Bài tiểu luận: Mặt trời và hệ mặt trời

Bài tiểu luận: Mặt trời và hệ mặt trời tìm hiểu khái quát về mặt trời và hệ mặt trời, giải thích những hiện tượng, vấn đề quay xung quanh Mặt Trời và hệ Mặt Trời. Hy vọng tài liệu là nguồn thông tin hữu ích cho quá trình học tập và nghiên cứu của các bạn.

Giáo viên hướng d n: Ths. Nguy n Văn Đăngẫ ễ

Người th c hi n: Lê Th  Phự ệ ị ương Hi nề

Nguy n Th  Huy n Trangễ ị ề

Trang

M c l c ụ ụ 2

M  đ u ở ầ 4

Ch ươ ng I: M t Tr i  ặ ờ 6

I.Nh n th c ban đ u c a con ng ậ ứ ầ ủ ườ ề ặ i v  M t Tr i ờ 6

II. M t Tr i theo quan đi m khoa h c ặ ờ ể ọ 7

1. Gi i thi u qua v  M t Tr i  ớ ệ ề ặ ờ 7

2. S  ti n hoá c a M t Tr i ự ế ủ ặ ờ 8

3. C u t o c a M t Tr i ấ ạ ủ ặ ờ 10

3.1 Ph n lõi ầ 10

3.2 T ng b c x ầ ứ ạ 11

3.3  T ng t i  u ầ ố ư 12

3.3.1 Ph n quy n sáng ầ ể 12

3.3.3 V ng hào quang ầ 13

4.M t s  hi n t ộ ố ệ ượ ng  14

4.1 V t đen M t Tr i ế ặ ờ 14

4.2 Nh t th c và nguy t th c ậ ự ệ ự 15

Ch ươ ng II: H  M t Tr i ệ ặ ờ 19

I H  M t Tr i và các hành tinh   ệ ặ ờ 19

1 H  M t Tr i  ệ ặ ờ 19

2 Các hành tinh trong h  M t Tr i  ệ ặ ờ 21

II S  hình thành h  M t Tr i ự ệ ặ ờ 27

1 Lý thuy t c  đi n ế ổ ể 27

2 lý thuy t hi n đ ế ệ ạ 28

Kêt lu n ậ 32

Tài liêu tham kh o ả 33

M  Đ U Ở Ầ

M t Tr i r t g n gũi và quen thu c v i chúng ta, trong cu c s ngặ ờ ấ ầ ộ ớ ộ ố  hàng ngày cũng nh  trong lao đ ng s n su t. Hàng ngày, m t tr i soi sángư ộ ả ấ ặ ờ  

sưở ấi  m cho chúng ta, đó nh  là m t đi u hi n nhiên. Tuy nhiên đã baoư ộ ề ể  

gi  b n t  h i r ng ờ ạ ự ỏ ằ n u nh  không có m t tr i thì chúng ta s  th  nào? ế ư ặ ờ ẽ ế  

Hay bao gi  thì M t Tr i bi n m t? ờ ặ ờ ế ấ Ho c có th  đ n gi n nhặ ể ơ ả ư M t Tr i ặ ờ  

t  đâu đ n? ừ ế

T  xa x a con ngừ ư ườ ởi   m i qu c gia, m i dân t c đã có nh ngỗ ố ỗ ộ ữ  

nh n th c khác nhau v  m t tr i. Hình  nh m t tr i thậ ứ ề ặ ờ ả ặ ờ ường g n li n v iắ ề ớ  các v  th n, có m t ngu n năng lị ầ ộ ồ ượng siêu nhiên nào đó. Ngày nay, khi khoa h c phát tri n ngọ ể ười ta đã nghiên c u ra hi u rõ h n v  m t tr i vàứ ể ơ ề ặ ờ  quan ni m r ng:ệ ằ

