Chuyên đề: Chì-sát nhân trong bóng tối

Chuyên đề Chì-sát nhân trong bóng tối gồm các nội dung chính như: Tổng quan về chì, vai trò của chì trong cuộc sống, thực trạng sử dụng và nhiễm độc chì hiện nay, chì trong cơ thể con người, ảnh hưởng của chì,...



Chuyên đ  :  ề

Thành viên nhóm : (

M C L C Ụ Ụ

I. Đ T V N Đ : Ặ Ấ Ề

Công nghi p phát tri n giúp cho cu c s ng chúng ta hi n đ i và tho i mái h nệ ể ộ ố ệ ạ ả ơ  

nh ng đi cùng v i đi u đó là s  “xu ng d c” nghiêm tr ng c a môi trư ớ ề ự ố ố ọ ủ ường. Phát tri n công nghi p hóa, hi n đai hóa khi n cho con ngể ệ ệ ế ười ph i đ i m t v i nhi uả ố ặ ớ ề  tác nhân gây b nh khác nhau nh  các vi sinh v t gây b nh, b i b n hóa ch t… vàệ ư ậ ệ ụ ẩ ấ  

đ c bi t là các kim lo i n ng có trong các s n ph m thặ ệ ạ ặ ả ẩ ường ngày. Vi c nhi m đ cệ ễ ộ  kim lo i n ng không còn là v n đ  m i nh ng nó v n luôn là m t trong nh ng khíaạ ặ ấ ề ớ ư ẫ ộ ữ  

c nh nguy hi m nh t  nh hạ ể ấ ả ưởng t i s c kh e con ngớ ứ ỏ ười

Kim lo i n ng là nh ng kim lo i có kh i lạ ặ ữ ạ ố ượng riêng l n h n 5g/cmớ ơ 3. M t sộ ố kim lo i n ng có th  c n thi t cho sinh v t nh  Cu (Đ ng), Fe( S t)  vì chúngạ ặ ể ầ ế ậ ư ồ ắ  

được xem là nguyên t  vi lố ượng c n thi t cho c  th  Nh ng s  gây đ c h i v iầ ế ơ ể ư ẽ ộ ạ ớ  môi trường và c  th  sinh v t khi hàm lơ ể ậ ượng vượt quá tiêu chu n cho phép. ẩ

Do đó, vi c h n ch  ti p xúc v i kim lo i n ng là v n đ  luôn đệ ạ ế ế ớ ạ ặ ấ ề ược quan tâm. Tuy nhiên v i vi c đ y m nh công nghi p hóa, hi n đ i hóa l i khi n cho vi c sớ ệ ẩ ạ ệ ệ ạ ạ ế ệ ử 

d ng kim lo i n ng trong các s n ph m nh m m c đích th a mãn nhu c u hàngụ ạ ặ ả ẩ ằ ụ ỏ ầ  ngày tr  nên ph  bi n h n. M t trong nh ng kim lo i thở ổ ế ơ ộ ữ ạ ường đượ ử ục s  d ng nhi uề  

nh t trong các s n ph m và cũng là nguyên nhân gây ra nhi u b nh đ i v i conấ ả ẩ ề ệ ố ớ  

người chính là Chì (Pb)

WHO xác đ nh, chì là m t trong 10 hóa ch t c a m i quan tâm s c kh e c ngị ộ ấ ủ ố ứ ỏ ộ  

đ ng vì nó đồ ượ ử ục s  d ng trong nhi u ngành ngh  nh : s n xu t oto, xe máy, thi tề ề ư ả ấ ế  

b  đi n t , m  ph m, trong  y h c… Nh  v y, chì đóng m t vai trò r t quan tr ngị ệ ử ỹ ẩ ọ ư ậ ộ ấ ọ  trong s  phát tri n kinh t  và đáp  ng nhu c u c a đ i s ng. Tuy là m t kim lo iự ể ế ứ ầ ủ ờ ố ộ ạ  

c n thi t nh ng chì l i  nh hầ ế ư ạ ả ưởng r t l n đ n s c kh e con ngấ ớ ế ứ ỏ ườ ở ặi b i đ c tính tích lũy trong c  th  mà ít khi chuy n hóa và đào th i c a mình. Có th  nói  nhơ ể ể ả ủ ể ả  

hưởng đáng lo ng i nh t c a nó là tác đ ng đ n s  phát tri n trí tu  c a tr  em ­ạ ấ ủ ộ ế ự ể ệ ủ ẻ  

th  h  tế ệ ương lai c a đ t nủ ấ ướ Ở ấc.   c p đ  ph i nhi m cao chì t n công não và hộ ơ ễ ấ ệ 

th ng th n kinh trung ố ầ ương gây hôn mê, co gi t và th m chí t  vong. N u may m nậ ậ ử ế ắ  

s ng sót khi nhi m đ c chì thì cũng đ  l i nh ng di ch ng nh : ch m phát tri n vàố ễ ộ ể ạ ữ ứ ư ậ ể  

r i lo n hành vi.ố ạ

Chì luôn có m t trong các s n ph m h ng ngày mà ta s  d ng nh  nặ ả ẩ ằ ử ụ ư ước u ng,ố  

m  ph m, đ  gia d ng  nên không quá khó khăn đ  chì xâm nh p vào c  th  Vìỹ ẩ ồ ụ ể ậ ơ ể  

v y, vi c hi u rõ ngu n g c phát sinh, các con đậ ệ ể ồ ố ường ti p xúc, c  ch  tác đ ngế ơ ế ộ  

c a chì đ i v i c  th  hay nh ng tri u ch ng và cách đi u tr  nhi m đ c chì là m tủ ố ớ ơ ể ữ ệ ứ ề ị ễ ộ ộ  

v n đ  h t s c quan tr ng. Giúp cho chúng ta có cách phòng tránh nhi m đ c chì,ấ ề ế ứ ọ ễ ộ  

đ c bi t là các bi n pháp ch a tr  khi b  nhi m đ c m t cách hi u qu  Đ  tài nàyặ ệ ệ ữ ị ị ễ ộ ộ ệ ả ề  

s  góp ph n b  sung thêm nhi u ki n th c c  b n cho chúng ta v  vi c phòngẽ ầ ổ ề ế ứ ơ ả ề ệ  tránh nhi m đ c chì cũng nh  các k  năng c  b n đ  b o v  b n thân trễ ộ ư ỹ ơ ả ể ả ệ ả ước k  sátẻ  nhân trong bóng t i­ chì.ố

II. T NG QUAN V  CHÌ: Ổ Ề

Chì là m t kim lo i đ c h i t  nhiên độ ạ ộ ạ ự ược tìm th y trong l p v  trái đ t. Làấ ớ ỏ ấ  

m t   nguyên   t   hóa   h c   trong   b ng   tu n   hoàn   hóa   h c   vi t   t t   là   Pb   (Latin:ộ ố ọ ả ầ ọ ế ắ  Plumbum) và có s  nguyên t  là 82.Chì có hóa tr  ph  bi n là II, có khi là IV. Làố ử ị ổ ế  

m t kim lo i m m, n ng, đ c h i và có th  t o hình. Chì có màu tr ng xanh khiộ ạ ề ặ ộ ạ ể ạ ắ  

m i c t nh ng b t đ u x n màu thành xám khí ti p xúc v i không khí. Chì dùngớ ắ ư ắ ầ ỉ ế ớ  trong xây d ng,  c quy chì, đ n, và là m t ph n c a nhi u h p kim. Chì có sự ắ ạ ộ ầ ủ ề ợ ố nguyên t  cao nh t trong các nguyên t  b n.ố ấ ố ề

