Cuộc chia tay với lớp học - Trờng học là nơi ghi khắc những niềm vui của Thuỷ: thầy cô, bản tin, cột cờ, chơi ô ăn quan… - Thuỷ khóc thút thít vì: sắp phải xa mãi mãi, không đợc đi học
Trang 1Tuần 2 – Tiết 5 Tiết 5 Ngày soạn:
Văn bản
cuộc chia tay của những con búp bê
(Khánh Hoài)
A Mục tiêu.
- Giúp HS cảm nhận từ văn bản Cuộc chi tay của những con búp bê:
+Tình cảm anh em chân thành đẹp đẽ
+ Mái ấm gia đình hạnh phúc của tuổi thơ
- Cách kể chuyện từ ngôi thứ nhất chân thật và cảm động
- Biết thông cảm với những bạn có hoàn cảnh nh vậy
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản, trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy - học
- Tổ chức
- KTBC: ? Nêu giá trị nội dung và nghệ thuật của văn bản Mẹ tôi?
- Bài mới
- HS đọc chú thích 1 SGK trang 26
? Truyện đợc trích ở đâu?
- GV hớng dẫn HS đọc
? Hãy tóm tắt ngắn gon câu chuyện?
? Theo em văn bản này chia làm
mấy phần? Nêu nội dung chính của
từng phần?
? Văn bản Cuộc chi tay của những
con búp bê đợc viết theo phơng
thức nào mà em đã đợc học
? Văn bản này là một truyện ngắn
Truyện kể về việc gì?
? Nhân vật chính trong truyện này
là ai? Vì sao em xác định nh thế?
? Hai bức tranh trong SGK minh
hoạ cho các sự việc nào của truyện
Nếu gọi tên cho mỗi bức tranh đó
thì em sẽ đặt tên là gì
- Một HS tự bộc lộ
I-Giới thiệu chung
1 Tác giả Khánh Hoài.
2 Tác phẩm.
- Truyện của tác giả Khánh Hoài, giải nhì trong cuộc thi thơ văn viết về quyền trẻ em năm
1992
II Đọc - hiểu văn bản
1 Đọc – Tiết 5 chú thích.
- Giọng đọc tình cảm
- Thành nghĩ về những ngày đã qua
- Cuộc chia đồ chơi
- Cuộc chia tay cô giáo và các bạn
- Hai anh em chia tay
2 Bố cục.
- Phần 1 từ đầu đến hiếu thảo nh vậy: Chia búp
bê
- Phần 2 tiếp đến trùm lên cảnh vật: Chia tay
lớp học
- Phần 3 còn lại: Chia tay anh em
- Phơng thức tự sự
- Cuộc chia tay của hai anh em ruột khi gia
đình tan vỡ
- Hai anh em Thành và Thuỷ đều là nhân vật chính Vì mọi sự vật đều có sự tham gia của cả hai
- Minh hoạ cho sự việc chia búp bê và chia tay anh em
3/ Phân tích.
a/ Cuộc chia búp bê.
- Là đồ chơi thân thiết , gắn liền với tuổi thơ của hai anh em, vì thế con Em Nhỏ và Vệ Sĩ
Trang 2? Búp bê có ý nghĩa ntn trong cuộc
sống của hai anh em Thành và Thuỷ
? Vì sao phải chia búp bê ?
? Hình ảnh Thành và Thuỷ hiện lên
ntn khi mẹ ra lệnh chia đồ chơi ?
? Các chi tiết đó cho thấy hai anh
em Thành – Tiết 5 Thuỷ đang trong tâm
trạng ntn ?
? Trong hoàn cảnh đó Thành nghĩ
đến kỉ niệm nào của 2 anh em?
? Cuộc chia búp bê diễn ra ntn ?
? Vì sao Thuỷ giận dữ rồi lại vui vẻ
? Hình ảnh hai con búp bê của anh
em Thành – Tiết 5 Thuỷ luôn đứng cạnh
nhau mang ý nghĩa tợng trng gì ?
? Theo em, vì sao Thành và Thuỷ
không thể mang búp bê chia ra ?
