Bài tập tiếng việt thực hành

Giải thích cơ sở của cách tách đoạn đó.Càu 10 : Từ một văn bản có nhiều lỗi về cách tách đoạn bài làm của học sinh PTTH, hãy nêu các lỗi rồi tách lại cho đúng và giải thích rõ lý do.. CÂ

TRÍ DÕI

BÀI TẬP

TIẾNG VIỆT

TRẦN TRÍ DÕI

B À I T Ậ P

TIẾNG VIỆT THựC HÀNH

(D ù n g cho sinh viên Đ ạ i học và C ao đ ẳ n g

ở g ia i đoạn đại cương)

4 (V )(0 3 ^ 285/107 _ 97 Mã số p EK09B7

LỜI NÓI ĐẨU

Cuốn Bài tập tiếng Việt thực hành được biên soạn

theo chương trình môn TIÊNG VIỆT THỤC HÀNH đã được Bộ Giáo dục - Đào tạo và sau đó là Đại học Quốc gia Hà Nội thông qua dưới dạng đề cương và các câu hỏi chuẩn kèm theo Chương trình này đã được chúng tôi sử dụng giảng dạy cho nhiều khoá Đại học Đại cương (chương trình A có 4đvht 60 tiết và chương trình B có 3đvht = 45 tiết) của các ngành VI, VII và V của Đại học Khoa học Xã hội và Nhân văn

Khác với việc dạy tiếng Việt lý thuyết, việc dạy tiếng Việt thực hành là nhằm giúp cho sinh viên pháttriển các kỹ năng nói và viết từ ĐÚNG cho đến HAY và

từ đó góp phần rèn luyện khả năng tư duy cho sinh viên Cách dạy này thực chất là cung cấp cho sinh viên những cái cần để sử dụng tiếng Việt chứ không phải là giao cho sinh viên cái mà người thầy giáo biết về tiếng Việt Vì vậy khi lựa chọn các bài tập, chúng tôi cố gắng làm nổi bật tính thực hành của các thao tác trong việc xây dựng các văn bản tiếng Việt

Tuy những người soạn thảo chương trình chính thức của Bộ Giáo dục - Đào tạo không nói ra nhưng ai cũng biết cơ sở của chương trình này là phần tiếng Việt mà sinh viên đã học trong 12 năm học ở phổ thông Khi làm các bài tập mà chúng tôi soạn thảo, sinh viên đã được giả định là phải nắm vững phần cơ sở tiếng Việt đã học, phải vận dụng tất cả những hiểu biết có tính cơ sở mà họ đã

có Ngoài ra, kinh nghiệm giảng dạy cho chúng tôi thấy nhiều khi việc viết sai, hay nói sai của sinh viên là do sự chểnh mảng, thiếu cẩn thận trong khi vận dụng các hiểu biết của mình chứ họ không phải là người không nắm được phần cơ sở Nói một cách khác, muốn sử dụng đúng

và hay tiếng Việt, ngoài việc nắm vững phần cơ sở của ngôn ngữ này ra, sinh viên phải ý thức rất rõ rằng sự cân thận là yếu tố quan trọng hàng đầu để chúng ta xây dựng

ĐÚNG và HAY một văn bản

Trong những năm qua chúng tôi đã tham gia giảng dạy nhiều chương trình tiếng Việt thực hành khác nhau Một thời gian dài, môn học này chỉ dành cho sinh viên Ngữ văn của Trường Đại học Tổng hợp Hà Nội (cũ) Từ khi có chủ trương sinh viên học h a i g ia i đoạn ở bậc đại học, tất cả các nhóm ngành khoa học tự nhiên của Đại học Tổng hợp Hà Nội đều có học một chương trình tiếng Việt thực hành Tất nhiên, chương trình sau này khác với

chương trình trước đây v ề sau, trên kinh nghiệm của chương trình thử nghiệm ấy, Bộ Giáo dục - Đào tạo đã biên soạn một chương trình tiếng Việt thực hành mới Chúng tôi soạn cuốn b à i tập này là căn cứ vào chương trình đó Ọua thực tế giảng dạy, chúng tôi biết rằng 60 tiết lý thuyêt và bài tập của chương trình này không thể thoả mãn yêu cầu đặt ra là giúp cho sinh viên viết và nói đúng tiếng Việt Hy vọng trong tương lai, chương trình này sẽ dài hơn và do dó sẽ có thể tlioả mãn hơn nhu cầu cấp thiết thực sự của xã hội.

Sau khi soạn thảo xong cuốn bài tập này, chúng tôi

đã nhờ GS.TS Nguyễn Lai và GS.PTS Đinh Văn Đức đọc

và góp cho nhiểu ý kiến quý báu Tuy vậy, việc biên soạn cuốn Bài tập tiến ạ Việt thực hành này chắc chắn sẽ

không tránh khỏi những thiếu sót Chúng tôi mong rằng các bạn sinh viên đại học đại cương, sinh viên các trường cao đẳng, các thầy cô giáo và nói chung những ai sử dụng cuốn bài tập này chỉ giáo cho chúng tôi những chỗ cần

phải sửa chữa, cần phải bổ sung Chúng tôi xin cảm tạ trước về những ý kiến quý báu đó