Chúng ta s ng trên trái đ t, m t kh i c u l  l ng trong không trungố ấ ộ ố ầ ơ ử  

và lăn tròn. Hàng đêm b u tr i c a chúng ta sáng lên nh  nh ng đ m sángầ ờ ủ ờ ữ ố  

mà chúng ta v n thẫ ường g i là nh ng ọ ữ vì sao hay nh ng ữ ngôi sao. Và m iỗ  

đ m sáng nh  bè đó đ u là các kh i c u khí kh ng l , có kh  năng t  phátố ỏ ề ố ầ ổ ồ ả ự  sáng và phát nhi t, các đ m sáng đó r t l n và cách r t xa chúng ta. Trongệ ố ấ ớ ấ  

s  hàng t  các ngôi sao đó, có m t ngôi sao đã mang đ n cho chúng ta số ỉ ộ ế ự 

s ng. Th c t  m t ngôi sao không bao gi  su t hi n vào ban đêm, b i vìố ự ế ộ ờ ấ ệ ở  

b n thân s  hi n di n c a nó đã đ ng nghĩa v i ánh sáng ban ngày, vàả ự ệ ệ ủ ồ ớ  chúng ta cũng không g i nó là m t ngôi sao mà chúng ta goi đó là M tọ ộ ặ  

Tr i. ờ

Và cũng bi t r ng chúng ta đang s ng trên trái đ t, m t v  tinh quayế ằ ố ấ ộ ệ  

quay xung quanh M t Tr i mà xung quanh m t tr i có m t h , g m nhi uặ ờ ặ ờ ộ ệ ồ ề  hành tinh g i là h  M t Tr i. Trái Đ t c a chúng ta ch  là m t trong sọ ệ ặ ờ ấ ủ ỉ ộ ố 

các  hành tinh đó. V y h  M t Tr i là gì? ậ ệ ặ ờ  Và đượ hình thành nh  thc   ư ế  nào?

Trong đ  tài này chúng ta s  đi tìm hi u khái quát v  m t tr i và hề ẽ ể ề ặ ờ ệ 

m t tr i, gi i thích nh ng hiên tặ ờ ả ữ ượng, v n đ  quay xung quanh M t Tr iấ ề ặ ờ  

và h  M t Tr i.ệ ặ ờ

Ch ươ ng I: M T TR I Ặ Ờ

I. Nh n th c ban đ u c a con ng ậ ứ ầ ủ ườ ề i v  M t Tr i ặ ờ

T  th i xa x a, khi khoa h c kĩ thu t còn ch a phát tri n, nh n ừ ờ ư ọ ậ ư ể ậ

th c c a con ngứ ủ ười còn r t s  khai vấ ơ ề 

các hi n tệ ượng t  nhiên nh : gió,ự ư  

m a, s m ch p,… H  đã g n các hi nư ấ ớ ọ ắ ệ  

tượng th i ti t đó vào m t hình tớ ế ộ ượ  ng

siêu nhiên đó là các v  th n linh, có khiị ầ  

ôn hoà che ch , có khi l i n i gi n đở ạ ổ ậ ể 

r i có nh ng tai ồ ữ ương. M t Tr i cũngặ ờ  

tương t  nh  v y, cũng đự ư ậ ược g n v iắ ớ  

m t v  th n   trên cao hàng ngày mangộ ị ầ ở  

ánh sáng đ nế

Th n Helios cà chi c xe t  mãầ ế ứ cho con người.  M i dân t c đ u có nh ngỗ ộ ề ữ  

hình tượng v  M t Tr i riêng v i nh ng truy nề ặ ờ ớ ữ ề  

thuy t riêng. Nh ng t t c  đ u g n M t Tr iế ư ấ ả ề ắ ặ ờ  

v i m t vì th n, nh  m t đáng t i cao, hay làớ ộ ầ ư ộ ố  

m t v  th n đáng kình nh t. hàng ngày soi sángộ ị ầ ấ  

cho cu c s ng c a h  M t truy n th n tho iộ ố ủ ọ ộ ệ ầ ạ  

r t tiêu bi u mà đ nnay chúng ta v n con đấ ể ế ẫ ượ  c

bi t t i hình  nh c a v  th n M t Tr i trong trí tế ớ ả ủ ị ầ ặ ờ ưởng tượng c a con ủ

ngườ ưới tr c đây là th n tho i Hy L p. ầ ạ ạ

Tượng th n Heliosầ

Cho đ n nay, v n còn r t nhi u hình  nh đế ẫ ấ ề ả ược gi  lai v  v  th n ữ ề ị ầ

M t Tr i Helios trong th n tho i này. Theo trí tặ ờ ầ ạ ưởng tượng c a ngủ ười Hy 

L p xa x a, Helios là v  th n hàng ngày ng i trên c  xe vàng t  mã. M t ạ ư ị ầ ồ ỗ ứ ặ

Tr i đờ ược th n đ t trên xe này và đ a đi d c theo b u tr i Đông ­ Tây ầ ặ ư ọ ầ ờtheo l nh c a th n Zeus.ệ ủ ầ

