Ngữ Văn 9 - bài 14

Kiến thức: Giúp HS: - Cảm nhận đợc vẻ đẹp của nhân vật trong truyện, chủ yếu là nhân vật anh thanh niên trong công việc thầm lặng, trong cách sống, những suy nghĩ tình cảm trong quan hệ

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Bài 14- Tiết 66: lặng lẽ sa pa.

( Nguyễn Thành Long)

a mục tiêu cần đạt:

1 Kiến thức:

Giúp HS: - Cảm nhận đợc vẻ đẹp của nhân vật trong truyện, chủ yếu là nhân vật anh thanh niên trong công việc thầm lặng, trong cách sống, những suy nghĩ tình cảm trong quan hệ với mọi ngời

- Phát hiện đúng và hiểu đợc chủ đề của truyện từ đó hiểu đợc niềm hạnh phúc của con ngời trong lao động

2 Kĩ năng:

Rèn kĩ năng cảm thụ và phan tích các yếu tố của tác phẩm truyện: miêu tả nhân vật, những bức tranh thiên nhiên

3: Thái độ:

Trân trọng, quí mến những con ngời lao động thầm lặng

b Phơng pháp:

Nêu vấn đề, đọc diễn cảm, phân tích, bình giảng

c Chuẩn bị:

1 Giáo viên.

SGK, SGV, STK, bài soạn

2 Học sinh:

SGK, vở ghi, bài soạn

d tiến trình lên lớp:

1 ổn định lớp.(1’)

2 Kiểm tra bài cũ:(5’)Cuộc sống của ông Hai sau khi nghe tin xấu về làng

đợc tác giả khắc hoạ ntn? Hãy phân tích cuộc sống đó?

3 Bài mới.

H: Dựa vào phần chú thích

hãy trình bày một số nét khái

quát về tác giả?

H: Nêu thời gian và hoàn

cảnh ra đời tác phẩm?

Hoạt động

độc lập

Giới thiệu tác giả, tác phẩm dựa vào phần chú thích

I- Đọc và tìm hiểu chung (30’).

1- Tác giả

- Nguyễn Thành Long (1925- 1991) Quê Quảng Nam

- Sáng tác nhiều thể loại văn học nh: truyện, bút kí, làm thơ

2- Tác phẩm

Viết nhân chuyến đi công tác

Giữa trong xanh” in năm

1972

GV: nêu y/c đọc chậm, cảm

xúc sâu lắng

GV và HS cùng đọc

H: Hãy kể tóm tắt lại truyện?

GV: Trong chuyến lên Lào

Cai hôm ấy có ông hoạ sĩ già,

cô kĩ s trẻ và bác lái xe Bác

lái xe đã giới thiệu cho 2 ngời

anh thanh niên làm công tác

khí tợng trên đỉnh Yên Sơn

Anh đã mời họ lên nhà mình

Tại đây anh đã tâm sự về

công việc gian khổ, vất vả của

mình Ông hoạ sĩ và cô kĩ s

rất ngạc nhiên và khâm phục

cuộc sống ngăn nắp, sự chịu

đựng gian khổ và những nét

đẹp trong tâm hồn của anh

Khi chia tay cả 3 ngời đều

cảm thấy nuối tiếc và lu

luyến

H: Truyện ngắn này chia làm

mấy phần? Nêu giới hạn từng

phần?

- Phần 1: kìa anh ta kia

- Phần 2: không có vật gì

nh thế

- Phần 3: còn lại

H: Truyện có mấy nhân vật?

H: Trong đoạn đầu nhân vật

anh thanh niên xuất hiện qua

lời kể của ai?

H: Theo lời bác lái xe anh

thanh niên xuất hiện qua

những chi tiết nào?

Đọc và lắng nghe

Kể tóm tắt và nhận xét cách

kể của các bạn

Chia bố cục

Tìm nhân vật chính và xác

định lời kể

Tìm chi tiết

về anh thanh niên dựa vào

Lào Cai năm 1970

2- Đọc và kể tóm tắt

a- Đọc b- Kể

3- Bố cục: 3 phần

II- Đọc- hiểu văn bản.

