Tiểu luận lịch sử kinh tế

Trước khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân Trung Hoa (01101949), Tung Quốc đã trải qua hàng nghìn năm dưới chế độ phong kiến và thực dân phong kiến. Là một quốc gia đất rộng, người đông, địa hình đa dạng, tài nguyên thiên nhiên phong phú, nhưng sự thống trị của chế độ phong kiến và thuejc dân phong kiến đã kéo dài làm cho nề kinh tế Trung Quốc rơi vào tình trạng nghèo nàn, lạc hậu. Vì vậy, Trung Quốc đã biến thành xã hội nửa thuộc địa, nửa phong kiến. Lịch sử kinh tế xã hội của Trung Quốc trong thời kỳ này diễn ra vô cùng phức tạp. Dựa vào số liệu thực tế và kiến thứ đã được học cũng như những hiểu biết của bản thân, trong bài viết này. Em muốn đề cập đến: “Đường lối phát triển của kinh tế Trung Quốc giai đoạn 19581978 và các bài học rút ra”. Nhằm chỉ rõ một số hạn chế, nguyên nhân làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến sự phát triển kinh tế Trung Quốc và những biện pháp khắc phục các hạn chế đó. Mục tiêu mà em muốn tìm hiểu đó chính là: Chỉ ra đường lối phát triển của Trung Quốc trong thời kỳ 19581978, những nhân tố tác động làm cho nền kinh tế Trung Quốc rơi vào tình trang khủng hoảng, mất cân đối nghiêm trọng, đánh giá chung và nhũng hướng giải quyết để khắc phục những mặt chưa đạt được ở thời kỳ này…. Ở đây em sẽ tìm hiểu Thời kỳ 19581978. Phương pháp nghiên cứu lý thuyết là phương pháp thu thập thông tin thông qua đọc sách báo, tài liệu nhằm mục đích tìm chọn những khái niệm và tư tưởng cơ bản là cơ sở cho lý luận của chuyên đề. Phương pháp so sánh, phân tích: Phương pháp này căn cứ vào những thông tin có được và chỉ tiêu so sánh từ đó đưa ra những kết luận về Thời kỳ 19581978. Phương pháp nghiên cứu, tham khảo tài liệu: Trên cơ sở tham khảo các tài liệu sách báo, internet, tìm hiểu các giáo trình chuyên ngành được biên soạn để có cơ sở cho chuyên đề thực hiện.

LỜI CAM ĐOAN

Em xin cam đoan đề tài: : “Đường lối phát triển kinh

tế Trung Quốc giai đoạn 1958–1978 và các bài học rút ra” là một công trình nghiên cứu độc lập không có sự sao chép

của người khác Đề tài là một sản phẩm mà em đã nỗ lựcnghiên cứu trong quá trình học tập tại trường Trong quá trìnhviết bài có sự tham khảo một số tài liệu có nguồn gốc rõ ràng,dưới sự hướng dẫn của Cô Lương Thị Hải Yến – giáo viên khoaKinh Tế trường Đại học SPKT Hưng Yên

Em xin cam đoan nếu có vấn đề gì em xin chịu hoàntoàn trách nhiệm

Người cam đoan

Hoàng Thị Hồng

Trang

Nội dung nghiên cứu 6

Chương 1: Khái quát chung về vấn đề

nghiên cứu

61.1 Thực hiện “Đại nhảy vọt” (1958-1965) 61.2 Giai đoạn thực hiện “Đại cách mạng văn hóa

Chương 4: Giải pháp về vấn đề nghiên

MỤC LỤC

LỜI NÓI ĐẦU

Trước khi thành lập nước Cộng hòa Nhân dân TrungHoa (01-10-1949), Tung Quốc đã trải qua hàng nghìn năm dướichế độ phong kiến và thực dân phong kiến Là một quốc gia đấtrộng, người đông, địa hình đa dạng, tài nguyên thiên nhiênphong phú, nhưng sự thống trị của chế độ phong kiến và thuejcdân phong kiến đã kéo dài làm cho nề kinh tế Trung Quốc rơivào tình trạng nghèo nàn, lạc hậu Vì vậy, Trung Quốc đã biếnthành xã hội nửa thuộc địa, nửa phong kiến Lịch sử kinh tế - xãhội của Trung Quốc trong thời kỳ này diễn ra vô cùng phức tạp