II. M t Tr i theo quan đi m khoa h c ặ ờ ể ọ

Kh i lố ượng riêng trung bình ρ = 1, 41kg/dm

Gia t c tr ng trố ọ ường g=274m/s2

M t Tr i t  quay quanh m t tr c (không nh  m t v t r n). Chu kìặ ờ ự ộ ụ ư ộ ậ ắ  quay c a v t ch t   vùng xích đ o b ng 25 ngày. Càng xa xích đ o chu kìủ ậ ấ ở ạ ằ ạ  quay càng l n. G n c c chu kì quay đ n 30 ngày.ớ ầ ự ế

2 S  ti n hoá c a M t Tr iự ế ủ ặ ờ

Trước khi đi tìm  hi u v  s  ti n hoá c a M t Tr i thì chúng ta nóiể ề ự ế ủ ặ ờ  

s  qua v  s   hình thành c a M t Tr i. M t Tr i hình thành cách đây 5,1ơ ề ự ủ ặ ờ ặ ờ  

t  năm t  m t đám khí b i kh ng l , đám khí này co l i và quay nhanhỷ ừ ộ ụ ổ ồ ạ  

d n do h p d n b n thân và ph n trung tâm kh i khí t  l i t o thành M tầ ấ ẫ ả ầ ố ụ ạ ạ ặ  

Tr i.ờ

V y quá trình ti n hoá c a M t Tr i di n ra nh  th  nào? Có khiậ ế ủ ặ ờ ễ ư ế  nào M t Tr i ng ng to  sáng?ặ ờ ừ ả

T  nh ng hi u bi t v  s  hình thành và xu t hi n c a h  M từ ữ ể ế ề ự ấ ệ ủ ệ ặ  

Tr i. Chúng ta có th  bi t r ng M t Tr i đã t n t i đờ ể ế ằ ặ ờ ồ ạ ược h n 5 t  năm.ơ ỷ  

M t Tr i cũng là m t ngôi sao trong s  hàng ngàn các ngôi sao khác. Vìặ ờ ộ ố  

v y s  ti n hoá c a M t Tr i cũng s  tuân theo quy lu t chung c a cácậ ự ế ủ ặ ờ ẽ ậ ủ  ngôi sao, nó ph  thu c vào kh i lụ ộ ố ượng và m t đ  (hay là ki u sao) c aậ ộ ể ủ  

m i ngôi sao.ỗ

Trước h t chúng ta s  tìm hi u v  ti n trình ti n hoá chung c aế ẽ ể ề ế ế ủ  

m t ngôi sao v i các kh i lộ ớ ố ượng tương  ng khác nhau k  t  sau khi chúngứ ể ừ  

b t đ u to  sáng: Th i gian t n t i c a m i ngôi sao tu  theo kh i lắ ầ ả ờ ồ ạ ủ ỗ ỳ ố ượ  ng

c a chúng. Các sao càng n ng thì càng c n nhi u năng lủ ặ ầ ề ượng đ  ch ng l iể ố ạ  

l c h p d n nên nhiên li u nhanh b  đ t cháy h t. Do đó sao càng n ng thìự ấ ẫ ệ ị ố ế ặ  

tu i th  càng ng n ng i.ổ ọ ắ ủ

M t Tr i là m t sao lùn vàng G2V. Các sao c  nh  M t Tr i cóặ ờ ộ ỡ ư ặ ờ  

tu i th  kho ng 10 t  năm. các sao kh ng l  10­ 15 tri u năm còn các saoổ ọ ả ỷ ổ ồ ệ  lùn đ  là 20 tri u năm, các sao siêu kh ng l  ch  th  vài tri u năm.ỏ ệ ổ ồ ỉ ọ ệ Sau khi hêt nhiên li u. Ngôi sao không th  ti p t c ch ng l i h p d n b n thân.ệ ể ế ụ ố ạ ấ ẫ ả  

