Giáo án Ngữ văn 9-Sanh

- Bài thơ viết khi tác giả nằm trên giường bệnh , những ngày cuối đời 1980 2 Đọc II Tìm hiểu văn bản 1 Mạch cảm xúc và bố cục - cảm xúc trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân đất trời

Tuần 24

Tiết 116 ( Thanh Hải )

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp HS :

- Cảm nhận được những xúc cảm của tác giả trước mùa xuân của thiên nhiên đất nước và khát vọng đẹp đẽ muốn làm một “mùa xuân nho nhỏ” dâng hiến cho cuộc đời Từ đó mở ra những suy nghĩ về ý nghĩa , giá trị của cuộc sống của mỗi cá nhân là sống có ích , có cống hiến cho cuộc đời chung

-Rèn kĩ năng cảm thụ , phân tích thơ trong mạch vận động của tứ thơ

B CHUẨN BỊ :

Giáo viên : Tài liệu tham khảo về Thanh Hải , băng nhạc , bảng phụ

Học sinh : Đọc nhiều lần bài thơ , bài hát phổ nhạc của cố nhạc sĩ Trần Hoàn

Soạn theo hệ thống câu hỏi SGK , sưu tầm một số bài thơ viết về đề tài mùa xuân

C TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ : ( 5 phút )

- Đọc diễn cảm khổ cuối và cho biết qua hình

tượng con cò , tác giả muốn nói đến điều gì ?

Hoạt động 2 : Giới thiệu bài mới ( 2 phút )

với đề tài mùa xuân , thơ ca từ xưa đến nay có

nhiều tác phẩm nổi tiếng các em hãy giới

thiệu một vài tác phẩm ( 2-3 HS trả lời ) GV

nói thêm : Một trong số bài thơ hay về mùa

xuân đó là “ Mùa xuân nho nhỏ” của cố thi sĩ

Thanh Hải Bài thơ được viết trong một hoàn

cảnh đặc biệt với cảm xúc cũng hết sức đặc

biệt

Hoạt động 3 : Hướng dẫn tìm hiểu chung văn

bản ( 30 phút )

- Trình bày đôi nét về nhà thơ Thanh Hải và bài

thơ “ mùa xuân nho nhỏ” ? ( Câu hỏi tái hiện )

- Hoàn cảnh ra đời của bài thơ có gì đặc biệt ?

( Câu hỏi gây ấn tượng ) Học sinh dựa vào chú

thích trình bày , nhận xét , bổ sung

- GV đọc mẫu một lần và hướng dẫn đọc : say

sưa , trìu mến ở phần đầu ,nhịp nhanh hối hả ở

I Đọc và tìm hiểu chung

1 Tác giả - tác phẩm -Thanh Hải ( 1930 -1980 ) quê Thừa Thiên -Huế

-Ông là một cây bút có công xây dựng nền văn học cách mạng ở miền Nam từ những ngày đầu

- Bài thơ viết khi tác giả nằm trên giường bệnh , những ngày cuối đời ( 1980 )

2 Đọc

II Tìm hiểu văn bản

1

Mạch cảm xúc và bố cục

- cảm xúc trước vẻ đẹp và sức sống của mùa xuân đất trời , mùa xuân đất

nước ,và những ước nguyện của nhà

khổ 2-3 và tha thiết trầm lắng ở phần cuối

-2HS đọc bài thơ , nhận xét cách đọc

- Sau khi đọc bàithơ, các em cónhận xét gì về

mạch cảm xúc của bài thơ ?

HS suy nghĩ và trả lời - GV chốt lại

-Từ mạch cảm xúc đó có thể chiabố cục bài thơ

làm mấy phần ? ( Câu hỏi gợi mở )

- HS trả lời theo bài soạn - GV chốt lại trên

bảng phụ

- 1hsđọc khổ đầu

-Hình ảnh mùa xuân thiên nhiên , đất trời được

phác hoạ qua những chi tiết nào ?

HS trả lời cá nhân - Em có nhận xét gì về bức

tranh xuân ở đây ? ( Câu hỏi quan sát ) HS trả

lời độc lập - GV chốt lại ghi bảng

Cảm xúc tác giả trước cảnh đất trời vào xuân

như thế nào ?