Hà N ộ i, ngày 20 thánạ 8 năm 1997

r r i * _ _• 2

Tác giá

Phần thứ nhất

CHƯƠNG TRÌNH VÀ CÂU HỎI CHUAN

MÔN TIẾNG VIỆT THựC HÀNH

I - TIẾNG VIỆT THỰC HÀNH A 053(TV)104

(Vietnamese in practisting)

4 đvht = 60 tiết

- Phát triển các kỹ năng sử dụng tiếng Việt (chủ yếu là

viết và nói) cho sinh viên các nhóm ngành khoa học xà

hội - nhân văn

- Góp phần cùng các môn học khác rèn luyện tư duy

khoa học cho sinh viên

Chương I

TẠO LẬP VÀ TIẾP NHẬN VĂN BẢN 30(30,0)

1.1 Tạo lập văn bản

1.1.1 Xác lập chủ đề chung và các chủ đề bộ phận của văn bản

1.1.2 Xây đựng lập luận phục vụ chủ đề văn bản.

1.1.3 Xây dựng kết cấu văn bản

1.1.4 Viết đoạn văn và liên kết đoạn văn

í.2 Tiếp nhận văn bản khoa học (văn bản phổ biến

khoa học, văn bản nghị luận xã hội, nghị luận văn học)

1.2.] Tóm tắt một văn bản khoa học

1.2.2 Tổng thuật các tài liệu khoa học

1.3 Viết luận văn, tiểu luận khoa học

1.3.1 Lập đề cương nghiên cứu

RÈN LUYỆN KỶ NĂNG ĐẶT CÂU 15(15,0)

lí I Chữa các lỗi thông thường về câu trong văn bản

II 1.1 Các lỗi về cấu tạo câu

II 1.2 Các lỗi về dấu câu.

II 1.3 Các lỗi về liên kết câu

II.2 Biến đổi câu trong văn bản

11.2.1 Mở rộng và rút gọn câu

11.2.2 Thay đổi trật tự thành tố trong câu

11.2.3 Thay đổi các lối nói (phủ định/khẳng định, tường thuật/nghi vấn/mệnh lệnh/cảm thán, lời nói trực tiếp/lời nói gián tiếp)

III 1.1 Các lỗi về nghĩa của từ

III 1.2 Các lỗi về phong cách

III.2 Chữa các lỗi thông thường về chính tả

111.2.1 Các lỗi về thanh điệu

111.2.2 Các lỗi vể vần

111.2.3 Các lỗi về phụ âm đầu

III.3 Tìm hiểu quy tác viết hoa và quy tắc phiên âm

tiếng nước ngoài

111.3.1 Quy tắc viết hoa

111.3.2 Quy tắc phiên âm tiếng nước ngoài

- Góp phần cùng các môn học khác rèn luyện tư duy khoa học cho sinh viên.

Chương I

TẠO LẬP VÀ TIẾP NHẬN VĂN BẢN 30(30,0)

1.1 Tạo lập văn bản

1.1.1 Xác lập chủ đề chung và các chủ đề bộ phận của văn bản

1.1.2 Xây dựng lập luận phục vụ chủ đề văn bản

1.1.3 Xây dựng kết cấu văn bản

1.1.4 Viết đoạn văn và liên kết đoạn văn

1.2 Tiếp nhận văn bản khoa học (văn bản phổ biến

khoa học, văn bản nghị luận xã hội, nghị luận văn học)

1.2.1 Tóm tắt một văn bản khoa học.

1.2.2 Tổng thuật các tài liệu khoa học

I.3 Viết luận văn, tiểu luận khoa học

1.3.1 Lập đề cương nghiên cứu

II I Chữa các lỗi thông thường về câu trong văn bản

II 1.1 Các lỗi về cấu tạo câu

II ỉ 2 Các lỗi về dấu câu

II 1.3 Các lỗi về liên kết câu

ĨI.2 Chữa các lỗi thông thường về dùng từ trong văn

bản

II.2.1 Các lỗi về nghĩa của từ

II.2.2 Các lỗi về phong cách.

II.3 Viết hoa và phiên âm tiếng nước ngoài

11.3.1 Viết hoa

11.3.2 Phiên âm tiếng nước ngoài

III - CÂU HỎI C H U Ẩ N CÙA CHƯƠNG TRÌNH

T IẾ N G V IỆ T THỰC HÀNH A

(Đã nghiệm thu) Câu 1 :

Càu 3 :

Cho mộl đề tài, thử xây dựng những lập luận cần thiết để có một văn bản tốt, chú ý sao cho lập luận phải :

nghiệm cuộc sống hãy xây dựng đề cương cho bà) viết của mình về đề tài đó.

Càu 7 :

Cho một đoạn văn Hãy tìm, phân tích các phương tiện liên kết hình thức của nó và nhận xét cách sử dụng các phương tiện đó của tác giả

Càu 8 :

Cho một đoạn văn Hãy tìm và phân tích các liên kết nội dung (liên kết đề tài, liên kết logic) của nó Nhận xét cách triển khai nội dung của tác giả (trình

tự sắp xếp, tính chính xác, tính đầy đủ, tính nghệ thuật)

Câu 9 :

Cho một văn bản chưa tách đoạn trên chữ viết Hãy

tách vãn bản thành các đoạn văn theo quy tắc thông thường Giải thích cơ sở của cách tách đoạn đó.

