Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng - Trình bày chuẩn bị của mình, - Nêu một số kiến thức về chuyển động thẳng đều, chuyển động thẳng biến đổi đều, chuyển
Trang 1Chơng I - động lực học vật rắn
quay quanh một trục cố định
A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức :- Hiểu đợc khác nhau giữa chuyển động quay với chuyển động tịnh tiến, đồng thời khảo sát
chuyển động quay của vật rắn quanh một trục cố định về phơng diện động lực học với nội dung là:xác định quy luật chuyển động của vật và tìm ra mối liên hệ giữa các đại lợng đặc trng cho chuyển
động quay
- Nắm vững các công thức liên hệ giữa tốc độ góc và tốc độ dài, gia tốc góc và gia tốc dài của một điểmtrên vật rắn
• Kỹ năng : - Từ các công thức chuyển động thẳng biến đổi đều xây dựng công thức chuyển động tròn
biến đổi đều
- áp dụng giải các bài tập đơn giản
- Xem lại một số khái niệm về điện tích đã học ở THCS
3 Gợi ý ứng dụng CNTT: GV có thể chuẩn bị một số hình ảnh về chuyển động quay của vật rắn.
C Tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 ( phút) : Kiểm tra * Sự chuẩn bị của học sinh; nắm kiến thức cũ.
Em hãy nhắc lại các công thức về vận tốc, đờng đi, toạ độ và công thức liên hệ trong chuyển động thẳng đều vàchuyển động thẳng biến đổi đều?
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trình bày chuẩn bị của mình,
- Nêu một số kiến thức về chuyển
động thẳng đều, chuyển động thẳng biến đổi đều, chuyển động tròn đều
- Nhận xét và tóm tắt kiến thức
- Bảng tóm tắt kiến thức
Chuyển động thẳng đềuS=vt
x=x0+vtChuyển động thẳng biến đổi đềuv=v0+at
Hoạt động 2 ( phút) : Giới thiệu chơng trình lớp 12 và bài 1, phần 1.Toạ độ góc.
* Nắm đợc cách xác định toạ độ góc của một điểm
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Cá nhân đọc SGK,
- 1 nhóm nhận xét, các nhóm khác
bổ sung
1 Toạ độ góc
+ Mỗi điểm trên vật rắn chuyển
động trên quỹ đạo tròn, trong mặtphẳng vuông góc với trục quay, tâmtrên trục quay
+ Mọi điểm vật rắn có cùng góc
Trang 2+ Lấy toạ độ góc ϕ của một điểm
M của vật rắn làm toạ độ của vật rắn
Hoạt động 3 ( phút): 2.Tốc độ góc.( Nắm đợc các khái niệm tốc độ góc và khái niệm chuyển động quay đều.) Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trả lời câu hỏi C3, C4
- Tìm hiểu khái niệm tốc độ góc trung bình, tức thời Cá nhân đọc SGK
- Nhóm thảo luận và đa ra nhận xét
- Một nhóm trình bày, các nhóm khác bổ sung
- Tóm tắt kiến thức
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C2
- Tìm hiểu khái niệm chuyển động quay đều, dựa vào khái niệm chuyển động thẳng đều
- Viết phơng trình chuyển động quay đều Nhận xét
- Tóm tắt kiến thức
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏiC3,C4
2 Tốc tốc góc:
+ Toạ độ góc vật rắn: ϕ = ϕ(t)+ Tốc độ góc đặc trng cho độ quaynhanh hay chậm của vật rắn
+ Tốc độ góc trung bình:
tt
t2 1
1 2 tb
=ω+ Tốc độ góc tức thời:
/ t 0
d t
→
∆+ Đơn vị : rad/s+ Tốc độ góc có giá trị dơng hoặc
âm
Hoạt động 4 ( phút) : 3.Gia tốc góc, chuyển động quay biển đổi đều.
* Nắm đợc gia tốc góc và phơng trình chuyển động quay biến đổi đều
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trả lời câu hỏi C5, C6
- Đọc SGK tìm khái niệm gia tốc góc
→
+ Đơn vị: rad/s2
Hoạt động 5 ( phút): 4.Vận tốc, gia tốc của một điểm của vật rắn chuyển động quay
* Nắm đợc vận tốc, gia tốc một điểm của vật rắn chuyển động quay
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
an = 2 = ω 2 ; at =Rγ
Trang 3n a a
t
n a a
A Mục tiêu bài học:
- Xác định đợc momen lực và momen quán tính
- Vận dụng phơng trình động lực học của vật rắn giải bài toán cơ bản về chuyển động của vật rắn
- Phân biệt momen lực và momen quán tính
B Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Hình vẽ minh hoạ về chuyển động quay của vật rắn
- Bảng momen quán tính của một số vật rắn đặc biệt
- Những điều cần lu ý trong SGV
Trang 4Hoạt động 1 ( phút) : Kiểm tra
* Sự chuẩn bị của học sinh; nắm kiến thức cũ
Em hãy nhắc lại nội dung định luật 2 Niu tơn?
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trình bày chuẩn bị của mình,
- Nêu phơng trình chuyển động quay biến đổi đều
- Nhận xét và tóm tắt kiến thức
a m
F= Nừu vật chịu tác dụng của nhiều lực
a m
Fhl =
hl
F là tổng hợp các lực tác dụng lên vật
Hoạt động 2 ( phút) : Bài 2: Phơng trình động lực học của vật rắn quay quanh một trục cố định.
1 Mối liên hệ giữa gia tốc góc và momen lực:
* Nắm đợc mối liên hệ giữa momen lực và gia tốc góc
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Đọc SGK Tìm hiểu tác dụng
của lực
- Vật đứng yêu khi lực tác dụng
có giá qua trục quay hoặc giá
song song với trục quay
- Vật quay khi giá không qua
trục quay
- Tác dụng quay phụ thuộc
khoảng cách giá tới trục quay và
cờng độ lực
- Đọc SGK phần 2 và 3 Nêu
khái niệm momen lực
- Trả lời câu hỏi C1
- Đọc SGK tìm liên hệ momen
lực và gia tốc góc
- Thảo luận, trình bày liên hệ…
- Trả lời câu hỏi C2
- HS đọc SGK tìm hiểu tác dụng của lực đối với vật có trục quay cố định
- Gợi ý: Khi nào vật đứng yên; khi nào vật quay
- Hớng dẫn: HS trả lời câu hỏi C2
1 Mối liên hệ giữa gia tốc góc vàmomen lực:
a Momen lực đối với trục quay:
Hoạt động 3 ( phút) : Momen quán tính.