1- Nhân vật anh thanh niên

a- Qua lời kể của bác lái xe (10’)

- Ngời cô độc nhất thế gian,

27 tuổi, làm công tác khí tợng kiêm vật lí địa cầu

H: Theo em chi tiết nào về

anh là đặc biệt nhất? Vì sao?

H: Khi xe đỗ anh thanh niên

xuất hiện qua những chi tiết

nào?

H:Anh thanh niên đợc giới

thiệu qua lời bác lái xe nhằm

thể hiện dụng ý gì của tác

giả?

H: Qua đây những đặc điểm

nào về cuộc sống của anh đợc

bộc lộ?

phần bố cục 1

Lựa chọn chi tiết đặc biệt

và giải thích

Tìm chi tiết

Tìm và nêu tác dụng của nghệ thuật

Khái quát nội dung phần 1

- Sống một mình trên đỉnh núi Yên Sơn cao 2600m, quanh năm suốt tháng sống giữa bốn

bề cây cỏ và mây mù lạnh lẽo

- Thèm ngời quá, kiếm kế dừng xe để gặp ngời

* Khi xuất hiện

- Tầm vóc nhỏ bé, nét mặt rạng rỡ

- Tự đào tam thất cho ngời ốm

- Mừng quýnh khi nhìn thấy sách

-> Tạo tình huống bất ngờ, gây ấn tợng

- Miêu tả nhân vật thông qua lời kể của nhân vật khác

=> Quí trọng, thân thiện, tận tuỵ với mọi ngời

E- Củng cố- Dặn dò.(5’)

H: Anh thanh niên xuất hiện ở phần 1 qua lời kể của ai? Cảm nhận của em về không khí của truyện qua cuộc tiếp xúc giữa 3 ngời?

VN: - Tập tóm tắt truyện

- Soạn tiếp bài

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Bài 14- tiết 67: lặng lẽ sa pa.

( Nguyễn Thành Long)

A- Mục tiêu cần đạt.

B- Phơng pháp.

C- Đồ dùng dạy học Nh tiết 66.

D- Tiến trình dạy học.

1- Ôn định.(1’)

2- KTBC: (5’) Tóm tắt truyện ngắn “ Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long? Trong đoạn đầu anh thanh niên xuất hiện qua lời kể của bác lái xe là một ngời ntn?

3- Bài mới

Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Những nội dung chính.

GV khái quát lại ý a

H: Anh thanh niên có công

việc là gì? Anh làm việc trong

hoàn cảnh ntn?

H: Anh tâm sự với 2 ngời

khách về công việc qua

những chi tiết nào?

H: Những công việc mà anh

kể đòi hỏi điều gì?

Gv: Anh là chân dung của

con ngời mới có tri thức rất

cần cho đất nớc không chỉ

trong hoàn cảnh đất nớc lúc

đó mà cho cả hôm nay

H: Nêu quan niệm của anh về

Hoạt động

độc lập

Tìm chi tiết giới thiệu về công việc và những suy nghĩ của nhân vật

Đánh giá về công việc

Lắng nghe

Tìm chi tiết

II- Đọc - hiểu văn bản.

1- Nhân vật anh thanh niên (15’)

b- Công việc

* Đo gió, đo ma, đo chấn

động mặt đất phục vụ sản xuất và chiến đấu

* Hoàn cảnh công việc

Rét, ma tuyết, đèn không đủ sáng, gió tuyết và lặng im nh chỉ trực đợi mình ra là ào xô tới

- Cái im lặng nh bị gió chặt ra từng khúc, gió thì muốn quét

đi tất cả, ném vứt lung tung

->Công việc đòi hỏi tỉ mỉ, chính xác, có tinh thần trách nhiệm cao

* Quan niệm về công việc Khi ta hiểu và yêu thích công việc của mình thì công việc

công việc?

H: Niềm tâm sự của anh về

công việc cho thấy phẩm chất

gì ở anh?

H: Cuộc sống của anh đợc sắp

xếp ntn?

H: Theo em đây là một cuộc

sống ntn?