Dựa vào số liệu thực tế và kiến thứ đã được học cũngnhư những hiểu biết của bản thân, trong bài viết này Em muốn

đề cập đến: “Đường lối phát triển của kinh tế Trung Quốc giai đoạn 1958-1978 và các bài học rút ra” Nhằm chỉ rõ

một số hạn chế, nguyên nhân làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến

sự phát triển kinh tế Trung Quốc và những biện pháp khắc phụccác hạn chế đó

Mục tiêu mà em muốn tìm hiểu đó chính là: Chỉ rađường lối phát triển của Trung Quốc trong thời kỳ 1958-1978,những nhân tố tác động làm cho nền kinh tế Trung Quốc rơi vàotình trang khủng hoảng, mất cân đối nghiêm trọng, đánh giáchung và nhũng hướng giải quyết để khắc phục những mặt

chưa đạt được ở thời kỳ này… Ở đây em sẽ tìm hiểu Thời kỳ

1958-1978

Phương pháp nghiên cứu lý thuyết là phương pháp thuthập thông tin thông qua đọc sách báo, tài liệu nhằm mục đíchtìm chọn những khái niệm và tư tưởng cơ bản là cơ sở cho lýluận của chuyên đề

Phương pháp so sánh, phân tích: Phương pháp này căn

cứ vào những thông tin có được và chỉ tiêu so sánh từ đó đưa ranhững kết luận về Thời kỳ 1958-1978

Phương pháp nghiên cứu, tham khảo tài liệu: Trên cơ sởtham khảo các tài liệu sách báo, internet, tìm hiểu các giáotrình chuyên ngành được biên soạn để có cơ sở cho chuyên đềthực hiện

Kết cấu của chuyên đề.

Ngoài phần mục lục, tài liệu tham khảo kết cấu của chuyên

DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU VIẾT TẮT

(Được xuất hiện theo thứ tự xuất hiện khi nghiên cứu)

1 NDT Nhân dân tệ (giá trị đồng $)

2 ĐCS Đảng cộng sản

3 USD Đô la Mỹ (giá trị đồng $)

NỘI DUNG NGHIÊN CỨU

Chương 1

khái quát chung về vấn đề nghiên cứu

Từ năm 1958 tới năm 1978 là thời kỳ đầy biến động với kinh

tế Trung Quốc do những chính sách kinh tế tả khuynh, duy ý chíđược phản ánh qua các giai đoạn lịch sử cụ thể: “Đại nhảy vọt”(1958-1965), “Đại cách mạng văn hóa vô sản” (1966-1976),

“Bốn hiện đại hóa” (1976-1978) Những chính sách nói trên đãđưa nền kinh tế Trung Quốc rơi vào tình trạng khủng hoảng,mất cân đối nghiêm trọng

1.1 Thực hiện “Đại nhảy vọt” (1958-1965)

♦ Mục tiêu “trong vòng 3 năm, 5 năm, hay 7 năm phải biếnTrung Quốc thành một cường quốc công nghiệp” của Mao TrạchĐông được nêu rõ và phong trào “Ba ngọn cờ hồng” là đườnglối chung, đại nhảy vọt và công xã nhân dân

♦ Nông nghiệp : Năm 1958 nổ ra phong trào xây dựng “công xãnhân dân” và đến 10/1958 Trung Quốc đã xây dựng được 26578công xã nhân dân Tuy nhiên đây là hình thức nóng vội, duy ýchí và bất chấp tình trạng lạc hậu của nền nông nghiệp

♦ Công nghiệp : phong trào “toàn dân làm gang thép”, “toàndân làm công nghiệp” đã bùng lên nhanh chóng Nhưng vì chưa

có kế hoạch nhất định, sai lầm trong phương pháp nên phongtrào đã thất bại

♦ Kết quả : kinh tế Trung Quốc rơi vào cảnh trầm trọng nạn đóihoành hành, tiêu tốn cả sức người lẫn của cải của nên kinh tế

Chính sách điều chỉnh kinh tế (1961-1965)

