Bản tin Khoa học số 26

Nội dung của bản tin gồm: mô hình phát triển vì con người ở Việt Nam: mười lăm năng nhìn lại và con đường phía trước; dân số Việt Nam thách thức và khuyến nghị; định hướng phát triển thị trường lao động Việt Nam giai đoạn 2011-2020...

2 inh L i Telephone : 84-4-38 240601

xư h i – PGS.TS Nguy n Bá Ng c-TS Bùi Xuân D

4 Mô hình phát tri n vì con ng i Vi t Nam:

m i n m nhìn l i và con đ ng phía tr c – PGS.TS Ngô Th ng L i

5 Dân s Vi t Nam: thách th c và khuy n ngh –

CN.Nguy n Th H nh

6 nh h ng phát tri n th tr ng lao đ ng Vi t Nam

giai đo n 2011-2020 – PGS.TS Nguy n Bá Ng c

7 Nghiên c u chính sách trách nhi m xư h i doanh nghi p Vi t Nam – CN.Ngô Vân Hoài

8 Mô hình qu n lỦ an toàn v sinh lao đ ng t i khu

v c làng ngh – CN.Cao Th Minh H u

9 Áp d ng k t qu nghiên c u đ c đi m h gia đình

vào rà soát h nghèo – ThS.Nguy n Th Lan

10 C h i t bi n đ i dân s cho t ng tr ng bình

quân đ u ng i – CN Ph m Ng c Toàn

11 Tình hình thi u h t lao đ ng k n ng Vi t

Nam – TS Goran O Hultin - Th.s Nguy n Huy n Lê

12 N ng su t lao đ ng c a công nghi p ch bi n

Vi t nam: xu h ng bi n đ ng, đ c đi m và nh ng

tác đ ng t ti n l ng – TS Nguy n Qu nh Anh

tr.6 tr.12

tr.20 tr.26

tr.3 tr.42 tr.46 tr.53 tr.58 tr.65 tr.75 tr.82

1 Institute of labour science and social affairs – 33

years of foundation and development

2 Impact evaluation of three years WTO intergration on labour and social affairs, orientations for the next period

– Dr Nguy n Th Lan H ng – MA Nguy n Th Thu H ng

3 Some methodology issues on assecibility in social services – Prof.Dr Nguy n Bá Ng c-Dr Bùi Xuân D

4 Human development model in Vietnam: ten years backwards and towards ways – Prof Dr Ngô Th ng L i

5 Vietnam population: challenges and recommendations

– B.A.Nguy n Th H nh

6 Orientation of Vietnam labor market development for the period 2011-2020 – Prof Dr Nguy n Bá Ng c

7 A study on policies of cooperates’ social

resposibilities in Vietnam – B.A.Ngô Vân Hoài

8 A model of managing labor safety and hygene in traditional craft villages – B.A.Cao Th Minh H u

9 Application of the study on household features in identifying poor households – M.A.Nguy n Th Lan

10 Growth rate of per capita income due to population development – B.A Ph m Ng c Toàn

11 The shortage of skilled labor in Vietnam – Dr

Goran O Hultin – M.A Nguy n Huy n Lê

12 Labor productivity in Vietnam manufacturing indutry: tendancy of dynamic characteristic and impact from wage/salary – Dr Nguy n Qu nh Anh

pg.6 pg.12

pg.20 pg.26 pg.38 pg.42 pg.46 pg.53 pg.58 pg.65 pg.75 pg.82

SOCIAL AFFAIRS

Quarterly bulletin

Special edition on the occasion of 33-year anniversary of Institute of

Labour science and Social affairs

Editor in Chief:

Dr NGUYEN THI LAN HUONG

Deputy Editor in Chief:

Assoc.Prof.Dr NGUYEN BA NGOC

Head of editorial board:

M.A LUU QUANG TUAN

Members of editorial board:

M.A THAI PHUC THANH

M.A NGUYEN THI LAN

Designer:

M.A PHAM THI BAO HA

Desktop publishing at Institute of

Labour Science and Social Affairs

Th Tòa so n

n ph m Khoa h c Lao đ ng và Xụ h i trong nh ng n m v a qua ti p t c nh n

đ c s quan tợm và ý ki n đóng góp c a Quý b n đ c trong và ngoài Vi n các nghiên c u đ ng trên n ph m ngàỔ càng bám sát Ổêu c u th c ti n và đ c chu n b

t t, chúng tôi d ki n m i s trong n m 2011 t p trung theo các ch đ sau đợỔ:

S 26: Dợn s và phát tri n b n v ng

S 27: Th tr ng lao đ ng và phát tri n doanh nghi p

S 28: Phát tri n nông thôn

S 29: Bi n đ i khí h u và an sinh

Chúng tôi hỔ v ng ti p t c nh n đ c nhi u bài nghiên c u khoa h c g i đ ng và

ý ki n bình lu n, đóng góp c a Quý b n đ c đ n ph m ngàỔ càng hoàn thi n h n

M i liên h ồin g i v đ a ch : Vi năKhoaăh căLaoăđ ngăvƠăXưăh i

6

VI NăKHOAăH CăLAOă NGăVÀăXÃăH I

K ăNI Mă33ăN MăNGÀYăTHÀNHăL Păậ M TăS ă

đ c đ i tên thành Vi n Khoa h c Lao

đ ng và Các v n đ xư h i Theo Quy t

đ nh s 782/TTg ngày 24 tháng 12 n m

1996 c a Th t ng Chính ph v s p

x p các c quan nghiên c u-tri n khai

khoa h c và công ngh , Vi n Khoa h c

trung vào m c tiêu cung c p lu n c

khoa h c tri n khai các Ngh quy t c a

Trung ng, xây d ng v n ki n i h i

ng toàn qu c l n th XI, xây d ng

các chi n l c, đ án thu c ngành qu n

lỦ đ n n m 2020; đánh giá tình hình tri n khai các ch ng trình và tình hình

th c hi n k ho ch c a ngành, nh : Chi n l c An sinh xư h i Vi t Nam

ho ch t ng th ngành lao đ ng xư h i, quy ho ch m ng l i c s đào t o ngh , chuy n đ i c c u lao đ ng c a

m t s t nh/ thành ph ; xây d ng quy

ch tr l ng, qu n lỦ ti n l ng cho

m t s t ng công ty, doanh nghi p Quan h h p tác c a Vi n ngày càng đ c t ng c ng và m r ng

Vi n đư thi t l p đ c quan h v i h u

h t các t ch c qu c t l n t i Vi t Nam nh WB, UNDP, ADB, UNICEP,

ILO, UNFPA, GTZ; C quan h p tác phát tri n c a các n c nh Thu đi n,

Canada, Anh, Ai len, Tây Ban Nha,

v.v ; thi t l p quan h v i các Vi n nghiên c u c a các n c nh V

n Lao đ ng Hàn Qu c (KIL), Vi n nghiên c u vì

s phát tri n c a C ng hoà Pháp (IRD),

H c vi n Lao đ ng và B o hi m xư h i Trung Qu c, Vi n FES C ng hoà Liên

V

Ho tăđ ngăNghiênăc uăkhoaăh căc aăVi nă2008-2010

K tă qu ,ă thƠnhă t uă Vi nă đ tă đ că

t ng giao nhi m v c a Ban cán s và

Lưnh đ o B , trong n m Vi n Khoa

h c Lao đ ng và Xư h i đư t p trung

tri n khai nhi u ho t đ ng t ng k t th c

l c ASXH; (ii) Chi n l c 10 n m

và k ho ch 5 n m c a c a ngành; (iii) án ASXH cho c dân nông

tr ng Lao đ ng Vi t Nam đ n n m 2020;(v) Ch ng trình c p B v

Th ng binh và Xư h i giai đo n

2011- 2020; (ii) Nghiên c u xây

hi n các nghiên c u thu c nhi m v

nghiên c u th ng xuyên, hoàn

thi n h th ng ch tiêu thông tin

n các nghiên c u

mà còn góp ph n nâng cao uy tín khoa h c, quan h h p tác c a Vi n

v i các c quan, t ch c trong n c

và qu c t , nâng cao n ng l c nghiên c u c a Vi n

k t qu nghiên c u c a Vi n Ngoài ra, Vi n xu t b n m t s đ u sách, k t qu c a các ho t đ ng nghiên c u c a Vi n

 T cu i n m 2010 đ n tháng 3/2011 Vi n đụ tham gia đ u th u

và th ng th u 03 đ tài nghiên c u khoa h c c p nhà n c 2011: (i)

V n đ lao đ ng n c ngoài Vi t Nam trong th i k h i nh p qu c t ;

