Skkn nâng cao chất lượng dạy và học chương cấu tạo động cơ đốt trong công nghệ 11 THPT thông qua việc sử dụng video clip

Bối cảnh của đề tài Để đáp ứng yêu cầu về vấn đề đổi mới toàn diện giáo dục hiện nay, tất cả các giáo viên trong ngành giáo dục đã và đang tiếp tục đổi mới mạnh mẽphương pháp dạy và học

SỞ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HÀ TĨNH

III Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

IV Mục đích nghiên cứu

V Điểm mới trong kết quả nghiên cứu

Phần nội dung

I Cơ sở lí luận

1 II Thực trạng của vấn đề

III Các biện pháp để tiến hành giải quyết vấn đề

IV Hiệu quả mang lại của sáng kiến

V Khả năng áp dụng và triển khai

VI Ý nghĩa của sáng kiến

Phần kết luận

I Những bài học kinh nghiệm

II Những kiến nghị, đề xuất

Phụ lục

Tài liệu tham khảo

DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT TRONG ĐỀ TÀI

Viết tắt Viết đầy đủ

TNSP Thực nghiệm sư phạm

BẢN CAM KẾT

Tôi xin cam đoan đây là công trình nghiên cứu của riêng tôi, các số liệu và kếtquả nghiên cứu nêu trong sáng kiến là trung thực Không sao chép chuyên đề, bàiviết, công trình nghiên cứu của người khác; không vi phạm bản quyền

Tác giả

PHẦN MỞ ĐẦU

I Bối cảnh của đề tài

Để đáp ứng yêu cầu về vấn đề đổi mới toàn diện giáo dục hiện nay, tất

cả các giáo viên trong ngành giáo dục đã và đang tiếp tục đổi mới mạnh mẽphương pháp dạy và học theo hướng hiện đại; phát huy tính tích cực, chủ động,sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ

áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc Tập trung dạy cách học, cách nghĩ, khuyếnkhích tự học, tạo cơ sở để người học tự cập nhật kiến thức, kĩ năng, phát triển nănglực Chuyển từ học chủ yếu trên lớp sang hình thức học tập đa dạng, chú ý cáchoạt động ngoại khoá, nghiên cứu khoa học Đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thôngtin trong dạy và học

II Lí do chọn đề tài

Trong quá trình đổi mới phương pháp dạy học thì phương tiện dạy họcđóng vai trò quan trọng Phương tiện dạy học hiện đại ứng dụng công nghệ thôngtin ngày càng phổ biến và chiếm ưu thế

Chương trình Công nghệ 11, chương “Cấu tạo động cơ đốt trong” là mộttrong những chương có nội dung rất quan trọng và khá trừu tượng đối với họcsinh Sách giáo khoa THPT đã được biên soạn với hình thức và nội dung phongphú Tuy nhiên, nguồn tư liệu về hình ảnh chưa nhiều Để khắc phục hạn chế trên,giáo viên (GV) bộ môn thường tìm kiếm các videoclip đưa vào các bài dạy nhằmtăng tính hấp dẫn, tính trực quan cho học sinh (HS), nhưng việc tìm kiếm tài liệumất nhiều thời gian và đôi khi chưa đủ đáp ứng yêu cầu sử dụng

Với những lí do trên tôi chọn đề tài “Nâng cao chất lượng dạy và học

chương Cấu tạo động cơ đốt trong – Công nghệ 11 THPT thông qua việc sử dụng video clip”

Đề tài thể hiện cách nhận thức của tôi về vấn đề đổi mới giáo dục, hi vọng sẽđóng góp một phần nhỏ vào việc đào tạo những con người mới năng động, tự lực,sáng tạo, yêu tổ quốc, yêu đồng bào, làm việc hiệu quả như mục tiêu của côngcuộc đổi mới toàn diện giáo dục đề ra

III Phạm vi và đối tượng nghiên cứu

1 Phạm vi nghiên cứu

Chương “Cấu tạo động cơ đốt trong” Công nghệ 11 THPT và sử dụng cácvideo clip hỗ trợ trong dạy học môn Công Nghệ trên địa bàn tỉnh Hà Tĩnh

