Bài tiểu luận Đổi mới và kiện toàn hệ thống chính trị, đi đôi với mở rộng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay giới thiệu đến các bạn những nội dung cơ sở khoa học quy định thực chất của đổi mới và kiện toàn hề thống chính trị là xây dựng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay, những biểu hiện thực chất đổi mới và kiện toàn hệ thống chính trị, đi đôi với mở rộng và từng bước hoàn thiện nền dân chủ xã hội chủ nghĩa ở nước ta hiện nay. Mời các bạn cùng tham khảo.
Trang 1M C L CỤ Ụ
Trang
Chương 1 C S KHOA H C QUY Đ NH TH C CH T C A Đ I M IƠ Ở Ọ Ị Ự Ấ Ủ Ổ Ớ
VÀ KI N TOÀN H TH NG CHÍNH TR LÀ XÂY D NG VÀỆ Ề Ố Ị Ự
T NG BỪ ƯỚC HOÀN THI N N N DÂN CH XÃ H I CHỆ Ề Ủ Ộ Ủ NGHĨA NỞ ƯỚC TA HI N NAYỆ
4 1.1 Xu t phát t m i quan h gi a h th ng chính tr và n nấ ừ ố ệ ữ ệ ố ị ề
dân ch XHCNủ
5 1.2 Xu t phát t vai trò, ch c năng c a h th ng chính trấ ừ ứ ủ ệ ố ị
XHCN
7
1.3 Xu t phát t quy lu t hình thành ch đ dân ch và đi uấ ừ ậ ế ộ ủ ề
ki n th c hi n dân ch XHCN nệ ự ệ ủ ở ước ta 10 1.4 Th c ti n cách m ng Vi t Nam và cách m ng th gi iự ễ ạ ệ ạ ế ớ
BƯỚC HOÀN THI N N N DÂN CH XÃ H I CH NGHĨA Ệ Ề Ủ Ộ Ủ Ở
NƯỚC TA HI N NAYỆ
142.1 Gi v ng nguyên t c đ i m i chính tr k t h p v i b oữ ữ ắ ổ ớ ị ế ợ ớ ả
đ m quá trình xây d ng và t ng bả ự ừ ước hoàn thi n n n dânệ ề
ch XHCN nủ ở ước ta
152.2 Đ i m i n i dung, phổ ớ ộ ương th c ho t đ ng c a h th ngứ ạ ộ ủ ệ ố chính tr g n li n v i quá trình xây d ng và t ng bị ắ ề ớ ự ừ ướ choàn thi n n n dân ch XHCN nệ ề ủ ở ước ta hi n nayệ 162.3 Đ i m i c ch ho t đ ng c a h th ng chính tr , bi u hi nổ ớ ơ ế ạ ộ ủ ệ ố ị ể ệ
tr c ti p c a đ i m i c ch b o đ m và th c thi dân chự ế ủ ổ ớ ơ ế ả ả ự ủ XHCN
Trang 2M Đ UỞ Ầ
Ch đ dân ch xã h i ch nghĩa và h th ng chính tr xã h i chế ộ ủ ộ ủ ệ ố ị ộ ủ nghĩa là nh ng ph m trù c b n c a ch nghĩa xã h i khoa h c có quan hữ ạ ơ ả ủ ủ ộ ọ ệ
bi n ch ng. Trong đó, ch đ dân ch xã h i ch nghĩa nói lên đ y đ chệ ứ ế ộ ủ ộ ủ ầ ủ ế
đ chính tr c a ch nghĩa xã h i, còn h th ng chính tr là hình thái t ch cộ ị ủ ủ ộ ệ ố ị ổ ứ
và là c t lõi c a ch đ dân ch xã h i ch nghĩa. Trong “ố ủ ế ộ ủ ộ ủ Tuyên ngôn c a ủ
Đ ng c ng s n ả ộ ả ”. C.Mác và Ph.Ăngghen vi t: “ế giai đo n th nh t c a cu c ạ ứ ấ ủ ộ cách m ng công nhân là giành l y dân ch , giành l y chính quy n ạ ấ ủ ấ ề ”1 V.I.Lênin
cũng nói “dân ch là hình th c t ch c xã h i có giai c p, là hình thái nhà ủ ứ ổ ứ ộ ấ
n ướ ” c 2. Vì v y, quá trình thi t l p, c ng c và hoàn thi n n n dân ch xã h iậ ế ậ ủ ố ệ ề ủ ộ
ch nghĩa và xây d ng h th ng chính tr là quá trình đ u tranh gay g t trênủ ự ệ ố ị ấ ắ lĩnh v c chính tr t tự ị ư ưởng cũng nh lĩnh v c đ i s ng chính tr th c ti n.ư ự ờ ố ị ự ễ Theo quan đi m Mácxít, h th ng chính tr c a b t c m t ch xã h i,ể ệ ố ị ủ ấ ứ ộ ế ộ
m t qu c gia dân t c cũng đ u là h th ng các t ch c chính tr xã h i vàộ ố ộ ề ệ ố ổ ứ ị ộ
m i quan h gi a chúng v i nhau, v n hành theo m t c ch nh t đ nh, đ mố ệ ữ ớ ậ ộ ơ ế ấ ị ả
b o cho vi c th c hi n quy n l c chính tr c a giai c p c m quy n trongả ệ ự ệ ề ự ị ủ ấ ầ ề quan h v i các giai c p, t ng l p và các nhóm xã h i khác. xét v m t c uệ ớ ấ ầ ớ ộ ề ặ ấ trúc nó bao g m hai b ph n c b n: B ph n th nh t là; các t ch c chínhồ ộ ậ ơ ả ộ ậ ứ ấ ổ ứ
tr xã h i h p thành (các Đ ng chính tr , Nhà nị ộ ợ ả ị ước, các đoàn th nhân dân),ể liên k t v i nhau trong m t ch nh th và đế ớ ộ ỉ ể ược ho t đ ng trong khuôn khạ ộ ổ
hi n pháp và pháp lu t. B ph n th hai; là c ch chính tr b o đ m cho sế ậ ộ ậ ứ ơ ế ị ả ả ự
v n hành c a h th ng y; là c ch th c hi n quy n l c chính tr c a giaiậ ủ ệ ố ấ ơ ế ự ệ ề ự ị ủ
c p th ng trấ ố ị…t t nhiên hai b ph n y đ u do k t c u h t ng c s c aấ ở ộ ậ ấ ề ế ấ ạ ầ ơ ở ủ
xã h i quy đ nh.ộ ị
Trong xã h i có giai c p b t c giai c p c m quy n nào cũng t ch cộ ấ ấ ứ ấ ầ ề ổ ứ
ra b máy nhà nộ ước đ duy trì s th ng tr c a mình đ i v i xã h i. Theo đó,ể ự ố ị ủ ố ớ ộ khi giai c p công nhân ti n hành cách m ng vô s n giành th ng l i t t y u sấ ế ạ ả ắ ợ ấ ế ẽ