(ii) C s khoa h c c a vi c xây

d ng sàn An sinh Xư h i Vi t

Nam giai đo n 2011-2020; (iii) Các

gi i pháp nâng cao ch t l ng, ch t

l ng lao đ ng chuyên môn k

thu t trình đ cao đáp ng yêu c u

phát tri n n n kinh t theo h ng

v c c a ngành Ngoài ra, Vi n tham gia

nâng cao ki n th c, trình đ ngo i ng

và tin h c đ đáp ng yêu c u c a công

c a các t ch c công đoàn, đoàn

thanh niên ngày càng đi vào th c ch t, đóng góp tích c c cho tri n khai các

ho t đ ng c a Vi n Nhi u cán b c a

Vi n tham gia gi ng d y đ i h c và sau đ i h c m t s tr ng và c s nghiên c u khoa h c

mô và vi mô, t p trung ngày càng nhi u

h n vào các nh êm v chi n l c và dài

h n, k t h p v i các nghiên c u ph c

v đ a ph ng và doanh nghi p M t s công trình nghiên c u c a Vi n đư làm phong phú thêm lỦ lu n và nh n th c trong các l nh v c c a ngành, gi i quy t các v n đ chi n l c và các v n

đ b c xúc, n y sinh t cu c s ng, t o

l p c s lỦ lu n và th c ti n tin c y cho ho ch đ nh chính sách Uy tín khoa

h c c a Vi n ngày càng đ c kh ng

đ nh trong và ngoài n c

Ghi nh n k t qu và thành tích c a

Vi n, nhi u n m liên t c Vi n đ c công nh n là đ n v hoàn thành xu t

s c nhi m v , đ c t ng nhi u B ng khen và C thi đua c a B ; n m 1997

đ c t ng Huân ch ng Lao đ ng h ng Ba; n m 2003 đ c t ng Huân ch ng Lao đ ng h ng Nhì; n m 2008, Vi n vinh d đ c Ch t ch n c t ng Huân

ch ng Lao đ ng h ng Nh t N m

Vi n đ c oàn kh i c quan Kinh t

Vi n đư ch đ ng h n trong vi c tri n

khai công tác nghiên c u khoa h c bám

nghiên c u và c i thi n thu nh p cho

cán b , nghiên c u viên C i ti n công

quy ch dân ch ; t ng b c hoàn thi n

các quy ch : chi tiêu n i b , quy ch

đào t o, quy ch tuy n d ng, s d ng

và đánh giá cán b , v.v Chú tr ng công

tác đào t o, b i d ng cán b , c các

cán b tham gia các đoàn công tác, h i

th o, đào t o n c ngoài, đào t o th c

s , Tti n s trong và ngoài n c

Nh ngăkhóăkh n,ătháchăth c

Trong b i c nh đ t n c h i nh p

chuy n đ i n n kinh t sang kinh t th

tr ng, công tác nghiên c u khoa h c

và kh i l ng công vi c ch a đ ng đ u

gi a các đ n v trong Vi n; m t s cán

b , nghiên c u viên ch a đáp ng yêu

c u c a nghiên c u m i; thi u nh ng nghiên c u viên đ u ngành, chuyên gia

gi i có th đ m đ ng các nghiên c u

đ c l p và đ nh h ng chi n l c V trang thi t b k thu t v n còn h n ch : trang thi t b thi u đ ng b , thi u phòng làm vi c, thi u máy tính,v.v

nhăh ngăc aăVi năn mă2011,ă2012

đáp ng k p th i các v n đ lỦ

lu n và th c ti n do cu c s ng đ t ra,

Vi n ph i c g ng t o b c chuy n

bi n rõ r t trong nâng cao ch t l ng

c a các nghiên c u khoa h c, cung c p các lu n c khoa h c ph c v công tác

th i các yêu c u c a B và c a ngành;

t ng c ng c s v t ch t và ti m l c nghiên c u c a Vi n C th :

trong tri n khai th c hi n Tích c c

tham gia các ho t đ ng khoa h c c a

ph i h p theo k ho ch T ng c ng

vi c tham gia, liên danh và d th u nghiên c u khoa h c Tích c c tham gia m ng l i các Vi n nghiên c u chi n l c; m ng l i các Vi n nghiên

c u lao đ ng - xư h i khu v c và qu c

t ; tham gia các m ng nghiên c u và thông tin qu c t nh : nghiên c u nghèo đói, bi n đ i khí h u Khuy n khích m r ng h p tác v i các doanh nghi p, đ a ph ng tri n khai các nghiên c u ng d ng nh CSR, ti n

l ng, c i thi n quan h lao đ ng, quy

ho ch ngành M r ng và t ng c ng khai thác s h tr c a các t ch c

ng c s d li u, thông tin khoa h c và l u tr tài li u

Phát huy thành tích đư đ t đ c trong nh ng n m qua, d i s ch đ o

c a lưnh đ o B , s ph i h p có h êu

qu c a các đ n v trong và ngoài B ,

s h p tác qu c t và c ng tác tích c c

c a các nhà qu n lỦ, nhà khoa h c, các chuyên gia trong và ngoài n c, Vi n Khoa h c Lao đ ng và Xư h i nh t

đ nh s ngày càng phát tri n, th c s

tr thành Vi n đ u ngành, đóng góp tích c c vào s nghi p phát tri n c a ngành và c a đ t n c./

12

ỄNHăGIỄăTỄCă NGă3ăN MăGIAăNH PăWTOă NăLAOă NGăVÀăXÃăH IăVÀăCỄCă NHă

H NGăTRONGăTH IăK ăT I

TS Nguy n Th Lan H ng - ThS Nguy n Th Thu H ng

nông thôn t l tham gia lao đ ng t ng 7

đi m ph n tr m sau 3 n m, đ t 80,6% vào

n m 2009 Xu h ng trên ph n ánh nh ng

gì đư di n ra trong th i k 2007-2009 Theo

đó, s gia t ng tham gia TTL là m t trong

nh ng gi i pháp đ i phó v i vi c gi m thu

nh p do tác đ ng c a kh ng ho ng kinh t

H i nh p v n ch a t o ra các ti n đ

đáng k đ chuy n d ch c c u lao đ ng

nông thôn Trong 3 n m (2006-2009), t

l dân c nông thôn gi m nh (t m c

74,6% xu ng còn 73,2%), t l tham gia

1 T i th i đi m đi u tra 1/4/2009, c n c có 49,1

tri u ng i t 15 tu i tr lên thu c l c l ng lao

đ ng, chi m 57,3% t ng dân s , bao g m 47,6 tri u

t p trung r t nhi u các khu công nghi p

và khu ch xu t) có nguy c thi u ngu n lao đ ng lâu dài (bao g m c k n ng và không k n ng) do ngu n cung lao đ ng

ng i lao đ ng Tuy nhiên, các vùng đ t

N

5 Theo s c a MOLISA đ n n m n m 2006, t l

lao đ ng qua đào t o là 31,9%, t ng lên 34,75%

vào n m 2007 T n m 2007, đi u tra L VL do

GSO th c hi n, thì t l lao đ ng qua đào t o l i

th p đi, ch có 25% lao đ ng có CMKT vào n m

2007 M t trong các nguyên nhân là đ nh ngh a và

cách phân t không th ng nh t gi a 2 c quan này

6 i u

h i nh p, trong th i k đ u h i nh p, ngu n lao

đ ng k thu t s t ng lên nhanh chóng Lao đ ng

th i k 1998-2002 lên 28,2% giai đo n 2003 đ n

nay nh ng v n còn th p so v i các n c trong khu

gi m10, đ c bi t th p so v i các n c khác trong khu v c11, hi u su t t o thêm

n c phát tri n dao đ ng trong kho ng 60-75%

10 H s co giưn vi c làm theo GDP trong th i k

là 0,71; hay Hàn Qu c, Singapore và ài Loan trong nh ng n m 70 và 80 và Indonesia trong

nh ng n m đ u 90 luôn duy trì trong kho ng 0,7

đ n 0,8”

12 ây là k t qu c a chính sách chuy n đ i m c đích s d ng đ t nông nghi p ph c v ch ng trình

công nghi p hóa, hi n đ i hóa, phát tri n các khu công nghi p, khu ch xu t

13 S li u đi u tra dân s 2009

14 N m 2008, vi c làm nông thôn t ng 241 ngàn, chi m 22,1% s vi c làm t ng thêm c a c n c,

m c t ng thêm n m 2009 r t th p, ch đ t 90,0 ngàn, chi m 24,2% vi c làm t ng thêm