* Nắm đợc momen quán tính của chất điểm và của vật đối với trục quay
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Đọc SGK Ft = m.at = m.r.γ - Đọc SGK Tìm hiểu khái niệm
thế nào là momen quán tính
2 Momen quán tính:
a Momen quán tính của chất
Trang 5b Momen quán tính của vậtrắn đối với một trục:
Đặc trng cho mức quán tính(sức ì) của vật rắn với trục quay
* Nắm đợc phơng trình động lực học của vật rắn Vận dụng giải bài tập
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trả lời các câu hỏi sau bài
- Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy
4 Bài tật ví dụ:
- chuyển động của thùng là tịnhtiến
- chuyển động của hình trụ làquay quanh một trục
- Gia tốc thùng và gia tốc góc: a =
γ.R
Hoạt động 6 ( phút): Hớng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài tập và đọc bài sau
- Làm các bài tập trong SGK
- SBT bài:
- Đọc bài 5
Trang 6Tiết 4-5 : Mô men động lợng.
định luật bảo toàn mô men động lợng
A Mục tiêu bài học:
- Giải các bài toán đơn giản về momen động lợng và ứng dụng định luật bảo toàn momen động lợng
- Vận dụng kiến thức để giải thích một số hiện tợng thực tế, biết các ứng dụng định luật bảo toàn momen
động lợng trong đời sống, trong kỹ thuật
- Xem lại khái niệm động lợng ở lớp 10; định luật bảo toàn động lợng
- Phơng trình động lực học của vật rắn quay quanh một trục cố định
- Đọc những điều cần lu ý trong SGV
3 Gợi ý ứng dụng CNTT:
GV có thể chuẩn bị một số hình ảnh về nhào lộn, trợt băng nghệ thuật
C Tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
Em hãy viết phơng trình động lực học chuyển động của vật rắn quay quanh một trục cố định
Nhắc lại khái niệm động lợng?
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
M=Iγ
Nhắc lại khái niệm động lợng
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới; phần I: momen động lợng.
* Nắm đợc momen động lợng là gì?
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
Trang 7- Trả lời câu hỏi: F = m.a
- Trả lời câu hỏi C2, 3
+ Tìm hiểu khái niệm động ợng
l Biểu thức định luật II Niu tơn
- Trong đó gia tốc a? thay vào
b Momen động lợng:
M = I.β = d(I.ω)/dt = dL/dt Với L = I.ω
L là momen động lợng Đơn vị:kg.m2/s
Hoạt động 3 ( phút): Định luật bảo toàn momen động lợng.
* Nắm đợc định luật bảo toàn momen động lợng áp dụng định luật vào giải bài tập
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
l Nhận xét? (ĐL bảo toàn momen động lợng)
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C4
2 Định luật bảo toàn momen
động lợng:
M = Iγ =
0 t
L ' I I
∆
∆
= ω
= γ
=Thì ∆L = 0 và L = const hay
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT:
- Đọc bài sau trong SGK
Tiết 6 : Động năng của vật rắn quay quanh một trục cố định.
Trang 8A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức
- Hiểu khái niệm khối tâm của vật rắn và định luật chuyển động của khối tâm của vật rắn
- Hiểu trong thực tế, chuyển động của một vật rắn đợc xét nh chuyển động khối tâm của nó
- Nắm vững khái niệm tổng hình học các véctơ biểu diễn các lực đặt lên một vật rắn và phân biệt đ ợc kháiniệm này với tổng hợp lực đặt lên một chất điểm
- Hiểu và thuộc công thức động năng của vật rắn trong chuyển động tịnh tiến
• Kỹ năng
- Xác định khối tâm của vật rắn bất kỳ
- áp dụng tìm hợp lực các lực tác dụng lên vật; động năng của vật rắn chuyển động
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm sự chuẩn bị bài cũ và mới của học sinh
Em hãy phát biểu định luật bảo toàn mô men động lợng, lấy ví dụ về trờng hợp áp dụng định luật bảo toàn mômen động lợng ?
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Học sinh nêu nội dung định luật
Trờng hợp ứng dụng của định luật
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới; phần I: Động năng của một vật tắn quay quanh trục cố định.
* Nắm đợc cách xác định động năng của vật rắn trong chuyển động quay
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- trình bày cách làm
- Nhận xét
- Tìm động năng của vật rắn?
- HD HS xây đựng công thức tính
- trình bày cách làm
- Nhận xét
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi
1 Động năng của vật rắn quay quanh một trục cố định:
Xét chất của i trên vật rắn quay quanh trục cố định Có động năng
2 2
2
1 2
1
i i
ω
Trang 9áp dụng cho mọi rắn có hình dạng bất kỳ
Hoạt động 3 ( phút): Bài tập vận dụng.
* Cho học sinh bớc đầu vận dụng công thức để tính động năng của vật
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
, I
2
1 2
1 1
2 2
3
.2
12
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài tập, giờ sau chữa
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- Dự kiến các phơng án có thể xảy ra
- Vẽ bảng tóm tắt chơng 1 lên bìa và tóm tắt các câu hỏi giúp học sinh nắm đợc công thức và phơng trìnhmô tả chuyển động quay của vật rắn quanh một trục
- Đọc gợi ý bài toán mẫu trong SGV
2 Học sinh:
- Ôn các kiến thức, các công thức và phơng trình động lực học của chuyển động quay để có thể giải đợccác bài tập ví dụ dới sự gợi ý của giáo viên
Trang 10- Ôn lại phơng pháp động lực học ở lớp 10.
3 Gợi ý ứng dụng CNTT:
GV có thể chuẩn bị một số hình ảnh về
C Tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
Em hãy nhắc lại các phơng trình (định luật) trong chuyển động tịnh tiến và so sánh tơng tự với các phơng trìnhtrong chuyển động quay của vật?
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới Bài 5 Bài tập về động lực học vật rắn Phần 1 Tóm tắt phơng pháp giải.
* Nắm đợc các bớc cơ bản giải bài tập về đọng lực học vật rắn
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Nêu phơng pháp giải bài tập động
- Vận dụng với vật rắn nh thế nào?
- Trình bày phơng pháp giải?
- Nhận xét tóm tắt phơng pháp giải
I) Phơng pháp giải:
+ Xác định hệ vật có những vật nào?
+ Từng vật có lực nào tácdụng, monem lực nào tác dụng?+ Viết phơng trình động lực học cho từng vật
+ Giải các phơng trình trên tatìm đợc đại lợng cha biết
Hoạt động 3 ( phút): Phần II Bài tập.