1 Mác và Ăngghen toàn t p, T p 4, Nxb CTQG, H.1995, Tr.615 ậ ậ
2 Lênin toàn t p, T p 33, Nxb TB, M, H.1976, ậ ậ Tr.23.
Trang 3t ch c ra h th ng quy n l c c a mình đ i v i xã h i đó là h th ng chuyênổ ứ ệ ố ề ự ủ ố ớ ộ ệ ố chính vô s n (h th ng chính tr xã h i ch nghĩa). H th ng chính tr xã h iả ệ ố ị ộ ủ ệ ố ị ộ
ch nghĩa là m t ch nh th bao g m toàn b nh ng t ch c chính tr xã h iủ ộ ỉ ể ồ ộ ữ ổ ứ ị ộ (Đ ng MácLênin, Nhà nả ước xã h i ch nghĩa, các đoàn th nhân dân), ho tộ ủ ể ạ
đ ng h p pháp cùng v i c ch chính tr đ m b o quy n l c th c t c aộ ợ ớ ơ ế ị ả ả ề ự ự ế ủ nhân dân lao đ ng. Nói cách khác, h th ng chính tr xã h i ch nghĩa là toànộ ệ ố ị ộ ủ
b nh ng thi t ch , c ch c a ch đ dân ch xã h i ch nghĩa, b o đ mộ ữ ế ế ơ ế ủ ế ộ ủ ộ ủ ả ả quy n l c thu c v nhân dân lao đ ng, do Đ ng c ng s n lãnh đ o th c hi nề ự ộ ề ộ ả ộ ả ạ ự ệ
“ch c năng c b n là xây d ng và t ng b ứ ơ ả ự ừ ướ c hoàn thi n n n dân ch xã h i ệ ề ủ ộ
ch nghĩa, b o đ m quy n l c thu c v nhân dân ủ ả ả ề ự ộ ề ”3 trên t t c các lĩnh v cấ ả ự
đ i s ng xã h i: kinh t , chính tr , t tờ ố ộ ế ị ư ưởng, văn hóa, qu c phòng an ninhố …
H th ng chính tr xã h i ch nghĩa Vi t Nam đệ ố ị ộ ủ ở ệ ược thi t l p sau Cáchế ậ
m ng tháng Tám năm 1945 th ng l i. Đó là ch đ dân ch nhân dân, v i s raạ ắ ợ ế ộ ủ ớ ự
đ i c a Nhà nờ ủ ước Vi t Nam dân ch c ng hòa và các t ch c chính tr xã h iệ ủ ộ ổ ứ ị ộ
c a nhân dân, ra đ i trủ ờ ưởng thành trong cách m ng đ t dạ ặ ướ ựi s lãnh đ o c aạ ủ
Đ ng c ng s n Vi t Nam. Cùng ti n trình phát tri n c a cách m ng, h th ngả ộ ả ệ ế ể ủ ạ ệ ố chính tr nị ở ước ta ngày càng được c ng c , xây d ng và ki n toàn th hi nủ ố ự ệ ể ệ
b n ch t khác hoàn toàn so v i h th ng chính tr t n t i trả ấ ớ ệ ố ị ồ ạ ước đó trong l ch s ị ử
Nh Ch t ch H Chí Minh đã kh ng đ nh: “ư ủ ị ồ ả ị N ướ c ta là n ướ c dân ch Bao ủ nhiêu l i ích đ u vì dân, bao nhiêu quy n h n đ u c a dân. chính quy n t xã ợ ề ề ạ ề ủ ề ừ
đ n Chính ph Trung ế ủ ươ ng do dân c ra. Nói tóm l i, quy n hành và l c ử ạ ề ự
l ượ ng đ u n i dân ề ở ơ ”4
H th ng chính tr xã h i ch nghĩa nệ ố ị ộ ủ ước ta bao g m: Đ ng c ng s nồ ả ộ ả
Vi t Nam, Nhà nệ ước xã h i ch nghĩa Vi t Nam, m t tr n t qu c và cácộ ủ ệ ặ ậ ổ ố đoàn th chính tr xã h i c a nhân dân, ho t đ ng theo c ch : Đ ng c ngể ị ộ ủ ạ ộ ơ ế ả ộ
s nVi t Nam lãnh đ o; Nhà nả ệ ạ ước đi u hành qu n lý xã h i; Nhân dân làmề ả ộ
ch Chính c ch v n hành y đã quy đ nh b n ch t h th ng chính tr ủ ơ ế ậ ấ ị ả ấ ệ ố ị ở
nước ta mang b n ch t xã h i ch nghĩa, v a phát huy vai trò, ch c năng,ả ấ ộ ủ ừ ứ
3 H i đáp CNXHKH, Nxb QĐND, H.2004, Tr.69 ỏ
4 H Chí Minh toàn t p, T p 5, Nxb CTQG, H.2000, Tr.698 ồ ậ ậ
Trang 4hi u qu ho t đ ng c a nó trong quá trình cách m ng xã h i ch nghĩa ệ ả ạ ộ ủ ạ ộ ủ ở
nước ta. Qua ho t đ ng c a h th ng chính tr , cách m ng Vi t Nam đã thuạ ộ ủ ệ ố ị ạ ệ
được nhi u th ng l i trong s nghi p kháng chi n, ki n qu c và xây d ngề ắ ợ ự ệ ế ế ố ự
ch nghĩa xã h i, đ ng th i b n thân h th ng chính tr cũng ngày càng đủ ộ ồ ờ ả ệ ố ị ượ cxây d ng, ki n toàn, c ng c , đ i m i và hoàn thi n. Quá trình xây d ng vàự ệ ủ ố ổ ớ ệ ự
t ng bừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa nệ ề ủ ộ ủ ở ước ta n m “ằ B o ả
đ m dân ch đ ả ủ ượ c th c hi n trong th c t cu c s ng m i c p, trên t t c ự ệ ự ế ộ ố ở ỗ ấ ấ ả các lĩnh v c ự ”5
Nghiên c u quá trình ra đ i, t n t i, phát tri n, vai trò, ch c năng, c a hứ ờ ồ ạ ể ứ ủ ệ
th ng chính tr xã h i ch nghĩa nố ị ộ ủ ở ước ta trên quan đi m ch nghĩa Mác Lêể ủ nin, chúng ta có th kh ng đ nh r ng: Đ i m i và ki n toàn h th ng chính trể ẳ ị ằ ổ ớ ệ ệ ố ị
th c ch t là xây d ng và t ng bự ấ ự ừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩaệ ề ủ ộ ủ
n c ta hi n nay. V n đ này có ý nghĩa đ c bi t quan tr ng trong nh n
th c lý lu n, t tứ ậ ư ưởng cũng nh th c ti n quá trình đ i m i, ki n toàn hư ự ễ ổ ớ ệ ệ
th ng chính tr , xây d ng và hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa v i tínhố ị ự ệ ề ủ ộ ủ ớ cách v a là m c tiêu, v a là đ ng l c c a quá trình cách m ng xã h i chừ ụ ừ ộ ự ủ ạ ộ ủ nghĩa nở ước ta hi n nay nói chung và xây d ng quân đ i cũng nh th c hi nệ ự ộ ư ự ệ dân ch trong quân đ i ta nói riêng. V i ý nghĩa đó, tôi ch n v n đ “Đ i m iủ ộ ớ ọ ấ ề ổ ớ
và ki n toàn h th ng chính tr , đi đôi v i m r ng và t ng bệ ệ ố ị ớ ở ộ ừ ước hoàn thi nệ
n n dân ch xã h i ch nghĩa nề ủ ộ ủ ở ước ta hi n nay” làm bài ti u lu n c aệ ể ậ ủ mình.
I. C s khoa h c quy đ nh th c ch t c a đ i m i và ki n toàn hơ ở ọ ị ự ấ ủ ổ ớ ệ ệ
th ng chính tr là xây d ng và t ng bố ị ự ừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h iệ ề ủ ộ
ch nghĩa nủ ở ước ta hi n nay. ệ
Các nhà kinh đi n ch nghĩa Mác Lênin ch rõ: Chuyên chính vô s n làể ủ ỉ ả
s th ng tr v chính tr c a giai c p công nhân đ i v i toàn b xã h i, doự ố ị ề ị ủ ấ ố ớ ộ ộ cách m ng vô s n sinh ra và có s m nh xây d ng thành công ch nghĩa xãạ ả ứ ệ ự ủ
5 Đ ng CSVN, C ả ươ ng lĩnh xây d ng đ t n ự ấ ướ c trong th i k quá đ lên ch nghĩa xã h i (B sung, phát tri n ờ ỳ ộ ủ ộ ổ ể năm 2011), Nxb CTQG, H.2011, Tr.85.