15 n n m 2008, chuy n d ch c c u lao đ ng khá

doanh nghi p nhà n c và các cam k t

c a chính ph , khi n cho s l ng doanh

16 Nhóm ngh t ng nhanh thu c nhóm k thu t b c

cao và b c trung Vi c ti p t c duy trì nh p siêu

yêu c u có lao đ ng k thu t t ng ng Xu t nh p

kh u nông nghi p t ng c ng làm gia t ng nhu c u

nhóm ngh có lao đ ng k thu t b c trung c

bi t, v i vi c m c a các ngành d ch v cá nhân

n gân hàng, b o hi m t tr ng c a nhóm nhân viên

làm các ngh này đư t ng lên nhanh chóng

17 i u này hoàn toàn phù h p v i gi đ nh v tác

đ ng c a h i nh p lên ti n l ng khi ngu n cung

lao đ ng k thu t c a qu c gia b thi u trong th i

vi c làm trong khu v c nhà n c có xu h ng thu

h p t khi vào WTO, gi m t 10,56% n m 2006

k , ch chi m kho ng 6-8% vi c làm Dù

n m 2007 khu v c này phát tri n nhanh

v i g n 1 tri u vi c làm m i đ c t o ra,

tuy nhiên kh ng ho ng tài chính n m

2008 đư khi n cho lao đ ng b gi m và

ti p t c t ng sau khi vào WTO, m c dù

t ng ch m đi (1,31%/n m th i k

2006-2009 so v i m c 2,46%/n m th i k

2003-2006) c bi t, kh ng ho ng th i gian qua cho th y, đây chính là ch đ m

cho lao đ ng trong khu v c chính th c, làm t l th t nghi p c a Vi t nam ch

t ng r t ch m n n m 2009, đa s lao

đ ng (trên 80%) v n làm vi c trong khu

v c này

T tr ng vi c làm c a lao đ ng n trong l c l ng lao đ ng có xu h ng

gi m d n, ph n ánh mô xu th sinh c a

Vi t nam v i t l tr em gái gi m d n

N m 2009, c n c có 22,876 ngàn lao

đ ng n , chi m 48%19 T c đ t ng vi c

19 TCTK: K t qu t ng đi u tra dân s

gi m nh vào n m 200924 Tuy nhiên, do

t c đ l m phát khá cao, nên thu nh p

22 Kinh nghi m qu c t cho th y, h i nh p t o đi u

ki n doanh nghi p c i ti n k thu t d n đ n t ng

ti n l ng bình quân Tuy nhiªn, do h th ng đào

t o kém linh ho t, không có kh n ng đáp ng nhu

c u lao đ ng k n ng t ng nhanh, do v y s làm gia

vi c tri n khai các ch ng trình phát tri n nông

nghi p và nông thôn, ch ng trình t o vi c làm và

xóa đói gi m nghèo

m t ph n nguyên nhân đình công trong khu v c này26

c a nhóm lao đ ng qu n lỦ, chuyên gia cao c p có

m c thu nh p bình quân g p 2,7 l n so v i nhóm lao đ ng ph thông

26 V giá tr tuy t đ i, đ n n m 2008, doanh nghi p

16

lâm nghi p b t t h u Lao đ ng ngành

nông, lâm nghi p có thu nh p th p nh t

n m 2006 Tuy nhiên, trong các n m ti p

theo, s l ng ng i th t nghi p đã gia

M c đ chêch l ch c a ti n l ng gi a khu v c này

v i lao đ ng làm vi c h gia đình có xu h ng gia

t ng, đ t 1,82 l n

27 n n m 2006, ngành có m c thu nh p cao nh t

(m và khai thác) có m c thu nh p g p 2,43 l n so

v i lao đ ng ngành nông, lâm ng Sau khi h i

nh p, thu nh p c a ngành này t ng lên 2,91 l n

l th t nghi p Th m chí n u t l th t nghi p trung

bình không thay đ i trong su t c chu k kinh

doanh thì t l thay đ i nhân viên có th t ng và

cùng v i nó là c m giác không b o đ m v kinh t

Thanh niên r t d r i vào vòng th t nghi p do b n

thân h không có kinh nghi m và trình đ đào t o

ph n khi s lao đ ng n , s b th t nghi p gi m trên 66,5 tri u ng i Tuy nhiên, trong th i k 2008-2009, s lao

đ ng n b th t nghi p t ng lên r t nhanh, t ng trên 52 ngàn ng i n m

nhanh, t m c 47,7% n m 2006 lên đ n 58% n m 2009; đ c bi t sau th i k gia

nh p WTO do các tác đ ng đ ng th i

c a vi c gi m đ t canh tác và m t vi c làm do tác đ ng c a kh ng ho ng kinh

t 30 c ng nh các khó kh n c a lao đ ng nông thôn khi tìm vi c làm t i ho c t i

đô th do trình đ tay ngh kém

Thanh niên chi m t l cao trong s

nh ng ng i th t nghi p31 ây là m t bài toán r t khó gi i, đ c bi t đ i v i

nhóm thanh niên nông thôn không có

vi c làm trong nông nghi p xu t hi n t n m 2008, song có xu h ng t ng lên trong n m 2009 M c

dù có th đây ch là hi n t ng t m th i, song s

d n nén lao đ ng trong khu v c nông nghi p đang

đ t ra nhi u v n đ xư h i khác nh thi u vi c làm

và nghèo đói

31 N m 2009, trong h n 1,5 tri u lao đ ng th t nghi p, s ng i th t nghi p tr tu i (t 15-29 tu i) chi m m t n a (49,3%), so v i t trong 37,5% c a

nhóm dân s t 15-29 trong t ng l c l ng lao

đ ng c n c

l th t nghi p c a khu v c nông thôn t ng

lên r t nhanh, t 1,49% n m 2006 lên đ n

S li u th ng kê cho th y, thu nh p

bình quân đ u ng i đư t ng t 416 USD

n m 2001 lên 1064 USD vào n m 2009,

cho th y kinh t Vi t nam đã h ng vào

ng i nghèo34

K t qu , t l dân s s ng trong nghèo đói đư gi m t 17,22% n m

32 i u này hoàn toàn phù h p v i các d báo v

tác đ ng tiêu c c c a quá trình gia nh p WTO và

ph n ánh nh ng bi n đ ng c a th tr ng lao đ ng

trong n m 2009, khi có s l ng l n ng i lao

đ ng làm vi c trong các khu công nghi p, khu ch

làm; c) t hay đ i v th tài khóa c a chính ph

34 BCHTW ng, Báo cáo t ng k t tình hình kinh

2008, c n c có 720 cu c đình công,

g p 4,7 l n so v i n m 2005 và g p h n

10 l n so v i n m 2000, ch y u trong khu v c FDI và có xu h ng ng y m t

36

37 Ngu n s li u đình công c a B L -TB-XH,

tho c t p th không theo k p v i các

thay đ i nhanh chóng c a th tr ng lao

đ ng Các t ch c công đoàn c s g p

nhi u khó kh n trong vi c b o đ m các

quy n l i cho ng i lao đ ng, đ c bi t là

v n đ th a thu n c c m c ti n l ng và

các đi u ki n lao đ ng C ch tho

thu n ti n l ng, 2 bên t i c p doanh

nghi p và ngành, 3 bên c p v mô ch a

đ c hình thành (m c dù đư có quy t

đ nh c a Chính ph thành l p U ban 3

bên v quan h lao đ ng đ t t i B

L TBXH t n m 2008)

Ph n II: Ti pă t că nơngă caoă hi uă qu ă

c aă h iă nh pă vƠă gi mă thi uă cácă tácă

đ ngătiêuăc căv ălaoăđ ngăvƠăxưăh i

Các k t qu nghiên c u cho th y, vi c

tham gia sâu vào h i nh p kinh t và qu c

t trong th i gian qua đư t o đi u ki n đ

Vi t nam đ t đ c nh ng thành thành quá

kinh t và xã h i trong th i k tr c khi

h i nh p, và đi u này t o đi u ki n cho các

H n n a, Vi t nam s có nguy c cao

r i vào “b y chi phí lao đ ng th p”, và

th b c th p trong chu i giá tr gia t ng

xu t kh u t p trung vào m t s s n ph m

c a các ngành v i trình đ công ngh s

d ng nhi u lao đ ng, trình đ chuyên môn k thu t th p

1 T i pă t că c iă thi nă ă th ă ch ă th ă

tr ngă nóiă chungă vƠă hoƠnă thi nă cácă khungăphápălýăthúcăđ yăs ăphátătri nă

c aăth ătr ngălaoăđ ng,ă đ c bi t, các

chính sách v ti n l ng, BHXH, h p

đ ng lao đ ng

Ti p t c hoàn thi n các th ch , chính sách theo h ng t ng kh n ng linh ho t

c a th tr ng lao đ ng; ti p t c t p trung phát tri n th tr ng lao đ ng, h

tr chuy n d ch c c u lao đ ng nông

thôn sang các ngành, l nh v c có n ng

su t cao h n thông qua các chính sách

t o vi c làm, khuy n khích kh n ng t o

vi c làm và vi c làm t t trong khu v c FDI, khu v c ngoài nhà n c

T ch c t t các ch ng trình vi c làm t m th i đ h tr lao đ ng b m t

vi c làm do kh ng ho ng kinh t , ho c

m t vi c làm hàng lo t

Các chính sách h tr /khuy n khích các ngành s d ng nhi u lao đ ng, đ c

bi t lao đ ng k n ng th p H tr k p

th i cho các ngành s d ng nhi u lao

đ ng n , lao đ ng di c đ n các khu công nghi p, khu ch xu t; h tr ng i dân nông thôn di chuy n tìm vi c làm,

