trong rùng de chòng lai djch,

Ban dàu bà con vào làng rùng theo tùng top va le té, dàn dàn so ludng nguòi ngày càng dòng theo tuyén càc xà ven rùng (tram, duóc va rùng chòi )

Cuòi nàm 1958, càc làng rùng d xà Khành An va Khành Bình Dòng, Khành Bình Tày dUde hình thành Va sau thèm càc làng rùng d Tàn Tién, Tàn Thuàn, Cài Cam, Sào Ludi, Tàn Hung Tày, Phù My, Mùi Òng Lue, Bièn Bach, Tri Phài dua so làng rùng trong tinh lèn dén 12 làng

Làng rùng dUde tò chùe rat chat che, eó lUe lUdng canh gàe nhiéu chàng de kiém soàt nhùng nguòi la màt vào dòng

thdi con thành làp càc tò chùe doàn thè (Thanh nièn, Phu nù,

Nòng bòi); eó Chi bò Dàng lành dao càc boat dóng quàn

chùng trong làng rùng Co nhùng làng rùng bà con càt

truòng hpc, tram y té, sinh boat, lao dòng theo tò chUe eua doàn thè nhàm dàm bào lao dòng san xuàt phue vu cho ddi song eùa "làng rùng"

Tò chùe trong "làng rùng" boat dòng tu thàp dén cao vùa boat dóng trong "làng rùng" vùa tò chùe lièn bé vói càc làng ben ngoài de nàm tin tue va móc nói vói ed sd eùa ta Cho nèn

"làng rùng" nào cùng déu eó mòi quan bé màt thiét, vói ben

ngoài (theo duòng day còt can) tu dò xày dùng dàn lue lUdng

càch mang tai chò Nhu "làng rùng" d Khành Bình Dòng Khanh Bình Tày dà thành làp dòi vò trang tuyèn truyén ra boat dóng ben ngoài Nhiéu "làng rùng" khàc trong tinh vào giùa nàm 1959 dà bung ra boat dòng móc nói lai ed sd va di vàn dòng tuyèn truyén tìm diét nhùng tèn àc òn, tao sU nói day eùa quàn ehùng, tièn lèn dòng khdi trong tinh ThUe hién tinh thàn Nghi quyét 15 eùa Ban chàp bành Trung Udng Dàng Tinh uy dà ra Idi kèu goi nhàn dàn trong tinh dùng lèn dóng khdi Ivdi kèu gpi eó doan ghi: " Hdi dòng bàtr, bay làu nay ngàm dàng nuòt hdn, dà dén lue ehùng ta phài vùng day Chùng ta khòng thè song dUdi cành khùng bò, dàn àp bj bàt,

bj giét lue nào khòng hay, song nay chét mai " Ldi kèu gol con nhàn manh: "Tàt cà hày dùng lèn, sàm sua vù khi, dùng lèn va lày vù khi dich ma dành lai djch; hày trù khù bpn àc

òn giành lai xóm làng" IJÓ\ hiéu triéu eùa Tinh uy dà tao

thành ngon ed phàt dòng quàn ehùng trong tinh Vi thè sU nói day eùa nhàn dàn Cà Mau tu giùa nàm 1959 dèn dàu nàm 1960 dà tao thành phong trào dòng khdi phà vd hàu hèt

bò mày ehinh quyén eùa nguy d nòng thòn; càc xà, àp trong

tinh dxióc giài phóng ed bàn; khi thè càch mang eùa quàn

ehùng sòl nói manh me nhiéu ndi tò chùe mit tinh, bièu tinh bièu dudng lue lUdng ràm rò khàp nòng thòn Ikm té nguy bò

chay vào càc dòn bót va chi khu theo tuyén giao thòng chinh cùa chùng; vùng nòng thòn dUdc giài phóng; quàn chùng nhàn dàn lai trd ve xóm làng bàm tru, giù dàt, giù làng de tiép tue dàu tranh

3 t nghìa

' Càc "Làng rùng" dUde xày dUng va phàt trién dà tao cho

hàu eù cùa ta ngày dUde vùng chàc, dà md ra dUde thè va luc mói, tao cho phong trào dòng khdi cùa tinh nhà