Ph n trong co l i v  phía lõi còn v  ngoài ph ng to và phát ra ánh sáng đ ầ ạ ề ỏ ồ ỏ  Ngôi sao tr  thành sao kh ng l  đ  trong kho ng 100 tri u năm (v i saoở ổ ồ ỏ ả ệ ớ  

c  M t Tr i)ỡ ặ ờ ho c sao siêu kh ng l  đ  trong vài tri u năm.ặ ổ ồ ỏ ệ Ph n nõiầ  trong co l i và ti p t c nóng lên. Đây là lúc ph n  ng x y ra k t h p h tạ ế ụ ả ứ ả ế ợ ạ  nhân Heli thành h t nhân Cacbon. Khi áp su t gi i phóng ra cân b ng v iạ ấ ả ằ ớ  

h p d n, lõi ngôi sao ng ng co l i. ấ ẫ ừ ạ

Đ i v i các sao nh  c  M t Tr i, sau quá tình trên, lõi sao co l iố ớ ỏ ỡ ặ ờ ạ  thành sao lùn tr ng còn l p ngoài phóng ra t o thành tinh vân hành tinh.ắ ớ ạ

V i các sao có kh i lớ ố ượng l n, nhi t đ    lõi s  tăng đ  l n d  x y ra cácớ ệ ộ ở ẽ ủ ớ ể ả  quá trình t ng h p h t nhân t o ra các nguyên t  năng nh  C, O, Mg, Al,ổ ợ ạ ạ ố ư  

P, S, Fe. Ngôi sao có lõi s t trong cùng và các nguyên t  nh  d n ra phíaắ ố ẹ ầ  ngoài

Giai đo n k t thúc: khi nhiên li u hoàn toàn c n ki t, ngôi sao bạ ế ệ ạ ệ ướ  cvào th i kì suy s p do h p d n. ờ ậ ấ ẫ

 Các sao có kh i lố ượng < 1,4 l n kh i lầ ố ượng M t Tr i (gi iặ ờ ớ  

h n Chandrasekhar) co la  thành sao lùn tr ng và cu i cùng làạ ị ắ ố  

m t sao lùn đen m t hút trong vũ tr  ộ ấ ụ

 Các sao kh i lố ượng 1,4 ­ 1,5 kh i lố ượng M t Tr i co l iặ ờ ạ  

m nh h n, vạ ơ ượt qua kích thước sao lùn tr ng xu ng m c đắ ố ứ ườ  ngkính 20km gây ra m t v  n  sao siêu m i. Cu i cùng, khi l cộ ụ ổ ớ ố ự  

đ y tĩnh đi n gi a các neutron và proton ch ng l i đẩ ệ ữ ố ạ ượ ực l c h pấ  

d n, sao ng ng co và tr  thành sao neutron.ẫ ừ ở

 Các sao có kh i lố ượng l n h n M t Tr i 4­5 l n co l i hêtớ ơ ặ ờ ầ ạ  

s c manh m , cũng t o ra m t v  n  sao siêu m i. Tuy nhiên doứ ẽ ạ ộ ụ ổ ớ  

kh i lố ượng l n, h p d n l n đ n m c làm tri t tiêu l c đ y gi aớ ấ ẫ ớ ế ứ ệ ự ẩ ữ  các neutron, t o thành l  đen.ạ ỗ

Hi n nay, các nhà khoa h c đã tính toán và d  đoán: giai đo n k tệ ọ ự ạ ế  thúc c a M t Tr i có l  s  b t đ u vào kho ng 4 t  năm n a. Sau th iủ ặ ờ ẽ ẽ ắ ầ ả ỷ ữ ờ  gian này, nhiên li u c a M t Tr i không còn đ  đ  t o ra các ph n  ngệ ủ ặ ờ ủ ể ạ ả ứ  

ch ng l i h p d n c a b n thân nó n a và trong lõi trong co l i đ  d nố ạ ấ ẫ ủ ả ữ ạ ể ầ  

t o thành sao lùn tr ng thì cái v  ngoài s  phình to và t t c  chúng ta cũngạ ắ ỏ ẽ ấ ả  

nh  các hành tinh nhóm trong s  b  nu t ch ng và khi đó chúng ta hãy hiư ẽ ị ố ử  

v ng r ng con ngọ ằ ười đã tìm được m t n i khác đ    hay ít ra là v n cònộ ơ ể ở ẫ  

n i nào trong vũ tr  gi ng chúng ta (t c là s  s ng v n còn t n t i)ơ ụ ố ứ ự ố ẫ ồ ạ

3. C u t o c a M t Tr iấ ạ ủ ặ ờ

 Cũng gi ng nh  Trái đ t, M t tr i cũng có nhi u l p khác nhau t oố ư ấ ặ ờ ề ớ ạ  nên c u trúc c a nó. Nh ng M t Tr i không gi ng Trái Đ t   ch , nóấ ủ ư ặ ờ ố ấ ở ỗ  hoàn toàn là m t qu  c u khí, không có m t b  m t ch t r n nào c  M cộ ả ầ ộ ề ặ ấ ắ ả ặ  

dù M t Tr i hoàn toàn đặ ờ ượ ạc t o ra b ng các khí, nh ng t  tr ng và nhi tằ ư ỷ ọ ệ  