xu t kh u lao đ ng và di chuy n th nhân tìm vi c làm

n c và lao đ ng có k thu t cao

2 P hátătri năh ăth ngăthôngătinăv ăth ă

tr ngălaoăđ ngă

sách phân lu ng trong giáo d c

3.ă Nơngă caoă n ngă l că c nhă tranhă c aă

laoăđ ngăVi tănamă

C n có các gi i pháp chuy n d n t

l i th lao đ ng r , sang lao đ ng có

n ng su t cao, đi u ki n làm vi c t t h n

T p trung nâng cao ch t l ng ngu n

nhân l c thông qua phát tri n h th ng

giáo d c ph thông và đào t o d y ngh ,

đ c bi t là nhân l c có k n ng cao trong

các ngành xu t, nh p kh u, s n xu t,

d ch v m i nh n Chú tr ng h tr đào

t o ngh cho nhóm lao đ ng đ c thù: lao

đ ng di c , lao đ ng làm vi c trong nông

nghi p, nông thôn b m t đ t, lao đ ng

nghèo, thanh niên

4.ăNơngăcaoăchínhăsáchăanăsinhăxưăh i,ă

h ătr ăk păth iăcácănhómăy uăth ătrênă

th ătr ngălaoăđ ngă

Xây d ng h th ng an sinh xư h i

toàn dân, nhi u t ng, linh ho t và hi u

đ ng b dôi d , lao đ ng b m t đ t, m t

vi c làm đ tái hòa nh p vào th tr ng lao đ ng

5.ăTi păt căcungăc păcácălu năc ăkhoaă

h căv ăb năch t,ăxuăh ngăvƠătácăđ ngă

h iănh p.ă

Ti p t c làm rõ các nhân t và c ch tác đ ng c a quá trình gia nh p WTO đ i

và đ i s ng c a ng i lao đ ng trong b i

c nh h i nh p Giám sát bi n đ ng lao đ ng c a n n kinh t , phát hi n các nút c chai v nhu

v i phát tri n kinh t , chính sách ch ng trình xóa đói gi m nghèo; đánh giá tác

đ ng c a các chính sách h tr lao đ ng dôi d , t o vi c làm đ i v i kh n ng tái hòa nh p c a th tr ng lao đ ng

Ti n hành phân tích và d báo đ u

đ n các ch s c b n v th tr ng lao

đ ng, g n v i các ch s kinh t v mô./

20

M TăS ăV Nă ăLụăLU NăTRONGăKH ă

N NGăTI PăC NăD CHăV ăXÃăH I

PGS.TS Nguy n Bá Ng c-TS Bùi Xuân D

Vi n Khoa h c Lao đ ng và Xư h i

t ng i nghèo mi n núi đ c c p th b o hi m y t nh ng không s

d ng khi đau m có th vì không bi t quy n l i đ c h ng, c s y t quá xa, hay ch là khó ch u v i thái đ c a bác s M t ng i nông dân

có chút d d t mu n đ c b o đ m cu c s ng khi già nh ng không tham gia b o hi m

xã h i t nguy n có th vì thi u thông tin, thu nh p không n đ nh hay là lo ng i đ ng

ti n m t giá Tóm l i, có r t nhi u lý do có th d n đ n chính sách không vào đ c

đi m s n ph m d ch v ; các đ c đi m v

đ i t ng; nhóm y u t xem xét s th a mưn c a đ i t ng ây c ng là nh ng

d n c th , rõ ràng Th hai là m t h

th ng b máy v i đi u ki n h t ng k thu t c ng nh ngu n nhân l c có kh

n ng th c thi toàn b quá trình t ch t

ch c h ng d n th c hi n đ n theo dõi, giám sát và đánh giá chính sách Th ba

là ngu n l c tài chính, trong đó không

Hai y u t c n phân tích, đánh giá v

h th ng cung c p d ch v là ngu n nhân

d n, ph c v cho quá trình cung c p d ch

v V m t lỦ thuy t, có r t nhi u đi m

c n quan tâm đ i v i m t t ch c cung

có quy mô l n cùng v i h th ng kênh

phân ph i và cung c p d ch v r ng rưi

ph i h p các ngu n l c đ t o đ c nhi u d ch v và d ch v ch t l ng nh t

Bi u hi n có th th y s ph i h p các ngu n l c quá trình ti n hành, cung c p

có m i quan h tác đ ng đ n kh n ng

ti p c n d ch v Trong đó, nh ng khía

c nh chính khi xem xét v b n thân d ch

v bao g m: lo i hình d ch v , đ a đi m hay cách th c phân ph i, m c đích cung

h n ch h n c đi m sau cùng v d ch

v mang thu c tính th i gian M t h

th ng cung c p d ch v hi u qu có th làm gi m chi phí th i gian cho m t d ch

v nh ng không gi m ch t l ng c a

d ch v đó và ng c l i

Kinh nghi m qu c t nghiên c u,

thúc đ Ổ kh n ng ti p c n

Theo báo cáo c a y ban Kinh t -xã

h i khu v c châu Á-Thái Bình D ng

quan tâm nh nhu c u c th nào (theo 5

b c thang nhu c u c a Maslow (1954)

hay 9 nhu c u ch c n ng theo Harvey

(1973), lo i hình nhu c u, đánh giá nhu

c u (đ i v i m i nhóm đ i t ng l i có

nhu c u khác nhau)

2 Th hai là xác đ nh các rào c n

trong ti p c n nhu c u Trong n i dung

này s phân tích, đánh giá các d ng ti p

ESCAP, 2002, Access to Social Services by the Poor

and Disadvantaged in Asia and the Pacific: Major

hoá - tôn giáo - phong t c - t p quán Hình 2

gi i thi u mô hình hoá mang tính lỦ thuy t

v các nhóm y u t tác đ ng đ n đ ng c

40hành đ ng làm c s di n gi i các nhóm

y u t tác đ ng đ n đ ng c tìm hi u, tham gia d ch v xư h i Mô hình này đ c lỦ gi i

nh sau: V i gi đ nh c b n đây là mô hình

đ ng c c a m t ng i bình th ng, khi đó

đ ng c hành đ ng s b ph thu c vào m i quan h gi a l i ích và chi phí do vi c th c

hi n hành đ ng đó (k t qu mà hành đ ng đó mang l i) Nguyên t c so sánh gi a l i ích và chi phí đ c s d ng nhi u trong ho t đ ng kinh t nh ng thông th ng chi phí m i ch

đ c nhìn d i góc đ chi phí b ng ti n đây, c l i ích và chi phí đ u ph i đ c xem xét đ y đ v i s c m nh n c a đ i t ng (mà vi c c l ng l i ích và chi phí theo

c m nh n là r t khó) Khi l i ích c m nh n t

vi c th c hi n hành đ ng ti p c n, tham gia vào chính sách xư h i l n h n chi phí c m

nh n thì đ ng c hành đ ng xu t hi n Chênh

l ch này càng l n thì đ ng c càng m nh

40 Bùi Xuân D , 2010, Marketing xư h i v i gi m nghèo

ti n) và ch liên quan đ n khía c nh kinh

t Trên th c t gi đ nh đó không x y ra

Trong t t c các giao d ch, trao đ i con

ng i s ng trong b t k xư h i nào c ng mang m t b n s c v n hoá t ng ng v i

xư h i đó B n s c v n hoá khác nhau s hình thành nên các quan đi m khác nhau

v các giá tr và chu n m c41 Thông qua quan ni m v giá tr và chu n m c đó,

đ nh (nhóm tham kh o, vai trò xư h i và

nh ng quy ch , chu n m c xư h i)

Các v n đ liên quan kinh t -xư h i Các thi t ch

Phong t c t p quán

hay quy đ nh c a

nhóm, c ng đ ng

Các quy đ nh, lu t pháp c a nhà n c (th ch )

Các quy n l i và nhu

c u th hi n kh n ng

tr c nh v n hoá, xư h i và cá nhân

Trong n i dung v nhóm y u t thu c v

tâm lỦ, c n xem xét đ n các khía c nh là:

nh n th c, s hi u bi t, ni m tin và quan

đi m ng c thúc đ y con ng i hành

đ ng nh ng hành đ ng c a con ng i l i

là bi u hi n c a nh n th c mà con ng i

có đ c tr c môi tr ng xung quanh

Bên c nh đó, ni m tin và quan đi m c ng

thu n ti n trong vi c ti p c n, tham gia

(ví d : kho ng cách v không gian); (2)

ho t đ ng, chính sách, d ch v khác; (4) cung cách ph c v c a c quan, t ch c

tr c ti p cung c p d ch v , tri n khai chính sách; (5) thông tin đ c minh

b ch, rõ ràng; (6) ch t l ng d ch v Tuy nhiên, vi c đánh giá kh n ng

ti p c n d ch v xư h i hi n nay th ng

t p trung vào vi c xem xét các n i dung

liên quan đ n đ u vào và đ u ra nh t ng ngân sách th c hi n, t ng s đ i t ng

ti p c n, tham gia, h ng l i, t l bao

y u t v chính sách, h th ng cung c p

d ch v , các đ c tr ng v d ch v , đ c

đi m đ i t ng, nhân t quy t đ nh đ n

c m nh n c a đ i t ng c ng nh kinh nghi m qu c t nêu trên cho th y: n i dung nghiên c u kh n ng ti p c n ph i