H: Thái độ cử chỉ của anh với

khách đợc thể hiện qua những

chi tiết nào? Đó là thái độ gì?

H: Khi ông hoạ sĩ muốn vẽ

chân dung của anh thì phản

ứng của anh ntn? Đó là phẩm

chất gì?

H: Hãy nhận xét khái quát về

con ngời này?

GV: Nhân vật anh thanh niên

là ngời đại diện cho thế hệ trẻ

trong thời kì kháng chiến

chống Mĩ Đó là những con

ngời không chịu lùi bớc trớc

khó khăn thử thách mà luôn

tràn đầy nhiệt huyết cống

hiến cho cuộc đời, cho đất

n-ớc Vẻ đẹp ở anh khiến cho

mọi ngời trân trọng và noi

theo

Bên cạnh nhân vật này còn có

nói lên quan niệm của anh

về công việc

Đánh giá

phẩm chất anh thanh niên

Tìm chi tiết nói về cuộc sống của anh

Nhận xét cuộc sống

Tìm và tổng hợp thái độ cử chỉ với khách

Tìm và nhận

định đức tính của nhân vật

Tổng hợp

đánh giá

chung phần nhân vật chính

đem lại cho ta niềm vui và ta không cảm thấy đơn độc nữa

=> ý thức đợc công việc, có lòng yêu nghề thấy đợc công việc có ích cho cuộc sống, cho mọi ngời

c- Cuộc sống

- Phòng ngăn nắp, sạch sẽ, giản dị

- Tìm thấy nguồn vui trong sách

- Trồng hoa, nuôi gà

-> Cuộc sống đơn giản, khoa học

* Thái độ với khách

- Pha trà, tặng hoa, kể chuyện thân tình, tặng làn trứng ăn đ-ờng

-> Hiếu khách, chu đáo

* Khi ngời hoạ sĩ muốn vẽ chân dung

Từ chối và muốn giới thiệu ngời khác

=> Khiêm tốn

KL: Đó là một con ngời dù trẻ tuổi nhng có những phẩm chất đáng quí

những nhân vật khác nh.

H: Dới cái nhìn của ngời hoạ

sĩ cảnh thiên nhiên Sa Pa hiện

ra qua những chi tiết nào?

H: Nhận xét về khả năng hội

hoạ của ông qua sự quan sát

này?

H: Khi gặp và nghe anh thanh

niên tâm sự, ngời hoạ sĩ có

những suy nghĩ và cảm xúc

gì?

H: Qua việc bộc lộ suy nghĩ

em thấy ngời hoạ sĩ có cách

đánh giá thế hệ trẻ ntn?

GV: Những cảm xúc và suy t

của ông hoạ sĩ về anh thanh

niên đã làm cho nhân vật

chính thêm sáng đẹp và tạo

nên chiều sâu t tởng của tác

phẩm

H: Cuộc gặp gỡ bất ngờ với

anh thanh niên đã làm cô kĩ s

trẻ có tâm trạng ntn?

H: Vì sao cô lại cảm thấy

bàng hoàng?

H: Từ đây chúng ta nhận ra

điều gì ở ngời con gái này?

H: Việc giới thiệu các nhân

vật phụ có tác dụng ntn trong

việc thể hiện nhân vật chính?

H: Hãy chỉ ra các chi tiết tạo

nên chất trữ tình của tác

Tìm chi tiết

về ông hoạ sĩ

Nhận xét khả

năng

Suy nghĩ và cảm xúc của nhân vật

đánh giá con ngời

Tìm chi tiết nói về tâm trạng cô kĩ s

Nhận xét về phẩm chất

Trình bày tác dụng của việc

đa nhân vật phụ trong việc

2- Các nhân vật khác

a- Ông hoạ sĩ

* Quan sát:

- Nắng đốt cháy rừng cây

- Những cây thông rung tít trong nắng

-> Năng lực quan sát kết hợp trí tởng tợng đầy xúc cảm bay bổng

* Khi nhìn thấy anh thanh niên

- Ngạc nhiên, bối rối, phát hiện cái đẹp ngay trớc mắt mình

=> Có cái nhìn tin yêu, hi vọng vào thế hệ trẻ

b- Cô kĩ s

- Khi gặp anh thanh niên cô thấy bàng hoàng vì hiểu đợc cuộc sống tuyệt đẹp của anh