? Em học tập đợc gì ở cách kể
chuyện của tác giả?
luôn ở bên nhau chẳng khác nào anh em Thành – Tiết 5 Thuỷ
- Bố mẹ li hôn, hai anh em phải xa nhau, búp bê cũng phải chia đôi theo lệnh của mẹ
* Thuỷ: Run lên bần bật, cặp mắt tuyệt vọng,
hai bờ mi xng mọng lên vì khóc nhiều.
* Thành: cắn chặt môi để khỏi bật lên tiếng
khóc, nớc mắt tuôn ớt đầm cả gối, tay áo.
- Buồn khổ, đau xót, bất lực
- Kỉ niệm: Thuỷ vá áo cho anh Thành - đón em, giúp em học -> Gần gũi, thơng yêu, quan tâm nhau
- Lấy 2 con búp bê
đặt sang 2 phía
- Đặt 2 con cạnh nhau
- Tru chéo giận dữ, sao anh ác thế
- Bỗng vui vẻ
- Giận dữ: không chấp nhận chia búp bê.
- Vui vẻ: khi búp bê đợc ở bên nhau.
- Tình anh em bền chặt không gì có thể thay
đổi, chia rẽ
- Búp bê gắn với gia đình sum họp đầm ấm, là
kỉ niệm êm đềm của tuổi thơ, là hình ảnh anh
em ruột thịt
- Kể tả đan xen quá khứ – Tiết 5 hiện tại, lời kể chân thành truyền cảm
D Củng cố - Hớng dẫn.
? Em hãy kể lại truyện bằng lời kể của em
- HS học bài, kể đợc truyện, nắm đợc nội dung cuộc chia tay búp bê
- Soạn tiếp phần : + Cuộc chia tay lớp học
+ Cuộc chia tay của hai anh em
Tuần 2 - Tiết 6 Ngày soạn:
Văn bản
cuộc chia tay của những con búp bê (Khánh Hoài)
A Mục tiêu.
Trang 3- Tiếp tục cho HS thấy sự gắn bó tình cảm vô cùng sâu sắc của hai anh
em ruột trong một gia đình và nỗi đau chia tay của hai em khi bố mẹ li
hôn
- Biết thông cảm với những bạn có chung hoàn cảnh nh vậy
- Biết phân tích một truyện ngắn hiện đại
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc văn bản, trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy - học
- Tổ chức
- KTBC: ? Hãy kể tóm tắt truyện ngắn Cuộc chia tay của những con
búp bê?
? Cuộc chia búp bê đã diễn ra nh thế nào?
- Bài mới
? Trờng học là nơi ntn đối với Thuỷ?
? Khi đến lớp học, Thuỷ lại bật lên
khóc thút thít Vì sao lại nh vậy?
? Chi tiết cô giáo ôm chặt lấy Thuỷ
nói: Cô biết chuyện rồi, cô thơng em
lắm ; các bạn cùng lớp sững sờ…
khóc thút thít có ý nghĩa gì?
? Các chi tiết sau có ý nghĩa gì:
Cô giáo tái mặt, nớc mắt giàn giụa;
còn bọn trẻ thì khóc mỗi lúc một to
hơn khi đợc tin Thuỷ sẽ không đợc đi
học?
? Trớc hoàn cảnh éo le đó của Thuỷ,
em có suy nghĩ gì về trách nhiệm của
mình?
? Tại sao khi dắt em ra khỏi trờng,
Thành lại kinh ngạc thấy mọi ngời
vẫn đi lại bình thờng và nắng vẫn
vàng ơm trùm lên cảnh vật?
? Em sẽ làm gì nếu phải chứng kiến
cuộc chia tay đầy nớc mắt của Thuỷ
với lớp học
? Vào lúc đồ đạc đã đợc chất lên xe
tải chuẩn bị cho cuộc ra đi, hình ảnh
Thuỷ hiện lên qua những chi tiết
nào?