Càu 10 :

Từ một văn bản có nhiều lỗi về cách tách đoạn (bài làm của học sinh PTTH), hãy nêu các lỗi rồi tách lại cho đúng và giải thích rõ lý do)

Cáu 11 :

Cho một đoạn văn có độ dài quãng 150 chữ Hãy tóm tắt thành 3 hoặc 4 câu và giải thích cách làm của mình

Câu 12 :

Cho một bài báo thời sự (hoặc một bài văn chính luận) có độ dài quãng 500 chữ Hãy tóm tắt thành văn bản ngắn quãng 100 chữ

Càu 13 :

Cho một văn bản thuộc một trong các giáo trình đang học có độ dài quãng 1000 chữ Hãy :

a) Gạch một gạch dưới những ý quan trọngnhất

b) Gạch hai gạch dưới những ý quan trọng thứhai

Cho một hộp phiếu các tài liệu tham khảo về m ột

đề tài nào đấy

Hãy sắp xếp thành một danh sách theo quy định hiện hành

Cho một đoạn văn Hãy lập danh sách các câu và thay đổi trật tự các thành phần trong câu ở những trường hợp có thể được.

Câu 20 :

Cho hai đoạn văn trong đó có sô câu giống nhau nhưng trật tự sắp xếp các thành phần câu khác nhau Hãy chọn đoạn văn nào có hiệu quả diễn đạt tốt hơn và cho biết lý do

Câu 21 :

Cho một đoạn văn trong đó còn thiếu các từ ngữ tình thái cần thiết Hãy hoàn chỉnh đoạn văn đó bằng phép điền từ

Câu 22 :

Cho một đoạn văn trong đó còn thiếu các quan hệ

từ cẩn thiết Hãy hoàn chỉnh đoạn văn đó bằng phép điền từ

Câu 23 :

Cho một văn bản chưa đánh dấu Hãy điền các dấu câu cần thiết và viết lại cho đúng quy tắc chính tả chữ viết

Câu 19 :

Cho một đoạn văn trong đó có một số câu sai về cấu tạo.

Hãy tìm và chữa lại cho đúng

Càu 25 :

Cho một đoạn văn trong đó có một số câu sai về quan hệ nghĩa giữa các thành phần, giữa các vế câu Hãy tìm và chữa lại cho đúng

Câu 28 :

Lập một bối cảnh giao tiếp trong đó có một chỗ bỏ trống Hây dùng phép điền từ vựng thích hợp và giải thích

Càu 24 :

Dùng phcp thế từ vựng để sử dụng tính từ đạt hiệu quả biểu đạt tốt hơn trong các bối cảnh giao tiếp.

Câu 30 :

Dùng phép thế từ vựng để sử dụng tính từ đạt hiệu quả biểu đạt tốt hơn trong bối cảnh giao tiếp

Câu 31 :

Cho một động từ (hoặc một tính từ) Hãy :

- Lập danh sách các động từ (hoặc tính từ) có cùng chung nét nghĩa với nó

- Phân biệt sắc thái nghĩa và cách dùng của chúng

Câu 32 :

Cho một văn bản chưa thể hiện đúng các quy tắc chính tả (chưa tách câu, chưa viết hoa hoặc viết hoa không đúng các tên riêng, phiên âm từ nước ngoài chưa đúng) Hãy viết lại theo đúng các quy tắc chính tả hiện hành

Câu 29 :

IV CÂU HỎI CHUẨN CỦA CHƯƠNG TRÌNH

TIẾ N G VIỆT THỰC HÀ NH lì

(Đã nghiệm thu) Càu 1 :

Câu 3 :

Cho một đề tài, thử xây dựng những lập luận cần thiết để có một văn bản tốt, chú ý sao cho các lập luận phải :

nghiệm cuộc sống hãy xây dựng đề cương cho bài viết của mình về đề tài đó.

Cảu 7 :

Cho một đoạn văn Hãy tìm, phân tích các phương tiện liên kết hình thức của nó và nhận xét cách sử dụng các phương tiện đó của tác giả

C â u 8 :

Cho một đoạn văn Hãy tìm và phân tích các liên kết nội dung (liên kết đề tài, liên kết logic) của nó Nhận xét cách triển khai nội dung của tác giả (trình

tự sắp xếp, tính chính xác, tính đầy đủ, tính nghệ thuật)

Cho một đoạn văn chưa tách đoạn trên chữ viết Hãy tách đoạn văn đó thành các đoạn văn theo các quy tắc thông thường Giải thích cơ sở của cách tách đoạn đó.

Câu 10 :

Từ một văn bản có nhiều lỗi về cách tách đoạn (bài làm của học sinh PTTH), hãy nêu các lỗi rồi tách lại cho đúng và giải thích lý do

Càu 11 :

Cho một đoạn văn có độ dài quãng 150 chữ Hãy tóm tắt thành 3 hoặc 4 câu và giải thích cách làm của mình

Câu 12 :

Cho một bài báo thời sự (hoặc một bài viết chính luận) có độ dài quãng 500 chữ Hãy tóm tắt thành văn bản ngắn quãng 100 chữ

Càu 13 :

Cho một văn bản thuộc một trong các giáo trình đang học có độ dài quãng 1000 chữ Hãy :

Câu 9 :

Cho một hộp phiếu các tài liệu tham khảo về một

đề tài nào đấy Hãy sắp xếp thành một danh sách theo quy định hiện hành

Cho một đoạn văn trong đó còn thiếu các từ ngừ tình thái cần thiết Hãy hoàn chỉnh đoạn văn đó bằng phép điền từ.