- Lựa chọn con đờng đi đúng

đắn đó là công tác ở miền núi

=> Nhiệt tình, yêu nghề, có mong muốn đợc cống hiến cho đất nớc

* Các nhân vật phụ đã góp phần khắc hoạ hình tợng anh thanh niên miệt mài lao động, cống hiến thầm lặng.Và những ngời nh anh không

- Sa Pa bắt đầu với những

rặng đào, những đàn bò lang

cổ đeo chuông

H: Nêu những nét nghệ thuật

chính đợc thể hiện trong văn

bản?

H: Truyện ngắn mang đến

cho ta nội dung gì?

GV cho HS đọc ghi nhớ

H: Đọc và nêu yêu cầu bài tập

1?

H: Phát biểu cảm nghĩ của em

về nhân vật anh thanh niên?

làm nổi bật nhân vật chính

Tổng hợp kiến thức toàn bài về nội dung và nghệ thuật

Đọc ghi nhớ

Phát biểu cảm nghĩ về nhân vật

phải là hiếm hoi trên mảnh

đất này

III- Tổng kết- ghi nhớ.(5’)

1- Nghệ thuật

- Kể chuyện tự nhiên, hợp lí

- Kết hợp giữa tự sự, miêu tả, trữ tình, bình luận nội tâm nhân vật

- Khắc hoạ rõ nét tính cách nhân vật

2- Nội dung

Ca ngợi con ngời lao động mới, cống hiến âm thầm, lặng

lẽ cho đất nớc

3- Ghi nhớ: SGK- T189

IV- Luyện tập (5’)

Phát biểu cảm nghĩ về anh thanh niên

- Tận tuỵ, có tinh thần trách nhiệm cao trong công việc

- Lao động thầm lặng, hi sinh bản thân để cống hiến cho khoa học và cuộc sống

- Cởi mở, hiếu khách, khiêm tốn

E- Củng cố- Dặn dò (3’)

H: Hiện nay còn những ngời nh anh thanh niên không? Vì sao em lại có suy nghĩ nh vậy?

VN: - Học bài cũ

- Chuẩn bị 3 đề trong SGK để tham khảo giờ sau viết bài

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Bài 14- tiết 69-70: viết bài tập làm văn số 3 ( văn tự sự).

A- Mục tiêu cần đạt.

1- Kiến thức

Biết vận dụng những kiến thức đã học để thực hành viết một bài văn tự sự có

sử dụng yếu tố miêu tả nội tâm và tự sự

2- Kĩ năng

Rèn kĩ năng diễn đạt trình bày

3- Thái độ

Có ý thức viết bài độc lập, sáng tạo, có những suy nghĩ cá nhân sâu sắc

B- Phơng pháp.

Kiểm tra, đánh giá

C- Đồ dùng dạy học.

1- GV: SGK, SGV, đề và đáp án

2- HS: Vở viết tập làm văn

D- Tiến trình dạy học.

1- Ôn định (1’)

2- KTBC: không

3- Bài mới

A- Đề bài: Tởng tợng mình gặp lại ngời lính lái xe trong bài thơ “ Bài

thơ về tiểu đội xe không kính” của Phạm Tiến Duật Em hãy viết về cuộc gặp

gỡ và trò chuyện đó

B- Đáp án

I- Mở bài: (1,5đ)

- Giới thiệu tình huống gặp gỡ (thời gian, không gian, địa điểm, nhân vật)

- Cảm xúc chung của em trong buổi gặp gỡ bất ngờ đó

II- Thân bài (7đ)

1- Kể lại diễn biến cuộc gặp gỡ.(2đ)

* Hình ảnh ngời chiến sĩ lái xe sau nhiều năm khi chiến tranh kết thúc

- Giọng nói: khoẻ vang

- Tiếng cời: sảng khoái, lạc quan

- Khuôn mặt: thể hiện vẻ già dặn, từng trải nhng vẫn tràn đầy tinh thàn lạc quan, yêu đời