? Em hiểu biết gì về Thuỷ từ những
chi tiết đó
? Lời nhắn của Thuỷ với anh trai về
b Cuộc chia tay với lớp học
- Trờng học là nơi ghi khắc những niềm vui
của Thuỷ: thầy cô, bản tin, cột cờ, chơi ô ăn
quan…
- Thuỷ khóc thút thít vì: sắp phải xa mãi mãi, không đợc đi học
- Cô giáo ôm chặt Thuỷ – Tiết 5 tái mặt, nớc mắt giàn giụa
- Các bạn: sửng sốt, sững sờ, khóc thút thít – Tiết 5 khóc mỗi lúc một to
- Diễn tả niềm đồng cảm xót thơng của thầy, bạn dành cho Thuỷ đầy ấm áp, trong sáng
- Diễn tả sự ngạc nhiên, niềm thơng xót Có cả niềm oán ghét cảnh gia đình chia lìa
- Những em bé nh Thuỷ rất cần sự quan tâm của mỗi chúng ta
- Thành cảm nhận đợc sự bất hạnh của hai anh em
- Thành cảm nhận sự cô đơn của mình trớc
sự vô tình của ngời và cảnh…
-> NT miêu tả tâm lí nhân vật
- Hs tự bộc lộ
c- Cuộc chia tay của hai anh em
- Mặt xanh tái nh tàu lá
- Chạy vội vào nhà ghì lấy con búp bê
- Khóc nức lên, nắm tay anh dặn dò
- Đặt con Em Nhỏ quàng tay vào con Vệ Sĩ.
-> Một tâm hồn trong sáng, nhạy cảm, thắm thiết nghĩa tình với anh trai Chịu nỗi đau không đáng có
* Tình yêu những kỉ niệm tuổi thơ là niềm
Trang 4việc không để hai con búp bê xa
nhau toát lên các ý nghĩa gì
? Cách kể chuyện của tác giả có gì
sáng tạo (ngôi kể, cách kể, lời kể)?
? Qua câu chuyện tác giả muốn nhắn
nhủ điều gì?
? Thông điệp nào đợc gửi gắm qua
câu chuyện? ( B)
? Em có suy nghĩ gì về nhan đề
truyện Nếu đặt tên lại cho truyện em
sẽ đặt ntn?
hạnh phúc, mong ớc của hai anh em Thành
và Thuỷ Đó cũng là lời nhắn nhủ không đợc chia rẽ anh em, mỗi gia đình và xã hội hãy vì hạnh phúc của tuổi thơ
4 Tổng kết.
- Ngôi kể: thứ nhất- dễ bộc lộ, chân thật
- Cách kể: tả cảnh vật xung quanh, kết hợp miêu tả tâm lí nhân vật
- Lời kể chân thành, xúc động
- Mọi ngời hãy cố gắng giữ gìn mái ấm gia
đình
- Hãy thông cảm với những em bé bất hạnh vì gia đình tan vỡ
* Ghi nhớ: SGK trang 27
III Luyện tập.
1- A Hãy tôn trọng ý thích của trẻ em
B Hãy để trẻ em đợc sống trong một mái
ấm gia đình
C Hãy hành động vì trẻ em
D Hãy tạo điều kiện để trẻ em phát triển tài năng
2 Hs làm, trình bày
D Củng cố – Hớng dẫn.
? Trình bày suy nghĩ của em sau khi học song văn bản?
- HS học bài, nắm đợc nội dung, ý nghĩa của văn bản
- Soạn bài Ca dao, dân ca: Những câu hát về tình cảm gia đình.
- Xem trớc: Bố cục trong văn bản.
Tuần 2 - Tiết 7 Ngày soạn:
Tập làm văn
bố cục trong văn bản
A Mục tiêu.
HS hiểu rõ:
- Tầm quan trọng của bố cục trong văn bản, có ý thức xây dựng khi
tạo lập văn bản
- Thế nào là một bố cục rành mạch và hợp lý, biết xây dựng những
bài văn có bố cục rành mạch hợp lý
- Nắm đợc tính phổ biến và sự hợp lý của bố cục ba phần, biết làm
Mở bài, Thân bài, Kết bài đúng hớng
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
Trang 5- HS: Đọc văn bản, trả lời câu hỏi sgk.