- Thàng Idi cùa phong trào dòng khdi cùa tinh (1959 - 1960)

dà dành dàu sU vàn dung linh boat dUdng lòi, chù trUdng eùa Dàng vào tinh hình cu thè cùa dia phUdng, tao ra bude nhày vpt cùa phong trào eàch mang quàn ehùng nòng thòn

- Thàng Idi cùa phòng trào dòng khdi con eó y nghìa sàu sàc ve sue manh nói day eùa quàn chùng duói sU lành dao cùa Dàng bò, dà két hdp chat che giùa dàu tranh ehinh tri vói dàu tranh vò trang va tùng buóc phà vò bò mày ehinh quyén ed sd eùa djch d trong tinh

- Thàng Idi eùa phong trào dòng khdi con co vù phong trào dàu tranh càch mang cùa nhàn dàn tinh nhà ngày dUde

phàt trién manh me, tao tién de eho thàng Idi noi tiép cùa

Dàng bò va quàn dàn tinh Cà Mau trong eà thdi ky chòng

My, cùu nuóc

CÀU HÓI

1 Nèu vài dàc dièm ve tinh hình trUóc dòng khdi eùa tinh Cà Mau?

2 Trinh bay nhùng net ehinh ve "Làng rùng" trong tinh?

3 Nèu y nghìa eùa phong trào dòng khdi eùa tinh Cà Mau?

Bài doc thém:

LANG RCTNG CA MAU

"Làng rùng" Cà Mau là mot net dàic t r u n g trong cupe

k h a n g chièn chóng My, cùu nude eùa n h à n dàn vùng Dàt Mùi - dièm t à n ( ù n g eùa Tò quóc Dùng n h u Idi dòng ehi I^è Duàn dà noi "Khi dich lòi mày chém k h à p mién Nani, dUa sU

tàn bao phat xit dèn cùng vxic ó Minh Hai eó hàng van thanh

nièn vào r ù n g U Mmh Mot khòng khi càch mang bùng lèn; ehinh t u t h ù e tè dò, Minh Hai giùp eho T r u n g Udng thày càn phai va eó t h è phàt dòng q u à n ehùng vùng day dàu tranh"

Y nghìa thùe tièn va già trj lich sù eùa "Làng rùng" rat to lón Vi vàv ngày 8/1/199.'^, mot eu()e bòi thào khoa hie ve

"IJing r ù n g Cà Mau" dà ducie Tinh uy Minh Hai tò chùe Nhièu vàn de dud<- dàt ra thu hùt sU chù y cùa nhiéu nhà khoa h(H- Góp p h à n vào viée nghièn cùu sU kién này, chùng tòi trinh bàv mot vài y kièn nhò

TrUdc hèt càn dàt vàn de tìm hièu "Vi sao Làng rUng" lai ra dìfi ò tinh Cà Mau trong thìfi ky khang chièn chóng My, cùu nude? ', "Nói dung Lang rUng" là gi ^", "Tac dung va y nghìa cùa nò ra <?ao.'*"

0 mién N a m , sau Hiép dinh Gidnevd 1951 dUde ky kèt ta chuyèn q u à n t à p kèt ra Bàc dóng thdi tich cUc chuàn hi luc lUdng d lai tièp tue dàu t r a n h bucx- djch phài thi hành dung hiép dinh dà ky, bào ve t h à n h qua càch mang; trong khi dò, Ngò Dinh Diém theo lénh de quóc My, ra sue xày dung he

thòng ehinh quyén phàn dòng t u T r u n g Udng dén vó sd

C h u n g tièn h à n h phàn chia nhàn dàn t h a n h càc loai *Gia

120

dinh cóng san", "Già dinh thàn cóng, "Già dinh co càm tinh vói cóng san", "Già dinh quóc già", "Già dinh thàn quóc già",

de tu dò co dòi sàch rièng biét Chùng tàp trung bình djnh,

dành phà càch mang d mùc cao, ngày càng thè hién rò dà

tàm tàn bao, phàt xit dén cùng Vói "Luàt 10/59", chùng le

mày chém khàp mién Nam; di dén dàu chùng cùng gay nèn

cành màu dò dàu rdi dén dò

Trong giai doan bình dinh khóc liét cùa djch vào nhùng

nàm 1955, lue lUdng càch mang d Cà Mau bj tòn thàt lón;