đ c xem xét v i nhi u chi u c nh khác nhau trong quan h gi a các ch th ,

gi a các nhóm y u t nh h ng t i kh

n ng ti p c n c bi t, vi c nghiên c u các rào c n trong quá trình ti p c n d ch

h i c a ng i dân

26

PGS.TS Ngô Th ng L i

i h c Kinh t Qu c dân

i n m qua, Vi t Nam đã dành đ c nhi u thành t u v t ng tr ng kinh

t Trong Báo cáo phát tri n con ng i n m 2010 c a Liên Hi p Qu c,

Vi t Nam đ c đ ng vào t p 10 qu c gia trên th gi i có nh ng ti n b

nh t v thu nh p Tuy nhiên b n thân s ti n b v t ng tr ng kinh t ch a đ l c đ

t o nên nh ng b c đ t phá (ti n b v t b c) v m t xã h i cho con ng i, chính b n thân cách th c th c th c hi n m c tiêu t ng tr ng c a chúng ta hi n nay c ng đã làm

gi m d n hi u ng c a mô hình phát tri n vì con ng i (đã đ c thi t k trong chi n

l c phát tri n kinh t xã h i 2001-2010) Hi n t i, chúng ta đang đ ng th 113/169

n c v trình đ phát tri n con ng i, đ c x p lo i trung bình th p, và th p h n ph n

l n các n c trong khu v c ông Nam Á V i cách đ t v n đ nh trên, bài vi t đ ng trên quan đi m kinh t , đ khai thác mô hình phát tri n vì con ng i c a Vi t Nam, b t

đ u t nhìn l i th c tr ng m i n m qua và đ nh d ng m t s n i dung c a con đ ng phía tr c

m c tiêu, Chính ph vi t Nam đư l a

ch n mô hình phát tri n toàn di n, t c là

mô hình phát tri n vì con ng i, theo đó

h i, s hài hòa gi a con ng i v i t nhiên (đi u ki n đ c a phát tri n vì con

ng i) T n m 2001 đ n nay, nhi u v n

ki n mang tính th ch hóa s l a ch n này đ c ban hành và th c thi

Tr c h t, là “Chi n l c phát tri n kinh t - xư h i 2001-2010”, thông qua

i h i ng toàn qu c l n th IX Chi n l c đư kh ng đ nh m t n i dung mang tính nguyên t c trong quá trình phát tri n c a VN là: Phát tri n kinh t nhanh, hi u qu , b n v ng; t ng tr ng kinh t đi đôi v i th c hi n ti n b xư h i

và b o v môi tr ng M c tiêu đ t ra

c a chi n l c là: Quá trình t ng tr ng kinh t ph i góp s c tr c ti p vào th c

hi n dân gi u, n c m nh, xư h i công

b ng, dân ch , v n minh; t ng tr ng kinh t ph i lan t a ngày càng tích c c

M

nhân dân v n, m c, , đi l i, phòng và

ch a b nh, h c t p,làm vi c, ti p nhân

thông tin, sinh ho t v n hóa; t ng

tr ng kinh t ph i góp ph n tích c c

cho xóa đói gi m nghèo, thu h p

kho ng cách v trình đ phát tri n kinh

t , v n hóa, xư h i

Ti p theo là “Chi n l c toàn di n v

t ng tr ng và xóa đói gi m nghèo”

Theo chi n l c này: (i) Thúc đ y t ng

tr ng kinh t nhanh và b n v ng đi đôi

v i th c hi n ti n b , công b ng xư h i

nh m nâng cao đi u ki n và ch t l ng

cu c s ng c a m i t ng l p dân c ; (ii)

T ng tr ng kinh t nhanh góp ph n tr c

ti p vào t o công n, vi c làm, t ng thu

nh p cho dân c nông thôn, h n ch b t

chênh l ch v kho ng cách phát tri n

gi a các vùng, thu h p chênh l ch v

kho ng cách thu nh p gi a các t ng l p

dân c , quan tâm đ n đ i s ng c a nhóm

dân t c ít ng i; (iii) Khuy n khích phát

tri n con ng i và gi m b t bình đ ng;

u tiên phát tri n y t , giáo d c, b o v

môi tr ng, kìm ch lây nhi m

HIV/AIDS, bình đ ng gi i và các dân t c

ít ng i; (iv) Hình thành, m r ng m ng

l i b o tr và an sinh xư h i cho ng i

nghèo, ng i b r i ro do thiên tai, gi m

thi u m c đ d t n th ng cho ng i

dân T ng vai trò c a các h i và đoàn th

tham gia vào m ng l i an sinh xư h i

ph i g n li n v i: (i) t đ c k t qu

cao trong vi c th c hi n ti n b và công

b ng xư h i, m i ng i đ u có c h i h c hành và có vi c làm, gi m tr ng đói nghèo và h n ch kho ng cách gi u nghèo gi a các t ng l p dân c ; (ii) Phòng ng a, ng n ch n x lỦ và ki m soát có hi u qu ô nhi m môi

tr ng,kh c ph c s suy thoái và c i thi n ch t l ng môi tr ng s cho

ng i dân

Mô hình thi t k và các v n b n chính sách c th hóa đư khá rõ ràng Tuy v y,

hi u ng th c thi nó đ c hi n trên th c

t nh th nào là nh ng đi u mà bài vi t

s đi sâu phân tích d i đây

II.ăM IăN MăNHỊNăL Iă 1.ăNh ngăđi măsángăđángăghiănh n

M t, m c thu nh p bình quân c a dân

c t ng lên rõ r t

Giai đo n 2001-2010 chúng ta đư đ t

m c tiêu t ng tr ng nhanh xem nh là tiêu đi m s m t, n u không k 3 n m

28

đ c c i thi n khá nhanh và Liên Hi p

Qu c đư công nh n Vi t Nam hoàn thành

các ch tiêu v xóa đói gi m nghèo trong

d i), thu nh p bình quân đ u ng i đư

t ng lên g p 5 l n sau 4 th p niên v a

qua Giai đo n 2001-2010, m c thu nh p bình quân đ u ng i đư t ng x p x 3 l n

phát tri n con ng i đ c c i thi n

(1) Nghèo đói gi m nhanh

T ng tr ng kinh t nhanh và n đ nh

đư t o đi u ki n thu n l i cho ti n trình

th c hi n m c tiêu xóa đói gi m nghèo

nghèo Vi t Nam trong th p niên v a

qua Tr c khi ti n hành công cu c đ i

m i, t l các h nghèo Vi t Nam r t cao, lên đ n 70% B c vào th i k đ i

m i, công tác xoá đói gi m nghèo đư

đ c ng, Nhà n c, các c p, các ngành

và toàn xư h i đ c bi t quan tâm, k t qu

là t l h nghèo trên c n c đư gi m khá nhanh chóng (xem B ng 1)

B ngă1.ăT ăl ăh ănghèoăVi tăNamăgiaiăđo nă2001ă- 2010

Ngu n: S li u B KH& T

chu n nghèo v t ch t áp d ng cho t ng

giai đo n thì: giai đo n 2001-2005, trung

Ngu n: VHLSS, T ng c c Th ng kê

V i k t qu trên, Vi t Nam đ c c ng

đ ng qu c t công nh n là n c có t c

đ gi m nghèo nhanh trên th gi i và là

m t trong nh ng n c đi đ u trong th c

(72,8) Tr em đ c quan tâm b o v ,

ch m sóc; t l tr d i 5 tu i suy dinh

d ng gi m t 33,8% xu ng còn d i

18% V v n hóa giáo d c: c n c đư

hoàn thành ph c p giáo d c trung h c c

s , s n m đi h c trung bình t ng 1,5 n m trong th i gian t 1990 – 2010, m c

h ng th v n hoá, đi u ki n ti p c n thông tin c a ng i dân đ c nâng lên rõ

r t H th ng phúc l i và an sinh xã h i

đ c coi tr ng và t ng b c m r ng Cùng v i nh ng k t qu to l n trong vi c

xư h i hoá phát tri n các l nh v c xư h i, ngân sách nhà n c chi cho các l nh v c này không ng ng t ng lên; b o hi m y t

đ c m r ng t 13,4% dân s n m 2000

ng c a nhi u n c trong khu v c ông

Nam Á (Singapore 37.597,3 USD,

Brunei 35.623 USD, Malaysia 8.209,4

USD, Thái Lan 4.042,8 USD, Indonesia

2.246,5 USD, Philippines 1.847,4 USD)

GDP bình quân đ u ng i c a Vi t Nam

khu v c ông Nam Á và đ ng th 7/11

n c; b ng 26% con s t ng ng c a châu Á và đ ng th 36/50 n c và vùng lưnh th có s li u so sánh; b ng 11,7% con s t ng ng c a th gi i và đ ng