C Tiến trình dạy - học
- Tổ chức
- KTBC: ? Liên kết văn bản là gì? Làm thế nào để văn bản có tính liên kết?
- Bài mới
- Hs đọc ví dụ sgk
? Để viết một lá đơn gia nhập Đội,
em có thể ghi bất cứ nội dung nào
trớc cũng đợc hay không Vì sao
? Viết một lá đơn xin phép nghỉ
học em thờng viết những phần
nào
? Nếu đổi các phần, không có trật
tự rõ ràng dẫn đến hậu quả gì?
? Vì sao xây dựng văn bản phải
quan tâm tới bố cục
? Em hiểu bố cục là gì
- HS bài tập SGK trang 29
? So với văn bản kể trong SGK
Ngữ văn 6, bản kể ở ví dụ 1 có
những câu văn cơ bản giống nhau
không
? ở bản kể 1 có gì khác (VB nào
dễ tiếp nhận hơn, gây hứng thú với
ngời đọc) Vì sao?
? Nêu sự bất hợp lí đó
? Văn bản 2 gồm mấy đoạn? Nội
dung mỗi đoạn có tơng đối thống
nhất không?
? ý của hai đoạn văn có phân biệt
với nhau rõ ràng không?
? Cách kể trên vẫn bị bất hợp lí ở
I Bố cục và những yêu cầu về bố cục trong văn bản
1.Bố cục của văn bản
a Ví dụ.
- Đơn xin gia nhập đội TNTP
b Nhận xét.
- Không thể tuỳ thích muốn ghi nội dung nào cũng đợc Vì nh thế nó thiếu sự rành mạch, hợp lí
+ Ghi Quốc hiệu + Tên lá đơn + Nơi gửi + Ngời gửi + Nêu lí do, xin hứa, kí tên
- Ngời đọc không hiểu ý của văn bản
- Để cho ý văn bản rõ ràng, nội dung bộc
lộ chính xác
-> Là sự sắp đặt nội dung các phần trong văn bản theo một trình tự hợp lí
c Ghi nhớ1
- Hs đọc ghi nhớ sgk
2 Những yêu cầu về bố cục trong văn bản
Ví dụ1
* Giống nhau:
- Các câu văn giống nhau
- Đều có đủ các ý
* Khác nhau:
ếch ngồi đáy giếng
Văn bản sgk
- Bố cục nguyên bản gồm 3 phần:
M,T,K Diễn đạt
rõ ràng
- Hai phần, ý lộn xộn không theo trình tự
- Bản kể sgk khó tiếp nhận hơn: Cha có
bố cục hợp lí
Ví dụ 2
- Gồm hai đoạn văn, các câu trong mỗi
đoạn không tập trung quanh một ý thống nhất
- Đoạn 1: Một anh hay khoe, cha khoe đ-ợc
Trang 6chỗ nào (đây là truyện cời, mục
đích đã đạt đợc cha )?
? Em có nhận xét gì về các phần,
các đoạn trong văn bản?
? ở lớp 6 em đã đợc học VBTS và
VBMT , 2 Vb đó có bố cục mấy
phần? Đó là những phần nào?
? Nêu nhiệm vụ của tong phần?
? Bố cục của văn bản cần đảm bảo
yêu cầu gì?
? Hãy ghi lại bố cục của truyện
Cuộc chia tay…
? Theo em bố cục đó đã rành
mạch và hợp lí cha?
? Theo em có thể kể lại theo một
bố cục khác đợc không?
? Bố cục trên đã rành mạch hợp lí
cha? Vì sao?
? Theo em có thể bổ sung thêm
điều gì?
- Đoạn 2: Đã khoe đợc
- Cách kể chuyện không hợp lí Câu chuyện không nêu bật đợc ý nghĩa phê phán, không buồn cời
- Bố cục có sự đảo lộn, làm cho câu chuyện mất đi yếu tố bất ngờ
- Các phần, các đoạn cần có sự rành mạch, rõ ràng
- Trình tự sắp xếp hợp lí
3 Các phần của bố cục.
a Ví dụ.
b Nhận xét.