Trang 5h i và ch nghĩa c ng s n, đ a nhân dân lao đ ng lên đ a v làm ch trên r tộ ủ ộ ả ư ộ ị ị ủ ấ
c m i m t đ i s ng xã h i. Theo ý nghĩa đó, Đ ng ta s d ng khái ni m hả ọ ặ ờ ố ộ ả ử ụ ệ ệ
th ng chính tr xã h i ch nghĩa th c ch t xét v m c đích, ch c năng, nh mố ị ộ ủ ự ấ ề ụ ứ ệ
v là th ng nh t v i khái ni m chuyên chính vô s n trong quá trình th c hi nụ ố ấ ớ ệ ả ự ệ
s m nh l ch s c a giai c p công nhân. Do đó, thứ ệ ị ử ủ ấ ường xuyên xây d ng, đ iự ổ
m i, ki n toàn h th ng chính tr là m t t t y u nh m đáp ng yêu c u,ớ ệ ệ ố ị ộ ấ ế ằ ứ ầ nhi m v c a cách m ng xã h i ch nghĩa trong t ng th i k , t ng giai đo nệ ụ ủ ạ ộ ủ ừ ờ ỳ ừ ạ
đ đ t t i m c tiêu c a cách m ng h i ch nghĩa là: gi i phóng giai c p, gi iể ạ ớ ụ ủ ạ ộ ủ ả ấ ả phóng dân t c, gi i phóng xã h i, gi i phóng con ngộ ả ộ ả ười m t cách tri t đ ;ộ ệ ể
đ a nhân dân lao đ ng lên đ a v làm ch xã h i, làm ch đ t nư ộ ị ị ủ ộ ủ ấ ước, làm chủ chính b n thân mình. Theo đó, kh ng đ nh th c ch t c a đ i m i và ki n toànả ẳ ị ự ấ ủ ổ ớ ệ
h th ng chính tr là xây d ng và t ng bệ ố ị ự ừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h iệ ề ủ ộ
ch nghĩa nủ ở ước ta hi n nay là hoàn toàn có c s khoa h c.ệ ơ ở ọ
1.1. Xu t phát t m i quan h gi a h th ng chính tr và n n dân ch xã ấ ừ ố ệ ữ ệ ố ị ề ủ
h i ch nghĩa ộ ủ
H th ng chính tr và n n dân ch xã h i ch nghĩa là hai ph m trù cệ ố ị ề ủ ộ ủ ạ ơ
b n c a ch nghĩa xã h i khoa h c có quan h m t thi t, g n bó v i nhauả ủ ủ ộ ọ ệ ậ ế ắ ớ trong m t ch nh th th ng nh t; là m i quan h “ộ ỉ ể ố ấ ố ệ song trùng” c v quá trìnhả ề hình thành, phát tri n, b n ch t; đ ng th i quy đ nh b n ch t c a ch đ xãể ả ấ ồ ờ ị ả ấ ủ ế ộ
h i xã h i ch nghĩa u vi t h n h n ch đ xã h i xã h i t b n chộ ộ ủ ư ệ ơ ẳ ế ộ ộ ộ ư ả ủ nghĩa
B n ch t c a ch đ xã h i do c s kinh t quy đ nh, nh ng bi uả ấ ủ ế ộ ộ ơ ở ế ị ư ể
hi n trệ ước h t v m t xã h i là ch đ dân ch N n dân ch xã h i chế ề ặ ộ ế ộ ủ ề ủ ộ ủ nghĩa ra đ i b t đ u t khi chính quy n thu c v tay giai c p công nhân vàờ ắ ầ ừ ề ộ ề ấ nhân dân lao đ ng, thông qua cách m ng xã h i ch nghĩa. Là n n dân chộ ạ ộ ủ ề ủ
c a nhân dân t ng bủ ừ ước chuy n bi n thành n n dân ch xã h i ch nghĩa. Làể ế ề ủ ộ ủ
n n dân ch cho đa s , do đa s nhân dân lao đ ng, ti n t i m t xã h i khôngề ủ ố ố ộ ế ớ ộ ộ còn giai c p. Th c ch t c a dân ch xã h i ch nghĩa là gi i quy t m i quanấ ự ấ ủ ủ ộ ủ ả ế ố
h c t lõi: dân ch v i ai, chuyên chính v i ai. N u nh trong xã h i t b n,ệ ố ủ ớ ớ ế ư ộ ư ả
Trang 6dân ch là đàn áp, nô d ch v i đa s nhân dân lao đ ng và dân ch , t do v iủ ị ớ ố ộ ủ ự ớ
s ít b n ngố ọ ười bóc l t (giai c p t s n) thì trong xã h i xã h i ch nghĩaộ ấ ư ả ộ ộ ủ
th c hành dân ch v i qu ng đ i đa s qu n chúng nhân dân lao đ ng vàự ủ ớ ả ạ ố ầ ộ chuyên chính v i b n ph n đ ng, và giai c p bóc l t ch ng l i n n dân chớ ọ ả ộ ấ ộ ố ạ ề ủ
c a nhân dân lao đ ng.ủ ộ
Xét v b n ch t, h th ng chính tr trong ch nghĩa xã h i và h th ngề ả ấ ệ ố ị ủ ộ ệ ố chuyên chính vô s n là đ ng nh t. Nó là c ch b o đ m quy n l c c a nhânả ồ ấ ơ ế ả ả ề ự ủ dân, v n hành theo nguyên t c: Đ ng lãnh đ o; Nhà nậ ắ ả ạ ước qu n lý; Nhân dânả làm ch Chính vì v y, quy n l c xã h i, quy n l c nhà nủ ậ ề ự ộ ề ự ước và quy n l cề ự dân ch đ n đâu đ u ph thu c vào c ch , thi t ch và t ch c ho t đ ngủ ế ề ụ ộ ơ ế ế ế ổ ứ ạ ộ
c a h th ng chính tr do giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng thi t l pủ ệ ố ị ấ ộ ế ậ sau khi cách m ng vô s n thành công. Thi t l p h th ng chính tr xã h i chạ ả ế ậ ệ ố ị ộ ủ nghĩa đ ng th i cũng là b t đ u xây d ng và th c hi n dân ch xã h i chồ ờ ắ ầ ự ự ệ ủ ộ ủ nghĩa, đó cũng là quá trình đ u tranh giai c p c a giai c p công nhân trongấ ấ ủ ấ
đi u ki n đã có chính quy n, đã thi t l p đề ệ ề ế ậ ược chuyên chính vô s n và t ngả ừ
bước vào th c hi n dân ch xã h i ch nghĩa. Do đó, h th ng chính tr vàự ệ ủ ộ ủ ệ ố ị
n n dân ch có m i quan h ch t ch khăng khít v i nhau trong quá trình xâyề ủ ố ệ ặ ẽ ớ
d ng ch nghĩa xã h i. Mác đã ch rõ: h u qu t t y u c a n n dân ch t tự ủ ộ ỉ ậ ả ấ ế ủ ề ủ ở ấ
c các nả ước văn minh là quy n th ng tr v chính tr c a giai c p vô s n,ề ố ị ề ị ủ ấ ả quy n th ng tr c a giai c p vô s n là ti n đ đ u tiên c a t t c m i bi nề ố ị ủ ấ ả ề ề ầ ủ ấ ả ọ ệ pháp c ng s n ch nghĩa. Có nghĩa là chuyên chính vô s n, t ch c và ho tộ ả ủ ả ổ ứ ạ
đ ng c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa và n n dân ch đ u là nh ngộ ủ ệ ố ị ộ ủ ề ủ ề ữ
ti n đ , phề ề ương th c đ giai c p công nhân và nhân dân lao đ ng xây d ngứ ể ấ ộ ự thành công ch nghĩa xã h i và ch nghĩa c ng s n.ủ ộ ủ ộ ả
K th a t tế ừ ư ưởng c a Mác, Lênin cho r ng: ủ ằ “đ ươ ng nhiên ch đ dân ế ộ
ch cũng là m t hình th c nhà n ủ ộ ứ ướ c và s ph i m t đi khi nhà n ẽ ả ấ ướ c tiêu vong, nh ng đi u đó ch x y ra khi ch nghĩa xã h i th ng l i hoàn toàn và ư ề ỉ ả ủ ộ ắ ợ
đ ượ c c ng c , quá đ lên ch nghĩa xã h i hoàn toàn ủ ố ộ ủ ộ ”6. Nghĩa là ch đ dânế ộ
ch xã h i ch nghĩa là m t hình thái nhà nủ ộ ủ ộ ước, trong nhà nước đó nhân dân là
6 Lênin toàn t p, T p27, NxbTB, M, H.1980, Tr.329 ậ ậ
Trang 7tính th nh t, nhà nứ ấ ước là tính th hai ch u s quy đ nh c a nhân dân; nhânứ ị ự ị ủ dân là ch , nhà nủ ước là công c đ nhân dân th c hi n và phát huy quy n làmụ ể ự ệ ề
ch c a mình đ i v i nhà nủ ủ ố ớ ước và xã h i. Nh ng hình thái đó càng độ ữ ược mở
r ng và phát tri n bao nhiêu thì càng d n đ n tiêu vong s m b y nhiêu. Dộ ể ẫ ề ớ ấ ướ i
ch nghĩa c ng s n, h th ng và ch đ dân ch xã h i ch nghĩa s khôngủ ộ ả ệ ố ế ộ ủ ộ ủ ẽ còn c s t n t i, dân ch s tr nên hoàn b và tri t đ hoàn toàn.ơ ở ồ ạ ủ ẽ ở ị ệ ể
Xét v m t c u chúc, h th ng chính tr và n n dân ch xã h i chề ặ ấ ệ ố ị ề ủ ộ ủ nghĩa có m i quan h càng g n bó, khăng khít, cái này n m trong cái kia, cáiố ệ ắ ằ kia bao hàm cái này không tách d i nhau, là m t ch nh th th ng nh t. N nờ ộ ỉ ể ố ấ ề dân ch xã h i ch nghĩa là toàn b th ch , thi t ch , c ch chính tr c aủ ộ ủ ộ ể ế ế ế ơ ế ị ủ
ch đ xã h i xã h i ch nghĩa th hi n và b o đ m các quy n t do, bìnhế ộ ộ ộ ủ ể ệ ả ả ề ự
đ ng, dân ch c a nhân dân trong đ i s ng và quan h xã h i, b o đ mẳ ủ ủ ờ ố ệ ộ ả ả quy n l c thu c v nhân dân. Trong c u chúc c a n n dân ch xã h i chề ự ộ ề ấ ủ ề ủ ộ ủ nghĩa thì h th ng chính tr là m t b ph n c b n, tr ng y u v i tính cách làệ ố ị ộ ộ ậ ơ ả ọ ế ớ thi t ch , c ch chính tr c a n n dân ch xã h i ch nghĩa. Do đó, đ i m iế ế ơ ế ị ủ ề ủ ộ ủ ổ ớ
và hoàn thi n h th ng chính tr là n i dung quan tr ng trong quá trình xâyệ ệ ố ị ộ ọ
d ng và hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa. B i vì, theo Lênin: Ch đự ệ ề ủ ộ ủ ở ế ộ dân ch bao gi cũng mang tính giai c p, b n ch t c a n n dân ch đủ ờ ấ ả ấ ủ ề ủ ược quy
đ nh b i b n ch t c a giai c p th ng tr N n dân ch xã h i ch nghĩa là chị ở ả ấ ủ ấ ố ị ề ủ ộ ủ ế
đ dân ch “ộ ủ g p tri u l n ấ ệ ầ ” dân ch t s n, nh ng không ph i là cái gì tr uủ ư ả ư ả ừ
tượng, mà chính là quy n l c th c t c a nhân dân lao đ ng đ i v i xã h i vàề ự ự ế ủ ộ ố ớ ộ
b n thân. Do v y, n n dân ch y ph i có m t thi t ch , c ch đ m b oả ậ ề ủ ấ ả ộ ế ế ơ ế ả ả cho n n dân ch h i ch nghĩa đề ủ ộ ủ ược th c hi n. Thi t ch y chính là hự ệ ế ế ấ ệ
th ng chính tr xã h i ch nghĩa v n hành theo c ch : Đ ng c ng s n lãnhố ị ộ ủ ậ ơ ế ả ộ ả
đ o Nhà nạ ước xã h i ch nghĩa qu n lý, nhân dân lao đ ng làm ch Đây làộ ủ ả ộ ủ thi t ch , c ch b o đ m ch c ch n nh t cho n n dân ch xã h i ch nghĩaế ế ơ ế ả ả ắ ắ ấ ề ủ ộ ủ
th hi n đúng b n ch t và để ệ ả ấ ược hi n th c hóa trên th c t ệ ự ự ế
Nh v y, t m i quan h gi a h th ng chính tr và n n dân ch xã h iư ậ ừ ố ệ ữ ệ ố ị ề ủ ộ
ch nghĩa chúng ta có th kh ng đ nh th c ch t đ i m i và ki n toàn hủ ể ẳ ị ự ấ ổ ớ ệ ệ
Trang 8th ng chính tr là xây d ng và t ng bố ị ự ừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h i chệ ề ủ ộ ủ nghĩa xét v b n ch t và c u trúc c a h th ng chính tr và n n dân ch xãề ả ấ ấ ủ ệ ố ị ề ủ