Càu 23 :

Lập một bối cảnh giao tiếp trong đó có một số từ dùng sai (đặc biệt là từ Hán Việt) Hãy tìm, phân tích và chữa lại cho đúng

Câu 19 :

Cho một đoạn văn bản chưa thể hiện đúng quy tắc chính tả (chưa tách câu, chưa viết hoa hoặc viết hoa không đúng các tên riêng, phiên âm từ tiếng nước ngoài chưa đúng) Hãy viết lại theo đúng các quy tắc chính tả hiện hành.

V M Ộ T VÀI ĐIỂU GIẢI THÍCH CỦA NGƯỜI BIÊN SOẠN

1 Các bài tập chúng tôi lựa chọn trong cuốn này là những từ, câu và đoạn văn đã có của những tác giả khác

Chúng tôi sẽ không đặt ra một ví dụ của riêng mình Cách làin này nhằm tránh đi cách làm tư biện, trái với bản chất của một công việc thực hành

2 Chúng tôi gắng lựa chọn các bài tập còn ở dạng nguyên bản, tức là các bài tập ấy nằm trong một văn bản

cụ thể Làm như vậy sinh viên nhận thấy c á i sai, cái

đúnẹ, cá i hay của một đơn vị lời nói nào đó dễ hơn khi tách chúng ra một cách riêng rẽ Trong bài tập, phần được xem xét sẽ được in nghiêng, phần văn cảnh phụ giúp cho bài tập sẽ in bình thường

Câu 24 :

3 Các bài tập được đánh số thứ tự từ đầu đến C L Ô Í

theo trình tự của chương trình đã ghi ở mục I Nhưng

khi soạn chúng tôi có chú thích bài tập này sẽ giúp cho sinh viên trả lời câu hỏi nào trong số các câu hỏi chuẩn

đã ghi ở mục /// Ví dụ:

Bài tập 1 (dùng để trả lời các câu lìỏi 1, 2, 3) Cá;h ghi như trên có nghĩa là bài tập số 1 có thể dùng để trả lời câu.hỏi 1 hoặc các câu hỏi 2, 3, Như vậy, một bài tập

mà chúng tôi soạn ở đây ít nhất cũng có thể giúp cho sinh viên trả lời một câu hỏi Trong những trường hợp có thể, một bài tập tham gia trả lời nhiều câu hỏi khác nhau tuỳ khía cạnh cụ thể mà nó đáp ứng

4 Khi đọc các câu hỏi chuẩn ghi kèm theo chương trình, chúng ta dễ nhận thấy rằng để trả lời cho đúng, tíc

là đáp ứng được yêu cầu đặt ra trong câu hỏi, sinh viên học tiếng Việt thực hành phải cùng một lúc sử dụng nhiều thao tác khác nhau ở phần chương trình Điều đó có nghĩa là các câu hỏi ở phần bài tập phần lớn là các cìu hỏi tổng hợp Để giúp sinh viên thích ứng với tình hình

ấy, chúng tôi sẽ cố gắng đưa ra một số bài tập cụ thể lể

có cách làm như vậy Vì thế, trong cuốn bài tập này nguời

sử dụng sẽ thấy có rất nhiều bài tập khác nhau chỉ để trả lời cho một câu hỏi và ngược lại có rất nhiều câu hỏi có thể giải thích trong một bài tập

Phần thứ hai

CAC BAI TẠP

HẢI TẬP 1 (Dùng cho các câu hỏi 1,2,3, v.v )

Chúng ta có một tài liệu (văn bản) khoa học sau đây Tài liệu này gồm bao nhiêu đoạn văn? Nói rõ vì sao lại có thể xác định như vậy ?

Hãy từ hiện thực sông động của lịch s ử

Tôi không nhớ đã được đọc bao nhiêu bài viết về sân khấu với đề tài lịch sử, ch ỉ biết rằng nhiều, nhiều lắm, yà lần nào củng vẫn cứ trội lên một vân đề, tính chân thực của các

vỏ diễn lịch sử Lần này tôi muốn chuyển sang nói về một điều gì m òi mẻ, song vấn đề "tính chân thực" vẫn sừng sững trước mặt, cản m ọi lối đi, đòi hỏi phải ưu tiên giải quyết.