- Trang phục: Bộ quân phục trang trọng, oai nghiêm, đĩnh đạc

2- Cuộc trò chuyện.(4đ)

- Ngời chiến sĩ lái xe kể về cuộc sống, chiến đấu trong những năm đánh Mĩ

đầy gian khổ ác liệt

- Điều đáng nhớ nhất là những chiếc xe ở Trờng Sơn thiếu thốn rất nhiều trang thiết bị nhng vẫn băng ra chiến trờng

- Những chiến sĩ lái xe thật tự tin, ung dung, lạc quan trớc muôn ngàn khó khăn, gian khổ và nguy hiểm

- Họ có tinh thần đoàn kết, sôi nổi và ý chí thống nhất nớc nhà

3- Bày tỏ suy nghĩ (1đ)

- Cảm phục, tự hào về những chiến công hào hùng của cha anh trong quá khứ

- Cảm nhận về chiến tranh bao giờ cũng khốc liệt và gây ra nhiều đau thơng cho con ngời

III- Kết bài.(1’5đ)

- Ân tợng về ngời lính lái xe Trờng Sơn

- Suy nghĩ của bản thân

E- Dặn dò (1’)

VN: Soạn bài: Ngời kể chuyện trong văn bản tự sự.(T192)

Ngày soạn:

Ngày giảng:

Bài 14- Tiết 70: ngời kể chuyện trong văn bản tự sự.

A- Mục tiêu cần đạt.

1- Kiến thức

HS hiểu và nhận diện đợc thế nào là ngời kể chuyện, vai trò và mối quan hệ giữa ngời kể chuyện và ngôi kể trong văn bản tự sự

2- Kĩ năng

Rèn kĩ năng nhận diện, tập kết hợp các yếu tố này trong khi đọc văn cũng nh viết văn

3- Thái độ

Tích cực, chủ động khi thực hành, tìm hiểu bài

B- Phơng pháp.

Nêu vấn đề, phân tích, giải thích, trực quan, luyện tập, thực hành

C- Đồ dùng dạy học

1- GV: SGK, SGV, bài soạn

2- HS: SGK, bài soạn

D- Tiến trình dạy học.

1- Ôn định.(1’)

2- KTBC: (5’) Thế nào là đối thoại, độc thoại, độc thoại nội tâm? Cho VD? 3- Bài mới

Hoạt động của giáo viên Hoạt động

của học sinh Những nội dung chính.

Gv cho Hs đọc đoạn trích

H: Đoạn trích kể về ai? Về

sự việc gì?

H: Ai là ngời kể về các nhân

vật và sự việc trên?

H: Dấu hiệu nào cho biết cả

3 nhân vật không phải ngời

kể chuyện?

- Anh thanh niên?

- Cô kĩ s?

Hoạt động

độc lập

Đọc đoạn trích và lắng nghe

Xác định ngời

kể chuyện trong đoạn trích

I- Vai trò của ngời kể chuyện trong văn bản tự sự.(20’)

1- VD: Đoạn trích “ Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long

2- Nhận xét

a- Đoạn trích kể về cuộc chia tay giữa anh thanh niên với ông hoạ sĩ và cô kĩ s

b- Ngời kể về cuộc chia tay trên không xuất hiện, không phải là

3 nhân vật đã nói tới

* Các nhân vật trở thành đối t-ợng miêu tả một cách khách quan

- Anh thanh niên: vừa vào, kêu lên

- Ông hoạ sĩ.

H: Chuyện đợc kể theo ngôi

thứ mấy? Vì sao em lại nói

nh vậy?

-> Vì ngời kể chuyện không

xuất hiện trong câu chuyện

H: Nếu ngời kể là một trong

ba nhân vật thì lời văn phải

thay đổi ntn?

H: Những câu “ giọng cời

nhng đầy tiếc rẻ, những

ng-ời con gái sắp xa ta, biết

không bao giờ gặp ta nữa

hay nhìn ta nh vậy” là nhận

xét của ngời nào? Về ai?