* Vận dụng phơng pháp động lực học cho vật rắn, giải các bài tập
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
Trang 11a Gia tốc của bánh xe:
+ Giai đoạn đầu:
2 1
0 1
1 1,5rad/s
t ω =
−ω
=
đoạn sau:
2 2
1 2
2 0,5rad/s
t−ω =−
ω
=γ
b Momen quán tính:
2 1
1 1
105
1
1520
kgm,
MMM
λ
+
=γ
=
c Động năng quay:
J , I
2
1 = ω
=
2 Bài 2: (tơng tự ghi nh bài 1)
3 Bài 3: (nh trên)
Hoạt động 4 ( phút): Vận dụng, củng cố.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Đọc bài học thêm và tóm tắt chơng I
- Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy
Hoạt động 5 ( phút): Hớng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Làm bài còn lại trong SGK
- BT trong SBT:
- Đọc bài sau; Ôn tập giờ sau kiểm tra
Tiết 9: Kiểm tra
Câu 1: Đổi ra độ các góc sau ra độ: 3,5rad ; 5π (rad); 2, 2 vòng
Câu 2: Bánh đà của một cái đang quay với 25 rad /s Khi tắt máy, bánh đà của bánh đà quay chậm dần với giatốc không đổi và dừng lại sau 20s Hãy tính: A) Gia tốc góc của bánh đà B) Góc mà bánh đà đã quay cho đếnlúc dừng lại? Và số vòng bánh đà quay đợc cho đến lúc dừng lại?
Câu 3: Tính momen quán tính của một cái thớc mét, có khối lợng 0,56kg, quay quanh trục vuông góc với thanh
đi qua vạch 20cm (coi thớc nh một thanh mảnhc) ĐS: 0,0832kgm2
Câu 4: Một cái đĩa tròn đồng chất bán kính
R = 20cm, khối lợng M = 2, 5kg lắp trên
trục nằm ngang cố định đi qua tâm và vuông
góc với mặt phẳng của đĩa Một vật nặng khối
Trang 12trọng lợng quấn quanh mép đĩa ( HV3.2)
Khi vật rơi hãy tìm gia tốc của vật nặng, gia tốc góc của đĩa và sức căng của dây Cho g = 9,8m/s2 , dây khôngtrợt và không có ma sát ở trục đĩa ĐS: 4,8m/s2 ; 24rad/s2 ; 6N
Chơng II - dao động Cơ
Tiết 10-11 - dao động điều hoà
A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức
- Thông qua quan sát có khái niệm về chuyển động dao động
- Biết cách thiết lập phơng trình động lực học của con lắc lo xo
- Biết rằng biểu thức của dao động điều hoà là nghiệm của phơng trình động lực học
- Hiểu rõ các đại lợng đặc trng của dao động điều hoà: biên độ, pha, tần số góc, chu kỳ, tần số
- Biết tính toán và vẽ đồ thị biến đổi theo thời gian của li độ, vận tốc và gia tốc trong dao động điều hoà(DĐĐH)
- Hiểu rõ khái niệm chu kỳ và tần số của dao động điều hoà
- Biết biểu diễn dao động điều hoà bằng vectơ quay
- Biết viết điều kiện ban đầu tuỳ theo cách kích thích dao động và từ điều kiện ban đầu suy ra biên độ A vàpha ban đầu ϕ
• Kỹ năng
- Giải bài tập về động học dao động
- Tìm đợc các đại lợng trong phơng trình dao động điều hoà
- Những điều cần lu ý trong SGV
- Dự kiến ghi bảng: (Chia thành hai cột)
Bài 6 dao động điều hoà 10 Trả lời phiếu học tập:
2 Học sinh:
- Ôn lại các kiến thức về đạo hàm, cách tính đạo hàm, ý nghĩa vật lí của đạo hàm; trong chuyển động thẳng,vận tốc của chất điểm bằng đạo hàm toạ độ của chất điểm theo thời gian, còn gia tốc bằng đạo hàm của vận tốc theo thời gian
- Phơng trình chuyển động thẳng biến đổi đều của vật
3 Gợi ý ứng dụng CNTT:
GV có thể chuẩn bị một số hình ảnh vidio-clid về dao động của vật
C Tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức.
* Nắm đợc chuẩn bị bài của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Báo cáo tình hình lớp
- Nghe và suy nghĩ
- Tình hình học sinh
- Giới thiệu về chơng 2
Trang 13Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Dao động cơ học Phần I : Dao động - Phơng trình động lực học.
* Nắm đợc cách lập phơng trình dao động điều hoà
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Rút ra khái niệm dao động
- Nhận xét, bổ sung, tóm tắt
1 Quan sát: SGK+ Dao động cơ học là
- Nghiên cứu bào toán
- Thảo luận nhóm, chọn hệ quy
chiếu, tìm lực tác dụng
- áp dụng định luật II Newton
- Nêu nhận xét
+ Thiết lập phơng trình động lựchọc:
- Nêu bài toán nh SGK Tìm
+ Vật m chịu tác dụng: F = - kx; F = m.a, a = x’’
Hoạt động 3 ( phút): Nghiệm phơng trình, các đại lợng trong phơng trình dao động điều hoà.
* Nắm đợc phơng trình dao động điều hoà, ý nghĩa các đại lợng trong phơng trình dao động điều hoà
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Thay x = Acos(ω+ϕ) vào phơng
- Cho HS biết nếu nghiệm là x =Acos(ωt+ϕ) thì thay vào phơng trình sẽ đúng Hớng dẫn HS thayvào phơng trình
- Chứng tỏ đó là nghiệm phơng trình
+ Các đại lợng đặc trng của dao
động điều hoà
- GV yêu cầu HS đọc SGK và nêu các đại lợng
3 Nghiệm của phơng trình độnglực học:
+ Nghiệm có dạng: x = Acos(ωt + ϕ)
2 t
cos A
Hoạt động 4 ( phút) : Chu kỳ, tần số, vận tốc, gia tốc của dao động điều hoà.
* Nắm đợc cách xác định chu kỳ, tần số, vận tốc, gia tốc của dao động điều hoà
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Biến đổi x = Acos(ωt+ϕ) = x =
5 Chu kỳ và tấn số của dao
(Vẽ)
Trang 14- Trả lời câu hỏi C1, C2.
- Nêu khái niệm tần số f Từ chu
6 vận tốc trong dao động điều hoà:
8 Biểu diễn dao động điều hoà bằng vectơ quay:
Hoạt động 5 ( phút): Biểu diễn dao động điều hoà bằng vectơ quay.