đ  c a các khí có s  khác bi t r t l n t  ph n trung tâm cho đ n ph n xaộ ủ ự ệ ấ ớ ừ ầ ế ầ  

nh t.   ph n trung tâm c a M t tr i, t  tr ng b ng 150 gam/cmấ Ở ầ ủ ặ ờ ỷ ọ ằ 3 (g p 10ấ  

l n t  tr ng c a vàng ho c chì). Càng xa trung tâm M t tr i, nhi t đ  vàầ ỷ ọ ủ ặ ặ ờ ệ ộ  

t  tr ng càng gi m. ỷ ọ ả

    M t tr i có c u t o g m 3 ph n: Ph n lõi, b c x  và t ng đ iặ ờ ấ ạ ồ ầ ầ ứ ạ ầ ố  

l u:ư

kh i   m t   tr i   dỏ ặ ờ ưới   d ng   các   ánh  sángạ  nhìn được. T i đây, tr ng l c s  hút t tạ ọ ự ẽ ấ  

c  m i v t hả ọ ậ ướng vào trong và t o raạ  

m t áp l c r t l n. Chính áp l c này đãộ ự ấ ớ ự  tác đ ng khi n cho các nguyên t  khí Hyđro k t h p v i nhau đ  t o raộ ế ử ế ợ ớ ể ạ  

ph n  ng h t nhân. Hai nguyên t  Hyđro đả ứ ạ ử ược k t h p đ  t o ra nguyênế ợ ể ạ  

t  Heli­4 và năng lử ượng theo các bước sau:

 Hai proton k t h p v i nhau t o ra m t Đ ­te­ri (nguyên t  Hyđroế ợ ớ ạ ộ ơ ử  

k t h p v i m t n tron), m t pozitron (ph n r t nh  c a v t ch tế ợ ớ ộ ơ ộ ầ ấ ỏ ủ ậ ấ  

có đi n tích dệ ương và có cùng kh i lố ượng v i electron) và m tớ ộ  

n trinô ơ

 M t proton k t h p v i m t nguyên t  Đ ­te­ri đ  t o ra m tộ ế ợ ớ ộ ử ơ ể ạ ộ  nguyên t  Heli­3 (hai proton k t h p v i m t n tron) và m t tiaử ế ợ ớ ộ ơ ộ  gam­ma. 

 Hai nguyên t  Heli­3 ph n  ng v i nhau t o thành m t Heli­4 (haiử ả ứ ớ ạ ộ  proton và hai n tron) và hai proton.ơ

Nh ng ph n  ng này t o ra 85% ngu n năng lữ ả ứ ạ ồ ượng M t tr i. 15%ặ ờ  còn l i đạ ượ ạc t o ra t  các ph n  ng dừ ả ứ ưới đây:

 M t nguyên t  Heli­3 và m t nguyên t  Heli­4 k t h p v i nhau t oộ ử ộ ử ế ợ ớ ạ  thành m t nguyên t  Berili­7 (b n proton và 3 n tron) và m t tiaộ ử ố ơ ộ  Gam­ma. 

 M t Berili­7 hút m t electron đ  t o thành m t Lithi­7 (ba protonộ ộ ể ạ ộ  

và b n n tron) và m t n trinô ố ơ ộ ơ

 M t Lithi­7 k t h p v i m t proton t o thành hai nguyên t  Heli­4.ộ ế ợ ớ ộ ạ ử

    Ngu n năng lồ ượng được phát ra dưới nhi u d ng ánh sáng (tiaề ạ  

c c tím, các tia X, ánh sáng có th  nhìn th y đự ể ấ ược, tia h ng ngo i, cácồ ạ  sóng ng n và sóng radio). M t tr i cũng phát ra các h t mang năng lắ ặ ờ ạ ượ  ng(n tron và proton) t o ra gió M t tr i. Ngu n năng lơ ạ ặ ờ ồ ượng chi u xu ngế ố  Trái đ t giúp sấ ưở ấi  m hành tinh này, tác đ ng lên s c kh e c a con ngộ ứ ỏ ủ ườ  i

và cung c p các ngu n năng lấ ồ ượng cho đ i s ng. Chúng ta h u nh  khôngờ ố ầ ư  

b  các b c x  và gió M t tr i làm h i b i vì đã có b u khí quy n b o v ị ứ ạ ặ ờ ạ ở ầ ể ả ệ