quàn ehùng trong cành bj dàn àp khùng bò dà man cùa ké thù TrUóc tinh hình dò, Tinh uy Cà Mau chù trUdng phài eó hình thùe dàu tranh mói thich hdp vói hoàn cành dja phudng Dò là "xày dung càn eù dja d rùng U Minh de tao chò dùng chàn cho càc ed quan lành dao va bò dòi tàp trung; dòng thdi de eó ndi giù gin càn bó, dàng vièn bj lo, bj djch truy lùng, khùng bò, àn trành" Chù trUdng cùa Tinh uy nhu mot luòng gió mói thói vào tinh thàn sòi sue càch mang cùa nhàn dàn bj djch bue ép, kém kep

Vào dàu nàm 1958, dòng dào quàn ehùng dà quyét djnh

bò làng què eù, vào rùng làp làng mói de di theo Dàng làm càch mang dén cùng "Làng rùng" dUde hình thành tu dò Tèn "Làng rùng" do nhàn dàn tu dàt, hàm ehi nhùng cum dàn cu eó cùng y chi chòng giàc My xàm lUdc va tay sai, dUde xày dUng càn eù trong rùng Nhàn dàn quy tu thành làng xóm d nhiéu ndi thuòc rùng U Minh, rùng dUde va rùng chòi

So "Làng rùng" ngày mot dòng, tièu biéu là càc làng Nguyèn Phich, Khành Làm, Khành An, Khàiih Bình Tày, Bién Bach, Kinh Bay, Tàn Tién, Tàn Thuàn Kinh Òng Ddn, Nguyèn Huàn, Tàn Hung Tày, Phù My, Nàm Càn, Vièn An, Vò Ddi

"Làng rùng" mang day dù nhùng yéu tò, the hién tinh

chat nhàn sinh, vàn hoà, xà bòi, giao luu cupe song va càch sinh boat eùa eòng dòng ngUdi eó tò chùe "Làng rùng" ngày càng phàt trién phong phù, da dang thi tinh thàn doàn két, dùm bpc, giùp dò làn nhau cùa quàn ehùng nhàn dàn ngày càng nói rò hdn bao gid hèt

Trong "Làng rùng", duói sU lành dao eòa Dàng, Ban quàn tri làng dUde thành làp dàm nhàn chùe nàng eùa ehinh quyén ed sd Càc tò chùe doàn thè quàn ehùng, nhu Thanh nièn, Phu nù, Nòng dàn cùng tham già diéu hành mpi boat dóng eùa "Làng rùng" Nhùng san phàm do lao dòng eùa nhàn dàn tu làm ra, hoàc eó dUde tu nioi nguòn thu nhàp déu dUde Ban quàn trj "Làng rùng" phàn phòi mot càch eòng bang, hdp ly; khòng de mot ai phài chju nghèo dói Màc dù càn bò, dàng vièn va nhàn dàn ta lue bay gid ehua hièu day

dù viéc xày dUng chù nghìa xà bòi d mién Bàc, song vói long tin tUdng va Uóe vong déu goi "Làng rùng" là "Làng xà bòi chù nghìa" Diéu này cùng thè hién nhàn thùe ve viè<' gàn dòc làp dàn toc vói chù nghìa xà bòi

Dèn cuòi 1959, lue lUdng càch mang phàt trién manh niè, càc cupe dàu tranh eùa quàn ehùng nhàn dàn nói lèn ràm rò

d nhiéu ndi trong tinh hon àc òn té nguy bj trùng tri, chinh

quyén djch tan rà tùng màng, vùng tu do ngày càng dUde md

ròng Vùng nào dUde giài phóng thi nhàn dàn càc "Làng

rùng" lai làn lUdt trd ve vói ruòng vUdn eùa minh, tiép tue bàm dàt giù làng, tàng già san xuàt, chuàn bi khàng ehièn