♦ Đứng trước khó khăn trên, Hội nghị Trung ương Đảng lần thứ

9 đề ra biện pháp với phương châm “điều chỉnh, củng cố, bổsung, nâng cao” Các biện pháp khắc phục đã được đưa ranhư :giảm bớt hạng mục xây dựng, tập trung sản xuất tiêu dùng

và nông nghiệp, chỉnh đốn lại công xã nông thôn, tạo điều kiệnphát triển kinh tế phụ gia đình… Trong quản lí kinh tế các đònbẫy kinh tế được đưa ra và áp dụng kịp thời

♦ Kết quả : Nền kinh tế được phục hồi và phát triển Năm 1965,giá trị tổng sản phẩm công nông nghiệp đã đạt 223,5 tỷ NDTtăng 59,9% so với năm 1957 Thu nhập quốc dân tăng, cụ thể :Năm 1952 : 100 , năm 1957 : 153, năm 1963 : 144,9 và năm

tư liệu sản xuất, sức lao động phụ gia đình lại vị xóa bỏ

♦ Kết quả : Kinh tế bị tê liệt, chỉ tiêu kinh tế giảm sút toàndiện.Nhân dân rơi vào cảnh đói ngheo Bội chi ngân sách lên tới

3 tỷ NDT, thu nhập quốc dân giảm 2,7%

1.3 Kinh tế Trung Quốc trong những năm 1976-1978

♦ Chủ tịch Mao Trach Đông từ trần, Hoa Quốc phong lên thay,những sai lầm của cuộc cách mạng văn hóa vô sản đã bị phêphán, lên án Tuy nhiên mô hình kinh tế vẫn chưa thay đổi

nhiều mà vẫn theo mô hình của Mao Trạch Đông nên tình trạngmất cân đối nền kinh tế vẫn trói buộc kinh tế Trung Quốc ở mứctrầm trọng Đời sống nhân dân có phần được cải thiện nhưngvấn đề cấp bách đặt ra lúc bấy giờ là phải cải cách một cáchtriệt để để đưa nền kinh tế thoát khỏi sự trì trệ.

Chương 2

Thực trạng

2.1 Giai đoạn “Đại nhảy vọt” (1958-1965)

3 giai đoạn

Giai đoạn "Đại nhảy vọt"

Giai đoạn "Đại cách mạng văn hóa vô sản" Giai đoạn "Bốn

hiện đại hóa"

Năm 1957, Mao ra lệnh thực hiện thêm một cuộc cách

mạng nữa: với một cuộc “Đại Nhảy Vọt”, nền nông nghiệpTrung Quốc cần phải được hiện đại hóa và xuất khẩu nhữnglượng ngũ cốc khổng lồ trong thời gian ngắn nhất, nhà máy điệncần phải sản xuất điện và lò luyện kim cần phải nấu chảy thép ởkhắp nơi để đất nước qua đó mà trở thành một quốc gia côngnghiệp Thế nhưng kết quả của sự hiện đại hóa bị cưỡng bứcnày thật là khủng khiếp Thép được sản xuất ra thường là vôdụng, hồ nước thủy điện bị nghẽn bùn – và hàng triệu người đãtrở thành nạn nhân của nạn đói hẳn là lớn nhất trong lịch sử

Khi Xuân về ở Judong, những người đàn ông trẻ tuổi bỏ đi

Họ bỏ lại đồng ruộng mà trên đó không còn gì mọc nữa, vợ họ,những người không còn mang thai được nữa, con họ, những đứa

bé sưng húp lên vì đói, cha mẹ họ, những người quá yếu ớt để

mà có thể bỏ trốn Nhà của họ bị phá tan, nồi nấu của họ bị tịchthu Dân quân trong vùng săn lùng bất cứ người nào bỏ làngtrốn đi, đánh chết hàng ngàn người

Thế nhưng những người đàn ông từ Judong Để ngăn ngừa

sự đàn áp – ngay cả đến ngày nay – tên làng và tên nhữngngười dân của nó đã được thay đổi thoát được, họ chạy đếnmột tuyến đường sắt mà không bị phát hiện, leo lên một contàu hỏa, bí mật đến được với những con tàu hỏa khác, đi chođến tận rìa của Cao nguyên Tây Tạng, nơi vẫn còn có thức ăn