3.2 T ng b c x :ầ ứ ạ  là ph n ti p theo ph n lõi, chi m 55% bán kínhầ ế ầ ế  

M t tr i.   khu v c này, năng lặ ờ Ở ự ượng t  ph n lõi đừ ầ ược truy n đi xa h nề ơ  

nh  các photon (lờ ượng t  ánh sáng). Khi m t lử ộ ượng t  ánh sáng đử ược hình thành, nó s  di chuy n đẽ ể ược kho ng 1 micromet (m t ph n tri u mét)ả ộ ầ ệ  

trước khi b  hút b i các nguyên t  khí. Sau khi hút các photon, các phân tị ở ử ử khí s  b  đ t nóng và l i ti p t c phát ra các lẽ ị ố ạ ế ụ ượng t  ánh sáng khác v iử ớ  

bước sóng tương t  Các lự ượng t  ánh sáng đử ược tái phát đó cũng đi thêm 

được m t quãng độ ường là 1 micromet và cũng b  các phân t  khí khác h pị ử ấ  

th , chu trình này đụ ượ ặ ạc l p l i liên t c, m i s  tụ ỗ ự ương tác gi a lữ ượng tử ánh sáng và các phân t  khí đ u m t m t lử ề ấ ộ ượng th i gian nh t đ nh. Quáờ ấ ị  trình h p th  và tái phát này di n ra kho ng 1025 l n  ấ ụ ễ ả ầ  trước khi m tộ  

lượng t  ánh sáng đi đ n đử ế ược b  m t, vì v y kho ng th i gian đ  m tề ặ ậ ả ờ ể ộ  

lượng t  ánh sáng đử ượ ạc t o ra   ph n lõi và sau đó đi đ n đở ầ ế ược b  m t làề ặ  

r t đáng k ấ ể

3.3 T ng đ i l u:ầ ố ư  

n m trong kho ng 30% bán kính còn l i, n i có các dòng đ i l uằ ả ạ ơ ố ư  

ho t đ ng và mang năng lạ ộ ượng đi ra kh i b  m t c a M t tr i. Các dòngỏ ề ặ ủ ặ ờ  

đ i l u này làm tăng ho t đ ng c a các khí nóng bên c nh đó làm gi mố ư ạ ộ ủ ạ ả  

ho t đ ng c a các dòng khí l nh. Các dòng đ i l u mang các lạ ộ ủ ạ ố ư ượng t  ánhử  sáng ra kh i b  m t c a m t tr i nhanh h n quá trình chuy n giao các b cỏ ề ặ ủ ặ ờ ơ ể ứ  

x  x y ra gi a ph n lõi và ph n b c x  V i r t nhi u s  tạ ẩ ữ ầ ầ ứ ạ ớ ấ ề ự ương tác di nễ  

ra gi a các lữ ượng t  ánh sáng và phân t  khí trong các t ng b c x  và đ iử ử ầ ứ ạ ố  

l u, m t lư ộ ượng t  ánh sáng m t g n 100000 đ n 200000 năm đ  t i bử ấ ầ ế ể ớ ề 

gi ng v i b  m t c a m t bình nố ớ ề ặ ủ ộ ước đang sôi. Khi đi ra kh i quy n sángỏ ể  

thì nhi t đ  s  gi m và các khí s  tr  nên l nh h n, do v y nó không phátệ ộ ẽ ả ẽ ở ạ ơ ậ  

ra ngu n năng lồ ượng ánh sáng n a. Vì th , rìa ngoài cùng c a quy n sángữ ế ủ ể  

s  t i l i và m t hi u  ng rìa t i ẽ ố ạ ộ ệ ứ ố  đã chi m toàn b  ph n xung quanh M tế ộ ầ ặ  