* Nắm đợc cách biểu diễn dao động điều hoà bằng vectơ quay
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Đọc SGK
- Thảo luận nhóm
- Nêu cách biểu diễn
- Tìm cách biểu diễn? HD đọc SGK
Hoạt động 6 ( phút): Điều kiện ban đầu: sự kích thích dao động.
* Nắm đợc sự phụ thuộc của điều kiện ban đầu với phơng trình dao động điều hoà
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Tìm A và ϕ từ điều kiện ban
9 Điều kiện ban đầu: sự kích thích vật dao động:
- Trả lời câu hỏi trong phiếu thọc tập
- Tóm tắt bài Đọc “Em có biết” sau bài học
- Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy
Hoạt động 8 ( phút): Hớng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT:
- Làm bài tập giờ sau chữa
Trang 15Tiết 12-13 - con lắc đơn Con lắc vật lí
A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức
- Biết cách thiết lập phơng trình động lực học của con lắc đơn, có khái niệm về con lắc vật lí
- Nắm vững những công thức về con lắc và vận dụng trong các bài toán đơn giản
- Củng cố kiến thức về dao động điều hoà đã học trong bài trớc và lặp lại bài này
- Một con lắc đơn, một con lắc vật lí cho học sinh quan sát trên lớp
- Một con lắc vật lí (phẳng) bằng bìa hoặc bằng tấm gỗ Trên mặt có đánh dấu vị tí khối tâm G và khoảng cách OG từ trục quay tới khối tâm
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm sự chuẩn bị bài của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Kiểm tra miệng, 1 đến 2 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Bài 7 Con lắc đơn Phần 1: Con lắc đơn.
* Nắm đợc cấu tạo con lắc đơn, trong chuyển động của con lắc đơn với biên độ nhỏ
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
a m P
+ Chiếu trên trục MX tiếp tuyến
Trang 16với quỹ đạo:
ChMX P + chMX T = chMXmahay Psinα = mat
dt
sddt
dv
at = = 22 = Vậy –mgsinα = ms’’
+ Lực tác dụng vào vật: P vàR
+ Momen của lực đối với trục qua Q
α
−
= α
−
= Pd sin mg sin )
P ( M
; M ( R ) = 0+ Phơng trình động lực học:
'' I sin
Ta đợc phơng trình: α’’ + ω2α
= 0+ Với nghiệm:
) cos(
0
= + s l
g '' s
Hoạt động 3 ( phút): Phần 2: Con lắc vật lí Hệ dao động.
* Nắm đợc cấu tạo, phơng trình chuyển động con lắc vật lí Hệ dao động
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
Trang 17Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT:
- Đọc bài sau trong SGK
Tiết 14 - năng lợng trong dao động điều hoà
A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức
- Biết cách tính toán và tìm ra biểu thức của động năng, thế năng và cơ năng của con lắc lò xo
- Củng cố kiến thức về bảo toàn cơ năng của một vật chuyển động dới tác dụng của lực thế
• Kỹ năng
- Có kỹ năng giải bài tập có liên quan nh tính thế năng, động năng của con lắc đơn
- Vẽ đồ thị thế năng, động năng của vật dao động điều hoà
Trang 18* Nắm việc chuẩn bị và học bài của học sinh.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Báo cáo tình hình lớp
- Trả lời câu hỏi của thày
- Nhận xét bạn
- Tình hình học sinh
- Yêu cầu: trả lời về con lắc đơn và con lắc vật lí
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Tiết 8 Năng lợng trong dao động điều hoà Phần 1: Cơ năng của vật dao động
điều hoà
* Nắm đợc cơ năng của vật dao động điều hoà
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Trả lời câu hỏi thày nêu
- Ngoại lực, là lực thế, Cơ năng
bảo toàn
- Vật dao động điều hoà chịu tácdụng lực nào?
- Cơ năng nh thế nào? Tại sao?
1 Sự bảo toàn năng lợng trong dao động điều hoà:
Vật chỉ chịu tác dụng của lực thế nên cơ năng bảo toàn
2
1 2
1
3 Biểu thức của động năng:
) t ( sin A m mv
2
1 2
- Trình bày, nhận xét, bổ sung, tóm tắt
4 Biểu thức của cơ năng:
const A
m kA
W W
2
1 2
1
5 Lu ý:
2
2 1 2
Nên: Wt = kA + kA cos ( 2 ω t + 2 ϕ )
4
1 4
) t ( cos kA kA
4
1 4
Hoạt động 4 ( phút): Vận dụng, củng cố.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Đọc SGK
- Trả lời câu hỏi
- Trả lời câu hỏi 1, 3, 5 SGK
- Tóm tắt bài
Trang 19- Ghi nhận kiến thức - Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy.
Hoạt động 5 ( phút): Hớng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT:
- Đọc bài sau trong SGK
Tiết 15-16- bài tập về dao động điều hoà
A Mục tiêu bài học:
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ: Kết hợp bài mới.
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Bài tập về dao động điều hoà Bài tập 1
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
1 Bài tập 1: SGK+ Chọn trục Ox hớng xuống,gốc thời gian lức thả vật Vị trí vậtxác định bởi điểm M trên vật, màvật ở VTCB nó ngang mặt chấtlỏng
+ Vật có trọng lực P và lực đẩy acximet F
Trang 20gs '' z
Chứng tỏ vật DĐH với
m gs
động theo chiều dơng thì v dơng
- Nhận xét, bổ sung, tóm tắt
2 Bài tập 2: SGK
- Lu ý: Từ công thức chu kỳ T ta tìm đợc chiều dài
l của con lắc áp dụng công thức gần đúng:
ε
±
= ε
- Nhận xét, bổ sung, tóm tắt
Hoạt động 6 ( phút): Vận dụng, củng cố Trong giờ.
Hoạt động 7 ( phút): Hớng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- BT trong SBT:
- Đọc bài sau trong SGK
Trang 21Tiết 17 - dao động tắt dần và dao động duy trì
A Mục tiêu bài học:
- Giải thích nguyên nhân tắt dần của dao động
- Giải thích cách làm dao động duy trì, phân biệt dao động duy trì và dao động tự do
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm đợc việc học bài cũ và chuẩn bị bài mới của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Báo cáo tình hình lớp
- Lên làm bài tập
- Nhận xét bạn
- Tình hình học sinh
- Yêu cầu: trả lời về dao động tự do
- Kiểm tra 2 đến 4 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Bài 10 Dao động tắt dần Dao động duy trì Phần 1: dao động tắt dần.