đ u ng i, (l y t c đ t ng thu ph n bình quân đ u ng i tr đi t l lam phát), k t

qu cho th y, con s này VN th i gian qua có xu h ng t ng ch m d n và

h n, ch y u do b n ch t nghèo đói đư thay đ i so v i tr c

7,34 0,26

7,79 0,45

8,4 0,61

8,23

- 0,17

8,46 0,23

6,18 -2,28

5,32 -0,86

6,7 1,38

8,31 2,96

7 1,31

18 14,7 3,3

13,4 1,3

11,3 2,1

10,6 0,7

Ngu n: Tính toán t s li u c a b KH& T

B ngă4.ăT ngăh păh ăs ăcoăgiưnăc aăt ăl ănghèoăđóiăvƠăthuănh p

nghèo đư gi m đi 2,323% so v i t l

tr c, trong khi đó th i k 2006-2009, con

B ngă5.ăSoăsánhăch ăs ăb tăcôngăb ngătrongăphơnăph iăthuănh p c aăVi tăNamă

v iăchu năqu căt

Giưnăcáchăthuănh p Tiêuăchu nă“40” H ăs ăGINI Tiêuăchu năqu căt

Trên 10 l n Trên 8 l n đ n 10

17,4 17,4 17,34 15,1

0,378 0,38 0,388 0,4

Ngu n: Tính toán t K t qu VHLSS 2002,2004,2006,2008 TCTK

32

xu h ng t ng

Cùng v i vi c ch y theo m c tiêu

t ng tr ng nhanh, s b t bình đ ng

trong phân ph i thu nh p có xu h ng

gia t ng trên c 3 khía c nh đánh giá (các

t ch c qu c t đang s d ng): M t đ

phân b thu nh p ngày càng có xu h ng

phân tán h n (H s GINI t ng d n),

m c đ tr m tr ng c a s phân hóa ngày

càng sâu h n (ch s kho ng dưn cách

thu nh p), thu nh p c a nh ng ng i

nghèo chi m t trong ngày càng ít h n

trong t ng thu nh p dân c (ch s tiêu

chu n 40) B t bình đ ng thu nh p gia

t ng cho th y thành qu c a t ng tr ng

các t ng l p dân c Th c t này đ t ra câu h i: Có bao nhiêu ph n tr m dân s

Vi t Nam có thu nh p ít nh t là ngang

b ng v i m c thu nh p bình quân đ u

ng i? N u t l này là cao thì vi c v t

ng ng n c đang phát tri n có thu nh p

th p m i th c s có Ủ ngh a K t h p v i các s li u v t l nghèo trên các vùng trong c n c, cho th y t l ng i

s ng d i m c v t ng ng n c nghèo

còn khá l n Chúng ta còn ph i ph n đ u nhi u h n n a cho m c tiêu v t ng ng nghèo đích th c

Th t , ch s phát tri n con ng i còn m c th p

Ch ăs ăphátătri năconăng iăăVi tăNamăsoăv iăm tăs ăn căchơuăỄ,ă2010

X pă

h ngă HDI

i măs ă

Ch ăs ă phát tri năconă

ng iă (HDI)

Tu iă

th ă bình quân

(n m)

S ăn mă điăh că trung bình

đ uăng iă (PPP 2008 $)

X păh ngă GNI bình quơnăđ uă

ng iătr ă điăx pă

h ngăHDI

i măs ă HDI ngoài thu

qu c gia khu v c ông Nam Á, có 2

qu c gia n m trong nhóm phát tri n con

ng i r t cao là Singapore - th 27

(0,846 đi m) và Brunel - th 37 (0,805

đi m); 1 qu c gia n m trong nhóm phát

tri n con ng i cao là Malaysia - th 57

(0,744 đi m); 7 qu c gia n m trong

nhóm phát tri n con ng i trung bình là

Thái Lan - th 92 (0,654), Philippines -

th 97 (0,638 đi m), Indonesia - th 108

(0,600 đi m), Vi t Nam - th 113 (0,572

đi m), ông timor - th 120 (0,502

đi m), Lào - th 122 (0,497 đi m),

Campuchia - th 124 (0,494 đi m); và

cu i cùng là Myamar - th 132 (0,451

đi m), thu c nhóm phát tri n con ng i

th p (Báo cáo phát tri n con ng i c a

Liên H p Qu c n m 2010);

V i phép tr th h ng x p lo i theo

thu nh p bình quân đ u ng i cho th

hàng HDI Vi t Nam hi n nay nh n giá tr

này b gi m đi đáng k : th i đi m n m

1990, chênh l ch th h ng theo giá tr

c a GDP/ng i và HDI là 30(147/117),

thì n m 2006 là 27(132/105), đ n n m

2010 còn 7(120/113); (ii) so v i nhi u

n c trong khu v c mà Vi t Nam đang

h ng m c tiêu phát tri n theo mô hình

đã h ng theo mô hình t ng tr ng vì con

ng i Tuy nhiên b n thân s ti n b v

t ng tr ng kinh t ch a đ l c đ t o nên

nh ng b c đ t phá (ti n b v t b c) v

m t xã h i cho con ng i M t khác chính

t ng tr ng c a chúng ta hi n nay c ng đã làm gi m d n hi u ng c a mô hình t ng

tr ng vì con ng i

III.ăCONă NGăPHệAăTR C 1.ă Kh ngă đ nhă l iă môă hìnhă phátă tri nă vìăconăng iăăă

Ti p t c quan đi m phát tri n con

ng i là m c tiêu cu i cùng c a phát tri n kinh t , Chi n l c phát tri n kinh

t - xư h i giai đo n 2011-2020 c a Vi t Nam c ng đư xác đ nh mô hình phát tri n kinh t c a chúng ta v n là k t h p t ng

tr ng nhanh v i gi i quy t đ ng th i

v i các v n đ xư h i, vì v y mô hình

t ng tr ng vì con ng i ph i đ c đ t

ra hàng đ u trong m i quy t sách v kinh

t , theo đó hai đ nh h ng sau đây c n

đ c đ t ra:

(1) H ng t i m c tiêu t ng tr ng

kinh t ngày càng vì con ng i, theo đó

- T ng tr ng kinh t g n v i c i thi n các khía c nh liên quan đ n phát tri n con

ng i, xư h i: quá trình t ng tr ng kinh t

ph i đ c ki m soát th ng xuyên, ch t

ch b i các ch tiêu phát tri n xư h i, trong

đó tr ng tâm là v n đ xóa đói gi m nghèo, công b ng xư h i, gi i quy t vi c làm, ch tiêu liên quan đ n s phát tri n toàn di n cho con ng i nh giáo d c, y

t , th d c th thao, v n hóa ngh thu t, các ch s gi i và dân t c v.v

- T ng tr ng kinh t g n li n v i t o

đi u ki n ngày càng công b ng cho t t c

m i ng i v c h i phát tri n i u này liên quan đ n vi c c n (i) ph i th c hi n các chính sách t o đi u ki n cho t t c m i

ng i đ u đ c trang b các n ng l c tham gia vào quá trình th c hi n t ng tr ng kinh t ; (ii) c n ph i có chính sách nh m

s d ng tri t đ và b o đ m cho t t c m i

ng i có c h i tham gia vào các quá trình kinh t đ t o t ng tr ng

34

g n v i nâng cao m c s ng cho qu ng

đ i qu n chúng nhân dân, thông qua

chính sách phân ph i và phân ph i l i

thu nh p Mô hình t ng tr ng vì con

ng i đ t ra yêu c u s d ng đ và có

hi u qu hai ph ng th c phân ph i thu

nh p: (i) Phân ph i thu nh p theo ch c

n ng, t c là thu nh p c a m i ng i

đ c xác đ nh trên c s đóng góp v s

và ch t l ng ngu n l c mà h đóng góp

vào vi c t o ra thu nh p cho n n kinh t ;

(ii) Phân ph i l i thu nh p, d i hình

th c tr c ti p (thu , tr c p) và gián ti p

(qua chính sách giá ti p c n d ch v

công) đ góp ph n đi u ti t thu nh p gi a

các t ng l p dân c trong xư h i

(2) Th c hi n s lan t a tích c c c a

t ng tr ng đ n gi m nghèo và công

b ng xã h i

M c tiêu c a đ nh h ng gi i pháp

này là: y nhanh t c đ gi m nghèo,

h n ch tái nghèo, t o c h i cho h đư

thoát nghèo v n lên khá gi ; c i thi n

nhóm h nghèo; c i thi n và nâng cao

đ i s ng v t ch t, tinh th n cho đ ng bào

các dân t c thi u s các xư, thôn, b n

a.ăChínhăsáchălanăt aătíchăc căt ngă

tr ngăkinhăt ăđ năxóaăđóiăgi mănghèo

d ng hóa sinh k , t ng đ c thu nh p và

t v t nghèo

- Tr giúp ng i nghèo các khoá d y ngh ng n h n đ h t t o vi c làm ho c tìm vi c làm trên th tr ng lao đ ng; đi lao đ ng xu t kh u ho c t t o vi c làm, góp ph n gi m nghèo b n v ng