H: Nếu câu nói trên là của

anh thanh niên thì tính chất

của đoạn truyện này sẽ ntn?

H: Hãy nêu những căn cứ để

rút ra nhận xét “ Ngời kể

chuyện ở đây dờng nh thấy

hết và biết hết mọi việc và

hành động, tâm t, tình cảm

của các nhân vật?

H: Thế nào là ngời kể

chuyện trong văn bản tự sự?

Vai trò của ngời kể chuyện

ở đây ntn?

GV cho HS đọc ghi nhớ

SGK

Xác định ngôi

kể trong đoạn trích

Thay đổi ngôi

kể trong đoạn trích

Trình bày u

điểm và hạn chế của các ngôi kể

Tổng hợp, nhận xét

Khái quát kiến thức của bài

- Cô kĩ s: mặt đỏ ửng

- Ông hoạ sĩ: quay lại

* Chuyện đợc kể theo ngôi thứ 3

- Nếu ngời kể là 3 nhân vật trên thì ngời kể chuyện phải xng tôi hoặc xng tên một trong 3 nhân vật, ngôi kể và lời văn phải thay

đổi

c- Những câu này chính là nhận xét của ngời kể chuyện về anh thanh niên và suy nghĩ của anh ta

- Câu thứ 2 ngời kể chuyện nh nhập vào anh thanh niên để nói

hộ suy nghĩ, tình cảm của anh

và là tiếng nói của rất nhiều

ng-ời trong tình huống đó

- Nếu là câu nói của anh thanh niên thì tính khách quan sẽ hạn chế rất nhiều

d- Căn cứ vào chủ thể đứng ra

kể chuyện, đối tợng đợc miêu tả, ngôi kể , điểm nhìn và lời văn có thể nhận xét nh vậy

3- Ghi nhớ- SGK T194

H: So với đoạn trích vừa tìm

hiểu ở mục 1 cách kể ở

đoạn trích này có gì giống

và khác nhau?

H: Ngôi kể này có u điểm

và hạn chế gì so với ngôi kể

ở đoạn trên?

H: Hãy chọn 1 trong 3 nhân

vật là ngời kể chuyện sau đó

chuyển đoạn trích ở mục 3

thành một đoạn khác, sao

cho nhân vật, sự kiện, lời

văn và cách kể phù hợp với

ngôi thứ nhất?

Đọc ghi nhớ

So sánh để thấy sự giống nhau và khác nhau giữa ngôi kể thứ 3

và ngôi kể thứ nhất

Xác định u

điểm và hạn chế của 2 cách kể

Thay đổi ngôi

kể để kể lại một đoạn truyện

II- Luyện tập.(16’)

1- Đọc đoạn trích

2 a-Ngời kể chuyện là nhân vật

“tôi” ngôi thứ nhất, chú bé trong cuộc gặp gỡ cảm động với mẹ mình sau những ngày xa cách

* Ưu điểm

- Ngời kể đi sâu vào tâm t tình cảm, miêu tả đợc những diễn biến tâm lí tinh vi, phức tạp

đang diễn ra trong tâm hồn nhân vật “tôi”

* Hạn chế

Miêu tả bao quát các đối tợng khách quan, sinh động, khó tạo

ra cái nhìn nhiều chiều do đó

dễ gây nên sự đơn điệu trong giọng văn trần thuật

b- Chọn ngời kể là anh thanh niên

Tôi giật mình nói to: “ chỉ còn

5 phút nữa” rồi chạy ra sau nhà xách một chiếc làn vào, bác hoạ sĩ tặc lỡi đứng dậy, cô gái cũng đứng lên Nhng tôi phát hiện cô gái quên chiếc khăn tay nên cầm theo trả khiến cô rất bối rối

E- Củng cố- Dặn dò (5’)

H: Trong văn bản tự sự có mấy hình thức kể chuyện? Ngời kể chuyện có vai trò gì trong văn bản tự sự?

VN: - Soạn bài: Chiếc lợc ngà SGK- T195