Tính chân thực là tiêu chuẩn hàng đầu của mọi tác phẩm nghệ thuật Người nghệ s ĩ dù dùng cách diễn tả nào,

kỳ lạ đến đâu cũng không được phép làm mất đi tính chân thực Nghệ thuật cổ Trung Quốc có câu : "Kỳ nhi bất thất kỳ chân" (Kỳ mà không làm mất đi cái thật) Đề tài lịch sử lại càng đòi hỏi tính chân thực hơn hết Đưa một sự kiện lịch sử lên sân khấu không c h ỉ là kể lại tích xưa, mà phải làm sao tái

h iệ n lạ i trê n s â n k h ấ u c á i đ ờ i s ố n g x ã h ộ i p h o n g p h ú v à s in h

động của thời đại m ang tích ấy với các phong tục (ăn mặc,

nói năng, các lối suy nghĩ, cách xử thế mang tính riêng biệt)

về đời sống vật chất, tinh thần của ông cha trong từng thời đại lịch sử Nước ta có lịch sử hàng ngàn năm, thời các vua

Hùng, thời thuộc Hán, thời Đinh, Lê, thời Lý - Trần và thời Lê

- Nguyễn sau này, ngoài những nét chung, m ỗi thời đại đều mang bản sắc riêng biệt, độc đáo về các mặt Người đến xem sân khấu không đơn thuần là để giải trí, mà họ còn mong muốn qua những hình tượng sân khấu có thêm sự hiểu biết cụ thể Sự hiểu biết này khiến họ càng tăng thêm lòng yêu dân tộc, yêu đất nước.

Đáng tiếc là chúng ta, những người làm sân khấu, chưa thực hiện được m ấy chức nàng ấy Diễn về lịch sử, chúng ta chú ỷ nhiều tới tích mà coi nhẹ lối sống của xã hội đương thời Có thể nói ràng, hầu như chúng ta c h ỉ có một mẫu (Anodèle) là đem lối sống của thời Nguyễn, từ triều đình cho đến dân dã, trùm lên, áp đặt vào các thời đại lịch sử đi trước, nhuộm các thời đại vào cùng một "gam" mầu, khiến cho những vỏ diễn về đề tài lịch sử, nhất là trong kịch hát dân tộc trỏ nên giống nhau, nhàm chán và nghiêm khắc mà nói còn pham lỗi lịch sử.

Để dẫn chứng, hãy nói về phong tục thời nhà Trần Theo sách "Kiến văn tiểu lục" của Lê Quỷ Đôn, người trong nước thời bấy giờ : "con trai đầu trọc, người nào có quan chức thì trùm đầu bằng khăn xanh" Tục cắt tóc này đên Hoàng Phúc thời nhà Minh mới cấm "Dân đều đi chân không giản hoặc có người đi giầy da, khi đến cung điện thì trút giầy ra Da chân họ rất dày, trèo núi như bay, chông gai

ù n g không sợ Khăn dùng màu xanh thầm do tơ nhuộm chế

ra, khi buộc khăn thì dùng dây sắt cài l ạ i , đằng trước cao hai thước mà gập xuống đến cổ, lấy giải buộc thắt lại đằng sau, tiên đỉnh cài cái đinh bằng sắt, người có quan chức thi có niảnh dải thêu vào đinh sắt này, lúc ỏ nhà để đầu trần, gặp kiách mới đội khăn, nếu ra đi ngoài thì một người mang khăn tl'eo, duy có quốc vương búi tóc dùng lụa là phủ lấy búi tóc, tiông xa như luân cân của nhà đạo sĩ, những miếng lụa là rviếng đều toả rộng ra hai bẽn cạnh búi tóc Người trong itỉò c đều mặc iụa thâm, áo hoa, quần mỏng cổ áũ tròn khâu bằng là, đàn bà cũng áo thâm, nhưng màu trắng ỏ trong rộng hơn đ ể viền vào cổ áo rộng 4 tấc các sắc xanh, hồng, vàng tia tuyệt nhiên không có Họ chạy nhảy rất nhanh, đi lại như

gò Đàn bà cắt tóc, để lại 3 tấc tết ỏ đỉnh đầu, buộc lẩy đầu sợi tóc rồi búi chặt lại và cài bằng trâm những thứ vòng

0 3 0 , n h à g ià u d ù n g v ò n g đ ồ i m ồ i, c ò n c á c n g ư ờ i k h á c d ù n g

xJơng hoặc sừng mà thôi, không có ti vàng bạc nào cả; nhân ũân đều vẽ mình làm thành hình móc câu khuất khúc, trông như hình lư đồng, đỉnh đồng đời cổ, lại có người xăm chữ vào

tụ n g ,V Ì Chỉ chút ghi chép này thôi cũng đủ khiến chúng ta hình dung ra được lối sống độc đáo của ông cha ta cách đây

sáu bảy trảm năm, khác xa với những gì được miêu tả trên sân khấu ngày nay Họ là những con người sống gần gũi tniên nhiên, đầu đội trời, chân đạp đất, hoạt bát linh động,

vJỢị mọi chông gai Chính họ là những người đã đánh lùi

quân Nguyên Mông, đã tạo nên sự thăng hoa của nền văn hoá Đại Việt Là người đạo diễn tôi mường tượng ngay tới những cảnh sân khâu, trên đó di động những đầu trọc những bàn chân Giao c h ỉ vững chắc, những chiếc khăn gài đinh sắt, những nét xăm hình móc trên da thịt, những cánh