Vi vày khi eó Nghi quyét 15 eùa Trung Utmg Dàng thi "Làng

rùng" khóng con tòn tai nhu trUóc dò ehi con lai càc còng binh XUdng ed sd quàn y, dàn y dxiiic duy tri d vùng càn cu

vùng chàc trong rùng Tuy nhièn tinh thàn, tò chùe thdi ehièn eùa "Làng rùng" vàn dude thè hién trong cupe song cùa

nhàn dàn vùng giai phóng d Cà Mau

Tu thue tièn "Làng rùng Cà Mau" nhùng nàm 1958

-1960, Tinh uy, càc nhà nghièn cùu dà rùt ra mày vàn de chù

yéu sau day;

- "Làng rùng" là biéu tUdng tinh thàn bàt khuàt cùa nhàn dàn Cà Mau trong thdi ky khàng chién chòng My cùu nUóc, the hién truyén thóng ehung cùa dàn toc

- "Làng rùng" phù hdp vói bòi cành va diéu kién cùa tinh

Cà Mau lue bay giò TrUóc hét, nò làm òn dinh tinh thàn, tu tUdng cùa luc lUdng dàu tranh bàt hdp phàp lue bay gid, tiép tue dUa phong trào càch mang tu thè giù gin lue lUdng, bào

ve ed sd càch mang sang thè tién còng

- "Làng rùng" dà giù gin, bào ve, xày dUng ed sd vàt chat eho cupe khàng chién, nhu càc cóng binh xUdng ngày càng phàt trién

- "Làng rùng" con là biéu tUdng cùa truyén thòng doàn két nhàt tri, tinh thàn tUdng trd, giùp dò làn nhau cùa quàn dàn ta trong sinh boat cùng nhu trong dàu tranh ehóng kè thù xàm lUdc Sinh song d "Làng rùng", mpi ngUdi déu nghi dèn cài ehung, déu quan tàm cho Idi ich tàp thè hdn là ehi lo eho bàn thàn minh

- "Làng rùng" là hình thài tién còng phù hdp vói diéu kién dàu tranh cùa quàn va dàn tinh Cà Mau Nhìn bé ngoài,

"Làng rùng" tUdng chùng nhu mot hình thùe tò chùe de trành djch, bào ve luc lUdng phòng ngU, nhUng thUe chat nò thè hién tu tUdng tién còng Bòi vi, "Làng rùng" là càn eù, là diém tua va là bàn dap cho lue ludng cùa ta toà ra boat dòng

vù trang tuyèn truyért dành djch

- "Làng rùng" là bièu hién eho sU nhày càm ve ehinh tri,

su thòng minh, qua càm ve nghé thuàt lành dao, chi dao cùa Dàng bò Cà Mau Truóe nhùng khó khan tUdng chùng nhu

khòng thè vUdt qua, Dàng bò dà sàng suòt Idi dung thè cùa rùng de xày dung càn eù, tàp hdp lUc lUdng, chàn chinh dói ngù, tùng bude tién cóng djch, giành thè chù dòng ve ta

Viéc hình thành "Làng rì^g" eó ba yéu tó: yèu tó thù nhdt

là Cà Mau dude thièn nhièn uu dai eó rùng U Minh, eó rùng

thi mói eó "I>àng rùng"; yéu tó thù hai là do djch khùng bó*

hét sue dà man, dàn khòng thè song dUdc nèn dàn tini dèn

Dàng, di theo Dàng; yèu tó thù ba là sU lành dao eùa Dàng

kjp thdi md eùa dòn rude nhùng nan nhàn eùa che dò My Diém dua hp vào rùng de cùu song ho va tò chùe ho ehién dàu

-Nhu vày, viéc nhàn dàn tam rdi làng eù, vào rùng xày dùng làng nidi, thoàt khòi bò mày chinh quyén phàt xit My - nguy khòng phài là vièc "chay tròn giàc" ma là tiép tue cupe dàu tranh manh me ehóng bon xàm lude va tay sai phù hdp vói tinh hình khó khan lue bay giò Vi vày nhàn dàn "Làng rùng" khòng màt mói lièn bé vói dóng bào dang dàu tranh trong vùng dich "Làng rùng" khòng phài là mot "óe dào" kiéu