10.000oK   Người   ta   cho   r ng   ph n   quy nằ ầ ể  

s c b  đ t nóng là do s  đ i l u x y ra phíaắ ị ố ự ố ư ẩ  

dướ ầi   t ng   quy n   sáng   Khi   các   ch t   khíể ấ  

chuy n đ ng h n lo n trong vùngể ộ ỗ ạ

Quy n s cể ắ  quy n sáng, chúng s  t o ra các sóng làm đ t nóng các khí xungể ẽ ạ ố  quanh và phóng chúng vào vùng quy n s c dể ắ ướ ại d ng các tia khí nóng nhỏ 

g i là các gai nh  M i cái gai cách quy n sáng kho ng 5.000km và t nọ ỏ ỗ ể ả ồ  

t i m t vài phút. Nh ng cái gai này cũng kéo theo sau m t đạ ộ ữ ộ ường từ 

trường c a M t tr i mà nó đủ ặ ờ ượ ạc t o ra b i s  chuy n đ ng c a các khíở ự ể ộ ủ  bên trong M t tr i.ặ ờ

3.3.3 V ng hào quangầ :

 là l p cu i cùng c a M t tr i và tr i dài hàng tri u km phía ngoàiớ ố ủ ặ ờ ả ệ  

th c và trong các b c  nh c a m t tr i đự ứ ả ủ ặ ờ ược ch p b ng tia X. Nhi t đụ ằ ệ ộ 

c a qu ng trung bình là 2 tri u đ  K, m c dù không có ai có th  gi i thíchủ ầ ệ ộ ặ ể ả  

vì sao qu ng l i nóng nh  v y, nh ng theo m t s  ph ng đoán thì nguyênầ ạ ư ậ ư ộ ố ỏ  nhân là do t  tính M t Tr i.ừ ặ ờ

4.M t s  hi n tộ ố ệ ượng

4.1Các v t đen M t Tr iế ặ ờ

M t trong các  hi n tộ ệ ượng gây  nh hả ưởng m nh nh t lên trái đ t c uạ ấ ấ ả  

M t Tr i là t  trặ ờ ừ ường sinh ra b i các v t đen, các v t nh  màu đen màở ế ệ ỏ  đôi khi ta có th  quan sát để ược tr c ti p b ng m t thự ế ằ ắ ường khi nhìn lên 

M t Tr i.ặ ờ

Ngườ ầi đ u tiên quan sát lên các v t đen này b ng m t kính thiên văn 30xế ằ ộ  (chi c kính vi n v ng đ u tiên c a loài ngế ễ ọ ầ ủ ười). Các quan sát c a Galileiủ  cho th y các v t đen M t Tr i xu t hi n và t n t i khá lâu trên M t Tr i,ấ ế ặ ờ ấ ệ ồ ạ ặ ờ  chúng chuy n đ ng t  t  trên b  m t này và d n bi n m t sau khi b  cheể ộ ừ ừ ề ặ ầ ế ấ ị  khu t. T  đó ông đi đ n k t lu n r ngấ ừ ế ế ậ ằ  

các v t đen này cũng là m t ph n c aế ộ ầ ủ  

M t Tr i và chuy n đ n quay cùng thiênặ ờ ể ộ  

th , và quan sát các v t đen M t Tr i choể ế ặ ờ  

phaeps Galilei t  rút ra k t lu n M t Tr iự ế ậ ặ ờ  

V t đen M t Tr i ế ặ ờ

Các v t đen M t Tr i có đế ặ ờ ường kính kho ng 1000 km và t n t iả ồ ạ  kho ng 2 tháng, t c là đ  th i gian đ  chúng chuy n đ ng trên b  m tả ứ ủ ờ ể ệ ộ ề ặ  

M t Tr i, bi n m t và l i xu t hi n 2 tu n sau đó. Các v t đen này b nặ ờ ế ấ ạ ấ ệ ầ ế ả  thân chúng là các vùng có nhi t đ  th p h n trên b  m t ngôi sao, chúng taệ ộ ấ ơ ề ặ  

bi t r ng b  m t M t Tr i có nhi t đ  kho ng 5800k, còn các v t đen thìế ằ ề ặ ặ ờ ệ ộ ả ế  

ch  kho ng 4800k, s  chênh l ch nhi t đ  này là chúng ta nhìn lên th yỉ ả ự ệ ệ ộ ấ  chúng có v  t i, và cũng do s  chênh l ch nhi t đ  nh t th i này d n đ nẻ ố ự ệ ệ ộ ấ ờ ẫ ế  các chênh l ch áp su t và bi n các v t đen tr  thành các vùng ho t đ ngệ ấ ế ế ở ạ ộ  

m nh m  m i khi chúng xu t hi n, s  ho t đ ng này gây ra nhi u  nhạ ẽ ỗ ấ ệ ự ạ ộ ề ả  