áo thâm viền trắng Lại nữa, những ông vua như đạo sĩ, những ông quan ch ỉ khác dân bình thường ở dải lụa gài đầu Tất cả chuyển động hài hoà trong "gam" màu chủ đạo "đen trắng" giản dị và mạnh mẽ Những nét phong tục độc đáo củđ thời đại nhà Trần, khi quân nhà Minh sang đã sợ hãi vội

ra nhiều lệnh cấm để xoá bỏ nó đi Lẽ nào ngày nay chúng

ta lại không tự hào về nó, không phục hiện nó lên sân khấu

mà lại đi thay thế nó bằng những phong tục của một triều đại

đã mang nhiều yếu tố ngoại lai từ phương Bắc Cũng nên nhắc đến thái độ tuỳ tiện này đối với những thời đại trước nữa Chúng ta đã chẳng thấy ở cuối thời nhà Đinh m ột Dương Vân Nga xiêm áo lộng lẫy như hoàng hậu Đại triều phương Bắc, có diễn viên lại còn đội trên đầu một mũ miện đầy vàng sắm từ Hồng Kông Không phải ch ỉ tuỳ tiện ỏ hình thức bên ngoài cuộc sống, chúng ta còn thiếu tôn trọng cả đến những đặc điểm tinh thần của thời đại Xem một số vở diễn lịch sử, người ta thấy Nho giáo đã xâm nhập vào nước

ta từ thời các vua Hùng chi phối các quan hệ xã hội Thật ra trong suốt các thời đại Đinh, Lê, Lý, Trần, tư tưởng Phật giáo giữ vị trí chủ đạo trong xã hội Vua quan và nhân dân gần gũi nhau chưa bị những lễ nghi Nho giáo phân chia, ràng buộc

Cả thời Lý (hơn 2 trăm năm) mà c h ỉ có 6 khoa thi cử thì làm thế nào mà Nho giáo ngự trị được Ấ y thế mà trong nhiều vỏ

d iễ n về th ờ i n à y , n h ữ n g m ố i q u a n h ệ x ã h ộ i (v u a tô i - g ia đ ìn h

- bạn bè) vẫn thấy bị Nho giáo chi phối là chính Những tác phẩm sân khấu chưa chính thức nêu bật lên được cái ỷ thức dân chủ của các thời trước, nó là sức mạnh đã khiến cho dân tộc ta đạt được những thành tựu lớn trong xây dựng cũng như chống giặc ngoại xâm Nó trỏ thành truyền thống tiếp tục tồn tại ngay cả dưởi các thời Lê - Nguyễn sau này khi Nho giáo

đã được triều đình coi là chính thống.

Do sự đổng hoá theo một mẫu trong sự miêu tả lịch sử, những nhân vật lịch sử cũng đổng loạt giống nhau Vì khi đã không mang được những nét riêng của thời đại thì khó mà có được những nét độc đáo cá nhân Ngoài m ột s ố ít thành tựu như nhân vật Ỷ Lan của Tào Mạt, còn trên sân khấu những nhắn vật lịch sử c h ỉ khác nhau ở cái tên cái tích mà thôi.

Cần nói thêm một chút về các vỏ diễn dã s ử : Dã sử là những câu chuyện lịch sử trải qua những biến hoá và ihêm bớt trong dân gian mà trỏ thành truyền thuyết Những tích về

Bà Triệu, Bà Trưng đến với chúng ta là dã sử Chúng ta đã sáng tạo ra được nhiều vỏ diễn dã sử tốt Song cần ngăn chặn dòng dã sử nguỵ tạo đang lan tràn trong phong trào sân khấu thương mại Biểu trưng là dã sử mà nội dung tích trò lại chẳng có m ột căn cứ lịch sử nào Đó chẳng qua c h ỉ là những "tuồng kiếm hiệp" xưa mang nhãn hiệu mới mà thôi.

Nhìn chung, về đề tài lịch sử, nghệ thuật sân khấu mà chủ yếu là ngành kịch hát dân tộc đã đạt được nhiều thành tựu Những vở diễn về các anh hùng dân tộc đã có nhiều

thành công đóng góp vào việc động viên, cổ vũ lòng yêu nước của nhân dân trong hai cuộc kháng chiến chống Phàp

và chống Mỹ Riêng về chất lượng nghệ thuật chưa có nhiều tác phẩm hay Tinh chân thực lịch sử còn bị vi phạm nhiều Nghệ thuật sáo mòn vì chưa thực sự xuất phát từ hiện thực lịch sử sống động mà sáng tạo Phải thấy ràng hiện thực lịch

sử rất khó nắm bắt, nó cách xa ta hàng mấy tràm năm có khi ngàn năm Người nghệ s ĩ nhất thiết phải dày công nghiên cứu tìm hiểu nó qua sử sách, khảo cổ học.v.v tìm hiểu để nắm được những phong tục tập quán, những lề thói ăn nói

suy nghĩ; nói tóm lại là các mặt của nền văn hoá thời đại

mình miêu tả Đối với người làm nghệ thuật thì hiểu biết đến đây vẫn chưa đủ Phải cụ thể hơn nữa Nếu như không gian tích truyện là đất Thăng Long thời Lê mạt, người nghệ s ĩ phải tìm hiểu để phác hoạ một bản đồ thành Thăng Long thời ấy, sông hồ p hố phường ra sao, phải đi thăm thú những di tích còn lại từ thời ấy, đ ể tất cả di tích cụ thể ấy, có khi ch ỉ là một bức tường, một nền nhà cổ kích thích trí tưởng tượng, gợi cảm

h ứ n g k h iế n n g ư ờ i n g h ệ s ĩ h ìn h d u n g ra đ ư ợ c n h ữ n g c ả n h s in h