h i ch nghĩa.ộ ủ
1.2. Xu t phát t vai trò, ch c năng c a h th ng chính tr xã h i ch ấ ừ ứ ủ ệ ố ị ộ ủ nghĩa.
H th ng chính tr xã h i ch nghĩa có vai trò quy t đ nh v i vi c th cệ ố ị ộ ủ ế ị ớ ệ ự
hi n và phát huy dân ch xã h i ch nghĩa, vai trò đó đệ ủ ộ ủ ược quy đ nh m t cáchị ộ khách quan t b n ch t c a nó. Đ ng th i h th ng chính tr xã h i ch nghĩaừ ả ấ ủ ồ ờ ệ ố ị ộ ủ
là công c đ nhân dân th c hi n quy n làm ch c a mình đ i v i xã h i. Hụ ể ự ệ ề ủ ủ ố ớ ộ ệ
th ng chính tr là thi t ch , c ch c a ch đ dân ch xã h i ch nghĩa,ố ị ế ế ơ ế ủ ế ộ ủ ộ ủ
ch c năng c b n c a nó là xây d ng và t ng bứ ơ ả ủ ự ừ ước hoàn thi n n n dân chệ ề ủ
xã h i ch nghĩa. B i vì, trộ ủ ở ước h t h th ng chính tr đế ệ ố ị ược thi t l p và khôngế ậ
ng ngđừ ược c ng c , hoàn thi n là đi u ki n c b n nh t b o đ m cho côngủ ố ệ ề ệ ơ ả ấ ả ả
cu c xây d ng xã h i m i, xã h i xã h i ch nghĩa giành th ng l i, là c sộ ự ộ ớ ộ ộ ủ ắ ợ ơ ở cho n n dân ch xã h i ch nghĩa t n t i và phát tri n. M t khác, h th ngề ủ ộ ủ ồ ạ ể ặ ệ ố chính tr xã h i ch nghĩa còn là khâu then ch t, y u t c b n nh t đ xâyị ộ ủ ố ế ố ơ ả ấ ể
d ng và hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa, nó t o ra m t b máy ho tự ệ ề ủ ộ ủ ạ ộ ộ ạ
đ ng theo c ch b o đ m đ y đ quy n làm ch c a nhân dân. H n n a, hộ ơ ế ả ả ầ ủ ề ủ ủ ơ ữ ệ
th ng chính tr xã h i ch nghĩa là m t b ph n đ c bi t có vai trò chi ph iố ị ộ ủ ộ ộ ậ ặ ệ ố các b phân khác trong ki n trúc thộ ế ượng t ng xã h i ch nghĩa. Nó v a ph nầ ộ ủ ừ ả ánh c s kinh t , v a ch u quy đ nh c a các quan h kinh t xã h i chơ ở ế ừ ị ị ủ ệ ế ộ ủ nghĩa, đ ng th i nó v a tác đ ng tr c ti p và tích c c đ n c s kinh t cáiồ ờ ừ ộ ự ế ự ế ơ ở ế
n n t ng b o đ m n n dân ch xã h i chh nghĩa ra đ i, t n t i và phátề ả ả ả ề ủ ộ ủ ờ ồ ạ tri n. Chính vì l đó, h th ng chính tr xã h i ch nghĩa có vai trò đ nhể ẽ ệ ố ị ộ ủ ị
hướng s phát tri n c a dân ch Ch đ dân ch phát tri n theo hự ể ủ ủ ế ộ ủ ể ướng mở
r ng dân ch cho qu ng đ i qu n chúng nhân dân, hay bó h p cho thi u sộ ủ ả ạ ầ ẹ ể ố bóc l t; chuyên chính v i k thù hay chuyên chính v i nhân dân lao đ ng là doộ ớ ẻ ớ ộ
b n ch t h th ng chính tr quy t đ nh.ả ấ ệ ố ị ế ị
Trang 9H th ng chính tr xã h i ch nghĩa là b máy b o đ m cho hi n th c hóaệ ố ị ộ ủ ộ ả ả ệ ự quy n dân ch c a nhân dân, g n v i k c ng, k lu t và ngăn ch n nh ngề ủ ủ ắ ớ ỷ ươ ỷ ậ ặ ữ hành vi xâm ph m dân ch , l i d ng dân ch đ gây m t n đ nh chính tr xãạ ủ ợ ụ ủ ể ấ ổ ị ị
h i.ộ
Vai trò c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa đ i v i n n dân ch xãủ ệ ố ị ộ ủ ố ớ ề ủ
h i ch nghĩa độ ủ ược quy đ nh m t cách khách quan, đị ộ ược bi u hi n qua vai tròể ệ
ch c năng c a t ng thành t trong c u trúc c a h th ng chính tr Trong đó,ứ ủ ừ ố ấ ủ ệ ố ị
Đ ng c ng s n v a là h t nhân lãnh đ o v a là m t thành t c a h th ng cóả ộ ả ừ ạ ạ ừ ộ ố ủ ệ ố vai trò quy t đ nh s ra đ i và phát tri n c a h th ng chính tr và n n dânế ị ự ờ ể ủ ệ ố ị ề
ch xã h i ch nghĩa. S lãnh đ o toàn di n c a Đ ng c ng s n là nhân t cóủ ộ ủ ự ạ ệ ủ ả ộ ả ố
ý nghĩa quy t đ nh cho s v n đ ng và phát tri n c a n n dân ch xã h i chế ị ự ậ ộ ể ủ ề ủ ộ ủ nghĩa. Đ ng c ng s n là ngả ộ ả ườ ại đ i bi u cho l i ích c a giai c p công nhân,ể ợ ủ ấ nhân dân lao đ ng và c a c dân t c. Đ ng c ng s n độ ủ ả ộ ả ộ ả ược trang b lý lu nị ậ khoa h c đó là Ch nghĩa MácLênin. Đ ng c ng s n v ch ra cọ ủ ả ộ ả ạ ương lĩnh chính tr , chính sách kinh t xã h i b o đ m cho s phát tri n c a đ t nị ế ộ ả ả ự ể ủ ấ ướ c
Đ ng c ng s n đ a ch nghĩa MácLênin vào trong phong trào cách m ngả ộ ả ư ủ ạ
qu n chúng, nâng cao giác ng chính tr c a qu n chúng, đ m b o tính t giácầ ộ ị ủ ầ ả ả ự
c a phong trào trong quá trình xây d ng n n dân ch xã h i ch nghĩa. Cũngủ ự ề ủ ộ ủ
ch có s lãnh đ o c a Đ ng c ng s n nhân dân m i có th ti n hành cu cỉ ự ạ ủ ả ộ ả ớ ể ế ộ
đ u tranh có hi u qu , ch ng l i m i bi u hi n ch nghĩa quan liêu, m u đấ ệ ả ố ạ ọ ể ệ ủ ư ồ
l i d ng quá trình dân ch hóa vì l i ích trái v i l i ích c a nhân dân. Đ ngợ ụ ủ ợ ớ ợ ủ ồ
th i, s lãnh đ o c a Đ ng c ng s n Vi t Nam là nhân t c b n quy t đ nhờ ự ạ ủ ả ộ ả ệ ố ơ ả ế ị
b n ch t n n dân ch và h th ng chính tr N u tách s lãnh đ o c a Đ ngả ấ ề ủ ệ ố ị ế ự ạ ủ ả
v i xã h i, ho c coi nh s lãnh đ o c a Đ ng s làm cho các thành t khácớ ộ ặ ẹ ự ạ ủ ả ẽ ố trong h th ng chính tr m t phệ ố ị ấ ương hướng ho t đ ng, xa d i b n ch t giaiạ ộ ờ ả ấ
c p công nhân, ho t đ ng đi theo hấ ạ ộ ướng t do ki u t b n, kéo theo làm m tự ể ư ả ấ quy n dân ch cho nhân dân lao đ ng. M t khác, l i ích c a giai c p côngề ủ ộ ặ ợ ủ ấ nhân, c a Đ ng không n m ngoài l i ích c a nhân dân lao đ ng; Đ ng là đ iủ ả ằ ợ ủ ộ ả ạ
bi u trung thành cho l i ích c a giai c p công nhân, nhân dân lao đ ng và c aể ợ ủ ấ ộ ủ
Trang 10c dân t c, có m i quan h m t thi t v i nhân dân; ho t đ ng trong khuônả ộ ố ệ ậ ế ớ ạ ộ
kh hi n pháp và pháp lu t. Do v y, gi v ng tăng cổ ế ậ ậ ữ ữ ường s lãnh đ o duyự ạ
nh t c a Đ ng c ng s n trong h th ng chính tr là nhân t c b n, đi u ki nấ ủ ả ộ ả ệ ố ị ố ơ ả ề ệ tiên quy t nh t b o đ m cho s ra đ i và b n ch t n n dân ch xã h i chế ấ ả ả ự ờ ả ấ ề ủ ộ ủ nghĩa