Ở làng quê của họ, những người phụ nữ, trẻ em, người già

và người bệnh đã chết trong vòng hai năm sau đó Họ là nạnnhân của một nạn đói ngay cho Trung Quốc cũng là không tiềnkhoáng hậu – được gây ra bởi đảng đấy, cái đã nhận lấy quyềnlực mười năm trước đó với lời hứa hẹn rằng không bao giờ sẽ cómột người Trung Quốc nào chết đói nữa Được gây ra trước hết

là bởi người đứng đầu đảng này, người 16 tháng trước đó đãquyết định phóng đất nước này với một nổ lực vĩ đại vào thờiHiện đại công nghiệp – và đồng thời vào Chủ nghĩa Cộng sản

Phân nửa người dân của Judong và có lẽ thêm 30 triệungười Trung Quốc nữa đã trả giá bằng mạng sống của mình chogiấc mơ “Đại Nhảy Vọt” này Con số nạn nhân dựa trên ướclượng Nó dao động giữa 15 và 55 triệu Ý kiến thống trị chorằng đã có 30 triệu người chết

Ảnh: GEO Epoche

Cơ khí hóa nông nghiệp để tăng sản lượng lín gấp nhiềulần, ví dụ như qua tưới nước nhđn tạo, mă nền tảng của nó cầnphải được kiến tạo trong cuộc Đại Nhảy Vọt Vì tâm năm sau khilín cầm quyền, Đảng Cộng sản vẫn còn chưa thể cung cấplương thực thực phẩn một câch chắc chắn cho người dđn TrungQuốc Mao Trạch Đông lo sợ một cuộc khủng hoảng lớn, câi mẵng ấy cố ngăn chận bằng một trận đânh giải phóng

JUDONG TRONG TỈNH HĂ NAM ở giữa Trung Quốc lă

một ngôi lăng nghỉo Nó nằm giữa những cânh đồng trồngkhoai lang vă lúa mì trong vùng Tín Dương Hồ nước lóng lânhgiữa đồng ruộng.Người dđn thường phải chịu đựng, họ quen vớichiến tranh vă thiín tai Trong cuộc nội chiến, người nông dđn

đê đi xin ăn khắp nơi để mă sống qua ngăy Sau khi nắm lấyquyền lực năm 1949, Đảng đê gân cho họ một thể chế giai cấptùy theo sở hữu của họ cho tới nay, câi đảo ngược trật tự củangôi lăng: “nông dđn nghỉo” được ưu đêi so với “đại địa chủ”.Ruộng đất của những người giău nhất được chia lại, để cho tất

cả nông dân có thể làm ruộng trên đất có giá trị khoảng nhưnhau.

Thế nhưng năm 1957, tám năm sau khi thành lập nướcCộng hòa Nhân dân, ĐCS vẫn còn chưa thể lo được cái ăn chotất cả mọi người Trung Quốc một cách đáng tin cậy Cho tớinăm 1952, tuy sản lượng thu hoạch có tăng lên – nhưng hầunhư không đạt được đến mức của những năm 1930 Sau đấy,Đảng tập trung xây dựng công nghiệp

Thêm vào đó, từ năm 1955, người nông dân phải làm việctrong các hợp tác xã, những cái thường bao gồm nhiều làng và

có cho tới 300 hộ dân Bây giờ họ không còn được phép bán đấtđai, trâu bò và dụng cụ nữa, họ không còn được phép quyếtđịnh gieo trồng những thứ gì Họ là một phần của nền kinh tế kếhoạch

Vẫn còn có lỗ hổng: tuy là người nông dân phải bán mọi ngũ cốclại cho nhà nước, cái còn lại sau khi trừ đi một phần làm lươngthực nhỏ, thức ăn cho gia súc và hạt giống như là “phần dư ra”

Vì giá mua của nhà nước thấp nên phần lớn họ đều giữ lại thuhoạch của họ hay mang chúng ra chợ ở địa phương, nơi có thểbán với giá cao hơn