* Nắm đợc hiện tợng điện tắt dần, đồ thị dao động, nguyên nhân dao động tắt dần
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Quan sát hiện tợng,
- Nêu nhận xét
+ Dao động tắt dần
- Cho HS quan sát, rút ra nhận xét
1 Quan sát dao động tắt dần: SGK
- Vẽ đồ thị với các thí nghiệm khác nhau
2 Đồ thị dao động tắt dần: Hình vẽ
- Nhận xét, bổ sung, tóm tắt
3 Lập luận về dao động tắt dần:
+ Ma sát nhớt SGK chữ nhỏ
+ Dao động tắt dần càng nhanh nếu môi trờng càng nhớt
+ Lực ma sát nhớt làm năng lợng
hệ giảm
Hoạt động 3 ( phút): Dao động duy trì, ứng dụng.
* Hiểu đợc dao động duy trì và ứng dụng dao động tắt dần
Trang 22Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
4 Dao động duy trì: Nếu cung cấp thêm năng lợng cho vật bù lại nănglợng tiêu hao do ma sát mà chu kỳ riêng không thay đổi thì dao động duy trì
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- Biết đợc rằng hiện tợng cộng hởng có nhiều ứng dụng trong thực tế và kể ra một vài ứng dụng đó
• Kỹ năng
- Giải một số bài tập có liên quan đến hiện tợng cộng hởng
- Phân biệt dao động duy trì và dao động cỡng bức
Trang 23C Tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Bài 11 Dao động cỡng bức Cộng hởng Phần 1: Dao động cỡng bức.
* Nắm đợc các giai đoạn của dao động cỡng bức, phụ thuộc của biên độ vào tần số ngoại lực
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Nêu khái niệm? Mô tả dao
động? Đồ thị?
- Nhận xét, bổ sung, tóm tắt
1 Dao động cỡng bức:
+ Là dao động chịu tác dụng lực biến đổi điều hoà
+ Giai đoạn chuyển tiếp: dao động rất phức tạp
+ Giai đoạn ổn định: dao
động điều hoà tần số bằng tần
số ngoạn lực, biên độ dao động
tỉ lệ với biên độ của ngoại lực
Hoạt động 3 ( phút): Phân biệt dao động cỡng bức, dao động duy trì; ứng dụng cộng hởng.
* Phân biệt đợc dao động cỡng bức, duy trì, tự do, nắm đợc ứng dụng hiện tợng cộng hởng
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Đọc SGK phân biết hai loại
số lực CB và khi có cộng hởng giống dao động DT
h-+ Tần số kế, lên dây đàn
+ Gãy vật dao động
Trang 24- Trả lời câu hỏi 1, 2.
- Tóm tắt bài Đọc “Em có biết” sau bài học
- Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy
Hoạt động 5 ( phút): Hớng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- Có kỹ năng dùng cách vẽ Fre-nen để tổng hợp hai dao động có cùng tần số góc
- Hiểu đợc tầm quan trọng của độ lệch pha khi tổng hợp hai dao động
- Cách biểu diễn dao động điều hoà bằng vectơ quay
- Độ lệch pha hai dao động điều hoà
- Đọc những điều cần lu ý trong SGV
3 Gợi ý ứng dụng CNTT:
GV có thể chuẩn bị một số hình ảnh về tổng hợp dao động điều hoà
C Tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm sự chuẩn bị bài của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
Trang 25Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Tổng hợp dao động Phần 1: Vấn đề tổng hợp dao động.
* Nắm đợc tổng hợp dao động điều hoà là việc thực tế diễn ra
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Chúng ta chỉ nghiên cứu tổng hợp các dao động điều hoà cùng phơng, cùng tần số
1 Vấn đề tổng hợp dao động:
SGK
Hoạt động 3 ( phút): Tổng hợp hai hàm dạng sin cùng phơng cùng tần số góc Cách vẽ Fre-nen.
* Nắm đợc phơng pháp Fre-nen tổng hợp 2 dao động điều hoà cùng tần số
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Góc giữa hai vectơ là độlệch pha 2 DĐĐH
2 Tổng hợp 2 dao động hình sin cùng tần số:
+ Hai dao động: x1 = A1cos(ωt + ϕ1),
x2 = A2cos(ωt + ϕ2) Tổng x = x1 + x2.+ Biểu diễn mỗi dao động bằng một vectơ quay
- Vẽ OM 1 có độ dài A1 hợp với Ox góc ϕ1 (t=0)
- Vẽ OM 2 có độ dài A2 hợp với Ox góc ϕ2 (t=0)
+ Vẽ OM = OM 1 + OM 2 ta thấy hình chiếu của OM là x = x1 + uay cùng vận tốc góc ω
+ Vậy tổng hợp 2 dao động điều hoà cùng tần số là 1 dao động điều hoà cùng tần số đó
- Nhận xét A phụ thuộc độlệch pha
3 Biên độ và pha ban đầu của dao động tổng hợp:
a) Biên độ:
)cos(
AAAA
2
2 1
2 2 1 1
ϕ+
ϕ
ϕ+
ϕ
=ϕ
cosAcosA
sinAsinA
c) Nhận xét: A phụ thuộc vào A1, A2 và(ϕ2 – ϕ1)
) A A ( A A
Trang 26Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT: giờ sau chữa
Tiết 20-21 - Thực hành: xác định chu kỳ dao động của con lắc đơn
hoặc con lắc lò xo hoặc gia tốc trọng trờng
A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức
- Hiểu đợc hai phơng án thí nghiệm để xác định chu kỳ dao động của con lắc đơn và con lắc lò xo
- Thực hiện đợc trong hai phơng án để xác định chu kỳ dao động của một con lắc
- Tính đợc gia tốc trọng trờng từ kết quả thí nghiệm với con lắc đơn
- Củng cố kiến thức về dao động cơ học, kỹ năng sử dụng thớc đo độ dài và đồng hồ đo thời gian
- Bớc đầu làm quen với phòng thí nghiệm ảo và đặc biệt là dùng dao động ký ảo để vẽ đồ thị của dao độngcơ học (phi điện)
- Một đồng hồ bấm giây (hoặc đồng hồ đeo tay có kim giây)
- Một thớc đo độ dài có chia mm
- Hai quả nặng 50g, 20g có móc treo
+ Về kiến thức: Để học sinh hiểu đợc cả hai phơng án thí nghiệm, sau đó thực hiện một, cần yêu cầu học
sinh ôn tập các kiến thức sau:
- Khái niệm về con lắc đơn, con lắc lò xo, điều kiện dao động nhỏ
Trang 27- Các công thức về dao động của con lắc đơn và con lắc lò xo.