Ludng Sdn Bae trong tàc phàm Thuy Hù, ma giù vùng va

phat trién mèi lièn bé vói cupe dàu tranh eùa nhùng ngUdi con song hdp phàp d vùng djch vùng tranh chàp va tam ehièm, là bue trUdng thành bào ve "Ung rùng" Nhàn dàn vùng djch tam chiém luòn huóng ve "Làng rùng" vói niém tin tuóng mành liét Nhiéu nguòi tuy chua eó diéu kién vào

"Làng rùng", nhUng tìm càch gdi chòng con minh vào "l^ng rùng" tham già boat dòng càch mang va khòng cóng tàc vói

kè thù "Làng rùng" lai là càn eù de phàt trién lue lUdng càch

mang trong vùng Mói quan he này là dam bào cho eaeh mang Cà Mau dU(>c giù vùng va phàt trién cùng vói eàch mang mién Nani, eà nUcJc- Tuy eó nhiéu khó khan ve vàn

chuyén vù khi, chi vién sue ngUdi, sue cùa, song lue lUdng càch mang Cà Mau dà trUdng thành nhanh ehóng, tao nén nhùng thàng Idi ve vang, nhu chién thàng Dàm Ddi - Cài Nuóc - Chà Là, cupe tàn còng va noi day xuàn Màu Thàn

1968 tai thj xà Cà Mau va cupe tòng tién còng va nói day mùa xuàn 1975 de giài phóng qué hUdng, giài phóng mién Nam, thòng nhàt Tò quóc

Su kién "Làng rùng Cà Mau" càn dUde tié'p tue nghièn cùu sàu sàc, de hiéu rò mot hình thùe tò chùe càn eù dia, thè hién tinh chat mot còng dòng truyén thòng làng xà mang dàc thù dja phUdng vào thdi chién "Làng rùng Cà Mau" làm phong phù truyén thòng, nghé thuàt dành giàc, giù nuóc, giù làng, giù nhà eùa nhàn dàn Viét Nam nói ehung va nhàn dàn

Cà Mau nói rièng Viéc nghièn cùu "Làng rùng Cà Mau" eó

tàc dung giào due truyén thòng dàn toc va truyén thòng càch mang dja phUdng cho nhàn dàn ta, dàc biét là cho thè bé tre C^à Mau

{Theo Ths Thài Vàn Long - Trich trong "Mot so vàn

de ve ljeh sù", khoa Sù trUdng DHSP Ha Nói - NXB

Dai hpc Quóc già Ha Nói - 1999)

O tinh Cà Mau chùng tièp tue tbUe bièn nhùng àm mUu thàm dòc nhu tàng eUdng cùng eó bé thòng bò mày cai trj, dong thèm dòn bót, md nhièu chièn djch dành vào vùng giài phong d khu vUe Cà Mau Chùng dà tàng cUÒng luc lUdng khóng quàn bài quàn va bó binh dành sàu vào vùng càn eù

U Minh va rùng dUde; rài chat dòc boa hpc phàt hoang theo càc tuyèn song lón: Giành Hào, Bay Hàp, Òng Dóir-, Cài Tàu

va rùng tram, rùng duóc

Nàm 1961 djch dà dua xuóng Cà Mau trèn 1.000 quàn

va 6 tèn eó vàn My Nàm 1961 - 1965 ehùng tiép tue dUa 7.000 quàn eòng vói so quàn tai chò lèn dén eà chue ngàn tèn tàp trung dành vào vùng giài phóng va hai cành rùng

(tram, dxióc) de thUc hién chucmg t n n h xày dUng "àp ehièn lU'ie" va "binh dinh" nòng thòn d khu \\lv Cà Mau