Hình . Chì_kim lo i n ng gây đ c. (Ngu n:Wikipedia) ạ ặ ộ ồ

a.1.1.L ch s  phát tri n c a chì:ị ử ể ủ

Chì t ng đừ ượ ử ục s  d ng ph  bi n hàng ngàn năm trổ ế ước do s  phân b  r ng rãiự ố ộ  

c a nó, d  chi t tách và d  gia công. Nó d  dát m ng và d  u n cũng nh  d  nungủ ễ ế ễ ễ ỏ ễ ố ư ễ  

ch y. Các h t chì kim lo i có tu i 6400 TCN đã đả ạ ạ ổ ược tìm th y   Catalhoyuk, Thấ ở ổ Nhĩ K  ngày nay. Vào đ u th i k  đ  đ ng, chì đỳ ầ ờ ỳ ồ ồ ượ ử ục s  d ng cùng v i antimon vàớ  asen

Nhà s n xu t chì l n nh t trả ấ ớ ấ ước th i k  công nghi p là n n kinh t  La Mã,ờ ỳ ệ ề ế  

v i s n lớ ả ượng hàng năm 80.000 t n, đ c bi t chúng là ph  ph m c a quá trìnhấ ặ ệ ụ ẩ ủ  nung ch y b c. Ho t đ ng khai thác m  c a La Mã di n ra   Trung Âu, Anh thu cả ạ ạ ộ ỏ ủ ễ ở ộ  

La Mã, Balkans, Hy L p, Ti u Á  riêng   Hispania chi m 40% s n lạ ể ở ế ả ượng toàn c u.ầCác  ng chì La Mã thố ường kh m lên phù hi u c a các hoàng đ  La Mã.ả ệ ủ ế  

Đường  ng d n nố ẫ ước b ng chì   Tây Latin có th  đã đằ ở ể ược duy trì vượt qua th i kờ ỳ Theodoric  Đ i đ  t i t n th i Trung C  M t s  th i chì La Mã tạ ế ớ ậ ờ ổ ộ ố ỏ ượng tr ng choư  

l ch s  khai thác chì Derbyshire và trong l ch s  công nghi p c a các trung tâm kinhị ử ị ử ệ ủ  

t    Anh khác. Ngế ở ười La Mã cũng s  d ng chì nóng ch y đ  gi  các chân tr  s tử ụ ả ể ữ ụ ắ  

g n k t v i các kh i đá vôi l n   các nhà th  nh t đ nh. Trong gi  kim thu t, chìắ ế ớ ố ớ ở ờ ấ ị ả ậ  

t ng đừ ược cho là kim lo i c  nh t và liên quan đ n Sao Th  Các nhà gi  kim thu tạ ổ ấ ế ổ ả ậ  

s  d ng bi u tử ụ ể ượng c a Sao Th  (ủ ổ ♄) đ  ám ch  chì.ể ỉ

Hình . Các th i chì   Anh thu c La Mã đ ỏ ở ộ ượ c tr ng bày   b o tàng Wells và Mendip ư ở ả  

(Ngu n: Wikipedia) ồ

Kí hi u c a chì Pb là ch  vi t t t t  tên ti ng Latin plumbum nghĩa là kim lo iệ ủ ữ ế ắ ừ ế ạ  

m m, có ngu n g c t  plumbum nigrum ("plumbum màu đen"), trong khi plumbumề ồ ố ừ  candidum (nghĩa là "plumbum sáng màu") là thi c.ế

2. C u t o và tính ch t:ấ ạ ấ

2.1. V  trí và các đ ng v  c a chì: ị ồ ị ủ

2.1.1. V  trí trong b ng tu n hoàn: ị ả ầ

Hình . V  trí c a chì trong b ng tu n hoàn. (Ngu n: Wikipedia) ị ủ ả ầ ồ

2.1.2. Các đ ng v  c a chì trong môi tr ồ ị ủ ườ ng:

T t c  các đ ng v  c a chì (tr  ấ ả ồ ị ủ ừ 204Pb) có th  để ược tìm th y   d ng các s nấ ở ạ ả  

ph m cu i c a quá trình phân rã phóng x  c a các nguyên t  n ng h n nh  uraniẩ ố ủ ạ ủ ố ặ ơ ư  

Là m t kim lo i n ng, r t m m, d  u n và có tính d n đi n kém so v i cácộ ạ ặ ấ ề ễ ố ẫ ệ ớ  kim lo i khác.ạ

Có tính ch ng ăn mòn cao nên nó đố ượ ử ục s  d ng đ  ch a các ch t ăn mòn. ể ứ ấ

Vì chì d  dát m ng và ch ng ăn mòn, nên đễ ỏ ố ượ ử ục s  d ng trong các công trình xây d ng nh  trong các t m ph  bên ngoài các kh i l p. Chì kim lo i có th  làmự ư ấ ủ ố ợ ạ ể  

c ng b ng cách thêm vào m t lứ ằ ộ ượng nh  antimony, ho c m t lỏ ặ ộ ượng nh  các kimỏ  

lo i khác nh  canxi.ạ ư

Chì d ng b t cháy cho ng n l a màu tr ng xanh. Gi ng nh  nhi u kim lo i,ạ ộ ọ ử ắ ố ư ề ạ  

b t chì r t m n có kh  năng t  cháy trong không khí. Khi cháy th i ra khói đ c.ộ ấ ị ả ự ả ộ

Dưới đây là b ng trình bày v  m t s  tính ch t v t lý c  b n c a chì nh  màuả ề ộ ố ấ ậ ơ ả ủ ư  

s c, nhi t đ  nóng ch y, nhi t đ  sôi ắ ệ ộ ả ệ ộ

v  chì không ti p t c b  oxi hóa n a. Nh ng khi b  đun nóng trong không khí thì chìệ ế ụ ị ữ ư ị  

b  oxy hóa d n cho đ n h t t o thành PbO.ị ầ ế ế ạ

2Pb + O2  2PbOChì ch  tỉ ương tác trên b  m t v i acid clohidric loãng (HCl) và axit sunfuricề ặ ớ  (H2SO4) do có l p mu i không tan ph  bên ngoài. Nh ng s  ph n  ng n u n ng đớ ố ủ ư ẽ ả ứ ế ồ ộ axit đ m đ c h n do l p mu i khó tan b o v  chì b  chuy n hóa thành các h p ch tậ ặ ơ ớ ố ả ệ ị ể ợ ấ  tan.

PbCl2 + 2HCl  H2PbCl4PbSO4 + H2SO4  Pb(HSO4)2Chì tan d  dàng trong acid nitric (HNO3) và tan ch m trong HNO3 đ c.ễ ậ ặ

3Pb + 8HNO3(l)  3Pb(NO3)2 +2NO +4H2OChì không tác d ng v i nụ ớ ước nh ng khi có không khí thì b  ăn mòn t o thànhư ị ạ  Pb(OH)2

2Pb + 2H2O + O2  2Pb(OH)2Khi nung v i các nitrat c a kim lo i ki m, chì b  ôxi hóa thành PbO và kim lo iớ ủ ạ ề ị ạ  

ki m nitrat.ề

Có th  tan trong acid axetic và các acid h u c  khác khi có m t oxide.ể ữ ơ ặ

2Pb+ 4CH3COOH + O2        2Pb(CH3COO)2 + 2H2O

2.3.1. Các ph n  ng c a Ion Pb ả ứ ủ 2+ :

S  oxi hóa +2 là ph  bi n nh t c a chì.ố ổ ế ấ ủ

V i ion Clorua (Chloride): t o thành mu i chì clorua vì mu i này ít tan trongớ ạ ố ố  

nước nên sau ph n  ng dung d ch s  không quá loãng.ả ứ ị ẽ

Pb2+ + Cl­        PbCl2

V i ion Sunfat (Sunfate): t o thành k t t a. Mu i chì sunfat ít tan trong nớ ạ ế ủ ố ướ  c

h n mu i chì clorua.ơ ố

Pb2+ + SO42­       PbSO4PbSO4 tan trong dung d ch bazo m nh và mu i axetat:ị ạ ố

PbSO4 + 4OH­       Pb(OH)42­ + SO42­

Các ph n  ng c a Chì (II) oxide (PbO):ả ứ ủ

PbO đ c tr ng cho m c ôxi hóa +2 c a chì. ặ ư ứ ủ

Hòa tan trong axit nitric và acetic t o thành các dung d ch có kh  năng k t t aạ ị ả ế ủ  các mu i c a chì sulfat, cromat, cacbonat (PbCO3), và Pbố ủ 3(OH)2(CO3)2. Chì sulfua cũng có th  để ược k t t a t  các dung d ch acetat. Các mu i này đ u r t kém hòa tanế ủ ừ ị ố ề ấ  trong nước. Trong s  các mu i halua, iodua là ít hòa tan h n bromua, và bromua ítố ố ơ  hòa tan h n clorua.ơ