- Chú ý vai trò của gia tốc trọng trờng đối với dao động của con lắc đơn và con lắc lò xo thẳng đứng.+ Những điều lu ý trong SGV
2 Học sinh:
Về kiến thức: Ôn tập các kiến thức sau:
- Khái niệm về con lắc đơn, con lắc lò xo, điều kiện dao động nhỏ
- Các công thức về dao động của con lắc đơn và con lắc lò xo
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm sự chuẩn bị bài của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Tiến hành thí nghiệm thực hành Phơng án 1.
* Nắm đợc các bớc tiến hành thí nghiệm, làm thí nghiệm, ghi kết quả
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Kiểm tra cách lắp đặt, HD cách lắp cho đúng
- Tính toán ra kết quả theo yêu
cầu của bài
+ HD HS làm TN theo các bớc
- Hớng dẫn các nhóm đọc và ghi kết quả làm TN
- Kiểm tra kết quả các nhóm, HD tìm kết quả cho chính xác
3 Tiến hành thí nghiệm:
a) Phơng án 1: Thí nghiệm với con lắc đơn
+ Nhận xét
Hoạt động 3 ( phút) : Phơng án 2.
* Nắm đợc các bớc tiến hành thí nghiệm ảo, ghi kết quả
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Làm TH theo HD của thày
- Quan sát và ghi KQ TH
- Tính toán kết quả
- Sử dụng thí nghiệm ảo nh SGK
- Hớng dẫn HS làm thí nghiệm theo các bớc
b) Phơng án 2: Thí nghiệm ảo với con lắc lò xo thẳng đứng
* Dụng cụ: SGK
Trang 28- Cách làm báo cáo TH.
- Nhận xét HS
* Tiến hành thí nghiệm:
+ Tạo con lắc lò xo
+ Cho con lắc dao động + Vè đồ thị
Trang 29Học sinh tính đợc động năng, thế năng, cơ năng; tính đợc biên độ, pha ban đầu của dao động tổng hợp.
3 T tởng, liên hệ thực tế, giáo dục hớng nghiệp:
Giáo dục học sinh tínhcẩn thận, chính xác
II PHƯƠNG PHáP DạY HọC:
Đàm thoại, diễn giảng
III CHUẩN Bị CủA THầY Và TRò:
2 Kiểm tra bài cũ:
Kiểm tra vở bài tập của học sinh
*Error! Objects cannot be created from
editing field codes.
*Error! Objects cannot be created from
editing field codes
*Error! Objects cannot be created from
editing field codes.
Error! Objects cannot be created from
editing field codes.
Cơ năng của con lắc:
b
Thế năng của con lắc: Error! Objects cannot
be created from editing field codes.
GV: Hãy xác định tần số góc của dao động?
GV: Hãy tính cơ năng của con lắc.
HS: Tính cơ năng.
Error! Objects cannot be created from editing field codes.
GV: Hãy tính thế năng của con lắc.
Error! Objects cannot be created from editing field codes.
GV: Hãy tính động năng của con lắc.
Trang 30Động năng của con lắc: Error! Objects cannot
be created from editing field codes.
Bài 2:
Giải:
a.Phơng trình dao động tổng hợp:
Biểu diễn hai dao động x1x2 bằng các véc tơ
quay Error! Objects cannot be created from
editing field codes.
Error! Objects cannot be created from
editing field codes.
Từ giản đồ véc tơ:
Phơng trình dao động tổng hợp:
Error! Objects cannot be created from
editing field codes.
Error! Objects cannot be created from editing field codes.
Bài 2: Một vật khối lợng 100g thực hiên đồng
thời hai dao động điều hòa:
Error! Objects cannot be created from editing field codes.
x1=3cos5πt(cm,s)
x2=4cos(5πt+π/2)(cm,s)Viết phơng trình dao động tổng hợp
GV: Hãy biểu diễn hai dao động tahnhf phần từ
HS: Error! Objects cannot be created from editing field codes.
Error! Objects cannot be created from editing field codes.
Phơng trình dao động tổng hợp là:
x=5cos(5πt+0,93)(cm,s)
5 Củng cố dặn dò:
Củng cố:
Nhắc lại một số lu ý khi giải bài toán tính năng lơng dao động, tổng hợp dao động
Lu ý cách xác định góc Error! Objects cannot be created from editing field codes.bằng máy tính điện tử.
Dặn dò:
Hoàn thành các bài tập vào vở bài tập
Đọc trớc bài dao động tắt dần dao động cỡng bức
V RúT KINH NGHIệM, Bổ SUNG:
Chơng III - Sóng cơ học Tiết 23-24: Sóng cơ Phơng trình sóng
A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức
- Nêu đợc định nghĩa sóng Phân biệt đợc sóng dọc và sóng ngang
- Giải thích đợc nguyên nhân tạo thành sóng
- Nêu đợc ý nghĩa của các đại lợng đặc trng cho sóng cơ nh biên độ, chu kỳ, tần số, biên độ, bớc sóng, vận
Trang 31tốc truyền sóng, năng lợng sóng.
- Lập đợc phơng trình sóng và nêu ý nghĩa của các đại lợng trong phơng trình sóng
• Kỹ năng
- Giải thích quá trình truyền sóng
- Viết phơng trình sóng tại một điểm, tìm đợc độ lệch pha của sóng tại hai điểm khác nhau
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm đợc sự chuẩn bị bài của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Kiểm tra miệng, 1 đến 2 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Chơng III - Sóng cơ Bài 14 Sóng cơ Phơng trình sóng
Phần 1: Hiện tợng sóng
* Nắm đợc hiện tợng sóng, khái niệm sóng, sóng dọc, sóng ngang
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Quan sát hiện tợng sóng qua
- Trả lời câu hỏi C1
+ Tìm hiểu khái niệm sóng, sóng dọc, sóng ngang
+ Kết luận: SGK
Trang 32- Trả lời câu hỏi C2, C3 C3.
Hoạt động 3 ( phút): Các đại lợng đặc trng của sóng.