* VBTS:
- MB: Giới thiệu chung về nhân vật, sự việc
- TB: Diễn biến, phảt triển câu chuyện
- KB: kết thúc câu chuyện
* VBMT:
- MB: tả khái quát
- TB: Tả chi tiết
- KB: Tóm tắt về đối ợng miêu tả và PBCN
-> Bố cục 3 phần, trình tự hợp lí, nội dung thống nhất, dễ hiểu
c Ghi nhớ.
- Hs đọc ghi nhớ sgk
II- Luyện tập.
Bài tập 2
Hai HS ghi lại bố cục của truyện
- Lệnh chia đồ chơi của mẹ- hai anh em
sợ hãi
- Sự hồi tởng về quá khứ của Thành
- Cảnh chia đồ chơi của hai anh em
- Cảnh hai anh đến chia tay lớp học
- Cảnh hai anh em chia tay
-> Có thể kể lại theo 1 bố cục khác, miễn
là vẫn đảm bảo đợc cốt chuyện, sự rành mạch và hợp lí
Yêu cầu HS kể lại theo một trình tự khác
Bài tập 3
* Bố cục cha đợc rành mạch, hợp lí:
- Các luận điểm 1,2,3 mới kể về việc học tập tốt chứ cha trình bày khái niệm
- Luận điểm 4 không nói về học tập
* Bổ sung:
- Lần lợt nêu từng khái niệm: kinh nghiệm, học tập…
- Kết quả những khái niệm đó: học tốt
- Nguyện vọng đợc góp ý cho bản báo
Trang 7
D Củng cố - Hớng dẫn.
? Nêu khái niệm của bố cục ? Yêu cầu của bố cục ?
? Bố cục của văn bản cần đảm bảo yêu cầu gì?
- Học thuộc phần ghi nhớ, hoàn thiện bài tập
- Đọc và tìm hiểu : Mạch lạc trong văn bản.
Tuần 2 - Tiết 8 Ngày
soạn:
Tập làm văn
mạch lạc trong văn bản
A Mục tiêu
Giúp HS:
- Có những hiểu biết bớc đầu về mạch lạc trong văn bản và sự cần
thiết phải làm cho văn bản có mạch lạc
- Biết chú ý đến sự mạch lạc trong khi làm văn
- Rèn luyện kĩ năng trong diễn đạt
B Chuẩn bị.
- GV: Sgk, sgv, giáo án, tài liệu
- HS: Đọc ví dụ, trả lời câu hỏi sgk
C Tiến trình dạy - học
- Tổ chức
- KTBC: ? Bố cục là gì ? Các điều kiện để bố cục rành mạch, hợp lí ?
- Bài mới
? Mạch lạc là từ Hán Việt hay
thuần Việt?
? Mạch lạc là gì?
? Trong thơ văn mạch lạc có nghĩa
là ntn?
? Mạch lạc trong văn bản là gì?
? Hãy cho biết sự việc chính trong
văn bản: Cuộc chia tay … là gì?
I/ Mạch lạc và những yêu cầu về mạch lạc trong văn bản
1/ Mạch lạc trong văn bản a.Ví dụ.
b Nhận xét
- Từ Hán Việt
- Mạch lạc: là mạch máu trong cơ thể
- Mạch văn, mạch thơ
- Mạch lạc trong văn bản có tất cả tính chất
đ-ợc nêu -> Định nghĩa: là sự tiếp nối giữa các câu, các ý theo một trình tự hợp lí
=> Mạch lạc là một mạng lới ý nghĩa về các phần, các đoạn, các ý tứ của văn bản Trong văn thơ nó còn đợc gọi là mạch văn, mạch thơ
2 Các điều kiện để một văn bản có tính mạch lạc
a Ví dụ.
b Nhận xét.
- Sự việc chính: Cuộc chia tay của hai anh em
Trang 8? Sự chia tay và những con búp bê
đóng vai trò gì trong truyện?