2 Đối tượng nghiên cứu của đề tài

- Lí luận và phương pháp dạy học môn Công nghệ ở trường THPT

- Nội dung chương trình Công nghệ 11 THPT

- Một số ứng dụng của CNTT trong dạy học Công nghệ

IV Mục đích nghiên cứu

Sử dụng các video clip nhằm tích cực hoá hoạt động nhận thức của họcsinh, góp phần nâng cao chất lượng dạy học môn Công nghệ ở trường THPT

Đóng góp của đề tài về mặt lí luận: Hệ thống hoá cơ sở lí luận của việc xâydựng và sử dụng video clip trong dạy học môn Công nghệ ở trường THPT

Về ứng dụng: Sưu tầm hệ thống video clip phục vụ dạy học chương “Cấutạo động cơ đốt trong” Biên soạn 4 giáo án trong chương “Cấu tạo động cơ đốttrong” có sử dụng các video clip Thiết kế 1 buổi ngoại khóa để học sinh trảinghiệm sáng tạo

V Điểm mới trong kết quả nghiên cứu

1 Giải pháp cũ thường làm:

Sách giáo khoa Công nghệ 11 THPT đã được biên soạn với hình thức

và nội dung phong phú Ở các trường THPT hiện nay đã được trang bị thiết

bị dạy học như mô hình động cơ đốt trong, tranh ảnh nhưng vẫn không đủ phục vụ cho nhiều lớp học trong cùng một khoảng thời gian Các hình ảnh tĩnh không thể hiện được rõ nội dung và bản chất vấn đề cần nêu Để khắc phục hạn chế trên, giáo viên bộ môn thường tìm kiếm các videoclip đưa vào các bài dạy nhằm tăng tính hấp dẫn, tính trực quan cho học sinh, nhưng việc tìm kiếm tài liệu mất nhiều thời gian và đôi khi chưa đủ đáp ứng yêu cầu sử dụng Nhiều giáo viên vẫn còn phân vân không biết sử dụng như thế nào cho hợp lí và đặc biệt nguồn tài liệu phong phú trên mạng đó đã được kiểm định hay chưa.

2 Những điểm mới của sáng kiến:

- Sáng kiến đã góp phần làm sáng tỏ cơ sở lí luận của việc xây dựng và sử dụng video clip trong dạy học môn Công nghệ ở trường THPT

- Sưu tầm, phân loại hệ thống video clip phục vụ dạy học chương “Cấu tạo động cơ đốt trong”

- Hướng dẫn người sử dụng biết cách cắt và xử lý các video clip cho phù hợp

- Biên soạn 4 giáo án trong chương “Cấu tạo động cơ đốt trong” có sử dụng

các video clip Giáo viên dễ dàng sử dụng, thay đổi nội dung cho phù hợp với từng đối tượng học sinh.

- Sử dụng các video clip để thiết kế 1 buổi ngoại khóa có nội dung về động

cơ đốt trong.

PHẦN NỘI DUNG

I CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA VIỆC SỬ DỤNG HỆ THỐNG VIDEO CLIP TRONG DẠY HỌC CÔNG NGHỆ Ở TRƯỜNG THPT

1 Khái niệm video clip

Video là một dạng hình ảnh động tập hợp của rất nhiều hình ảnh tĩnh kếthợp lại với nhau, thường thì 1 giây có 24 hình

2 Yêu cầu đối với video clip

Đối tượng phục vụ của video clip hỗ trợ dạy học là GV và HS vì vậy nộidung của tài liệu phải được lựa chọn và xây dựng sao cho nó có thể đáp ứng nhu

cầu người sử dụng Video clip phải đảm bảo tuân thủ các nguyên tắc: đảm bảomục tiêu dạy học, đảm bảo tính sư phạm, đảm bảo tính đặc thù của bộ môn.

3 Một số yêu cầu đối với người sử dụng video clip

- Biết sử dụng các phần mềm mở được các file video

- Biết cách sử dụng máy tính, lắp ghép các thiết bị ngoại vi như loa, máy chiếuprojecter vào máy tính

- Khi sử dụng giáo án, GV cần phải chỉnh sửa để phù hợp với đối tượng HS

II Thực trạng của vấn đề

1 Thực trạng dạy học môn công nghệ ở các trường THPT hiện nay

Nội dung kiến thức của chương: nghiên cứu về cấu tạo, nhiệm vụ vànguyên lí làm việc của các cơ cấu, các hệ thống của động cơ đốt trong Khi dạyđến phần nguyên lí hoạt động của các cơ cấu, hệ thống của động cơ đốt trong thìviệc sử dụng hình ảnh tĩnh không thể hiện được hết bản chất của hiện tượng