hưởng đ n Trái Đ t mà ch  y u là các hieuj  ng t  Chúng có th  làmế ấ ủ ế ứ ừ ể  kim lam châm ch  sai hỉ ướng và có th  là  nh hể ả ưởng đ n ho t đ ng c aế ạ ộ ủ  nhi u thi t b  khĩ thu t. Chu k  c a các v t đen  vào kho ng 11­17 năm,ề ế ị ậ ỳ ủ ế ả  cũng có chu k  22 năm, 64 năm và c  100 năm. Thông thỳ ả ường, chu k  c aỳ ủ  chúng là 11 năm ho c 22 năm, vào nh ng th i k  có s  trùn c a các chuặ ữ ờ ỳ ự ủ  

k , gi ng nhu s  c ng hỳ ố ự ộ ưởng c a nhi u hi u  ng M t Tr i ho t đ ng dủ ề ệ ứ ặ ờ ạ ộ ữ 

d i và gây ra nhi u ch n đ ng.ộ ề ấ ộ

4.2 Nh t th c và nguy t th cậ ự ệ ự

Nh t th c và nguy t th c là hi n tậ ự ệ ự ệ ượng x y ra khi M t Tr i , Tráiả ặ ờ  

Đ t cà M t Trăng cùng n m trên m t đấ ặ ằ ộ ường th ng và che khu t l n nhau.ẳ ấ ẫ

Ngày x a, khi ch a có nhi u nh n th c v  vũ tr , con ngư ư ề ậ ứ ề ụ ười không 

hi u v  hai hi n tể ề ệ ượng này và thường đ a ra nhi u cách g i thích khácư ề ả  nhau:

 Có câu chuy n th n tho i phệ ầ ạ ương đông k  r ng 2 n  th nể ằ ữ ầ  

M t Tr i và M t Trăng là do Ng c Hoàng sinh ra có nhi m v  thayặ ờ ặ ọ ệ ụ  nhau đi giám sát dân c    t ng vùng. Ch ng c a  hai n  th n này làư ở ừ ồ ủ ữ ầ  

m t con G u. Khi g u đi v i m t trong hai ngộ ấ ấ ớ ộ ườ ợi v  thì khi đó dướ  i

h  gi i th y M t Tr i ho c M t Trăng b  che khu t và ngạ ớ ấ ặ ờ ặ ặ ị ấ ười ta 

ph i đu i G u đi b ng cách gõ m nh vào chiêng, tr ng, hay là c iả ổ ấ ằ ạ ố ố  giã g o,…ạ

 Có chuy n l i cho r ng khi đó M t Tr i ho c M t Trăng b  g u ănệ ạ ằ ặ ờ ặ ặ ị ấ  

m t.ấ

 Có n i lai cho r ng s  bi n m t t m th i c a M t Tr i hay M tơ ằ ự ế ấ ạ ờ ủ ặ ờ ặ  Trăng là đi m d  báo cho m t s  thay đ i l n c a m t đ t nề ự ộ ự ổ ớ ủ ộ ấ ướ  chay m t dân t c.ộ ộ

 Ở Th  Nhĩ k , Vào năm 1877, ngổ ỳ ười ta đã chĩa súng v  phía M tề ặ  

Tr i b n liên ti p vì cho r ng qu  Satan đã ăn m t M t Tr i c aờ ắ ế ằ ỷ ấ ặ ờ ủ  

h ọ

Khi có nh t  th c toàn ph n, trên m t đ t xu t hi n nh ng bóng nh  nhậ ự ầ ặ ấ ấ ệ ữ ỏ ư 

nh ng làn sóng lữ ướt đi, còn chân tr i thì loé lên nh ng v ng hào quang r cờ ữ ầ ự  

l a. S  gia Herodot đã ghi l i m t tr n đánh k t th c b t ng  gi a quânử ử ạ ộ ậ ế ư ấ ờ ữ  Lidia và Midia vì các binh sĩ hai bên đ u kinh hoàng khi th y hi n thề ấ ệ ượ  ngnày. Nh  s  phát tri n c a ngành thiên văn h c ngờ ự ể ủ ọ ười ta có th  tính để ượ  c

tr n đánh đó di n ra vào ngày 28/5/585 (trậ ễ ước công nguyên)

Ngày nay nh  vào nh ng hi u bi t và khoa h c k  thu t, chúng taờ ữ ể ế ọ ỹ ậ  

có th   gi  thích hi n tể ả ệ ượng nh t th c và nguy t th c nh  sau:ậ ự ệ ự ư