HS thảo luận nhóm nhỏ -trả lời -nhận xét -gv

chốt lại ghi bảng

Gv chuyển ý : Từ mùa xuân đất trời , nhà thơ

chuyển sang cảm nhận về mùa xuân đất nước

với một cảm xúc say mê và cũng rất mới mẻ

- Hs đọc khổ thơ 2-3

- Cảm xúc của tác giả trước vẻ đẹp và sức sống

của mùa xuân đất nướcđược thể hiện qua

những hình ảnh nào ?(Câu hỏi tái hiện )

-Hai hình ảnh “ngườicầm súng” “người ra

đồng”có ý nghĩa gì ?

Hs suy nghĩ trả lời độc lập

GV nói thêm : Hình ảnh lộc non của mùa xuân

gắn với người ra đồng , người cầm súng chính

là hình ảnh mùa xuân đất trời đọng lại trong

hình ảnh lộc non chồi biếc theo con người đem

mùa xuân về cho mọi miền đất nước

-Từ ngữ , hình ảnh, nhịp điệu trong khổ thứ ba

thơ

- Bố cục :

- Khổ đầu ; Cảm xúc trước mùa xuân thiên nhiên , đất trời

- Hai khổ tiếp ; Cảm xúc về mùa xuân đất nước

- Hai khổ tiếp : Suy nghĩ và ước nguyện của nhà thơ

- Khổ cuối : lời ngợi ca quê hương đất nước

2Hình ảnh mùa xuân thiên nhiên đất trời qua cảm xúc của nhà thơ

-Dòng sông xanh

- Bông hoa tím

- Tiếng chim chiền chiện hót vang trời

*Bằng vài nét phác hoạ đã vẽ ra được bức tranh có không gian bao la , có màu sắc tươi thắm , có âm thanh vang vọng, tươi vui

-Từng giọt long lanh rơi Tôi đưa tay tôi hứng -Ẩn dụ chuyển đổi cảm giác -từ âm thanh chuyển thành hình ảnh ,hình khối -Câu thơ biểu hiện niềm say sưa ,ngây ngất của nhà thơ trước vẻ đẹp của thiên nhiên đất trời vào xuân

3 Cảm nhận của nhà thơ trước vẻ đẹp của mùa xuân đất nước

-Mùa xuân -người cầm súng -Mùa xuân - người ra đồng

Biểu trưng cho hai nhiệm vụ chiến đấu

và lao động xây dựng đất nước

- - Lộc giắt đầy trên lưng- Lộc trải dài

nương mạ

Tất cả như hối hả Tất cả như xôn xao Như vì sao -Cứ đi lên phía trước

-có gì đặc biệt ? ( Câu hỏi tái hiện )

- Từ đó , ta cảm nhận được điều gì về sức sống

của mùa xuân đất nước ? ( câu hỏi gợi mở )

- Từ cảm xúc về mùa xuân thiên nhiên , đất

nước ,mạch thơ chuyển một cách tự nhiên sang

bày tỏ những suy ngẫm và tâm niệm của nhà

thơ trước mùa xuân đất nước

1 HS đọc khổ 4-5 của bài thơ ( Ta làm tóc

bạc )

- Từ cảm xúc về mùa xuân đất nước , nhà thơ

đã tâm niệm điều gì? ( Câu hỏi tái hiện )

Tâm niệm ấy được thể hiện qua những hình

ảnh nào? Và nét đặc sắc của những hình ảnh ấy

là gì ? ( Câu hỏi phát hiện )

- Em có nhận xét gì về cách sử dụng đại từ

“Tôi” ở đầu bài thơ và đại từ “Ta” ở cuối bài

thơ ? Hs suy nghĩ trả lời độc lập

- Đoạn thơ gợi cho chúng ta những cảm nghĩ gì

về ý nghĩa cuộc sống của mỗi người ?

Hướng dẫn HS tìm hiểu phân tích những nét

nghệ thuật đặc sắc của bài thơ

Để thể hiện thành công nội dung tư tưởng bài

thơ tác giả đã sử dụng thành công những

phương tiện thủ pháp nghệ thuật nào?

- Em có suy nghĩ gì về nhan đề “Mùa xuân nho

nhỏ” của bài thơ ?

Sự sáng tạo này đã góp phần làm nổi bật chủ

đề của bài thơ như thế nào ?