hoạt của người Thăng Long đương thời Đây là quá trình lao động tất yếu trong sáng tạo m ột tác phẩm nghệ thuật về đề tài lịch sử Nó đòi hỏi công phu C hỉ m ột thái độ dễ dãi, tuỳ tiện có thể dẫn tới một sai lầm đáng trách A i cũng biết - Bài

ca giữ nước - của Tào Mạt là một vở chèo hay và nổi tiếng -

Tào Mạt đã hiểu sâu thời Lý lắm mới xây dựng lên được một hình tượng lịch sử hoàn chỉnh và đẹp như bà Ỷ Lan, nhân vật vừa mang tư tưởng thời đại, vừa có tinh cách cá nhân rõ rệt Đáng tiếc là đến tập 3, ông phạm một sơ suất Nếu cẩn thận

hơn, bỏ cõng về làng Đông Cứu (Gia Lương) đọc gia phả nhà

họ Lể thì ông đã không biến Lê Văn Thịnh, một nhân vật lịch

sử có nhiều công lao với nhà Lý thành một tên phản diện về mọi mặt.

Đề tài lịch sử là một đề tài khó, nhưng nếu từ nay chúng

ta, những tác giả, đạo diễn, diễn viên, nhạc s ĩ hoạ s ĩ sân khấu, đều có ỷ thức tôn trọng hiện thực lịch sử, biết từ hiện thực cuộc sống ấy mà sáng tạo thì nhất đinh sẽ ra đời những

vở diễn chân thực, hay, xứng đáng với lịch sử ngàn năm văn hiến của đất nước ta.

T.B - 9/96

(Trần Bảng, Tạp chí VĂN HOÁ NGHỆ THUẬT,

số ! 0/1996, tr 7 0 - 7 1 )

Gợi ý trả lời :

+ Văn bản này có 8 đoạn văn Đó là :

- Đoạn 1 : Từ đầu đến " ưu tiên giải quyết" •

- Đoạn 2 : Tiếp theo đoạn đầu đến " yêu đất nước"

- Đoạn 3 : Tiếp theo đoạn thứ hai đến " phi lịch

sử".

- Đoạn 4 : Tiếp theo đoạn thứ ba đến " là chính thống"

- Đoạn 5 : Tiếp theo đoạn thứ tư đến " cái tích mà thôi".

- Đoạn 6 : Tiếp theo đoạn thứ năm đến " mới mà thôi"

- Đoạn 7 : Tiếp theo đoạn thứ sáu đến " vể mọi mặt"

- Đoạn 8 : Phần văn bản còn lại

+ Chúng ta có thể xác định được văn bản nói trên có tám đoạn văn nhờ căn cứ vào hình thức và nội dunạ của

chúng Về mặt hình thức, mỗi đoạn văn trên đây tương ứng với một chỗ xuống dòng trong văn bản Văn bản trcn đây có 7 chỗ xuống dòng và phần hết văn bản nên nó có

8 đoạn văn tương ứng Tuy nhiên cái chính là mỗi đoạn văn hình thức đó th ể hiện m ột ý tươn g đối hoàn chỉnh Ví

dụ : Đoạn văn thứ 2 trong văn bản trên có ý chính thể hiện qua hai câu : a) "Tính chân thực là tiêu chuẩn hàng đầu của mọi tác phẩm nghệ thuật" và b) Tác phẩm viết về

"Đề tài lịch sử lại càng đòi hỏi tính chân thực hơn hết"

Như vậy, một đoạn văn đún° và hay là một đoạn văn có hình thức phù hợp với nội dung Có nghĩa là trong

khi xây dựng văn bản, mỗi một ý tương đối hoàn chỉnh tốt nhất nên thể hiện qua một đoạn văn

BÀI T Ậ P 1B : Xác định các đoạn vãn của văn bản sau đây trong báo Nhân Dân, thứ 3 ngày 1/4/1997, trang 8, cột 7.

Nhân việc trọng tài Từ Minh Đ ăng bị treo còi hết lượt đi.

Trách nhiệm hệ trọng của người

"cầm cân nảy mực" trên sân cỏ.

Giải Vỗ địch bóng đá quốc gia hạng nhất năm 1997 môi diễn ra được năm loạt trận lượt đi, nhưng Ban tổ chức giải đã phải ra năm thông báo phê bình, kỷ luật, trong đó đáng lưu ỷ

là việc treo còi tói ba trọng tài,

Trong trận đấu ngày 1 6 - 3 giữa đội Công an Hà Nội và đội Sông Lam Nghệ An, trọng tài Hữu Bài đã quyết định không đúng khi xử ph ạ t 11 mét đối với cầu thủ Lưu (số 17, đội Sônq Lam Nghệ An), bị treo còi bốn trận đấu Và mới đây, trong trận đấu giữa Câu lạc bộ Quân đội và đội An Giang ngày 23 - 3, tại sân Cột Cờ (Hà Nội), trọng tài chính

Từ Minh Đăng đã xử lý sai, không công nhận bàn thắng của đội Câu lạc bộ Quân đội sau quả đá phạt, tuy bóng đã vượt qua đường cầu môn Đ ây là một sai sót lớn làm ảnh hưỏng đến kết quả trận đấu Ban tổ chức một mặt phạt treo còi trọng tài Từ Minh Đ ãng đến hết giải (13 - 7), và treo còi trợ lý trọng tài Huỳnh Thanh Tuấn hai trận còn lại của đợt một vì

đã không kịp thời hỗ trợ trọng tài chính xác định bàn thắng Mặt khác Ban tổ chức đã biểu dương thái độ chấp hành kỷ luật trên sân của các cầu thủ Câu lạc bộ Quân đội.