Số lượng mô hình động cơ đốt trong không đủ để cho các giáo viên dạytrong cùng một thời điểm Hơn nữa mô hình động cơ đốt trong đã bị hư hỏng,không hoạt động được

2 Khó khăn gặp phải trong vấn đề chọn sáng kiến

Các video clip đăng tải trên mạng có nội dung bằng tiếng việt rất ít Phảitìm kiếm trên các trang mạng nước ngoài Việc tìm kiếm thông tin bằng tiếng nướcngoài là một vấn đề khó khăn

Các video có nội dung rất dài, tải về máy chiếm nhiều dung lượng Việc xử

lí cắt ghép các video mất rất nhiều thời gian

3 Thuận lợi khi thực hiện:

Hầu hết các lớp học ở trường tiến hành thực nghiệm đều có máy chiếu nênviệc áp dụng thực nghiệm để kiểm tra đánh giá rất thuận tiện

III Các biện pháp đã tiến hành để giải quyết vấn đề

1 Các bước cụ thể tiến hành

- Tìm hiểu nội dung dạy học chương “Cấu tạo động cơ đốt trong” Công nghệ 11THPT

- Tìm hiểu thực trạng dạy và học môn Công nghệ 11 THPT ở một số trường thuộctỉnh Hà Tĩnh

- Sưu tầm, tổng hợp các video clip

- Phân loại, cắt ghép, sắp xếp các video clip theo từng bài trong chương

- Soạn 4 giáo án có sử dụng các video clip

- Thiết kế nội dung buổi ngoại khóa

- Tiến hành thực nghiệm sư phạm

- Đánh giá kết quả thực nghiệm qua các bài kiểm tra của học sinh, dự giờ các tiếtthực nghiệm, toàn tổ trao đổi góp ý

2 Phương pháp tiến hành

- Tìm hiểu thực trạng dạy và học: Gặp gỡ ban giám hiệu nhà trường, tham quanphòng máy vi tính, phòng thí nghiệm Trao đổi trực tiếp với tổ bộ môn và các GVmôn Công nghệ, dự giờ, sử dụng phiếu thăm dò ý kiến

- Đánh giá kết quả thực nghiệm: Ngoài việc kiểm tra kết quả học tập sau mỗi tiếthọc, chúng tôi tiến hành cho các lớp đối chứng và thực nghiệm làm bài kiểm tracuối chương Sau đó chúng tôi tiến hành chấm bài và xử lí kết quả thu được theophương pháp thống kê toán học

IV Hiệu quả mang lại của sáng kiến

Giáo án, bài giảng mà chúng tôi tiến hành giảng dạy được được sử dụngvideo clip hỗ trợ dạy học chương “Cấu tạo động cơ đốt trong” Công nghệ 11THPT bao gồm:

Giáo án 1: Cơ cấu phân phối khí

Giáo án 2: Cơ cấu trục khuỷu thanh truyền

Giáo án 3: Hệ thống bôi trơn

Giáo án 4: Hệ thống làm mát

Kết quả thực nghiệm sư phạm

- Đánh giá định tính

Chúng tôi sử dụng video clip hỗ trợ trong các tiết dạy có tác dụng kíchthích HS tự lực xây dựng kiến thức mới, khai thác các khía cạnh của kiến thức.Các tiết dạy thực nghiệm đã lôi cuốn sự chú ý của HS, các em tích cực suy nghĩ,mạnh dạn tranh luận và tự tin trình bày quan điểm của mình trước tập thể Cuốicác tiết học, chúng tôi sử dụng các câu hỏi trắc nghiệm để củng cố kiến thức, ở lớpthực nghiệm các em trả lời đúng nhiều hơn, diễn đạt rõ ràng và khá mạch lạc Điềunày chứng tỏ các em ở lớp thực nghiệm nắm vững kiến thức hơn lớp đối chứng