- H tr b i d ng v ki n th c và k

n ng áp d ng k thu t và công ngh m i,

nh t là công ngh sinh h c vào s n xu t kinh doanh nông nghi p có n ng xu t và thu nh p cao; v ki n th c kinh doanh trong kinh t h gia đình; tr c h t là

b ng các chính sách tr giúp v phát

tri n CSHT ph c v s n xu t, đ t đai, tín

d ng, d y ngh , t o vi c làm, khuy n

nông, tiêu th s n ph m v.v Khuy n

khích các h đư thoát nghèo, v n lên

làm giàu C i thi n vi c ti p c n các d ch

v xư h i c b n cho ng i nghèo thông

qua các chính sách v y t , giáo d c,

n c sinh ho t, nhà , đ t , h t ng

ph c v dân sinh; c i thi n s tham gia

c a ng i dân trong quá trình ra quy t

các xư nghèo, xư đ c bi t khó kh n vùng

đ ng bào dân t c mi n núi, xư đ c bi t

khó kh n vùng bưi ngang ven bi n và h i

vùng có đông đ ng bào dân t c thi u s

nghèo (iii) a d ng hoá các ngu n l c

và ph ng th c huy đ ng v n, u tiên

trong vi c b trí ngu n l c cho các xư,

huy n có t l h nghèo cao, vùng có

nhi u đ ng bào dân t c thi u s nghèo,

t o s chuy n bi n rõ nét và nhanh chóng

ti p c n t c đ phát tri n c a c n c

(4) Th c hi n t t các chính sách tr

giúp xã h i và đ y m nh xã h i hoá công

tác xoá đói gi m nghèo

Các chính sách này bao g m: (i) Hoàn

xư h i: phát tri n và c ng c các qu c a

xư h i và đoàn th Khuy n khích các doanh nghi p, các nhà đ u t đ u t vào các vùng nghèo, xư nghèo và t o đi u

ki n cho ng i nghèo vào làm vi c t i các doanh nghi p, nông, lâm tr ng ho c

xu t kh u lao đ ng (iii) T ng c ng h p tác qu c t đ huy đ ng và s d ng có

hi u qu s h tr v k thu t, kinh nghi m và các ngu n l c cho th c hi n các m c tiêu v gi m nghèo (iiii) y

m nh các ho t đ ng xư h i tr giúp

ng i nghèo, huy đ ng các ngu n l c phát tri n c trong và ngoài nu c cho công tác xóa đói gi m nghèo T ng

c ng công tác truy n thông, tuyên truy n pháp lu t, nâng cao nh n th c c a các

c p, các ngành v công tác gi m nghèo;

t o c ch thúc đ y, khuy n khích Ủ chí quy t tâm v t nghèo c a ng i dân

b Chínhă sáchă laoă đ ngă - vi că lƠmă

nh mă b oă đ mă c ă h iă choă m iă ng iă thamă giaă vƠoă quáă trìnhă t ngă tr ngă kinhăt

(i) Th c hi n nh t quán chính sách phát tri n m nh khu v c kinh t t nhân,

ti p t c hoàn thi n khung kh pháp lu t

và chính sách khuy n khích m i t ch c,

cá nhân đ u t phát tri n r ng rưi vào các

36

nhi u vi c làm cho lao đ ng

(ii) Ti p t c nâng t l toàn d ng lao

đ ng nông thôn b ng các gi i pháp

chuy n d ch c c u cây tr ng, v t nuôi,

phát tri n m nh ngành ngh nông thôn,

th c hi n t t h n chính sách dân s và k

ho ch hoá gia đình

(iii) gi i quy t vi c làm cho nông

dân b thu h i đ t, m t vi c làm, c n s m

hoàn thi n chính sách phát tri n th

tr ng lao đ ng nông thôn theo h ng

khuy n khích phát tri n m ng l i trung

tâm, v n phòng gi i thi u vi c làm

Nghiên c u c p phi u đào t o ngh mi n

phí cho nông dân b thu h i đ t nông

nghi p t i các trung tâm d y ngh ng

th i v i vi c ti p t c xác đ nh giá c h p

lỦ theo giá th tr ng tránh tình tr ng

tranh ch p, khi u ki n v t c p

(iv) Gi i quy t vi c làm c a vùng núi,

vùng sâu, vùng xa, vùng đ ng bào dân

nâng cao ch t l ng h th ng đào t o ngh

c a nhà n c, xư h i hóa đào t o ngh

theo ph ng th c ba bên cùng có l i: Nhà

n c – doanh nghi p và ng i lao đ ng

C n có các chính sách đ c bi t áp d ng

ho t đ ng đào t o ngh cho khu v c nông

thôn đ đ y nhanh chuy n d ch c c u lao

th c hi n đúng vai trò che ch n ng i lao đ ng tr c r i ro gi m ho c không

có ti n công do m đau, th t nghi p và ngh h u

- y nhanh th c hi n BHXH t nguy n, tr c h t đ i v i lao đ ng làm công n l ng, lao đ ng t hành ngh trong khu v c phi chính quy, ti p đ n là nông dân C quan qu n lỦ nên đánh giá

hi u l c th c thi đ rút kinh nghi m trong t ch c th c hi n T đó c n xây

d ng ch ng trình hành đ ng, có l trình

th i gian đ th c hi n ch đ BHXH t nguy n, vì đây là ch đ nh h ng đ n CBXH c a nhóm ng i y u th trong

h ng l i d ch v công

- Hoàn thi n h th ng chính sách và

h th ng t ch c th c hi n b o hi m th t nghi p H th ng này c n ph i k t h p

ch t ch v i các h th ng liên quan đ n lao đ ng khác nh gi i thi u vi c làm, đào t o ngh theo nhu c u thì m i có

tr xư h i) bao g m tr c p xư h i hàng tháng cho đ i t ng b o tr xư h i; tr giúp v y t ; giáo d c; d y ngh , t o vi c làm; ti p c n các công trình công c ng;

ho t đ ng v n hoá th thao và tr giúp

là c u tr xư h i cho nh ng ng i không

may g p r i ro đ t xu t b i thiên tai

t o vi c làm cho đ ng bào dân t c thi u

s nghèo Tri n khai th c hi n chính

sách khuy n khích đ u t cho nông

nghi p, nông thôn, nh t là nông thôn

- Phát tri n và nâng cao ch t l ng đào t o đ i h c, sau đ i h c, đ c bi t là

t ng c ng ki n th c th c ti n cho sinh viên Coi tr ng đào t o đ i ng công nhân có tay ngh cao, k s th c hành và nhà kinh doanh gi i Tuyên truy n đ nâng cao nh n th c v yêu c u nâng cao trình đ qu n tr doanh nghi p cho đ i

ng doanh nhân

- u tiên đào t o nhân l c ph c v phát tri n nông nghi p và nông thôn,

mi n núi, xu t kh u lao đ ng Phát tri n

và nâng cao ch t l ng các tr ng dân

t c n i trú; t ng c ng đào t o, b i

d ng cán b ng i dân t c

- Ti p t c chính sách cho vay đ i v i sinh viên nghèo Có chính sách đ i v i doanh nghi p đ h đóng góp t nguy n cho các tr ng ho t đ ng không vì m c tiêu l i nh n, ví d b ng chính sách thu Tài li u tham kh o

1 B KH& T, S tay k ho ch hóa các n m t 2000 đ n 2010

2 Báo cáo c a B KH& T t i h i ngh CG 2010 ( tháng 6/2010 và tháng 12/2010

4 CIEM và ACI, Cáo cáo N ng l c c nh tranh qu c gia 2009

5 D th o v n ki n i h i ng CSVi t Nam l n th 11: C ng l nh Chính tr , chi n l c phát tri n kinh t - xư h i 2011-2020, KH phát tri n kinh t - xư h i 5 n m 2011-2015

6 K y u H i ngh phát tri n b n v ng toàn qu c l n th 3 tháng 1 n m2011

7 Ngân hàng th gi i, Báo cáo phát tri n th gi i 2009, 2010

8 T ng c c Th ng kê: K t qu kh o sát m c s ng h gia đ nh 2008, NXB Th ng kê 2010

9 Trung tâm Nghiên c a Kinh t và Chính sách, tr ng H Kinh t , H Qu c gia Hà N i, Báo cáo th ng niên kinh t Vi t Nam 2010, nxb Tri th c 2010