Nhà nước xã h i ch nghĩa thi t ch có ch c năng tr c ti p nh tộ ủ ế ế ứ ự ế ấ trong th ch hóa t ch c th c hi n quy n l c c a nhân dân, là công c s cể ể ổ ứ ự ệ ề ự ủ ụ ắ bén nh t trong cu c đ u tranh v i m i m u đ đi ngấ ộ ấ ớ ọ ư ồ ượ ạ ợc l i l i ích c a nhânủ dân; là thi t ch chính tr có h u qu nh t trong t ch c xây d ng xã h i m i;ế ế ị ệ ả ấ ổ ứ ự ộ ớ
là công c h u hi u đ vai trò lãnh đ o c a Đ ng trong quá trình xây d ngụ ữ ệ ể ạ ủ ả ự
ch nghĩa xã h i nói chung và xây d ng n n dân ch nói xã h i ch nghĩa nóiủ ộ ự ề ủ ộ ủ riêng được th c hi n. Chính vì v y, trong h th ng chính tr xã h i ch nghĩa,ự ệ ậ ệ ố ị ộ ủ
đ ng ta xem nhà nả ước là “tr c t”, “ụ ộ là m t công c ch y u, v ng m nh c a ộ ụ ủ ế ữ ạ ủ nhân dân trong s nghi p xây d ng và b o v t qu c ự ệ ự ả ệ ổ ố ”7
N n dân ch xã h i ch nghĩa đề ủ ộ ủ ược th c hi n b ng Nhà nự ệ ằ ước pháp quy n xã h i ch nghĩa, b ng c h th ng t ch c và c ch ph c t p c aề ộ ủ ằ ả ệ ố ổ ứ ơ ế ứ ạ ủ nhi u y u t ph c h p t o thành. Nh ng v i tính cách là m t ch đ chính tr ,ề ế ố ứ ợ ạ ư ớ ộ ế ộ ị
trước h t dân ch xã h i ch nghĩa đế ủ ộ ủ ược th c hi n b ng Nhà nự ệ ằ ước và thông qua Nhà nước. Nhà nước pháp quy n xã h i ch nghĩa là nhà nề ộ ủ ước pháp quy nề
c a dân, do dân và vì dân trên c s kh i liên minh gi a giai c p công nhân v iủ ơ ở ố ữ ấ ớ giai c p nông dân và t ng l p trí th c do Đ ng c ng s n lãnh đ o. Nhà nấ ầ ớ ứ ả ộ ả ạ ướ c
có ch c năng c th hóa đứ ụ ể ường l i quan đi m c a Đ ng v các quy n c aố ể ủ ả ề ề ủ nhân dân thành Hi n pháp, pháp lu t, chính sáchế ậ …và t ch c th c hi n chúng.ổ ứ ự ệ Pháp lu t tr thành công c ch y u c a nhà nậ ở ụ ủ ế ủ ước trên m i lĩnh v c đ i s ngọ ự ờ ố
xã h i. Nhà nộ ước pháp quy n là nhà nề ước qu n lý b ng pháp lu t. M i cá nhânả ằ ậ ọ
t ch c h p pháp đ u bình đ ng v nghĩa v và quy n l i trổ ứ ợ ề ẳ ề ụ ề ợ ước pháp lu t.ậ Quy n l c xã h i, quy n l c nhà nề ự ộ ề ự ước dưới ch nghĩa xã h i thu c v nhânủ ộ ộ ề dân nh ng ph i đư ả ược đ m b o b ng hi n pháp và pháp lu t, ph i đả ả ằ ế ậ ả ược quy
đ nh c th trong lu t pháp. Công vi c đó là do các c quan nhà nị ụ ể ậ ệ ơ ước th cự
7 Đ ng c ng s n Vi t nam, Văn ki n NQTW3, KhóaVIII, Nxb CTQG, H.1997, Tr.6 ả ộ ả ệ ệ
Trang 11hi n, th hi n ý trí nguy n v ng c a nhân dân và đ i di n cho nhân dân th cệ ể ệ ệ ọ ủ ạ ệ ự
hi n quy n l c y trên c s đi u hành, qu n lý m i m t đ i s ng xã h i.ệ ề ự ấ ơ ở ề ả ọ ặ ờ ố ộ
Đ m b o cho nhân dân th c hi n quy n l c c a mình trên các lĩnh v c chínhả ả ự ệ ề ự ủ ự
tr , kinh t , văn hóa , xã h i, qu c phòng, an ninhị ế ộ ố …
V n đ thu c b n ch t c a b t c n n dân ch nào đó là gi i quy t m iấ ề ộ ả ấ ủ ấ ứ ề ủ ả ế ố quan h gi a dân ch và chuyên chính. Trong ch đ dân ch xã h i ch nghĩa,ệ ữ ủ ế ộ ủ ộ ủ dân ch luôn g n v i k củ ắ ớ ỷ ương, pháp lu t, pháp ch ; th ng nh t gi a quy nậ ế ố ấ ữ ề
l i nghĩa v trách nhi m, dân ch đi đôi v i chuyên chính. Đ th c hi n dânợ ụ ệ ủ ớ ể ự ệ
ch cho nhân dân ph i chuyên chính v i k thù; b n ph n đ ng phá ho i dânủ ả ớ ẻ ọ ả ộ ạ
ch , Nhà nủ ước là công c th c hành chuyên chính v i m u đ đi ngụ ự ớ ư ồ ượ ạ ớ c l i v i
v i l i ích và quy n làm ch c a nhân dân, đó cũng là ch c năng c b n c aớ ợ ề ủ ủ ứ ơ ả ủ nhà nước chuyên chính vô s n trong xây d ng và hoàn thi n n n dân ch xãả ự ệ ề ủ
h i ch nghĩa.ộ ủ
Trong h th ng chính tr xã h i ch nghĩa, m t tr n t qu c và các đoànệ ố ị ộ ủ ặ ậ ổ ố
th chính tr xã h i cách m ng ra đ i và trể ị ộ ạ ờ ưởng thành trong quá trình cách
m ng dạ ướ ựi s lãnh đ o c a Đ ng. Các đoàn th y là t ch c c a nhân dân,ạ ủ ả ể ấ ổ ứ ủ
ph n đ u cho dân, th c hi n quy n l i cho dân, bênh v c cho quy n l i chínhấ ấ ự ệ ề ợ ự ề ợ đáng c a nhân dân, liên l c m t thi t gi a nhân dân v i Chính ph Cho nên,ủ ạ ậ ế ữ ớ ủ
nó có vai trò r t to l n trong t p h p, giáo d c qu n chúng nhân dân tham giaấ ớ ậ ợ ụ ầ xây d ng và th c hi n đự ự ệ ường l i c a Đ ng, chính sách, pháp lu t c a nhàố ủ ả ậ ủ
nước; quy t m i thành viên vào th c hi n có hi u qu nh ng quy n l c h pụ ọ ự ệ ệ ả ữ ề ự ợ pháp c a mình. Đ ng th i nó là công c , thông qua đó nhân dân tham gia xâyủ ồ ờ ụ
d ng, giám sát ho t đ ng c a Đ ng, Nhà nự ạ ộ ủ ả ước, b o v , th a mãn l i ích, nhuả ệ ỏ ợ
c u chính đáng c a các thành viên trong t ch c mình. Th c ch t đó là hầ ủ ổ ứ ự ấ ệ
th ng công c trong thi t ch b o đ m cho nhân dân th c hi n quy n l c c aố ụ ế ế ả ả ự ệ ề ự ủ mình đ i v i xã h i.ố ớ ộ
Các thành t trong h th ng chính tr xã h i ch nghĩa có quan h ch tố ệ ố ị ộ ủ ệ ặ
ch v i nhau t o thành c ch b o đ m quy n làm ch ch a nhân dân. Doẽ ớ ạ ơ ế ả ả ề ủ ủ
v y, đ i m i, ki n toàn h th ng chính tr nói chung và các thành t nói riêngậ ổ ớ ệ ệ ố ị ố
Trang 12th c ch t là đ i m i, ki n toàn thi t ch , c ch cho n n dân ch xã h i chự ấ ổ ớ ệ ế ế ơ ế ề ủ ộ ủ nghĩa được xây d ng và t ng bự ừ ước hoàn thi n.ệ
1.3. Xu t phát t quy lu t hình thành ch đ dân ch và đi u ki n th c ấ ừ ậ ế ộ ủ ề ệ ự
hi n dân ch xã h i ch nghĩa n ệ ủ ộ ủ ở ướ c ta.