+ Bớc sóng+ Tốc độ truyền sóng+ Năng lợng sóng
- Mỗi khái niệm cho HS đọc SGK, thảo luận nhóm và trình bày sau đó GV nhận xét
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C4, 5
2 Những đại lợng đặc trng củachuyển động sóng:
a) Chu kỳ và tần số sóng: SGK
b) Biên độ sóng: SGKc) Bớc sóng: (theo 2 cách) SGk
d) Tốc độ truyền sóng:
f T
v =λ = λ e) Năng lợng sóng: SGK
Hoạt động 4 ( phút): Phơng trình sóng.
* Viết đợc phơng trình sóng tại 1 điểm
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Thảo luận nhóm
- Trình bày
- Nhận xét
- Cho phơng trình sóng tạinguồn sóng, tốc độ, quãng đ-ờng, bớc sóng Tìm phơngtrình sóng tại điểm bất kỳ
- HD HS tìm thời gian sau đóviết PT
- Viết PT ở các điểm khác nhau
3 Phơng trình sóng:
a) Lập phơng trình:
+ Tao M cách nguồn sóng O là x, tốc
độ v, thời gian truyền sóng: t’ = x/v,
b-ớc sóng λ, nguồn O dao động theo
ph-ơng trình: uO = Asinωt
+ Thì
) v
x t sin(
A ) 't t ( sin A
- Tuần hoàn theo thời gian
- Tuần hoàn theo không gian
b) Một số tính chất của sóng suy ra phơng trình sóng:
+ Tính tuần hoàn theo thời gian
+ Tính tuần hoàn theo không gian
Trang 33Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- Bố trí đợc thí nghiệm để tạo ra sóng dừng trên sợi dây
- Nêu đợc điều kiện để có sóng dừng trên sợi dây đàn hồi
• Kỹ năng
- Nhận biết đợc hiện tợng sóng dừng Giải thích đợc sự tạo thành sóng dừng
- áp dụng hiện tợng sóng dừng để tính tốc độ truyền sóng trên dây đàn hồi
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm đợc chuẩn bị và học bài của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Báo cáo tình hình lớp
- Trả lời câu hỏi của thày
- Nhận xét bạn
- Tình hình học sinh
- Yêu cầu: trả lời về sóng
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Bài 15: Phản xạ sóng Sóng dừng Phần I: Sự phản sạ sóng.
Trang 34- Trả lời câu hỏi C1 - Nhận xét, bổ sung, tóm tắt.
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C1
xuống: SGKc) Nhận xét: SGK
- Sợi dây có hai đầu cố định:
- Sợi dây có một đầu tự do:
- Xác định tốc độ truyền sóng truyền sóng trên dây.d) ứng dụng: xác định tốc độ
3 Trả lời phiếu trắc nghiệm:
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT: Giờ sau chữa
Tiết 26 - Giao thoa sóng
Trang 35A Mục tiêu bài học:
• Kiến thức
- áp dụng phơng trình sóng và kết quả của việc tìm sóng tổng hợp của hai sóng ngang cùng tần số để dự
đoán sự tạo thành vân giao thoa
- Bố trí đợc thí nghiệm kiểm tra với sóng nớc
- Xác định điều kiện có vân giao thoa
- Mô tả đợc hiện tợng xảy ra nh thế nào
• Kỹ năng
- Xác định đợc vị trí của các vân giao thoa
- áp dụng giải thích hiện tợng giao thoa và giải một số bài tập liên quan
B Chuẩn bị:
1 Giáo viên:
- Thiết bị tạo vân giao thoa sóng nớc đơn giản cho các nhóm học sinh
- Thiết bị tạo vân giao thoa sóng nớc với nguồn có tần số thay đổi
- Thiết bị tạo nhiễu xạ sóng nớc
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm việc học bài cũ và chuẩn bị bài mới của học sinh
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Báo cáo tình hình lớp
- Trả lời câu hỏi của thày
- Nhận xét bạn
- Tình hình học sinh
- Yêu cầu: trả lời về sóng và sóng dừng
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Bài 16 Giao thoa của sóng Phần I: Sự giao thoa của hai sóng.
* Nắm đợc sự giao thoa của sóng
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trả lời câu hỏi C1, C2
+ Dự đoán hiện tợng (Lí thuyết
và giao thoa)
- HD SH tìm sóng tổng hợp tại một điểm có hai sóng cùng tần
số truyền đến
- Dùng phơng pháp toán học
- Kết quả: có những điểm dao
động rất mạnh, có những điểmkhông dao động
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏiC1, C2
1 Sự giao thoa của hai sóng:
a) Dự đoán hiện tợng:
+ Xét tại 1 điểm có 2 sóng cùng tần số truyền tới
+ Sóng tại M là uM = u1M + u2M
Trang 36Biên độ dao động tại M là:
ϕ
∆+
2A2(1+cos∆ϕ)+ Nếu 2 dao động cùng pha: => Amax=> (d1 - d2) = kλ; Amax = 2A.+ Nếu 2 dao động cùng pha: => Amax
- Quan sát thí nghiệm
- Thảo luận nhóm
- Nêu nhận xét
- Trả lời câu hỏi C3
+ Thí nghiệm kiểm tra:
- Làm thí nghiệm cho HS quan sát
- HD HS quan sát
- Nêu nhận xét, bổ sung, tóm tắt
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C3
b) Thí nghiệm kiểm ra: SGK
Hoạt động 3 ( phút): Điều kiện có giao thoa, ứng dụng.
* Nắm đợc điều kiện giao thoa và ứng dụng của giao thoa
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Đọc SGK
- Nêu điều kiện có giao thoa
- Trinh bày sóng nguồn
- Trả lời câu hỏi C3
+ Điều kiện có giao thoa:
- Khi nào hai sóng giao thoa?
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Thảo luận nhóm về nhiễu
Trang 37Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT: Giờ sau chữa
- Các kiến thức trong chơng: sóng cơ, sóng âm, giao thoa của sóng, hiệu ứng Đốple
- Giáo viên chuẩn bị về phơng pháp giải các bài tập
C Tiến trình tiết dạy:
Bài cũ : Em hãy viết phơng trình dao động tổng hợp tại một điểm do hai nguồn sóng truyền đến, những điểm
nh thế nào thì có biên độ dao động cực đại?
Bài 1: Một mũi nhọn S chạm vào mặt nớc Khi S
dao động với tần số f =50Hz nó tạo ra trên mặt nớc
một sóng khoảng cách giữa 9 đờng dao động biên
độ cực đại liên tiếp là 6,4cm Tính vận tốc truyền
sóng?
ĐS: 40cm/s
Khoảng cách giữa 9 đờng dao động biên độ cực
đại bằng bao nhiêu lần bớc sóng?