? Hai anh em Thành, Thuỷ có vai
trò gì trong truyện?
? Các từ ngữ: chia tay, chia đồ
chơi, chia ra… cứ lặp đi lặp lại
trong bài nhằm mục đích gì?
? Các đoạn văn đợc nối với nhau
theo trình tự nào?
? Để văn bản có tính mạch lạc thì
các phấn các đoạn phải ntn?
? Vậy 1 văn bản có tính mạch lạc
cần đảm bảo những yêu cầu nào?
? Sự mạch lạc trong văn bản Mẹ tôi
đợc biểu hiện ntn?
- Hs đọc văn bản
? Chủ đề chính của văn bản là gì?
? Bố cục gồm mấy phần?
- Hs đọc đoạn văn
? ý tứ chủ đạo xuyên xuốt toàn
đoạn văn là gì?
? Trình tự của văn bản đợc sắp sếp
ntn?
? Em có nhận xét gì về mạch văn
của văn bản?
- Đó là những sự việc xoay quanh sự việc chính
- Hai anh em Thành, Thuỷ là nhân vật chính
- Các từ ngữ làm phơng tiện liên kết
- Trình tự: thời gian, không gian, hồi ức, liên
hệ ý nghĩa
- Các phần, các đoạn ,các câu nói về 1 đề tài,
1 chủ đề xuyên suốt
- Các phần các đoạn, các câu phải đợc liên kết chặt chẽ theo 1 trình tự hợp lí
3 Ghi nhớ
- hs đoc SGK trang 23
II- Luyện tập.
Bài tập 1
a Mẹ tôi
- Các phần các đoạn đều nói về 1 đề tài: Thể hiện lời tâm tình của ngời cha
- Trình tự giữa các phần, các đoạn hợp lí + Hình ảnh ngời mẹ
+ Lời nhắn nhủ con + Thái độ của ngời cha
b -1: Lão nông và các con
* Chủ đề chính: Ca ngợi lao động
* Bố cục: 3 phần
- MB: 2 dòng đầu -> Lời khuyên hãy cần cù lao động
-TB: 14 dòng tiếp -> Kể chuyện lão nông để lại kho vàng cho các con
- KB: 4 dòng cuối -> Cách khuyên con rất khôn ngoan của lão nông
b-2: Đoạn văn của Tô Hoài
- ý tứ chủ đạo, xuyên suốt đoạn văn của Tô Hoài là sắc vàng trù phú, đầm ấm của làng quê vào mùa đông, giữa ngày mùa
- Trình tự:
+ Câu đầu giới thiệu bao quát về sắc vàng
trong thời gian (mùa đông, giữa ngày mùa) và trong không gian (làng quê)
+ Sau đó, tác giả nêu lên những biểu hiện của
sắc vàng trong thời gian và không gian đó + Hai câu cuối là nhận xét, cảm xúc về màu vàng
=> Một trình tự với ba phần nhất quán và rõ ràng nh thế đã làm cho mạch văn thông suốt
và bố cục của đoạn văn trở nên mạch lạc
Bài tập 2
- ý tứ chủ đạo của câu chuyện xoay quanh
Trang 9? Trong truyện Cuộc chia tay … tác
giả đã không thuật lại tỉ mỉ nguyên
nhân dẫn đến sự chia tay của 2 ngời
lớn Theo em nh vậy có làm cho
thiếu mạch lạc không?
cuộc chia tay của hai đứa trẻ và hai con búp
bê Việc thuật lại quá tỉ mỉ nguyên nhân dẫn
đến cuộc chia tay của hai ngời lớn có thể làm cho ý tứ chủ đạo trở lên bị phân tán, không giữ đợc thống nhất
-> Làm mất sự mạch lạc của câu chuyện
D Củng cố - Hớng dẫn.
? Thế nào là văn bản có tính mạch lạc?
- HS học bài, nắm đợc nội dung
- Chuẩn bị viết bài số 1: Văn tự sự và miêu tả (làm ở nhà).