Dân ch là giá tr nhân lo i, ủ ị ạ ước nguy n t xa x a c a con ngệ ừ ư ủ ười mu nố làm ch t nhiên, xã h i và làm ch chính b n thân mình; đó là nhu c u kháchủ ự ộ ủ ả ầ quan c a s phát tri n xã h i loài ngủ ự ể ộ ười. Nh ng dân ch bao gi cũng b chiư ủ ờ ị
ph i, quy đ nh b i c s kinh t xã h i và c s chính tr xã h i. ch đố ị ở ơ ở ể ộ ơ ở ị ộ ở ế ộ chi m h u nô l và ch đ phong ki n h u nh không có dân ch Đ n n nế ữ ệ ế ộ ế ầ ư ủ ế ề văn minh Châu Âu (th k XVI đ n XIX) dân ch đã có s phát tri n vế ỷ ế ủ ự ể ượ t
b c đó là ch đ dân ch t s n. Tuy nhiên, đó v n là n n dân ch ch t h p,ậ ế ộ ủ ư ả ẫ ề ủ ậ ẹ
b c t xén, gi d i, gi hi u b i do ch đ kinh t xã h i và b n ch t giaiị ắ ả ố ả ệ ở ế ộ ế ộ ả ấ
c p t s n quy đ nh. Ch đ n ch đ xã h i ch nghĩa, n n dân ch m i đấ ư ả ị ỉ ế ế ộ ộ ủ ề ủ ớ ượ cxây d ng trên c s c a chính nó, ch đ kinh t xã h i d a trên c s côngự ơ ở ủ ế ộ ế ộ ự ơ ở
h u v t li u s n xu t và công b ng, không có bóc l t, b t công, m i ngữ ề ư ệ ả ấ ằ ộ ấ ọ ườ i
đượ ốc s ng t do, bác ái, khi y xã h i m i có bự ấ ộ ớ ước phát tri n lên trình đ dânể ộ
ch , nhân dân làm ch xã h i.ủ ủ ộ
Theo nghĩa đó, nở ước ta v n đ dân ch luôn g n li n v i v n đ dânấ ề ủ ắ ề ớ ấ ề
t c, ch có gi i phóng dân t c kh i ách áp b c bóc l t m i m độ ỉ ả ộ ỏ ứ ộ ớ ở ường cho dân
ch phát tri n, dân ch tr thành m c đích tr c ti p trong công cu c cáchủ ể ủ ở ụ ự ế ộ
m ng gi i phóng dân t c. N n dân ch xã h i ch nghĩa nạ ả ộ ề ủ ộ ủ ở ước ta được hình thành và phát tri n là k t qu t t y u c a cu c cách m ng dân t c dân chể ế ả ấ ế ủ ộ ạ ộ ủ nhân dân, c a cách m ng xã h i ch nghĩa Vi t Nam. Đó là v n đ có tínhủ ạ ộ ủ ở ệ ấ ề quy lu t trong quá trình hình thành, xây d ng và hoàn thi n n n dân ch xãậ ự ệ ề ủ
h i ch nghĩa, n u không có cách m ng xã h i ch nghĩa thành công thi t l pộ ủ ế ạ ộ ủ ế ậ nên chuyên chính vô s n thì không th có n n dân ch xã h i ch nghĩa t nả ể ề ủ ộ ủ ồ
t i và phát tri n nh hi n nay.ạ ể ư ệ
Dướ ựi s lãnh đ o c a Đ ng c ng s n Vi t Nam, Cách m ng táng Támạ ủ ả ộ ả ệ ạ năm 1945 thành công, thi t l p n n dân ch m i Nhà nế ậ ề ủ ớ ước dân ch nhânủ
Trang 13dân; phát huy vai trò c a nó trong cách m ng gi i phóng dân t c, th ng nh tủ ạ ả ộ ố ấ
đ t nấ ước, đ a nư ước ta quá đ lên ch nghĩa xã h i không qua ch đ t b nộ ủ ộ ế ộ ư ả
ch nghĩa. Do v y, xây d ng và t ng bủ ậ ự ừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h iệ ề ủ ộ
ch nghĩa nủ ở ước ta là quá trình lâu dài nh m t ng bằ ừ ước hoàn thi n các thi tệ ế
ch , c ch dân ch , h th ng pháp lu t, th c hi n các n i dung, hình th cế ơ ế ủ ệ ố ậ ự ệ ộ ứ dân ch trong đ i s ng xã h i; nâng cao trình đ văn hóa dân ch cho nhânủ ờ ố ộ ộ ủ dân; h n ch lo i tr nh ng nh hạ ế ạ ừ ữ ả ưởng c a dân ch t s n, tàn d c a tâmủ ủ ư ả ư ủ
lý, thói quen c a n n s n xu t nhủ ề ả ấ ỏ…toàn b quá trình đó t t y u ph i do hộ ấ ế ả ệ
th ng chính tr xã h i ch nghĩa t ch c xây d ng. Cho nên, th c ch t quáố ị ộ ủ ổ ứ ự ự ấ trình phát huy, đ i m i ki n toàn h th ng chính tr là yêu c u khách quan doổ ớ ệ ệ ố ị ầ chính quy lu t hình thành phát tri n c a n n dân ch xã h i ch nghĩa nậ ể ủ ề ủ ộ ủ ở ướ c
ta quy đ nh, th c ch t đó là quá trình t ng bị ự ấ ừ ước hoàn thi n n n dân ch ệ ề ủ ở
nước ta hi n nay.ệ
Xét v đi u ki n đ th c hi n dân ch xã h i ch nghĩa nề ề ệ ể ự ệ ủ ộ ủ ở ước ta bao
g m nhi u v n đ : c s kinh t xã h i, c s chính tr xã h i, trong đóồ ề ấ ề ơ ở ế ộ ơ ở ị ộ
tr c ti p nh t là v n đ dân sinh, dân trí và dân quy n. Mu n có dân ch , dânự ế ấ ầ ề ề ố ủ
ch là dân làm ch , trủ ủ ước h t dân ph i có quy n s ng, quy n t do và quy nế ả ề ố ề ự ề
m u c u h nh phúc. Nhân dân ph i có trí tu , văn hóa, tri th c v dân ch ,ư ầ ạ ả ệ ứ ề ủ
ph i có đ c l p dân t c, dân quy n t do, dân sinh h nh phúc. Nh ng đi uả ộ ậ ộ ề ự ạ ữ ề
ki n tr c ti p y không th nào không do cu c cách m ng xã h i ch nghĩaệ ự ế ấ ể ộ ạ ộ ủ đem l i; không th nào không do h th ng chính tr xã h i ch nghĩa xâyạ ể ệ ố ị ộ ủ
d ng, t ch c lên. Đi u đó đự ổ ứ ề ược th hi n r t rõ trong vai trò c a Đ ng đ t raể ệ ấ ủ ả ặ
đường l i, chi n lố ế ược, sách lược phát tri n đúng đ n, nh t là khi có chínhể ắ ấ quy n, Đ ng tr thành Đ ng c m quy n lãnh đ o chính quy n nhà nề ả ở ả ầ ề ạ ề ước và lãnh đ o toàn xã h i ti n hành xây d ng nh ng đi u ki n, c s chính tr xãạ ộ ế ự ữ ề ệ ơ ở ị
h i, kinh t xã h i cho n n dân ch xã h i ch nghĩa. Do v y, s phát tri nộ ế ộ ề ủ ộ ủ ậ ư ể
c a dân ch ph thu c r t l n vào uy tín c a Đ ng v i qu n chúng. N uủ ủ ụ ố ấ ớ ủ ả ớ ầ ế
Đ ng đả ược lòng dân, được dân tin, dân yêu thì dân ch s đ c phát huy mủ ẽ ự ở
r ng. Ngộ ượ ạc l i, Đ ng không ngang t m, không trong s ch v ng m nh vả ầ ạ ữ ạ ề
Trang 14chính tr , t tị ư ưởng và t ch c s m t lòng tin c a nhân dân, dân ch s b thuổ ứ ẽ ấ ủ ủ ẽ ị
h p ho c hình th c. Nhà nẹ ặ ứ ước ph i là nhà nả ước th c quy n, c a dân, do dân,ự ề ủ