Qui mô dân s l n, c c u dân s h p lỦ,

ch t l ng dân s cao s t o đi u ki n

phát tri n ngu n lao đ ng c v s l ng,

ch t l ng và c c u

n c ta, ng và nhà n c th ng

xuyên quan tâm đ n vi c phát tri n dân s

và đư đ ra nhi u chính sách, bi n pháp đ

đi u ti t t c đ t ng dân s Ph n đ u sao

cho quy mô, c c u và s phân b dân c

phù h p v i s phát tri n kinh t xư h i,

đ ng th i nâng cao ch t l ng dân s ,

phát tri n ngu n nhân l c ch t l ng cao,

đáp ng nhu c u CNH-H H

K t qu t ng đi u tra dân s và nhà

Vi t Nam n m 2009 cho th y dân s Vi t

V i k t qu này, Vi t Nam là n c đông

dân th 3 khu v c ông Nam Á và x p

th 13 trong t ng s các n c đông dân

đi u ki n thu n l i đ phát tri n các ngành c n nhi u lao đ ng, giá nhân công

r h p d n các nhà đ u t Tuy nhiên ngu n lao đ ng d i dào t o ra nh ng khó

kh n trong gi i quy t vi c làm, nâng cao thu nh p, c i thi n tình tr ng y t , giáo

d c, nhà và các t n n xư h i

B ngă1:ăC ăc uădơnăs ăVi tăNamătheoă nhómătu iăgiaiăđo nă1979-2009

N m T ătr ngăt ngănhómătu iă

trongăt ngăs ădơn (%) T ngă s

T l ph thu c tr em sau 20 n m đư

gi m đi g n m t n a, trong khi đó t l

D

lên, tuy không nhi u kh ng đ nh m c sinh

C c u dân s vàng là thu n l i cho

phát tri n kinh t , tuy nhiên gây khó kh n

trong vi c l a ch n mô hình kinh t đ gi i

quy t gi a mâu thu n gi a mô hình kinh

cao, t o ra s c c nh tranh t t cho n n kinh

t Giai đo n c c u dân s vàng s kéo dài

kho ng 30 n m M t kho ng th i gian

n c ta đang th p th hi n ch quy mô

dân s đ ng th 13 trong khi ch s GDP

tri n con ng i (HDI) nh ng n m g n đây t ng lên do thành tích c a công tác

giáo d c, y t song theo đánh giá c a

Ch ng trình phát tri n Liên h p qu c

(UNDP) n c ta v n m c th p so v i nhi u n c trong khu v c và th p xa so

v i các n c công nghi p, n m 2010

đ ng th 113/169 n c Dù HDI liên t c

t ng song các v n đ còn t n t i không

nh tu i th bình quân c a Vi t Nam là 74,9 n m, nh ng tu i th kh e m nh l i

th p h n43 S n m đi h c trung bình c a dân s r t th p ch là 5,5 n m, th p h n

n c có ch s HDI m c trung bình (b ng 3)

 S m t cợn đ i gi i tính, nhìn chung

đụ d n d n thu h p TuỔ nhiên, chênh

l ch gi i tính khi sinh cao, có th t o

nên s thi u h t n trong t ng lai

T s gi i tính khi sinh đ c xác

đ nh b ng s tr em trai đ c sinh ra trên

100 tr em gái c a m t th i k , th ng là

1 n m T s này thông th ng là 106/100 Tuy nhiên t n m 2006 đ n nay, t s gi i tính khi c a Vi t Nam b t

Qu ng Ninh 115; V nh Phúc 114,9

42 X p h ng c a Gobal Finance

43 Theo T ng c c th ng kê, n m 2009 tu i th trung bình c a Vi t Nam là 73,1 tu i nh ng tu i

m t kinh t , xư h i, an ninh, qu c phòng

Theo k t qu t ng đi u tra dân s 2009,

trong 8 vùng, 42,8% dân s t p trung

ng b ng sông H ng và ng b ng

sông C u Long Trong khi đó, di n tích

đ t đai c a hai vùng này ch chi m

18,6% H u h t các t nh ng b ng sông

H ng, k c khu v c nông thôn đ u có

m t đ dân s trên 1000 ng i/km2 (tr

các t nh Qu ng Ninh, V nh Phúc, Hà

Nam và Ninh Bình) Hai vùng, Trung du

và mi n núi phía Bác và Tây Nguyên có

19% dân s nh ng s ng trên g n 1/2 lưnh

th c a c n c (45%)

Sau 10 n m, t tr ng dân s c a hai

vùng ông Nam B và Tây Nguyên

t ng, ch ng t t c đ nh p c vào 2 vùng này l n B c Trung B và Duyên h i

mi n Trung là n i có t l t ng dân s bình quân th p nh t (0,4%/n m) ông Nam B là vùng có t l t ng dân s cao

nh t (3,2%/n m) Trong vùng này, thành

ph H Chí Minh t ng bình quân là 3,5%/n m, cao h n m t chút so v i m c

t ng chung c a c vùng, trong khi đó Bình D ng t ng t i 7,3%/n m, g p 2,25

l n so v i m c t ng chung c a c vùng Tác đ ng c a quá trình đô th hoá, công nghi p hoá đư t o ra c ng đ di dân t ng nhanh và di n bi n ph c t p v

m c đích, th i gian, đ a đi m, h ng di chuy n, nh t là di dân t khu v c nông thôn vào đô th , khu công nghi p và di c

t do đ n m t s vùng mi n núi và Tây Nguyên Vi c qu n lỦ dân s l u đ ng

g p khó kh n, ng i di c nói chung g p

r t nhi u khó kh n v nhà và khó ti p

c n các d ch v xư h i, đ c bi t là d ch

ch m sóc SKSS/KHHG

Trên c s nh ng phợn tích trên,

m t s ki n ngh đ c rút ra:

Ti p t c đ y m nh th c hi n m c tiêu

gi m sinh, n đ nh m c sinh thay th đ

ti n t i kh ng ch và n đ nh qui mô dân

s làm n n t ng cho công cu c phát tri n

kinh t -xư h i b ng cách: i)Khuy n khích

ti n hôn nhân; v) C ng c b máy và

chuyên môn hoá cán b làm công tác DS

sinh và c i thi n ch t l ng gi ng nòi

nh xây d ng h th ng thông tin qu n lỦ

d ng nhi u lao đ ng có giá r t ng đ i

so v i các qu c gia khác, c ng nh

nh ng ngành công nghi p khai khoáng

và nh ng ngành, nh ng phân đo n công

vi c trong chu i phân công lao đ ng mà

ch y u là phân đo n l p ráp, gia công

đ n gi n Do v y đ gi i quy t vi c làm

tr c m t c n v a phát tri n các ngành thâm d ng lao đ ng h ng đ n xu t

kh u, thu hút thêm nh ng doanh nghi p

h ng th tr ng n i đ a, s n xu t nh ng

m t hàng thâm d ng lao đ ng mà ta v n

ph i nh p kh u, song song v i đó là nâng cao ch t l ng ngu n nhân l c

Theo kinh nghi m c a các n c đư t n

d ng t t th i k dân s “vàng”, tr c và trong su t th i k này, Vi t Nam c n ban hành và th c hi n các nhóm chính sách phù h p v giáo d c và đào t o; lao đ ng

vi c làm và ngu n nhân l c; ch m sóc y

t ; an sinh và b o tr xư h i

Xây d ng các chính sách phân b dân

s cân đ i v i tài nguyên môi tr ng c a các vùng kinh t - sinh thái Th c hi n

vi c phân b dân c h p lỦ gi a các khu

n c đang trong quá trình chuy n đ i và

h i nh p sâu h n vào n n kinh t th gi i

nông nghi p, nông thôn v i ch t l ng

cung lao đ ng th p, phân b ch a h p lỦ

và kh n ng di chuy n còn b h n ch ;

c u lao đ ng th p v s l ng và v n còn

m t t l l n lao đ ng làm vi c trong các

ngh gi n đ n, không đòi h i chuyên

môn k thu t, khu v c làm công n

qu n lỦ di chuy n lao đ ng trong n c

và qu c t ; ch a thi t l p h th ng quan

h lao đ ng hi n đ i d a vào c ch đ i tho i, th ng l ng hi u qu gi a các

đ i tác xư h i; h th ng giáo d c, h ng nghi p và đào t o ch a đáp ng đ c nhu c u c a th tr ng lao đ ng, đ c bi t

là đ i v i lao đ ng yêu c u k n ng cao;

m t b ph n l n ng i lao đ ng ch a

đ c b o v trong th tr ng; th tr ng lao đ ng b phân m ng, có s phân cách

l n gi a thành th -nông thôn, vùng đ ng

l c phát tri n kinh t -vùng kém phát tri n, lao đ ng không có k n ng-có k n ng Nguyên nhân ch y u c a nh ng y u kém trên là do: ch a nh n th c đ y đ v vai trò, ch c n ng và l trình phát tri n

c a th tr ng lao đ ng; khung kh pháp

lỦ cho phát tri n doanh nghi p và th

tr ng lao đ ng ch m đ i m i tác đ ng tiêu c c đ n môi tr ng c nh tranh, phân

b ngu n nhân l c, thu nh p và chia s

r i ro; các đi u ki n đ phát tri n đ ng

b cung, c u lao đ ng và g n k t cung-

c u lao đ ng y u kém; các th ch quan

h lao đ ng và qu n tr th tr ng lao

đ ng còn y u; huy đ ng và phân b ngu n