- Đánh giá định lượng

Để đánh giá kết quả TNSP, ngoài việc kiểm tra kết quả học tập sau mỗi tiếthọc, chúng tôi tiến hành cho 6 lớp TN và ĐC làm bài kiểm tra cuối chương Bàikiểm tra HS làm trong thời gian 45 phút với 25 câu trắc nghiệm khách quan, sửdụng phần mềm trộn đề để tăng tính khách quan Sau đó chúng tôi tiến hành chấmbài và xử lí kết quả thu được theo phương pháp thống kê toán học Kết quả: điểmtrung bình cộng của nhóm thực nghiệm cao hơn điểm trung bình cộng của nhómđối chứng là thực chất, không phải do ngẫu nhiên Điều đó cho phép kết luận việc

sử dụng video clip hỗ trợ vào dạy học chương “Cấu tạo động cơ đốt trong” Côngnghệ 11 THPT đã mang lại hiệu quả cao hơn so với tiến trình dạy học thôngthường

V Khả năng ứng dụng triển khai:

Sáng kiến được triển khai ở môn Công nghệ khối lớp 11 Hệ thống cácvideo clip không chỉ áp dụng cho các tiết dạy trên lớp mà còn có thể sử dụng đểthiết kế các buổi trải nghiệm sáng tạo cho học sinh Đặc biệt có thể triển khai ở cácngành như động cơ đốt trong, ngành cơ khí của các trường cao đẳng, dạy nghề

VI Ý nghĩa của sáng kiến

Chất lượng dạy và học chương “Cấu tạo động cơ đốt trong” được nâng caothông qua việc xây sử dụng Video clip Góp phần phát huy tính tích cực, chủ động,

sáng tạo và vận dụng kiến thức, kĩ năng của người học; khắc phục lối truyền thụ

áp đặt một chiều, ghi nhớ máy móc của giáo viên

PHẦN KẾT LUẬN

I Những bài học kinh nghiệm

Các video clip hỗ trợ dạy học có thể cắt ghép để phù hợp với thời gian, nộidung bài dạy và đối tượng học sinh

Trong các tiết thực nghiệm ban đầu, cần có sự hỗ trợ của đồng nghiệp trongviệc dự giờ, đánh giá Qua những nhận xét và góp ý của đồng nghiệp, chúng tôitiếp nhận ý kiến để hoàn thiện hơn Đợt thực nghiệm ban đầu cho kết quả tốt,

chúng tôi áp dụng dạy thực nghiệm lần hai với tất cả các lớp trong khối năm họcnày chúng tôi sẽ áp dụng đề tài cho nhiều trường trong tỉnh.

II Những kiến nghị, đề xuất

Để phát huy tối đa hiệu quả của phương pháp hạy học với sự hỗ trợ củaVideo clip, cần tổ chức cho HS làm quen với môi trường học tập mới từ các lớpdưới và từ các phần học trước Trang bị cho HS những kiến thức và kĩ năng tinhọc cơ bản phục vụ cho mục đích học tập

Phải nâng cao cơ sở vật chất như: phương tiện nghe nhìn , máy chiếu, máy

vi tính…cho các trường phổ thông Nên có phòng học bộ môn để tạo điều kiện sửdụng phương pháp dạy học hiện đại vào quá trình dạy học một cách tốt nhất

Số lượng HS mỗi lớp nên có khoảng từ 30 đến 35 HS để tạo điều kiệnthuận lợi cho việc tổ chức học tập, thảo luận theo nhóm

Có biện pháp khuyến khích GV ứng dụng phương tiện dạy học hiện đạitrong quá trình dạy học

Mặc dầu đã có nhiều cố gắng trong việc nghiên cứu xây dựng và tiến hànhđưa đề tài áp dụng vào dạy học nhưng do giới hạn về nội dung của đề tài, thời gianthực hiện , điều kiện cơ sở vật chất nên đề tài chỉ dừng lại ở chương “Cấu tạo động

cơ đốt trong” Có thể mở rộng đề tài cho một khối lớp hoặc cả chương trình Côngnghệ THPT nếu có sự cộng tác nhiệt tình của đồng nghiệp Trong thời gian tới,cùng với sự giúp đỡ, sự ủng hộ và cộng tác của đồng nghiệp và sự cố gắng của bảnthân Hy vọng đề tài sẽ được hoàn thiện và mang lại hiệu quả cao hơn trong dạyhọc Công nghệ

Tài liệu tham khảo

[1] Nguyễn Văn Khôi (chủ biên), Nguyễn Văn Ánh, Nguyễn Trọng Bình, Đặng

Văn Cứ, Nguyễn Trọng Khanh, Trần Hữu Quế (2015), Sách giáo khoa Công

nghệ 11, NXB Giáo dục.