vì dân, phát huy vai trò t ch c xây d ng các đi u ki n cho dân ch xã h iổ ứ ự ề ệ ủ ộ
ch nghĩa. Trong đó, ph i có s đ t phá trong khâu thông tin cho dân, giáo d củ ả ự ộ ụ
nh n th c cho nhân dân, nâng cao trình đ h c v n, đ i s ng v t ch t tinhậ ứ ộ ọ ấ ờ ố ậ ấ
th n cho nhân dân, b i dầ ồ ưỡng năng l c th c hành dân ch cho dân đ t oự ự ủ ể ạ
đi u ki n cho dân bi t hề ệ ế ưởng quy n dân ch , bi t dùng quy n dân ch , dámề ủ ế ề ủ nói, dám làm nh Ch t ch H Chí Minh đã nh n m nh: “ư ủ ị ồ ấ ạ dân ch bi t rõ giá ỉ ế
tr c a đ c l p khi nào dân đ ị ủ ộ ậ ượ c ăn no, m c đ ặ ủ”8 và “Nhà n ướ c ch ng nh ng ẳ ữ công nh n nh ng quy n l i c a công dân mà còn b o đ m nh ng đi u ki n ậ ữ ề ợ ủ ả ả ữ ề ệ
v t ch t c n thi t đ cho công dân th c s đ ậ ấ ầ ế ể ự ự ượ c h ưở ng quy n đó ề ”9
Nh v y, xét v đi u ki n đ th c hi n n n dân ch xã h i ch nghĩa,ư ậ ề ề ệ ể ự ệ ề ủ ộ ủ
h th ng chính tr nệ ố ị ở ước ta đóng vai trò tr c ti p th a mãn nh ng đi u ki nự ế ỏ ữ ề ệ
y. Cho nên đ i m i, ki n toàn, phát huy vai trò c a h th ng chính tr th c
ch t là t o đi u ki n c n thi t đ xây d ng và hoàn thi n n n dân ch nấ ạ ề ệ ầ ế ể ự ệ ề ủ ở ướ c
ta hi n nay.ệ
1.4. Th c ti n cách m ng Vi t Nam và cách m ng th gi i ch ng minh ự ễ ạ ệ ạ ế ớ ứ
h th ng chính tr xã h i ch nghĩa đóng vai trò quy t đ nh tr c ti p s ệ ố ị ộ ủ ế ị ự ế ự
t n t i và phát tri n c a n n dân ch xã h i ch nghĩa ồ ạ ể ủ ề ủ ộ ủ
Th c ti n 60 năm xây d ng nhà nự ễ ự ước dân ch nhà nủ ước xã h i chộ ủ nghĩa và th c ti n n n dân ch Vi t Nam cho th y đâu, khi nào h th ngự ễ ề ủ ở ệ ấ ở ệ ố chính tr đị ược ki n toàn, xây d ng trong s ch v ng m nh, c ch ho t đ ngệ ự ạ ữ ạ ơ ế ạ ộ linh ho t, nh p nhàng, ăn kh p thì đó, khi đó dân ch đạ ị ớ ở ủ ược phát huy, mở
r ng, phát tri n (xét trên c bình di n ph m vi toàn qu c và t ng c s ).ộ ể ả ệ ạ ố ừ ơ ở
Ngượ ạc l i, khi nào, đâu h th ng chính tr m c b nh quan liêu, tham nhũngở ệ ố ị ắ ệ trì tr , c ng k nh, ho t đ ng ch ng chéo l n sân, pháp lu t không hoàn thi nệ ồ ề ạ ộ ồ ấ ậ ệ
và nghiêm minh, đ i ngũ cán b trong h th ng chính tr xa dân, suy thoái vộ ộ ệ ố ị ề
8 H Chí Minh toàn t p, T p 4, Nxb CTQG, H.2000, Tr.152 ồ ậ ậ
9 H Chí Minh toàn t p, t p9, Nxb CTQG, H.2000, Tr.593 ồ ậ ậ
Trang 15đ o đ c, chính tr , l i s ngạ ứ ị ố ố …thì đó, khi đó quy n dân ch c a nhân dân bở ề ủ ủ ị
vi ph m, c t xén ho c dân ch hình th c, làm lung lay th m trí x p đ n nạ ắ ặ ủ ứ ậ ụ ổ ề dân ch xã h i ch nghĩa. Đây là v n đ có tính quy lu t trong quá trình xâyủ ộ ủ ấ ề ậ
d ng và hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa nự ệ ề ủ ộ ủ ở ước ta. Th c ti n m tự ễ ở ộ
s n i, m t s đ a phố ơ ộ ố ị ương có tình tr ng m t dân ch , x y ra hi n tạ ấ ủ ả ệ ượ ngkhi u ki n kéo dài c a nhân dân, ho c b o lo n chính tri, nh ng hi n tế ệ ủ ặ ạ ạ ữ ệ ượ ng
đó do nhi u nguyên nhân nh ng nguyên nhân ch y u là do h th ng chính trề ư ủ ế ệ ố ị còn y u kém, m t b ph n không nh cán b trong h th ng chính tr thamế ộ ộ ậ ỏ ộ ệ ố ị nhũng, quan liêu, sách nhi u nhân dân. chính vì v y, đ đ m b o dân ch choễ ậ ể ả ả ủ nhân dân, t t y u ph i xây đ ng, ki n toàn h th ng chính tr trong s ch v ngấ ế ả ự ệ ệ ố ị ạ ữ
m nh.ạ
Bài h c th c ti n v s s p đ c a ch nghĩa xã h i hi n th c và chọ ự ễ ề ự ụ ổ ủ ủ ộ ệ ự ế
đ dân ch xã h i ch nghĩa Đông Âu và Liên Xô cho th y: S tan rã c aộ ủ ộ ủ ở ấ ự ủ
ch d dân ch xã h i ch nghĩa trế ộ ủ ộ ủ ước h t và b t đ u t s bi n ch t c a hế ắ ầ ừ ự ế ấ ủ ệ
th ng chính tr Ch nghĩa đ qu c và các th l c thù đ ch đã ti n hành chi nố ị ủ ế ố ế ự ị ế ế
lược “di n bi n hòa bình ễ ế ” k t h p v i b o lo n l t đ , ti n công vào hế ợ ớ ạ ạ ậ ổ ế ệ
th ng chính tr xã h i ch nghĩa. Trố ị ộ ủ ước h t là làm m t vai trò lãnh đ o c aế ấ ạ ủ
Đ ng c ng s n, Đ ng xa d i các nguyên lý lý lu n ch nghĩa MácLênin, b nả ộ ả ả ờ ậ ủ ả
ch t giai c p công nhân; Tách d i s lãnh đ o c a Đ ng đ i v i nhà nấ ấ ờ ự ạ ủ ả ố ớ ước và các t ch c chính tr xã h i c a nhân dân, “ổ ứ ị ộ ủ phi chính tr hóa ị ” quân đ i.ộ Khuy n khích “ế dân ch hóa ủ ” đ i s ng xã h i theo ki u phờ ố ộ ể ương tây, buông
l ng k cỏ ỷ ương, pháp lu t, dân ch vô nguyên t cậ ủ ắ …t đó chúng làm cho quáừ
trình “t di n bi n ự ễ ế ” trong n i b h th ng chính tr di n ra nhanh chóng.ộ ộ ệ ố ị ễ Trong n i b h th ng chính tr , b t đ u t vi c ch p nh n đa nguyên vộ ộ ệ ố ị ắ ầ ừ ệ ấ ậ ề chính tr , đa Đ ng đ i l p, th c ch t là xa r i b n ch t dân ch xã h i chị ả ố ậ ự ấ ờ ả ấ ủ ộ ủ nghĩa, vì đ c ch ng c b n c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa là hặ ư ơ ả ủ ệ ố ị ộ ủ ệ
th ng chính tr nh t nguyên dố ị ấ ướ ựi s lãng d o c a Đ ng c ng s n. T sạ ủ ả ộ ả ừ ự không th a nh n nh t nguyên v chính tr d n đ n t b s lãnh đ o h pừ ậ ấ ề ị ẫ ế ừ ỏ ự ạ ợ pháp c a Đ ng đ i v i toàn xã h i (xóa b đi u 6 trong hi n pháp nủ ả ố ớ ộ ỏ ề ế ước C ngộ
Trang 16hòa Liên bang Xô vi t) ế … d n đ n m t vai trò lãnh đ o c a Đ ng, s c m nhẫ ế ấ ạ ủ ả ứ ạ