Chì(II) oxide cũng hòa tan trong các dung d ch hydroxit kim lo i ki m đ  t oị ạ ề ể ạ  thành mu i plumbit tố ương  ng.ứ

PbO + 2OH− + H2O   Pb(OH)→ 2−4Clo hóa các dung d ch mu i trên s  t o ra chì có tr ng thái ôxi hóa +4.ị ố ẽ ạ ạ

Pb(OH)2−4 + Cl2   PbO2 + 2Cl − + 2H2O

Chì điôxit là m t ch t ôxi hóa m nh. Mu i clo   tr ng thái ôxi hóa này khóộ ấ ạ ố ở ạ  

đượ ạc t o ra và d  b  phân h y thành chì(II) clorua và khí clo. Mu i iodua và bromuaễ ị ủ ố  

c a chì(IV) không t n t i. Chì điôxit hòa tan trong các dung d ch hydroxit kim lo iủ ồ ạ ị ạ  

ki m đ  t o ra các mu i plumbat tề ể ạ ố ương  ng.ứ

PbO2 + 2OH− + 2H2O   Pb(OH)→ 2−4Ngoài ra, chì cũng có tr ng thái ôxi hóa tr n l n gi a +2 và +4, đó là chì đạ ộ ẫ ữ ỏ (Pb3O4)

2.3.2. Các ph c ch t v i Clo: ứ ấ ớ

Các h p ch t chì(II) t o m t lo t các ph c ch t v i ion clorua, v i s  hìnhợ ấ ạ ộ ạ ứ ấ ớ ớ ự  thành c a chúng làm thay đ i s  ăn mòn hóa h c c a chì. Quá trình này s  h n chủ ổ ự ọ ủ ẽ ạ ế 

kh  năng hòa tan c a chì trong môi trả ủ ường m n.ặ

B ng . H ng s  cân b ng c a các dung d ch ph c chì clorua   25 °C. (Ngu n: ả ằ ố ằ ủ ị ứ ở ồ  

PbCO3       PbO + CO2   (300 0C)Công đo n 2:ạ

    Kh   Chì (II) oxide b ng than   nhi t đ  cao.ử ằ ở ệ ộ

PbO + C         Pb + CO (400 0C)

4.  Ngu n g c phát sinh c a chì:ồ ố ủ

4.1.  Ngu n g c t  nhiên: ồ ố ự

Hàm lượng chì trong v  trái đ t vào kho ng 20 mg/kg.ỏ ấ ả

Trong nước ng m và nầ ước m t n ng đ  chì không vặ ồ ộ ượt quá 10 µg/l

III. VAI TRÒ C A CHÌ TRONG CU C S NG Ủ Ộ Ố :

Chì chi m v  trí quan tr ng trong vi c phát tri n các ngành ngh  Nguyên nhânế ị ọ ệ ể ề  khi n chì đế ược “tr ng d ng “ là b i các đ c tính sau: r t m m, d o, đ  b n hóaọ ụ ở ặ ấ ề ẻ ộ ề  

h c trong môi trọ ường axit t t do t o đố ạ ược màng b o v  v ng ch c, có kh  năngả ệ ữ ắ ả  

t o h p kim v i nhi u kim lo i màu khác và đ c bi t nó đem l i hi u qu  caoạ ợ ớ ề ạ ặ ệ ạ ệ ả  

trong s n xu t nh ng chi phí l i th p. Chính vì th , nó đả ấ ư ạ ấ ế ượ ử ục s  d ng r ng rãi trongộ  nhi u lĩnh v c c a cu c s ng.ề ự ủ ộ ố

1. Trong công nghi p:ệ

Chì được s  d ng r t r ng rãi trong công nghi p. Theo th ng kê, có t i 150ử ụ ấ ộ ệ ố ớ  ngh  và kho ng 400 quá trình công ngh  có s  d ng đ n chì và các h p ch t c aề ả ệ ử ụ ế ợ ấ ủ  

nó. Dưới đây là m t s  ngành ngh  ch  y u.ộ ố ề ủ ế

1.1. Trong công ngh  k  thu t đi n: ệ ỹ ậ ệ

Chì được dùng đ  làm v  b c cáp đi n (chi m 15­20% t ng lể ỏ ọ ệ ế ổ ượng chì) do 

kh  năng ch ng ăn mòn t t c a chúng.ả ố ố ủ

Hình . M t s  lo i cáp đi n. (Ngu n: Kenh14.vn) ộ ố ạ ệ ồ

S n xu t  c quy chì (chi m 30% t ng lả ấ ắ ế ổ ượng chì) trong đó sườn c c  c quy ự ắlàm b ng h p kim Pb­Sb còn b t ho t g m h n h p gi a chì và chì oxide.ằ ợ ộ ạ ồ ỗ ợ ữ

Hình . M t s  lo i  c quy chì đang đ ộ ố ạ ắ ượ ử ụ c s  d ng.

Đ  b o v  thi t b  kh i s  ăn mòn ngể ả ệ ế ị ỏ ự ười ta dùng chì đ  m  lên các b  m tể ạ ề ặ  bên trong các bu ng và các tháp s n xu t axit sunfuric, các óng d n, các b  t y r aồ ả ấ ẫ ể ẩ ử  

và các b  đi n phân.ể ệ

Đây là ngành tiêu th  r t nhi u chì. Trong các đ ng c  xăng ph i nén h n h pụ ấ ề ộ ơ ả ỗ ợ  nhiên li u trệ ước khi đ t cháy và nén càng m nh thì các đ ng c  ho t đ ng càngố ạ ộ ơ ạ ộ  

hi u qu  Nh ng n u nén   m c đ  cao thì h n h p nhiên li u s  b  n  trệ ả ư ế ở ứ ộ ỗ ợ ệ ẽ ị ổ ước khi 

được đ t cháy. Do v y, xăng pha thêm chì ch  y u là đ  h  th p hi n tố ậ ủ ế ể ạ ấ ệ ượng "kích 

n " c a nhiên li u đ n m c ch p nh n đổ ủ ệ ế ứ ấ ậ ược tránh đượ ự ư ỏc s  h  h ng đ ng c , cũngộ ơ  

nh m làm tăng ch  s  octane và giúp đ ng c  có th  ho t đ ng đằ ỉ ố ộ ơ ể ạ ộ ượ ố ơc t t h n, b nề  

h n, c i thi n tình tr ng ho t đ ng c a máy, gi m b t s  mài mòn đ ng c ơ ả ệ ạ ạ ộ ủ ả ớ ự ộ ơ

Bên c nh đó chì r t đ c nên xăng đạ ấ ộ ược pha thêm ch t này s  đấ ẽ ược nhu mộ  màu h ng, xanh  đ  phân bi t v i các lo i xăng khác. Tuy nhiên, hi n nay vì m cồ ể ệ ớ ạ ệ ứ  

đ  đ c h i c a chì nhà nộ ộ ạ ủ ước ta đã có công văn ng ng s n xu t và s  d ng xăngừ ả ấ ử ụ  pha chì t  năm 2014.ừ