Hoạt động 4

Hướng dẫn học sinh rút ra tổng kết (3 phút)

1HSđọc ghi nhớ SGK

* Một hình ảnh so sánh đẹp cảm nhận qua nhịp điệu hối hả , âm thanh xôn xao , thể hiện được sức sống mạnh mẽ của đất nước

-

4 Tâm niệm của nhà thơ

- con chim hót

- một cành hoa

- một nốt trầm

- Một mùa xuân nho nhỏ - Lặng lẽ dâng cho đời

* Những hình ảnh tự nhiên giản dị và đẹp thể hiện niềm mong muốn được sống có ích , cống hiến cho đời một cách khiêm nhường , góp một mùa xuân nho nhỏ vào mùa xuân lớn đất nước của tác giả và đây cũng chính là lẽ sống đẹp cho mỗi con người trong cuộc sống hôm nay

5 Những nét đặc sắc của bài thơ

- Thể thơ 5 chữ gắn với làn điệu dân ca

xứ Huế có âm hưởng nhẹ nhàng , tha thiết

-Hình ảnh thiên nhiên bình dị kết hợp với những hình ảnh giàu ý nghĩa biểu trưng , khái quát

- Cấu tứ bài thơ chặt chẽ Giọng điệu thơ phù hợp với tâm trạng ,cảm xúc của tác giả

- Sáng tạo đặc sắc nhất là hình ảnh

“mùa xuân nho nhỏ”- Một mùa xuân của

cá nhân góp một phần nhỏ bé trong mùa xuân lớn của đất nước

* Ghi nhớ SGK

Hoạt động5 Hướng dẫn HS luyện tập - 1HS

hát bài “ Mùa xuân nho nhỏ” nhạc Trần Hoàn

DẶN DÒ Làm tiếp bài tập SGK Soạn “ Viếng lăng Bác”

Tiết 117

Ngày soạn :

Viễn phương Ngày dạy :

A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT : Giúp HS :

-Cảm nhận được niềm xúc động thiêng liêng , tấm lòng thành kính thiết tha vừa tự hào vừa đau xót của tác giả từ miền Nam ra thăm lăng Bác

- Thấy được những đặc điềm nghệ thuật của bài thơ : Giọng điệu trang trọng và tha thiết phù hợp với tâm trạng và cảm xúc , nhiều hình ảnh ẩn dụ có giá trị súc tích và gợi cảm Lời thơ dung dị mà cô đúc , giầu cảm xúc mà lắng đọng

B CHUẨN BỊ

I Giáo viên : Những tư liệu về Viễn Phương và bài thơ

II Học sinh : Soạn bài theo hệ thống câu hỏi SGK , bài hát “Viếng lăng Bác” , đọc diễn

cảm bài thơ

C TIẾN TRÌNH HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC

Hoạt động 1 Kiểm tra bài cũ

-Đọc thuộc lòng bài thơ “ Mùa xuân nho nhỏ” của

Thanh Hải - Phân tích bức tranh mùa xuân thiên

nhiên , đất nước được thể hiện trong hai khổ đầu

của bài thơ ?

-Qua bài thơ , nhà thơ đã thể hiện tình cảm gì ?

A Tình yêu quê hương đất nước

B Tình yêu cuộc sống

C Khát vọng cống hiến cho đời

D Cả 3 ý trên

Hoạt động 2 Hướng dẫn HS tìm hiểu tác giả ,tác

phẩm

Dựa vào chú thích SGK cho biết đôi nét về Viễn

Phương và bài thơ Viếng lăng Bác ?

- 2HS đọc bài thơ - GV hướng dẫn cách đọc chú ý

I Đọc và tìm hiểu chung

1 Tác giả - tác phẩm

- Viễn Phương là một nhà thơ hoạt động tại chiến trường miền Nam suốt hai cuộc kháng chiến chống Pháp và chống Mĩ

-Năm 1976 lăng Bác vừa khánh thành , Viễn Phương ra thăm miền Bắc , vào lăng viếng Bác Bài thơ được sáng tác trong dịp đó và in trong tập “ Như mấy mùa xuân” (1978 )

2 Đọc - Tìm hiểu chú thích

tình cảm vừa trang nghiêm vừa tha thiết , có cả sự

xót đau lẫn tự hào

HS thảo luận nhóm :

-Cảm xúc bao trùm của tác giả trong bài thơ là gì ?

Mạch cảm xúc của nhà thơ vận động như thế nào ?

HS nhận xét - Gv chốt lại

GV hướng dẫn HS phát hiện và phân tích tâm

trạng , cảm xúc của nhà thơ khi vào lăng viếng Bác

Khổ đầu , hình ảnh hàng tre được mỉêu tả như thế

nào?