qu n lý c a nhà nả ủ ước xã h ch nghĩa, s c m nh chi n đ u quân đ i trongộ ủ ứ ạ ế ấ ộ
b o v ch đ xã h i ch nghĩa, ch đ dân ch xã h i ch nghĩa làm cho nóả ệ ế ộ ộ ủ ế ộ ủ ộ ủ
b s p đ nhanh chóng, nhân dân l i tr l i đ a v b bóc l t, nô l làm thuêị ụ ổ ạ ở ạ ị ị ị ộ ệ
dưới ch nghĩa t b n. Đây là th c ti n sinh đ ng ch ng minh quá trình xâyủ ư ả ự ễ ộ ứ
d ng và hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa luôn g n li n và ch u sự ệ ề ủ ộ ủ ắ ề ị ự quy đ nh c a h th ng chính tr xã h i ch nghĩa luôn đị ủ ệ ố ị ộ ủ ược đ i m i, ki nổ ớ ệ toàn, c ng c cùng v i quá trình xây d ng ch nghĩa xã h i.ủ ố ớ ự ủ ộ
T nh ng phân tích trên, cùng v i yêu c u nhi m v c a cách m ngừ ữ ở ớ ầ ệ ụ ủ ạ
Vi t Nam trong giai đo n hi n nay, chúng ta kh ng đ nh r ng: đ i m i ki nệ ạ ệ ẳ ị ằ ổ ớ ệ toàn h th ng chính tr là quá trình xây d ng và hoàn thi n n n dân ch xã h iệ ố ị ự ệ ề ủ ộ
ch nghĩa là hoàn toàn có c s khoa h c c lý lu n và th c ti n.ủ ơ ở ọ ả ậ ự ễ
II. Nh ng bi u hi n th c ch t đ i m i và ki n toàn h th ng chính tr ,ữ ể ệ ự ấ ổ ớ ệ ệ ố ị
đi đôi v i m r ng và t ng bớ ở ộ ừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h i chệ ề ủ ộ ủ nghĩa nở ước ta hi n nayệ
Đ i m i và ki n toàn h th ng chính tr nổ ớ ệ ệ ố ị ở ước ta hi n nay là m t yêuệ ộ
c u khách quan trong m i quan h v i đ i m i kinh t n m trong t ng thầ ố ệ ớ ổ ớ ế ằ ổ ể
c a s nghi p đ i m i đ t nủ ự ệ ổ ớ ấ ước. Đ i m i ki n toàn h th ng chính tr baoổ ớ ệ ệ ố ị
g m gi v ng nguyên t c đ i m i, đ i m i n i dung, phồ ữ ữ ắ ổ ớ ổ ớ ộ ương th c, c chứ ơ ế
ho t đ ng c a c a h th ng chính tr nh m gi v ng vai trò lãnh đ o c aạ ộ ủ ủ ệ ố ị ằ ữ ữ ạ ủ
Đ ng, s qu n lý c a nhà nả ự ả ủ ước và nhân dân lao đ ng th c s làm ch m iộ ự ự ủ ọ
m t đ i s ng xã h i. Th c ch t đó quá trình xây d ng và t ng bặ ờ ố ộ ự ấ ự ừ ước hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa nệ ề ủ ộ ủ ở ước ta hi n nay.ệ
2.1. Gi v ng nguyên t c đ i m i chính tr k t h p v i b o đ m quá trình ữ ữ ắ ổ ớ ị ế ợ ớ ả ả xây d ng và t ng b ự ừ ướ c hoàn thi n n n dân ch xã h i ch nghĩa n ệ ề ủ ộ ủ ở ướ c ta.
Đ i m i là yêu c u khách quan c a quá trình xây d ng đ t nổ ớ ầ ủ ự ấ ước trong
su t th i k quá đ đi lên ch nghĩa xã h i nố ờ ỳ ộ ủ ộ ước ta. Đ ng ta xác đ nh: “ả ị k t ế
Trang 17h p ch t ch ngay t đ u đ i m i kinh t v i đ i m i chính tr , l y đ i m i ợ ặ ẽ ừ ầ ổ ớ ế ớ ổ ớ ị ấ ổ ớ kinh t làm tr ng tâm, đ ng th i t ng b ế ọ ồ ờ ừ ướ c đ i m i chính tr ổ ớ ị”10. Theo nguyên
t c đ i m i nh ng không đ i m u, đ i m i ph i đi đ n m c tiêu đ c l p dânắ ổ ớ ư ổ ầ ổ ớ ả ế ụ ộ ậ
t c g n li n v i ch nghĩa xã h i. Theo đó, “ộ ắ ề ớ ủ ộ m c tiêu ch y u c a đ i m i ụ ủ ế ủ ổ ớ
h th ng chính tr là nh m th c hi n t t dân ch xã h i ch nghĩa, phát huy ệ ố ị ằ ự ệ ố ủ ộ ủ
đ y d quy n làm ch c a nhân dân ầ ủ ề ủ ủ ”11. đ đ t để ạ ược m c tiêu đó trong quáụ trình đ i m i h th ng chính tr ph i quán tri t và b o đ m các nguyên t cổ ớ ệ ố ị ả ệ ả ả ắ
ch y u sau:ủ ế
Nguyên t c th nh t: ắ ứ ấ Đ i m i h th ng chính tr là đ i m i n i dung,ổ ớ ệ ố ị ổ ớ ộ
phương th c ho t đ ng, t ch c cán b và các m i quan h gi a các t ch cứ ạ ộ ổ ứ ộ ố ệ ữ ổ ứ chính tr h p pháp và đang có vai trò đ i v i vi c gi v ng đ nh hị ợ ố ớ ệ ữ ữ ị ướng xã h iộ
ch nghĩa nủ ở ước ta. Đ i m i h th ng chính tr là không thay đ i m c tiêu,ổ ớ ệ ố ị ổ ụ con đường đi lên ch nghĩa xã h i. Đ c l p dân t c g n li n v i ch nghĩa xãủ ộ ộ ậ ộ ắ ề ớ ủ
h i, là con độ ường duy nh t đúng c a cách m ng Vi t Nam đ ng th i đó cũngấ ủ ạ ệ ồ ờ
là m c tiêu xây d ng n n dân ch xã h i ch nghĩa. Vì ch có ch nghĩa xã h i,ụ ự ề ủ ộ ủ ỉ ủ ộ quy n l c xã h i c a nhân dân m i đề ự ộ ủ ớ ược th c hi n trên th c t , ch dự ệ ự ế ỉ ưới chủ nghĩa xã h i nhân dân lao đ ng m i độ ộ ớ ược làm ch m i m t đ i s ng xã h i.ủ ọ ặ ờ ố ộ
Do đó, nguyên t c này v a đ m b o cho xây d ng h th ng chính tr gi đắ ừ ả ả ự ệ ố ị ữ ượ c
b n ch t xã h i ch nghĩa v a đ m b o cho n n dân ch xã h i ch nghĩaả ấ ộ ủ ừ ả ả ề ủ ộ ủ
được th c hi n trên th c t ự ệ ự ế
Nguyên t c th hai ắ ứ : Đ i m i h th ng chính tr ph i b o đ m cho ch cổ ớ ệ ố ị ả ả ả ứ năng, nhi m v c a nó đệ ụ ủ ược th c hi n m t cách tri t đ và ngày càng t tự ệ ộ ệ ể ố
h n nh m làm cho quá trình xây d ng và hoàn thi n n n dân ch xã h i chơ ằ ự ệ ề ủ ộ ủ nghĩa ngày càng được m r ng. Vì hai m t dân ch và chuyên chính luôn g nở ộ ặ ủ ắ
k t v i nhau trong b n ch t c a ch đ dân ch xã h i ch nghĩa, dân chế ớ ả ấ ủ ế ộ ủ ộ ủ ủ
ph i đi đôi v i chuyên chính, dân ch v i đ i đa s nhân dân lao đ ng vàả ớ ủ ớ ạ ố ộ chuyên chính v i b n ph n đ ng. Có nh v y, h th ng chính tr m i phátớ ọ ả ộ ư ậ ệ ố ị ớ huy được đ y đ ch c năng, nhi m v và dân ch m i đầ ủ ứ ệ ụ ủ ớ ược phát huy
10 Đ ng c ng s n Vi t Nam, Văn ki n Đ i h i VIII, Nxb CTQG, H.1996, Tr.71 ả ộ ả ệ ệ ạ ộ
11 Đ ng c ng s n Vi t Nam, Văn ki n Đ i h i VIII, Nxb CTQG, H.1996, Tr.71 ả ộ ả ệ ệ ạ ộ