Hình . Xăng pha chì A83. (Ngu n: Internet) ồ

Chì đã đượ ử ục s  d ng t  lâu trong công nghi p hóa ch t (CNHC) do nó có khừ ệ ấ ả năng ch ng ăn mòn r t t t   nhi u môi trố ấ ố ở ề ường khác nhau.  Đ ng th i l i d  s nồ ờ ạ ễ ả  

xu t, d  gia công và giá thành th p. Chì thấ ễ ấ ường đượ ử ục s  d ng ph i h p v i thép vàố ợ ớ  

bê tông­ nh ng v t li u cũng tữ ậ ệ ương đ i s n và r  ố ẵ ẻ

Chì thường đượ ử ục s  d ng r ng rãi cho nh ng  ng d ng sau trong công nghi pộ ữ ứ ụ ệ  hóa ch t:ấ

Làm v  van, khu u,  ng nhánh và v  b m. N u c n đ  c ng cao h n thì ỏ ỷ ố ỏ ơ ế ầ ộ ứ ơ

người ta s  d ng thép ho c gang lót chì.ử ụ ặ

Làm  ng d n các ch t l ng có tính ăn mòn m nh và mù axit.ố ẫ ấ ỏ ạ

Lót các b  ch a nh ng ch t l ng có tính ăn mòn.ể ứ ữ ấ ỏ

Do tính ch t d  k t h p v i nh ng ch t t o màu nên chì thấ ễ ế ợ ớ ữ ấ ạ ường được sử 

d ng đ  s n xu t các lo i m  ph m nh  : son môi, thu c nhu m tóc, s n móngụ ể ả ấ ạ ỹ ẩ ư ố ộ ơ  tay, thu c làm tr ng da,….ố ắ

Hình . Các lo i m  ph m có ch a chì ạ ỹ ẩ ứ

Ngoài ra, t  xa x a ngành y h c c  truy n đã s  d ng m t s  v  thu c­ chừ ư ọ ổ ề ử ụ ộ ố ị ố ủ 

y u là khoáng v t, có ch a chì đ  ch a b nh nh :ế ậ ứ ể ữ ệ ư

Duyên ph n hay b ch ph n: ấ ạ ấ

   là khoáng v t qu ng c a chì, m t carbonat chìậ ặ ủ ộ  PbCO3 (83,5% PbO; 16,5% CO2). V  ng t tính hàn, có đ c. Có công d ng tiêuị ọ ộ ụ  tích, sát trùng, gi i đ c, sinh c  Dùng đ  ch a cam tích (còi xả ộ ơ ể ữ ương tr   em),ẻ  

h  l , đau b ng  giun, s t rét, gh , n m, nh t đ c, l  loét, viêm niêm m cạ ỵ ụ ố ẻ ấ ọ ộ ở ạ  

mi ng, đan đ c, b ng l a  dệ ộ ỏ ử ướ ại d ng tán b t m n bôi ngoài, n u cao dánộ ị ấ  

ho c   làm   thành   viên   hoàn   đ   u ng   trong   v i   li u   3   ­   5   phân   (0,94g   ­ặ ể ố ớ ề  1,5g)/ngày

Ô duyên (duyên):

     là sulfua chì PbS (86,6% Pb; 13,4%S). V  ng t, tính hàn, cóị ọ  

đ c. Có công d ng tr n ngh ch, nhuy n đàm, sát trùng và gi i đ c. Dùng độ ụ ấ ị ễ ả ộ ể 

ch a ch ng đàm khí ung ngh ch, thữ ứ ị ượng th c h  h , khí đo n suy n c pự ạ ư ả ễ ấ  (khó th  do hen suy n),   cách (có c m giác vở ễ ế ả ướng khi nu t, nu t không trôiố ố  gây ti ng n c), ph n v  (ăn vào b ng đ y, sáng ăn chi u m a, chi u ăn sángế ấ ả ị ụ ầ ề ử ề  

m a), ung bử ướu, tràng nh c (lao h ch), nh t đ c, gh  l ạ ạ ọ ộ ẻ ở

Hình . Ô duyên.

M t đà tăng:ậ

    là m t th  b t màu vàng cam đ , to nh  không đ u v i thànhộ ứ ộ ỏ ỏ ề ớ  

ph n ch  y u là PbO. V  m n cay, tính bình, có đ c. Có công d ng tiêuầ ủ ế ị ặ ộ ụ  thũng, sát trùng, thu li m, bài nùng, tr  đàm, tr n kinh. Dùng đ  ch a cácễ ừ ấ ể ữ  

ch ng b nh nh  trĩ  l , thũng đ c, m n nh t, l  loét, th p sang, các lo i v tứ ệ ư ở ộ ụ ọ ở ấ ạ ế  

thương, l  lâu ngày, kinh gi n  dỵ ả ướ ại d ng ch  thành cao dán ngoài ho c tánế ặ  

b t u ng v i li u 0,5g ­ 1g/ngày.ộ ố ớ ề

Hình . M t đà tăng d ng b t và d ng c c ậ ạ ộ ạ ụ

Duyên đ n (h ng đ n): ơ ồ ơ

   có ngu n g c t  s  bi n ch t c a khoáng galen, làồ ố ừ ự ế ấ ủ  oxyt chì Pb3O4, có th  vi t 2PbO.PbOể ế 2, t  l  PbOỷ ệ 2 là 34,9%. V  m n, tính hàn,ị ặ  

có đ c. Có công d ng gi i đ c, sinh c , nhuy n đàm, tr n kinh. Dùng độ ụ ả ộ ơ ễ ấ ể 

ch a s t rét, trĩ loét, ch ng co gi t, kinh gi n (đ ng kinh), l  loét s ng t y,ữ ố ố ậ ả ộ ở ư ấ  

b ng l a và nỏ ử ước, các v t thế ương xu t huy t  dấ ế ưới d ng hoàn tán u ngạ ố  

ho c thu c s c (ít dùng u ng vì đ c), thặ ố ắ ố ộ ường dùng ngoài làm cao dán nh t,ọ  

n u v i d u v ng và ph i h p v i m t s  v  thu c khác đ  gi m đau, làmấ ớ ầ ừ ố ợ ớ ộ ố ị ố ể ả  chóng lên da non. 

Hình . Duyên đ n d ng c c và d ng b t ơ ạ ụ ạ ộ

3. Trong k  thu t quân s :ỹ ậ ự

Do có kh i lố ượng riêng l n nên chìớ  

Người ta t o ra các lá ch n b ng th y tinh mà trong đó có ch a chì vì nó h pạ ắ ằ ủ ứ ấ  

th  t t tia gama và các b c x  h t nhân. Qua lo i kính này, ta có th  theo dõi vi cụ ố ứ ạ ạ ạ ể ệ  

x  lý các v t li u phóng x  b ng nh ng máy t  đ ng đ o li u. Chì còn đử ậ ệ ạ ằ ữ ự ộ ả ệ ược dùng 

đ  s n xu t áo choàng ho c các d ng c  che ch n khác đ  b o v  cho nh ngể ả ấ ặ ụ ụ ắ ể ả ệ ữ  

người làm vi c trong môi trệ ường có ch a phóng x ứ ạ

5. Trong ngh  thu t:ệ ậ

Các lo i s n, chì màu hay ph m nhu m có ch a chì là m t trong nhũng s nạ ơ ẩ ộ ứ ộ ả  

ph m đẩ ược các ngh  nhân dùng đ  t o ra các tác ph m ngh  thu t  n tệ ể ạ ẩ ệ ậ ấ ượng. Tuy nhiên tranh được v  b ng s n chì s  b  t i màu theo th i gian do  nh hẽ ằ ơ ẽ ị ố ờ ả ưởng c aủ  đihdro sunfua ( H2S) có trong không khí s  sinh ra chì sunfua có màu th m. Ngoài raẽ ẫ  

người ta còn dùng chì đ  t o ra nh ng s n ph m pha lê h t s c tinh t  và đ p m t.ể ạ ữ ả ẩ ế ứ ế ẹ ắ