Em hãy tính bớc sóng của sóng nớc trong hiện ợng giao thoa?
t-Tính vận tốc truyền sóng trên mặt nớc?
Bài 2: Một ngời ngồi ở biển đã nhận thấy rằng
khoảng cách giữa 2 ngọn sóng liên tiếp bằng 10m
Ngoài ra ngời đó còn đếm đợc 20 ngọn sóng đã qua
Bài 3: Đầu A của một sợi dây đàn hồi dao động
theo phơng thẳng đứng, chu kỳ dao động 2s, biên
độ dao động 5cm
a Biết rằng lúc t = 0, A ở VTCB và đi lên theo
chiều dơng Viết phơng trình dao động của A
b Dao động truyền trên dây với vận tốc 5m/s Viết
phơng trình dao động của điểm M trên dây cách A
2,5m
c Vẽ dạng của dây ở các thời điểm t = 1s; t =5,0s
Cho biết dây rất dài, biên độ sóng không đổi
Viết phơng trình dao động của điểm A?
Viết phơng trình dao động tại điểm M?
Vẽ dạng của sợi dây khi t=1s và khi t=5s?
Bài 4: Tạo sóng ngang trên một dây AB đàn hồi Đầu B cố định thì sóng tới và sóng phản xạ ở B
Trang 38căng thẳng Điểm B cố định, đầu A gắn vào một âm
thoa rung với tần số f = 100Hz, biên độ a = 0,15cm
Vận tốc truyền sóng trên dây v = 2m/s
a Viết phơng trình dao động của điểm B do sóng
tới và sóng phản xạ gây ra
b Viết phơng trình dao động của điểm M cách B
một đoạn 7, 5cm do sóng tới và sóng phản xạ gây
ra
c Giải lại câu a, b, trên trong trờng hợp đầu B tự
do
có quan hệ với nhau nh thế nào?
Viết phơng trình sóng tới và sóng phản xạ tại B từ
đó suy ra phơng trình dao động tổng hợp tại B?
Viết phơng trình dao động của sóng tới và sóng phản xạ tại M từ đó suy ra phơng trình dao động tổng hợp tại M?
Nếu đầu B tự do thì sóng tới và sóng phản xạ tại
B có gì khác?
Suy ra phơng trình dao động tổng hợp tại B và tại M?
Bài 5: Một âm thoa đặt trên miệng một ống khí
hình trụ AB, chiều dài có thể thay đổi đợc nhờ dịch
chuyển mực nớc ở đầu B Khi âm thoa dao động thì
phát ra một âm cơ bản, ta thấy trong ống khí có một
sóng dừng ổn định
a Hãy giải thích hiện tợng trên?
b Khi chiều dài của ống thích hợp ngắn nhất 0 =
13cm thì âm là to nhất, tìm tần số của âm giao thoa,
ống khí này đầu B là nút sóng, đầu A hở là bụng
sóng, vận tốc truyền âm là 40m/s
c Khi dịch chuyển mực nớc ở đầu B để cho chiều
dài = 65cm ta lại thấy âm là lớn nhất (cộng hởng
âm) Tìm số bụng sóng ở phần giữa hai đầu A và B
Khi chiều dài cột khí là 65cm thì chiều dài ống
có quan hệ với bớc sóng của sóng âm nh thế nào?
- Nêu đợc nguồn gốc âm và cảm giác về âm
- Nêu đợc mối quan hệ giữa các cảm giác về âm và đặc điểm của sóng âm
Trang 39C Tổ chức các hoạt động dạy học :
Hoạt động 1 ( phút) : ổn định tổ chức Kiểm tra bài cũ.
* Nắm việc chuẩn bị bài mới và học bài cũ
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Báo cáo tình hình lớp
- Trả lời câu hỏi của thày
- Nhận xét bạn
- Tình hình học sinh
- Yêu cầu: trả lời về giao thoa, sóng dừng
- Kiểm tra miệng, 1 đến 3 em
Hoạt động 2 ( phút) : Bài mới: Bài 17: Sóng âm Phần I nguồn gốc âm và cảm giác về âm.
* Nắm đợc nguồn gốc âm và cảm giác do âm gây ra Phơng pháp khảo sát những tính chất của âm Nhạc âm
- Trình bày nguồn gốc và cảmgiác âm
1 Nguồn gốc của âm và cảm giác
- Trình bày phơng pháp
- Nhận xét, bổ sung, tóm tắt
2 Phơng pháp khảo sát thực - Nhận xét, bổ sung, tóm tắt
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C1, C2
nghiệm những tính chất của âm SGK
+ Tạp âm đồ thị là đờng cong không tuần hoàn
Hoạt động 3 ( phút): Những đặc trng của âm.
* Nắm đợc các đặc trng của sóng âm: độ cao, âm sắc, cờng độ âm, mức cờng độ âm, độ to của âm
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trả lời câu hỏi C3
- Đọc SGK theo HD
- Thảo luận nhóm về độ cao của
âm
- Trình bày độ cao của âm và
phụ thuộc của nó
- Nhận xét bạn
- Yêu cầu HS trả lời câu hỏi C3
+ HD HS đọc phần 4.a
- Tìm hiểu độ cao của âm
- Trình bày độ cao của âm, phụ thuộc?
c) Cờng độ âm Mức cờng độ âm:
+ Cờng độ âm: SGK
đơn vị: W/m2
Trang 40I lg )
dB (
+ Ngỡng đau: cờng độ âm lớn nhất mà tai chịu đựng đợc
+ Độ to của âm: phụ thuộc vào ờng độ và tần số của âm
c-Hoạt động 4 ( phút): Nguồn nhạc âm Hộp cộng hởng.
* Nắm đợc nguồn ngạc âm và tác dụng của bộ phận trong vật phát âm Hộp cộng hởng
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên Nội dung ghi bảng
- Trả lời câu hỏi C4
2
= λ
= ; k = 1: âm cơ bản, k
= 2 hoạ âm bậc 2, k = 3 hoạ âm bậc 3
- Trả lời câu hỏi 1, 2 SGK
- Tóm tắt bài Đọc “Em có biết” sau bài học
- Đánh giá, nhận xét kết quả giờ dạy
Hoạt động 6 ( phút): Hớng dẫn về nhà.
Hoạt động của học sinh Sự trợ giúp của giáo viên
- Ghi câu hỏi và bài tập về nhà
- Về làm bài và đọc SGK bài sau
- Trả lời các câu hỏi và làm bài tập trong SGK
- BT trong SBT:
- Đọc bài sau trong SGK