Điều kiện sử dụng hàm ý Chị Dậu vừa nói vừa mếu: - Thôi u không ăn, để phần cho con.. Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa: - Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Trang 1Thø N¨m, Ngµy 08 th¸ng 02 n¨m 2007
MÔN: NGỮ VĂN 9
TIẾT 123
NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý
Trang 21 Hàm ý là phần thông báo:
A trái ng ợc với nghĩa t ờng minh
B cùng một nội dung với nghĩa t ờng minh
Kiểm tra bài cũ
Trả lời các câu sau bằng cách khoanh tròn vào chữ cái tr ớc câu trả lời đúng
C không đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu nh ng có
thể suy ra từ những từ ngữ ấy
D đ ợc diễn đạt trực tiếp bằng từ ngữ trong câu
2 Khi nào ng ời ta dùng hàm ý ?
A Khi không muốn nói thẳng
B Muốn ng ời nghe không hiểu
C Không biết rõ ý
D Muốn chấm dứt cuộc thoại
3 Trong lời nói hàng ngày:
A tất cả các câu đều có hàm ý
B không có câu nào có hàm ý
C có câu có, có câu không có hàm ý
D hàm ý đ ợc nhiều ng ời dùng
Trang 3Tìm câu có chứa hàm ý trong đoạn đối thoại sau ?
Lan: Bình ơi ! Tối nay chúng mình đi xem ca nhạc đi
Bình: Tiếc quá ! Tối nay mình phải đi đón bà ngoaị ở quê ra
Lan: Thế thì chủ nhật chúng mình đi xem vậy!
Bình: ừ, thế cũng đ ợc
Trang 4Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)
I Điều kiện sử dụng hàm ý
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không phải
nh ờng nhịn cho u
Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng
giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng củ
khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng
đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không
phải nh ờng nhịn cho u
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Con không đ
ợc ở nhà với thầy u U phải bán con.
U đã bán con cho nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Trang 5* Đọc đoạn trích sau và trả lời câu hỏi.
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
I Điều kiện sử dụng hàm ý
Chị Dậu vừa nói vừa mếu:
- Thôi u không ăn, để phần cho con Con chỉ đ ợc ăn ở nhà bữa này nữa thôi U không muốn tranh ăn của con Con cứ ăn thật no, không
phải nh ờng nhịn cho u
Cái Tí ch a hiểu hết ý câu nói của mẹ, nó xám mặt lại và hỏi bằng
giọng luống cuống:
- Vậy thì bữa sau con ăn ở đâu ?
Điểm thêm một “giây” nức nở, chị Dậu ngó con bằng cách xót xa:
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài.
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng củ
khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng
đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con
(Ngô Tất Tố, Tắt đèn)
Cái Tí nghe nói giãy nảy, giống nh sét đánh bên tai, nó liệng củ
khoai vào rổ và oà lên khóc:
- U bán con thật đấy ? Con van u, con lạy u, con còn bé bỏng, u đừng
đem bán con đi, tội nghiệp U để cho con ở nhà chơi với em con
Trang 6NGHĨA TƯỜNG MINH VÀ HÀM Ý (tiÕp theo )
I.Điều kiện sử dụng hàm ý
Ví dụ : sgk/90
- Con chỉ được ăn ở nhà bữa nay thôi Sau bữa
này con không được ở nhà nữa, vì mẹ đã bán con.
- Con sẽ ăn ở nhà cụ Nghị thôn Đoài Mẹ đã bán con cho nhà cụ Nghị
Chị Dậu đau lòng, không dám nói thẳng sự thật nên dùng hàm ý
- Hàm ý của câu 2 rõ hơn – dễ hiểu Vì sau khi nghe
mẹ nói, cái Tý hiểu ngay nên nó khóc lóc van xin.
Trang 7* Ghi nhớ: (SGK - trang 91)
Để sử dụng hàm ý, cần có hai điều kiện sau đây:
- Ng ời nghe (ng ời đọc) có năng lực giải đoán hàm ý.
Trang 8II.LUYậ́N TẬP
1 Bài tập 1: Ng ời nói, ng ời nghe những câu in đậm d
ới đây là ai ? Xác định hàm ý của mỗi câu ấy Theo em,
ng ời nghe có hiểu hàm ý của ng ời nói không ? Những chi tiết nào chứng tỏ điều đó.