Hình . Tranh phong c nh v  b ng s n d u có pha chì. ( nh minh h a) ả ẽ ằ ơ ầ Ả ọ

Hình . M t s  s n ph m pha lê làm t  chì. (Ngu n: Bohemiasg.com) ộ ố ả ẩ ừ ồ

IV. TH C TR NG S  D NG VÀ NHI M Đ C CHÌ HI N NAYỰ Ạ Ử Ụ Ễ Ộ Ệ :

1.  Th c tr ng s  d ng chì trong s n xu t hi n nayự ạ ử ụ ả ấ ệ :

Chì có vai trò quan tr ng trong đ i s ng c a con ngọ ờ ố ủ ười, nó tham gia vào nhi uề  quá trình trong công nghi p và t o ra nhi u s n ph m cung c p cho cu c s ngệ ạ ề ả ẩ ấ ộ ố  

h ng ngày. Chì có m t   xung quanh chúng ta, nó có trong không khí, th c ph m,ằ ặ ở ự ẩ  trong các s n ph m gia d ng mà ta thả ẩ ụ ường s  d ng  Ch ng có gì ph i bàn cãi đ nử ụ ẳ ả ế  

nh ng l i ích c a chì mang l i n u nh  chúng ta không phát hi n hi n nay các nhàữ ợ ủ ạ ế ư ệ ệ  

s n xu t đang l m d ng chì quá m c trong các s n ph m c a mình. Đi u này gâyả ấ ạ ụ ứ ả ẩ ủ ề  tác h i r t l n đ n s c kh e c a con ngạ ấ ớ ế ứ ỏ ủ ườ ải,  nh hưởng nghiêm tr ng đ n h  th nọ ế ệ ầ  kinh nh t là đ i v i ph  n  và tr  em. Không gi ng nh  nh ng ch t đ c khác, chìấ ố ớ ụ ữ ẻ ố ư ữ ấ ộ  

đi vào c  th  con ngơ ể ườ ẽi s  tích lũy ch  không gây b nh ngay do đó nó khó b  nh nứ ệ ị ậ  

bi t. Chì đi vào c  th  thông qua vi c ta s  d ng các s n ph m có ch a chì vế ơ ể ệ ử ụ ả ẩ ứ ượ  t

m c cho phép ho c thông qua vi c hít th  hay s  d ng ngu n nứ ặ ệ ở ử ụ ồ ước nhi m chì vàễ  lâu d n nó s  tích t  và gây b nh. ầ ẽ ụ ệ

Dù đ c h i nh ng chì l i là “ con c ng” c a các nhà s n xu t b i nó là ch t cóộ ạ ư ạ ư ủ ả ấ ở ấ  

kh  năng ch ng oxi hóa cao, m m, d  dát m ng, d  k t h p v i các ch t t o màu ả ố ề ễ ỏ ễ ế ợ ớ ấ ạ  

mà giá thành l i th p.  Do đó, nó đạ ấ ượ ưc  a chu ng và s  d ng nhi u h n trong s nộ ử ụ ề ơ ả  

xu t.  R t nhi u s n ph m có ch a chì đấ ấ ề ả ẩ ứ ược s  d ng và bày bán tràn lan trên thử ụ ị 

trường m c cho vi c các c  quan ch c năng đã lên ti ng c nh báo v  m c đ  nguyặ ệ ơ ứ ế ả ề ứ ộ  

h i mà các s n ph m này gây ra. Đi n hình nh t mà ta có th  th y đó chính là vạ ả ẩ ể ấ ể ấ ụ 

vi c trong son môi có hàm lệ ượng chì cao và m i nh t là vi c C2 và r ng đ  bớ ấ ệ ồ ỏ ị nhi m chì n ng hay vi c bát đĩa nhi m chì đễ ặ ệ ễ ược bày bán r ng rãi.ộ

Son môi là s n ph m  a chu ng đả ẩ ư ộ ượ ử ục s  d ng đ  làm đ p cho b n thân. Chìể ẹ ả  

được s  d ng trong son giúp son b n màu và lâu phai h n. H u h t các nhà s nử ụ ề ơ ầ ế ả  

xu t đ u s  d ng m t lấ ề ử ụ ộ ượng chì nh  đ  làm tăng ch t lỏ ể ấ ượng c a s n ph m c aủ ả ẩ ủ  mình và đi u này đề ược các chuyên gia cho r ng là s  không  nh hằ ẽ ả ưởng đ n s cế ứ  

kh e. Nh ng đi u khi n ta lo l ng là m i lo i son l i có hàm lỏ ư ề ế ắ ỗ ạ ạ ượng chì khác nhau, 

v y đâu m i là n ng đ  an toàn cho ngậ ớ ồ ộ ườ ử ụi s  d ng. Và v i c  ch  tích lũy trong cớ ơ ế ơ 

th  c a chì thì vi c s  d ng son môi lâu ngày li u có gây ra tác h i l n. M t th cể ủ ệ ử ụ ệ ạ ớ ộ ự  

tr ng đáng lo ng i n a chính là các s n ph m son môi nhãn hi u L’Oreal vàạ ạ ữ ả ẩ ệ  Maybelline được bán r ng rãi t i th  trộ ạ ị ường Vi t Nam, ch  y u là hàng lo i haiệ ủ ế ạ  (s n xu t   m t s  nả ấ ở ộ ố ước châu Á), hàng gi  T  đó, ta th y r ng hàm lả ừ ấ ằ ượng chì trong các s n ph m này v n còn là m t d u h i l n cho ngả ẩ ẫ ộ ấ ỏ ớ ười tiêu dùng và có hay không vi c nhà s n xu t đang s  d ng chì quá m c.ệ ả ấ ử ụ ứ

Hình 4. Son môi không rõ ngu n g c đ ồ ố ượ c bày bán tràn lan trên th  tr ị ườ ng.

Khi vi c son môi b  nhi m chì v n ch a có h i k t cho vi c hàm lệ ị ễ ẫ ư ồ ế ệ ượng chì bao nhiêu thì b  nhi m đ c thì d  lu n l i đị ễ ộ ư ậ ạ ược phen nháo nhào khi C2 và r ng đ ­ồ ỏ

các lo i nạ ước gi i khát đả ượ ưc  a chu ng trên th  trộ ị ường, b  dính nghi án có n ng đị ồ ộ chì vượt m c. Theo thông tin c a báo Vietnam.net, chi u ngày 9/5/2016 C c Anứ ủ ề ụ  toàn th c ph m, B  Y t  đã l y m u nguyên li u t i nhà máy và m u nự ẩ ộ ế ấ ẫ ệ ạ ẫ ước gi iả  khát C2 và R ng đ  trên th  trồ ỏ ị ường đ  ki m tra. Và m i đây ngày 21/5/2016 C cể ể ớ ụ  

trưởng C c An toàn th c ph m Nguy n Thanh Phong cho bi t Thanh tra B  đã raụ ự ẩ ễ ế ộ  quy t đ nh t m d ng l u thông và thu h i 3 lô hàng c a URC g m:ế ị ạ ừ ư ồ ủ ồ

Lô Trà xanh hương chanh C2 (NSX 04/02/2016 ­ HSD 04/02/2017). K t quế ả 

ki m nghi m hàm lể ệ ượng chì là: 0,085 mg/l trong khi m c công b  là: nhứ ố ỏ 

h n ho c b ng 0,05 mg/L.ơ ặ ằ

Nước tăng l c hự ương dâu hi u R ng đ  (NSX 19/02/2016 ­ HSD 19/11/2016)ệ ồ ỏ  

có k t qu  ki m nghi m hàm lế ả ể ệ ượng Chì là: 0,053 mg/l nh ng m c công b  làư ứ ố  hàm lượng chì nh  h n ho c b ng 0,05 mg/L.ỏ ơ ặ ằ