Tu nàm 1961 - 1968, djch thùe hién hàng chue ngàn lUdt mày bay ném bom va phào 250 ly tu ham dói 7 cùa My ngoài bién bàn vào Dàc biét chùng eho eà mày bay B52 rài bom xuong vùng giài phóng, làm thiét hai khòng nhò ngUdi va cùa cùa nhàn dàn trong tinh

b Ve chù trUoTng ta

Tinh uy chù trUdng phàt huy thàng Idi cùa dòng khdi, tiép tue khàc phue mpi khó khan de dành djch Dàc biét là phàt dóng phong trào chién tranh nhàn dàn, xày dUng àp xà ehién dàu de dành giàc Dòng thdi tàng cuòng xày dUng va cùng eó vùng giài phóng nòng thòn, de tao nguòn lue eho tién tuyén va tò chùe xày dUng bé thòng chinh trj, nhàt là Chi bó

va càc doàn thè ngày càng manh v.v

Tu nàm 1961 dén 1968, vùng giài phóng cùa ta dUde md ròng dàn, djch rùt ve tàp trung cùng co càc ehi khu va càc tuyén quàn sU quan trpng, nhàt là vùng xung quanh thj \ à , thj tran Càc phong trào thi dua san xuàt, phong trào vàn hoà giào due, y tè phàt trién khà manh, tao dUde sU dòi mói eùa vùng nòng thòn giài phóng

2 NhOTng suf ki^n t i é u b i e u

- Nàm 1961, Màt tran dàn toc giài phóng tinh Cà Mau ra màt trUde 30.000 quàn ehùng nhàn dàn trong tinh tai xà Phù

My, huyén Cài Nuóc Day là su kién eó y nghìa rat lón dèn ddi song ehinh trj cùa nhàn dàn tinh nhà Sau nàm 1961,

Màt tran CRC càp huyén, xà cùng dUde thành làp de tàp hdp i\xiàu ehùng duói ngon ed Màt tran dàn toc giài phóng, chóng

lai kè thù

- Ngày 20/7/1961, dòng chi Etóng Vàn Dia dude Khu uy va

Tinh uy eù ra Bàc bang con duòng bién de lièn he vói Trung Udng chd vù khi ve Nam Thàng 3 nàm 1962 dòng chi chd chuyén tàu vù khi dàu tièn ve Nam càp ben an toàn d Rach Góc, xà Tàn An, huyén Ngpc Hién Dòng ehi dUdc Nhà nude tuyèn dUdng anh hùng lue lUdng vò trang nhàn dàn Vi^t Nam

- Nàm 1962 trèn 5.000 phu nù trong lue lUdng dói quàn toc dai kéo ra dàu tranh trUe dién tai quàn ly Dàm Ddi Tuy djch dàn àp dà man, dùng sùng bàn vào doàn dàu tranh

nhung cac me càc ehi vàn tièp tue tran vào dinh quàn dói

chùng phài chàp nhàn khòng eUdp bòc va bàn phà vào xom, àp Chi tinh trong hai nàm (1962 - 1963) dà eó 50.000 lUdt nguòi tham già dàu tranh (hinh tri

- Cuòi nàm 1962 dòng ehi Nguyèn Viét Khài, dòi trUdng

du kich (lùng càm, vói 8 phat sùng cac - bin dà ha 2 mày bay dieh va bàn bi thUcUig 2 chièe khàc Tu do ve sau dich khòng dàm sù dune chièn thuàt "PhUdng hoàng bay" trèn chièn trUdng Cà Mau

- Thàng 3/1963 ta dành bai chièn djch "song tinh thudng" eùa dich khi ehung càn vai) khu càn eù eùa ta d

rùng dxiilc dà bi quàn va dàn Cà Mau tièu dièt gàn 600 tèn,

bàn rdi 2 mày bay My Nhùng thang cuòi nàm 1963, ta ehièn thàng lón ó Dàm Ddi Cài Nude, Chà Là

- TU nàm 1959 dèn 1963 dà eó trèn 1.000 binh linh nguy dào ngù quay sùng trd ve vói nhàn dàn Co nhùng dòn dich binh linh dùng lèn khoi nghìa, mang sùng ra nòp cho lUe ludng càch mang nhu dòn Kinh Hai Ngó, Tàn Due, Bà Dàng v.v

- Thàng 10/1966, quàn dàn huyén Dàm Doi bao vày chi khu Tàn Duvet bang phU(mg phap dào ehièn bao bao vày