- Báo cáo hết !– Tiết 128 Ng ời con trai vụt trở lại giọng vui vẻ
- Năm phút nữa là m ời Còn hai m ơi phút thôi Bác và
cô vào trong nhà
Thì giờ ngắn ngủi còn lại thúc giục cả chính ng ời hoạ sĩ già Ông theo liền anh thanh niên vào trong nhà, đảo
nhìn qua một l ợt tr ớc khi ngồi xuống ghế.
Mời bác và cụ vào uụ́ng nước
Trang 9Bài tập 2 : Hàm ý của câu in đậm d ới đây là gì ? Vì sao
em bé không nói thẳng đ ợc mà phải sử dụng hàm ý ?
Việc sử dụng hàm ý có thành công không ? Vì sao ?
Nó nhìn dáo dác một lúc rồi kêu lên:
- Cơm sôi rồi, chắt n ớc giùm cái ! – Tiết 128 Nó cũng lại nói trổng Tôi lên tiếng mở đ ờng cho nó:
Cháu phải gọi “Ba chắt n ớc giùm con”, phải nói nh vậy
Nó nh không để ý đến câu nói của tôi, nó lại kêu lên:
- Cơm sôi rồi, nhão bây giờ !
Chắt nước giùm đờ̉ cơm khỏi nhão
Trang 10Bµi tËp 3: H·y ®iÒn vµo l ît lêi cña B trong ®o¹n tho¹i sau ®©y mét c©u cã hµm ý tõ chèi.
A: Mai vÒ quª víi m×nh ®i !
B : / : / …/ …/ / /
A §µnh vËy.
Thêi gian b¾t
®Çu
Trang 11Bµi tËp 4 :
T«i nghÜ bông: §· gäi lµ
T«i nghÜ bông: §· gäi lµ hy väng hy väng th× kh«ng thÓ nãi ®©u lµ thùc ®©u lµ h còng gièng nh nh÷ng
nãi ®©u lµ thùc ®©u lµ h còng gièng nh nh÷ng con ® con ®
êng Ng êi ta ®i m·i th× thµnh ® êng th«i.
Trang 12Nghĩa t ờng minh và hàm ý (tiếp theo)
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
2 “Kẻ cắp gặp bà già”
Có hai anh chàng đi chơi gặp một cô gái Anh chàng thứ nhất
nói:
- Chào em, trông em nh Hằng Nga
Anh chàng thứ hai:
- Anh cứ t ởng em là ng ời ở cung quảng mới xuống
Cô gái:
- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à?
- Chào em, trông em nh Hằng Nga
- Anh cứ t ởng em là ng ời ỏ Cung quảng mới xuống
- Thế hai anh là bạn của chú Cuội à ?
Trông em thật là xinh
đẹp !
Hai anh là
kẻ lừa dối !
Mẩu chuyện vui
Trang 13III Bài tập củng cố
1- Khoanh tròn vào đáp án đúng cho câu hỏi sau:
Việc sử dụng hàm ý cần những điều kiện nào ?
A Ng ời nói (ng ời viết) có trình độ văn hoá cao
B Ng ời nghe (ng ời đọc) có trình độ văn hoá cao
C Ng ời nói (ng ời viết) có ý thức đ a hàm ý vào câu còn ng ời nghe (ng ời
đọc) phải có năng lực giải đoán hàm ý
D Ng ời nói (ng ời viết) phải sử dụng phép tu từ
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
2 Nối cột A (câu) với cột B cho phù hợp
A
1 Tôi làm bài rồi
2.Bây giờ bạn mới làm bài sao?
3.Lan ơi ! Đã m ời hai giờ rồi
đấy !
B
a Câu có sử dụng hàm ý
b.Câu có nghĩa t ờng minh
Trang 14IV H ớng dẫn về nhà
ý và vận dụng phù hợp.
* Gợi ý : Phần ôn tập về thơ:
+ Đọc và phân tích lại các bài thơ đã học.
+ Nêu cảm nhận một số đoạn thơ, một câu thơ, một hình ảnh thơ mà em thích.
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
Bài 25 – Tiết 128 Tiết 128