-Tác giả đã tập trung làm nổi bật những nét nào của

cây tre ?

Tác giả nói đến hình ảnh hàng tre với ý nghĩa ẩn

dụ như thế nào ?

? Hình ảnh hàng tre được lặp lại ở câu thơ cuối

bổ sung thêm phương diện gì cho hàng tre Việt

Nam ?

-Khổ 2 có hai hình ảnh ẩn dụ , hãy xác định và nói

rõ cái hay của từng hình ảnh ẩn dụ đó ?

Khổ thứ 3 diễn tả suy nghĩ và cảm xúc của nhà thơ

như thế nào?

Bằng tất cả tấm lòng thành kính, nhà thơ đã sử

dụng những hình ảnh nào để nói về Bác ?

-Những hình ảnh ẩn dụ đẹp đó muốn nói lên điều

gì ?

Khổ thơ thứ tư , tác giả đã sử dụng biện pháp tu từ

gì ? Hiệu quả diễn dạt của nó ra sao ?

1HS đọc lại bài thơ ,

Qua 4 khổ thơ ,nhà thơ đã thể hịên tấm lòng như

thế nào đối vói Bác

II Tìm hiểu văn bản 1Cảm hứng bao trùm và mạch vận động của bài thơ

Niềm xúc động thiêng liêng , thành kính , lòng biết ơn và tự hào pha lẫn nỗi xót đau khi tác giả vào lăng viếng Bác

-Mạch vận động cảm xúc của nhà thơ là trình tự chuyến vào lăng viếng Bác

2 Tâm trạng ,cảm xúc của nhà thơ khi viếng lăng Bác

-Hàng tre bát ngát - Hàng tre xanh xanh Việt Nam

-Bão táp mưa sa đứng thẳng hàng

* Cây tre biểu tượng của dân tộc Việt Nam với sức sống bền bỉ , kiên cường và cũng là hình ảnh quen thuộc , gần gũi của quê hương đất nước

- Mặt trời đi qua trên lăng - Thấy

một mặt trời trong lăng rất đỏ -

Hình ảnh ẩn dụ vừa nói lên sự vĩ đại của Bác vừa thể hiện sự tôn kính của nhà thơ đối với Bác

-Dòng người - Kết tràng hoa -ẩn dụ thể hiện tấm lòng thành kính của nhà thơ ,nhân dân đối với Bác -Giấc ngủ bình yên

- Vầng trăng sáng dịu hiền -Trời xanh là mãi mãi

* Hình ảnh ẩn dụ- Bác đã hoá thân thành thiên nhiên , đất nước -mãi mãi trường tồn , bất diệt

-Nghe nhói ở trong tim -Thương trào nước mắt

- Muốn làm con chim

- Muốn làm đoá hoa

- Muốn làm cây tre Điệp ngữ “muốn” bày tỏ lòng mong muốn thiết tha muốn hoá thân vào cảnh vật bên lăng Bác ,

GV hướng dẫn hs tìm ra những nét nổi bật trong

nghệ thuật của bài thơ

-HS thảo luận nhóm - trình bày - nhận xét bổ sung

- GV chốt lại

-Emcó nhận xét gì về giọng điệu , thể thơ , nhịp

điệu của bài thơ thể hiện tình cảm cảm xúc của tác

giả ?

Hoạt động 3 Tổng kết

1 HS đọc ghi nhớ SGK

Hoạt động 4 Luyện tập

2 HS đọc diễn cảm bài thơ - hát

Hoạt động 5 Củng cố dặn dò

Về nhà làm bài tập số 2 - soạn bài Sang thu

mãi mãi gần gũi , gắn bó bên Bác

* Niềm xúc động tràn đầy và lớn lao, những tình cảm thành kính sâu sắc đối với Bác

3 Nghệ thuật đặc sắccủa bài Giọng thơ vừa trang nghiêm ,sâu lắng ,vừa tha thiết , đau xót , tự hào

- Thể thơ 8chữ -Nhịp chậm -Hình ảnh thơ sáng tạo : ẩn dụ , biểu tượng vừa gần gũi vừa sâu sắc

có ý nghĩa khái quát cao

* Tổng kết Ghi nhớ SGK III Luyện tập

HS thực hiện ở nhà viết đoạn văn

bình khổ 3 của bài thơ

Tiết 118