Nước tăng l c hự ương dâu hi u R ng đ  (NSX 10/11/2015 ­ HSD 10/08/2016).ệ ồ ỏ  

K t qu  ki m nghi m hàm lế ả ể ệ ượng Chì là 0,068 mg/l nh ng nhà s n xu t côngư ả ấ  

b  nh  h n ho c b ng 0,05 mg/l.ố ỏ ơ ặ ằ

T t c  các s n ph m này đ u có hàm lấ ả ả ẩ ề ượng chì khá cao vượt ngưỡng cho phép so v i m c công b  c a nhà s n xu t. Ch a d ng l i   đó, dù đã b  C  quanớ ứ ố ủ ả ấ ư ừ ạ ở ị ơ  

ch c năng bu c d ng l u thông và thu h i toàn b  s n ph m nh ng đi u đáng loứ ộ ừ ư ồ ộ ả ẩ ư ề  

ng i là h n 40000 thùng C2 và r ng đ  đã đạ ơ ồ ỏ ược bán h t. Ph i chăng ngế ả ười Vi tệ  đang t  đ u đ c mình.ự ầ ộ

Hình 15. Ba lô r ng đ  và C2 có hàm l ồ ỏ ượ ng chì v ượ t m c cho phép.(Ngu n: ứ ồ  

suckhoe.vnexpress.vn)

Ngoài ra, thì nhi u nhà khoa h c cũng khuy n cáo, bát đĩa g m s  mà ngề ọ ế ố ứ ườ  i

Vi t s  d ng hàng ngày cũng góp ph n đ a m t lệ ử ụ ầ ư ộ ượng chì l n vào trong c  th ớ ơ ể  Theo th ng kê c a c c Qu n lý Ch t lố ủ ụ ả ấ ượng s n ph m (B  Khoa h c và Côngả ẩ ộ ọ  ngh ), trên th  trệ ị ường hi n nay có t i 80% các s n ph m gia d ng đ ng ch a th cệ ớ ả ẩ ụ ự ứ ự  

ph m (nh  bát đĩa, c c chén, bình u ng nẩ ư ố ố ước ) có ngu n g c t  Trung Qu c. Quaồ ố ừ ố  xét nghi m, các s n ph m này thệ ả ẩ ường có hàm lượng chì vượt m c quy đ nh, cóứ ị  

kh  năng gây nguy c  nhi m đ c chì r t cao cho ngả ơ ễ ộ ấ ười tiêu dùng. Do đó, người tiêu dùng r t c nh giác v i các lo i bát đĩa, đ  gia d ng r  ti n vì cho r ng chúng cóấ ả ớ ạ ồ ụ ẻ ề ằ  ngu n g c t  Trung Qu c và chuy n sang s  d ng các lo i bát đĩa cao c p có giáồ ố ừ ố ể ử ụ ạ ấ  bán cao ng t ngấ ưởng. Tuy nhiên, không ít s n ph m cao c p này th c ch t là bátả ẩ ấ ự ấ  đĩa Trung Qu c đố ược g n mác c a các nắ ủ ước nh  Đ c, Pháp, Ý, Hàn Qu c  khi nư ứ ố ế  cho người tiêu dùng l m tầ ưởng v  đ  cao c p và an toàn c a s n ph m. Đi u đángề ộ ấ ủ ả ẩ ề  

lo ng i là khi mua các s n ph m g m s , chúng ta r t khó phát hi n s n ph m nàoạ ả ẩ ố ứ ấ ệ ả ẩ  

có nhi m chì vì khi nung nóng t i nhi t đ  1.200 ­ 1.500 đ  C thì chì không đ  l iễ ớ ệ ộ ộ ể ạ  

d u v t trên s n ph m đ  có th  nh n ra b ng m t thấ ế ả ẩ ể ể ậ ằ ắ ường. Ch  khi g p đi u ki nỉ ặ ề ệ  thu n l i nh  ti p xúc v i nhi t đ  cao ho c đ ng ch a dung d ch axit thì chì m iậ ợ ư ế ớ ệ ộ ặ ự ứ ị ớ  phai ra, theo th c ăn xâm nh p vào c  th  con ngứ ậ ơ ể ười. Khi n cho vi c phát hi n làế ệ ệ  

vô cùng khó khăn

Hình 16. S n ph m g m s  có hàm l ả ẩ ố ứ ượ ng chì cao.(Ngu n: kenh14.vn) ồ

T  đó, gióng lên h i chuông c nh báo cho c  ngừ ồ ả ả ười tiêu dùng và c  các cả ơ quan ch c năng v  vi c nhà s n xu t li u có l m d ng chì trong s n xu t không vàứ ề ệ ả ấ ệ ạ ụ ả ấ  

li u r ng con ngệ ằ ười chúng ta s  ra sao n u m t lẽ ế ộ ượng đ c ch t này đang đi vào cộ ấ ơ 

th  và tích t    đâu đó. M t th c tr ng đáng chú ý khác chính là xu t x  c a cácể ụ ở ộ ự ạ ấ ứ ủ  

s n ph m trên đang là v n đ  c n ph i quan tâm và ki m soát ch t ch  h n.ả ẩ ấ ề ầ ả ể ặ ẽ ơ

2. Th c tr ng nhi m đ c chì hi n nay   nự ạ ễ ộ ệ ở ước ta:

Xu t hi n   kh p m i n i xung quanh chúng ta chì đang là v n đ  khi nấ ệ ở ắ ọ ơ ấ ề ế  nhi u nhà nghiên c u quan tâm nh t hi n nay. B i vi c s  d ng quá m c nó trongề ứ ấ ệ ở ệ ử ụ ứ  các s n ph m cũng nh  vi c th i b  các ch t th i trong s n xu t có hàm lả ẩ ư ệ ả ỏ ấ ả ả ấ ượng chì cao d n đ n nhi u di n bi n ph c t p và đ a đ n nh ng h u qu  khôn lẫ ế ề ễ ế ứ ạ ư ế ữ ậ ả ường.Theo WHO ­ nhi m đ c chì gây ra nh ng h u qu  r t nghiêm tr ng và lâu dàiễ ộ ữ ậ ả ấ ọ  cho s c kh e, đ c bi t là   tr  em. Cũng theo t  ch c này thì h ng năm có kho ngứ ỏ ặ ệ ở ẻ ổ ứ ằ ả  600.000 ca ch m phát tri n trí tu   là do nhi m đ c chì. Đi u đáng chú ý là có t iậ ể ệ ễ ộ ề ớ  99% tr  b  nhi m chì đ n t  các nẻ ị ễ ế ừ ước có thu nh p th p và trung bình.ậ ấ

Theo trung tâm ch ng đ c b nh vi n B ch Mai, trong  2 năm 2013 – 2014 đãố ộ ệ ệ ạ  

ti p nh n 797 trế ậ ường h p có bi u hi n ng  đ c chì. Có đ n 179 tr  có lợ ể ệ ộ ộ ế ẻ ượng chì 

trong máu quá l n. S  tr  b  nhi m đ c ch  y u do cha m  dùng thu c cam, hít s nớ ố ẻ ị ễ ộ ủ ế ẹ ố ơ  pha chì và do môi trường ô nhi m. Cũng theo PGS.TS Nguy n Ti n Dũng ­ Nguyênễ ễ ế  

Trưởng khoa Nhi, B nh vi n B ch Mai ­ ngệ ệ ạ ườ ừi t ng ti p nh n nhi u ca ng  đ cế ậ ề ộ ộ  chì trong tình tr ng nguy hi m cho bi t, n ng đ  chì cho phép trong c  th  ngạ ể ế ồ ộ ơ ể ười là 

dưới 10 mcg/dL. Còn trên th c t , hàm lự ế ượng chì trung bình c a ngủ ười Vi t Nam làệ  

20 mcg/dL, t c g p đôi hàm lứ ấ ượng chì cho phép t n t i trong c  th  Ông cũng choồ ạ ơ ể  hay vi c nhi m đ c chì là không khó vì chúng t n t i xung quanh chúng ta ch  c nệ ễ ộ ồ ạ ỉ ầ  