[2] Nguyễn Văn Khôi (chủ biên), Nguyễn Văn Ánh, Nguyễn Trọng Bình, Đặng

Văn Cứ, Nguyễn Trọng Khanh, Trần Hữu Quế (2015), Sách giáo viên Công

nghệ 11, NXB Giáo dục

[3] Nguyễn Thị Dung, Lê Thị Thu Hằng, Đỗ Ngọc Hồng, Nguyễn Văn Khôi,

Phan Thị Lạc, Trần Thị Nhung (2005), Giáo dục bảo vệ môi trường trong môn

công nghệ trung học phổ thông, NXB Giáo dục.

[4] Thái Duy Tuyên, PPDH truyền thống và đổi mới, NXBGD, HN.

- Hiểu được nhiệm vụ, cấu tạo của pittông, trục khuỷu, thanh truyền.

- Nêu nhiệm vụ của thân máy và nắp máy

IV.Tổ chức hoạt động dạy học

Hoạt động 1: Giới thiệu chung về cơ cấu trục khuỷu thanh truyền

Hoạt động của GV Hoạt động học của

HS

Kiến thức cần đạt

- Yêu cầu HS đọc SGK, trả

lời câu hỏi

? Cơ cấu trục khuỷu thanh

truyền được chia thành mấy

nhóm?

? Khi động cơ hoạt động,

pittông, trục khuỷu, thanh

truyền chuyển động như thế

nào?

- Cho HS quan sát 2 video

về hoạt động của pittông,

thanh truyền và trục khuỷu

- Nghiên cứu SGK,trả lời câu hỏi

- Xem video clip

I Giới thiệu chung

+ Chia làm 3 nhóm: nhóm pittông,nhóm trục khuỷu, nhóm thanhtruyền

+ Pittông chuyển động tịnh tiến,thanh truyền truyền lực, trụckhuỷu chuyển động quay

- GV phân lớp thành 3

nhóm nghiên cứu về nhiệm

vụ, cấu tạo của pittông,

thanh truyền và trục

khuỷu

- Các nhóm nhậnnhiệm vụ Trao đổi,

cử đại diện trình bày

Hoạt động 2: Tìm hiểu về pittông

Hoạt động của GV Hoạt động học của

HS

Kiến thức cần đạt

- Yêu cầu HS phải trả lời

được các câu hỏi sau:

? Nêu nhiệm vụ của pittông?

? Nêu cấu tạo của pittông?

? Đỉnh pittông có mấy dạng?

Nhiệm vụ?

- Nhóm 1 cử đại diệntrình bày II Pittông 1 Nhiệm vụ:

+ Cùng với xilanh và nắp máy tạothành không gian làm việc

+ Nhận lực đẩy của khí cháy rồitruyền lực cho trục khuỷu để sinhcông và nhận lực từ trục khuỷu đểthực hiện quá trình nạp, nén, thải

2 Cấu tạo:

+ Pittông gồm 3 phần: đỉnh, đầu

và thân

+ Đỉnh có 3 dạng: bằng, lồi, lõm

? Cấu tạo, nhiệm vụ của đầu

và thân pittông?

? Tại sao không làm pittông

khít với xilanh để không

phải sử dụng xecmăng?

+ Khi động cơ hoạtđộng, nhiệt độ và masát giữa các chi tiếtrất lớn Xéc măngcòn có tác dụng đểđưa dầu đi bôi trơn,làm mát các chi tiết

+ Đầu : bao kín buồng cháy Trênđầu có các rãnh để lắp mecxăng,mecxăng khí lắp ở trên, mecxăngdầu lắp ở dưới

+ Thân: dẫn hướng chuyển độngcho pittông, liên kết với thanhtruyền để truyền lực Trên thân có

lỗ ngang để lắp chốt pittông

Hoạt động 3: Tìm hiểu về thanh truyền

Hoạt động của GV Hoạt động học của

? Nêu nhiệm vụ và cấu tạo

của thanh truyền?

- GV giới thiệu H 23.3

- Nhóm 2 cử đại diệntrình bày

- HS có thể chỉ trêntranh vẽ

III Thanh truyền