Như vậy, lỗi trọng tài trong giải đã trở thành vấn đề nổi cộm, hệ trọng, ảnh hưởng trực tiếp phong cách thi đấu của cầu thủ và làm sai lệch tính trung thực của kết quả trận đấu, vốn là cái hổn tạo nên sự hấp dẫn của môn thể thao này.

Những nhận xét chuyên môn của Ban tổ chức giải sau

sự kiện ngày 23-3 cho rằng, cả trọng tài chính và trợ lý trọng tài đều chọn vị tri ngang vởi hàng phòng ngự đội An Giang cho nên không xác đinh được vị tri chinh xác của bóng đã đi qua hết vạch cầu môn hay chưa Đặt vấn đề như vậy để nói đến nguyên nhân gây ra sai sót là do trình độ và năng lực kém của trọng tài Có thể không cố ỷ, nhưng do trình độ, năng lực kém của trọng tài đã dẫn đến những hậu quả xấu cho kết quả trận đấu như vậy.

Làm thế nào để trọng tài phải đúng là người "cầm cân nảy mực", là vị "quan toà" công minh, sáng suốt trẽn sân cỏ? Điều đó đòi hỏi phải tạo ra một đội ngũ trọng tài của ta không chỉ có đức mà còn phải có tài Bởi lẽ, hậu quả xấu, trực tiếp xảy ra trên sân cỏ ngay tức khắc, khó mà phân biệt được đâu là sai về đức, đâu là sai về tài Do đó, ngay từ lúc này, chúng ta phải kiên quyết không đ ể cho những sự việc

đó tái diễn Làm được điều đó thì các cầu thủ và người hâm

mộ mòi thật sự yên tâm và tin tưởng vào những trận đấu tiếp theo trên sân cỏ nước nhà.

LUƠNG XUÂN ĐỨC

Chúng ta có đoạn văn sau đây của GS Đinh Gia Khánh trong bài " Việc nghiên cứu văn hoá dân gian của

Hà Nội từ xưa đến n a y " (Tạp chí Văn hóa Dãn gian , số

2/1996, tr 3 - 12)

"Trong việc tìm hiểu văn hoá Hà Nội nói chung, văn hoá dân gian Hà Nội nói riêng, có không ít tác giả miêu tả được nhiều sự kiện phong phú, nhiều chi tiết sinh động Truyện Hà

Ổ Lôi (L ĩn h Nam c h ích q u á i thế kỷ XIV), trong khi kể lại sự tích một nghệ nhân dân gian có tạ i đời Trần, đã phản ánh được sinh hoạt văn hoá dân gian ỏ Thăng Long trong thời ấy

Bài khảo cứu về "Cách uống chè" (Vũ T rung tu ỳ b ú t - đầu

thế kỷ XIX) đã phản ánh sinh hoạt và thời thượng của dân Thàng Long hồi cuối thế kỷ XVIII, đầu th ế kỷ XIX Đặc biệt là

Lê Quỷ Đôn trong Thượng k in h p h o n g v ậ t c h í thì đã miêu

tả mọi mặt sinh hoạt vật chất và tinh thần của Thăng Long, trong đó có những nét rất cụ thể về lối sổng và phong tục, tập quán của dân Thăng Long thế kỷ XVIII".

Chủ đề (hay ý chính) của đoạn văn này là gì ? Nói rõ

vì sao lại có thể xác định chủ đề của đoạn văn như đã làm?

BÀI TẬP 2 : ( Dùng cho câu hỏi 1)

+ Cũng có thể nói một cách khác, ỷ chính của đoạn văn nói trên th ể hiện ở câu chủ đ ề của đoạn văn Vậy là

muốn tìm ý chính của một đoạn văn trong một tài liệu khoa học, thực chất là chúng ta xác định câu chủ đề và cách lập luận của đoạn văn ấy Tuy nhiên, cũng có

những đoạn văn câu chủ đề chưa nói được ý của nó Trong trường hợp ấy, chúng ta có câu á chủ đề (ví dụ như

ý chính của đoạn văn th ứ 2 trong bài tập ỉ).

Có thể nhận xct như thế nào về cách lập luận trong đoạn văn thứ 2 của GS Trần Bảng (ở bài tập 1) và trong

đoạn văn của GS Đinh Gia Khánh (ở bài tập 2) ?

Cách lập luận như vậy là cách lập luận diễn dịch và

nếu chúng ta có một trình tự ngược lại, chúng ta có cách

lậ p lu ậ n quy nạp.

+ Trong tài liệu khoa học, về cơ bản các đoạn văn

thường có cách lập luận quy nạp hoặc diẻn dịch Chính cái logic lập luận này quy định quan hệ giữa các câu làm thành một đoạn văn Cho nên, muốn viết một đoạn văn hợp lý và chặt chẽ, nhất thiết phải có logic lập luận rồi sau đó mới là việc thể hiện quan hệ giữa các câu theo logic ấy

BÀI TẬP 3 (Dùng cho các câu hỏi 1, 2, 3, 4, 5)