ăn u ng và hít th  thôi thì chì cũng có th  tích lũy trong c  th  Đ c bi t, tr  nh  làố ở ể ơ ể ặ ệ ẻ ỏ  

đ i tố ượng d  b  nhi m đ c chì h n c  vì m c h p th  chì   tr  em cao và lâu h nễ ị ễ ộ ơ ả ứ ấ ụ ở ẻ ơ  

 ng i l n.Trong khi đó, thì nhi u ng i đang b  qua nh ng c nh báo nguy hi m

đ n s c kh e c a con em mình và c a chính b n thân h  Nhi u ngế ứ ỏ ủ ủ ả ọ ề ười ch  quanủ  khi ch a nhìn th y h u qu  t  vi c này, t c là khi c  th  ch a phát b nh, nên trìư ấ ậ ả ừ ệ ứ ơ ể ư ệ  hoãn ch a tr , ho c b  d  đi u tr Th c t , th i đữ ị ặ ỏ ở ề ị ự ế ả ược n ng đ  chì trong c  thồ ộ ơ ể không đ n gi n, càng đ  lâu, càng nguy h i cho s c kh e. ơ ả ể ạ ứ ỏ

Tình tr ng nhi m chì cao trong c  th  c a ngạ ễ ơ ể ủ ười Vi t m t ph n là do ô nhi mệ ộ ầ ễ  chì có trong không khí, trong nước u ng và m t ph n do con ngố ộ ầ ười tr c ti p đ aự ế ư  vào c  th  thông qua vi c ăn u ng và s  d ng v t d ng gia đình.ơ ể ệ ố ử ụ ậ ụ

Hình 17. Nhi m đ c chì do không khí và ễ ộ  

n ướ c u ng nhi m chì ố ễ

Ngoài nh ng khía c nh trên, thì vi cữ ạ ệ  

nhi m đ c chì trong môi trễ ộ ường làm vi cệ  

cũng là v n đ  khi n nhi u c  quan ch cấ ề ế ề ơ ứ  

năng đau đ u. Trong đó, ngh  tái ch  chì ầ ề ế ở 

làng Đông Mai, t nh H ng Yên luôn là m iỉ ư ố  

quan tâm hàng đ u. Ngh  tái ch  chì   thôn Đông Mai có t  năm 1978, th i k  caoầ ề ế ở ừ ờ ỳ  

đi m thể ường xuyên có 25 lò m i ngày n u trên 10 t n chì, th i ra không khí hàngỗ ấ ấ ả  

t n khói b i. Nguyên li u n u chì là ph  th i t  bình  c qui nh  t m cách đi n vàấ ụ ệ ấ ế ả ừ ắ ư ấ ệ  

nước axít sau khi phá d  đ  b a bãi, v  bình đ  kh p đỡ ổ ừ ỏ ể ắ ường làng ngõ xóm. Nh ngữ  

ngày n ng nóng b i chì và nắ ụ ước axít trong các c ng rãnh b c mùi khét l t, khi tr iố ố ẹ ờ  

đ  m a thì ch y b a bãi, ng m vào lòng đ t, đ ng đ y các ao h  Không khí trongổ ư ả ừ ấ ấ ọ ầ ồ  thôn luôn ng p trong khói b i c a chì. Theo các nhà chuyên môn, hàm lợ ụ ủ ượng chì 

th i ra   Đông Mai quá l n: trong ngu n nả ở ớ ồ ước, m c trung bình là 0,77mg/l, vứ ượ  tquá tiêu chu n cho phép t  7,7­15 l n.   n i ao h  đãi và đ  x  hàm lẩ ừ ầ Ở ơ ồ ổ ỉ ượng là 3,278mg/l, vượt quá tiêu chu n cho phép t  32­65 l n. B  m t nẩ ừ ầ ề ặ ước b  ô nhi m,ị ễ  

m t s  th c v t cũng b   nh hộ ố ự ậ ị ả ưởng. Đ c bi t do nhi m đ c t  nặ ệ ễ ộ ừ ước và khí th iả  

c a chì, có th i k  c  thôn Đông Mai có h n 50% s  ngủ ờ ỳ ả ơ ố ườ ị ười b  đ ng ru t, tá tràng,ộ  đau d  dày; 30% m c b nh đạ ắ ệ ường hô h p, đau m t; 100% s  ngấ ắ ố ười tr c ti p n uự ế ấ  chì đ u b  nhi m đ c chì trong máu. Đáng bu n h n đã có h n 40 ngề ị ễ ộ ồ ơ ơ ườ ịi b  tàn t tậ  

n ng do  nh hặ ả ưởng c a b i và khói chì; trong đó có h n 20 tr  em b  viêm não, v iủ ụ ơ ẻ ị ớ  các di ch ng ng  ng n, th t chân, mù m t, b i li t  M t s  gia đình có 2­3 con bứ ớ ẩ ọ ắ ạ ệ ộ ố ị não d  d ng, có cháu đã thi t m ng, nhi u cháu nhi m chì trong máu, hàng thángị ạ ệ ạ ề ễ  

ph i đi l c chì r t t n kém. Theo phân tích t  c  th  nh ng ngả ọ ấ ố ừ ơ ể ữ ườ ịi b  nhi m đ cễ ộ  chì, hàm lượng chì trong nước ti u t  0,25 ­0,56 mg/l; trong máu 135 mg/l, vể ừ ượt 1,5 

l n m c cho phép. Sau nhi u năm n  l c tìm m i gi i pháp, đ n nay, tình tr ng ôầ ứ ề ỗ ự ọ ả ế ạ  nhi m v n đang đe d a ngễ ẫ ọ ười dân n i đây.ơ

Theo ch  Tô Th  Tuy t ­ m t ngị ị ế ộ ười dân sinh s ng t i đây cho bi t: “5 nămố ạ ế  

trước đây làng Đông Mai r t ô nhi m, nh ng g n đây khu v c tái ch  chì đấ ễ ư ầ ự ế ược xây 

d ng cách xa làng kho ng 5km. T i đó h  thuê nhân công ch t chì và phân lo iự ả ạ ọ ặ ạ  

xương chì, b t chì, và cho vào h y chì. G n đây h  đã xây lò hút khói đ  l c ch t ôộ ẩ ầ ọ ể ọ ấ  nhi m c a khói chì, v y nh ng cu c s ng c a chúng tôi v n b   nh hễ ủ ậ ư ộ ố ủ ẫ ị ả ưởng, vì nhi u nhà v n ch a chì trong nhà”. Ti p l i ch  Tuy t, anh Lê Vi t Du n chia s :ề ẫ ứ ế ờ ị ế ế ẩ ẻ  

“  làng Đông Mai ngỞ ười dân chúng tôi b  nhi m đ c chì quá nhi u, nh t là tr  con.ị ễ ộ ề ấ ẻ  Chúng tôi là người dân Đông Mai v n ph n đ i cái ngh  này. Đ n gi , tuy khu v cẫ ả ố ề ế ờ ự  tái ch  chì đã quy ho ch thành công ty, nh ng ch  đ  khói, còn mùi v n vế ạ ư ỉ ỡ ẫ ươ  ng

kh p n i, đêm không th  nào ng  đắ ơ ể ủ ược. Đã th  còn ô nhi m ngu n nế ễ ồ ước, không 

đ m b o s c kh e cho ngả ả ứ ỏ ười dân  Bao l n chúng tôi đ  ngh  b  ngh  này nh ngầ ề ị ỏ ề ư  

v n ch a làm đẫ ư ược”

Hình 18. Hi m h a khó gi i quy t t  vi c tái ch  chì   làng Đông Mai ể ọ ả ế ừ ệ ế ở

V. CHÌ TRONG C  TH  CON NGƠ Ể ƯỜI:

1.  Đ c tính c a chìộ ủ :

Chì và h p ch t c a chì đ u đ c, càng d  hòa tan đ c tính càng cao. Theoợ ấ ủ ề ộ ễ ộ  nghiên c u thì n u hít ph i n ng đ  h i chì trong không khí quá 0,15 mg/mứ ế ả ồ ộ ơ 3 thì công nhân có th  b  nhi m đ c, n u ăn ph i 1g b i chì thì có th  ch t.ể ị ễ ộ ế ả ụ ể ế

N u chì có trong máu trên 0,3ppm s  ngăn c n quá trình oxy hóa glucose t o raế ẽ ả ạ  năng lượng duy trì s  s ng nh ng n u hàm lự ố ư ế ượng chì trong máu trên 0,8 ppm sẽ gây thi u máu. V i chì kim lo i li u lế ớ ạ ề ượng gây ch t c a chì là 1000mg đ i v iế ủ ố ớ  

ngườ ới l n

Li u lề ượng t i đa chì (Pb) có th  ch p nh n hàng ngày cho ngố ể ấ ậ ười, do th c ănứ  cung c p, đấ ượ ạc t m th i quy đ nh là 0,005mg/kg th  tr ng n u h p th  10mg/ ngàyờ ị ể ọ ế ấ ụ  sau vài  tu n có th  nhi m đ c n ng .ầ ể ễ ộ ặ

Đ i v i mu i chì (  trong th c ph m nh  thu c cam): Các mu i chì đ u r tố ớ ố ở ự ẩ ư ố ố ề ấ  

đ c và đ c tính c a nó r t ph c t p, li u gây ng  đ c đ i v i ngộ ộ ủ ấ ứ ạ ề ộ ộ ố ớ ườ ới l n là 1g chì acetat và 2­4g chì cacbonat. Ch  c n hít th  không khí có n ng đ  5m/lít chì h u cỉ ầ ở ồ ộ ữ ơ 

đã có th  t  vong.ể ử

Do đó, n ng đ  chì t i đa cho phép trong môi trồ ộ ố ường Vi t Nam trong không khíệ  khu dân c  0,0001mg/m3 và c  s  s n xu t là 0,01mg/m3, trong nư ơ ở ả ấ ước sinh ho tạ  

lượng chì không được quá 0,05mg/l (tiêu chu n v  môi trẩ ề ường 1993)

Qua nh ng d  li u ta th y r ng chì là m t ch t có đ c tính cao, gây  nhữ ữ ệ ấ ằ ộ ấ ộ ả  

hưởng nghiêm tr ng đ n s c kh e con ngọ ế ứ ỏ ười. Dù có ít hay nhi u thì chì cũng gây raề  

nh ng tác đ ng không mong mu n cho cu c s ng, s c kh e, tữ ộ ố ộ ố ứ ỏ ương lai c a conủ  

người. Vì th , m i ngế ỗ ườ ầi c n ph i hi u rõ v  chì đ  có phả ể ề ể ương pháp phòng ch ngố  

và b o v  chính b n thân mình kh i “sát th  vô hình” luôn âm th m   bên c nhả ệ ả ỏ ủ ầ ở ạ  chúng ta hàng ngày

2. Các ngu n ti p xúc c a con ngồ ế ủ ườ ới v i chì:

2.1. Trong môi tr ườ ng s ng ố :  

Chì có m t   kh p m i n i trong không gian s ng c a chúng ta:ặ ở ắ ọ ơ ố ủ

S n có chì và b i s n: lo i s n cũ đơ ụ ơ ạ ơ ược dùng trong xây d ng có ch a m tự ứ ộ  

lượng chì đáng k ể

Hình 9. M t s  lo i s n không rõ ngu n g c có ch a chì (Ngu n: Di n đàn thanh ộ ố ạ ơ ồ ố ứ ồ ễ  

niên _ “C nh giác nguyên nhân nhi m đ c t  s n”) ả ễ ộ ừ ơ

Đ  gia d ng có màu: chì là m t kim lo i d  k t h p v i các ch t khác đồ ụ ộ ạ ễ ế ợ ớ ấ ể 

t o màu nên nó đạ ược dùng r ng rãi trong vi c s n xu t các đ  dùng hàngộ ệ ả ấ ồ  ngày vì nh ng màu s c nó t o nên khá đ p và b t m t nh    màu vàngữ ắ ạ ẹ ắ ắ ư  crôm, màu vàng naples, màu đ , màu da cam. Đ c bi t đ i v i m t sỏ ặ ệ ố ớ ộ ố 

lo i chén đĩa có vi n men   mi ng bát thì ta không nên s  d ng vì nh ngạ ề ở ệ ử ụ ữ  

lo i này có ch a chì.  M t s  s n ph m có ch a chì nh  chén, bát, đĩa,ạ ứ ộ ố ả ẩ ứ ư  

Hình 21. M t s  lo i m  ph m có kh  năng ch a chì ( nh minh h a_ Ngu n: ộ ố ạ ỹ ẩ ả ứ Ả ọ ồ  

Internet).

Đ t: khu đ t b  nhi m s n chì, ô nhi m t  ho t đ ng công nghi p có chì,ấ ấ ị ễ ơ ễ ừ ạ ộ ệ  

đường xá có nhi u phề ương ti n đi l i dùng xăng có chì.ệ ạ

Hình 22. Đ t   khu v c sông H ng b  nhi m chì t  ho t đ ng công nghi p (Ngu n: ấ ở ự ồ ị ễ ừ ạ ộ ệ ồ  

Di n đàn dân trí Vi t Nam_dantri.com.vn) ễ ệ

Nước: t  đ t ô nhi m, h  th ng  ng d n nừ ấ ễ ệ ố ố ẫ ước b ng chì (lo i  ng cũ), đằ ạ ố ồ 

n u ăn b ng chì, nấ ằ ước th i c a các ho t đ ng khai khoáng, luy n chì…ả ủ ạ ộ ệ

Hình 23. N ướ c th i t  ho t đ ng khai thác khoáng s n (  nh minh h a_ Ngu n: ả ừ ạ ộ ả Ả ọ ồ  

Internet)

Không khí: do xăng d u có chì, ô nhi m t  công nghi p…ầ ễ ừ ệ

Hình 24. Ô nhi m không khí do ho t đ ng s n xu t công nghi p ( Ngu n: Báo khoa ễ ạ ộ ả ấ ệ ồ  

h c­đ i s ng_ “Ng  đ c chì”) ọ ờ ố ộ ộ

Các thu c nam, thu c b t, thu c hoàn không rõ ngu n g c xu t x : dùngố ố ộ ố ồ ố ấ ứ  

đ  u ng, bôi, để ố ược dân gian g i là thu c cam, thu c t a lọ ố ố ư ưỡi  Đây là nguyên nhân gây nên nhi u trề ường h p ng  đ c, đ c bi t   tr  em   cácợ ộ ộ ặ ệ ở ẻ ở  

t nh mi n B c hi n nay. Đ c bi t n u các thu c d ng b t ho c viên cóỉ ề ắ ệ ặ ệ ế ố ạ ộ ặ  màu đ , vàng cam ho c h ng.ỏ ặ ồ

Hình 25. H ng đ n­ v  thu c gi t ng ồ ơ ị ố ế ườ i.(Ngu n : Internet) ồ

2.2. Th c ph m ự ẩ : 

Th c ăn th c ph m b  thôi nhi m chì, hút thu c, ăn u ng khi tay b n có dínhứ ự ẩ ị ễ ố ố ẩ  chì, ăn u ng ngay t i n i làm vi c, thi u v  sinh, các đ  h p có ch t hàn g n h pố ạ ơ ệ ế ệ ồ ộ ấ ắ ộ  

s  d ng chì, đ  n u ăn b ng chì  Ví d  nh  m t s  lo i k o nh p t  Mexico vàoử ụ ồ ấ ằ ụ ư ộ ố ạ ẹ ậ ừ  

M  b  nhi m chì do ngu n nguyên li u không đ m b o, ô nhi m trong quá trìnhỹ ị ễ ồ ệ ả ả ễ  

s n xu t và v t li u gói thi u an toàn.ả ấ ậ ệ ế