Nhưng khẩu phần lương thực, tiền ốm đau, tiền hưu thì chỉ

có người dân thành phố là mới nhận được Nông dân TrungQuốc, người đã đấu tranh cho ĐCS và đã hy sinh nhiều trongcuộc nội chiến, cảm thấy mình bị bỏ rơi Báo chí tường thuật về

sự bất bình ngày một tăng của con người ở nông thôn Nôngdân liên kết lại để ly khai ra khỏi hợp tác xã – về mặt chínhthức, sự tham gia là tình nguyện

Những người khác khinh bỉ các cán bộ trong làng của họ, còntấn công cả gia đình của những người đó Cả ở gần Judong, chỉ

qua đêm là có những khẩu hiệu chống Cộng sản đã xuất hiệntrên tường của một hợp tác xã Nhiều người biểu quyết chốngCộng sản bằng chân: họ rời bỏ những nhóm sản xuất của họ vàtìm những công việc được trả công tốt hơn ở nơi khác Sản xuấtnông nghiệp đình trệ: như sản lượng thu hoạch năm 1957 chỉtăng có một phần trăm so với năm trước đó Thêm vào đó, mộtcuộc điều tra dân số năm 1953 đã cho thấy rằng không phảitròn 475 triệu người như dự đoán mà là 582,6 triệu người dânsống ở nông thôn.

Trung Quốc hướng đến một cuộc khủng hoảng xã hội và kinh tế

Do vậy nên Mao cố thử nghiệm một bước đột phá và thề thốtvới các đồng chí về một dự án mới: cuộc “Đại Nhảy Vọt” Chỉtrong vòng ít năm, đất nước đang phát triển này cần phải trởthành một quốc gia công nghiệp; đồng thời, ông ấy muốn cảitạo triệt để nền nông nghiệp

Người Trung Quốc cần phải tăng sản lượng trên đồngruộng, sản xuất năng lượng với những đập nước, sản xuất thép,làm việc trong nhà máy, xây đường lộ và đường sắt

Nếu như mỗi người đều sẵn sàng từ bỏ gia đình và cộngđộng làng quê và mang mình vào trong một đạo quân sản xuấtmới, thì sau một vài năm khó nhọc sẽ thành hình không chỉ mộtTrung Quốc hùng mạnh về kinh tế mà cả một xã hội mới

Con người Cộng sản sẽ sống ở trong đó, những người đặtcái “chúng ta” lên trên cái “tôi”: sẵn sàng hy sinh, không có yêucầu, đầy nhiệt tình cách mạng

Người chủ tịch muốn tái đánh thức dậy tinh thần hăng hái từthời của cuộc nội chiến và chính bản thân mình cũng đầy sự thôithúc muốn hành động, khi ông ấy tin rằng đã cảm nhận được sựnhiệt tình cách mạng mới Nhưng dấy cũng là niềm tự hào quốc

gia và lòng khao khát muốn được công nhận của Mao, nhữngcái đã dẫn đến việc ông ấy quất roi đẩy dân tộc của ông ấy tiếnlên phía trước một cách không thương xót.

Vì trong tháng 11 năm 1957 ông ấy đã đứng trên LăngLênin ở Moscow như là người khách danh dự và nhìn cuộc duyệtbinh kỷ niệm lần thứ 40 Cách mạng Tháng Mười Người Xô viếtvừa mới đưa chiếc Sputnik thứ hai lên quỹ đạo Sếp Đảng Cộngsản Khrushchev khoe khoang trước những người khách của ông

ấy đến mức Mao cảm thấy bị thách thức và trả lời rằng “Đồngchí Khrushchev nói với chúng tôi rằng 15 năm nữa Liên bang Xôviết sẽ vượt qua Hoa Kỳ Tôi có thể nói với các bạn rằng rất cóthể là 15 năm nữa chúng tôi sẽ đuổi kịp hay vượt qua Liên hiệpAnh.”

Vào tháng 9-1956, Đại hội Đảng cộng sản Trung Quốc đãhọp và khẳng định lại đường lối xây dựng cơ sở vật chất kỹthuật cả chủ nghĩa xã hội, đồng thời còn phê phán những biểuhiện tả khuynh trong cải tạo xã hội chủ nghĩa và phát triển kinh

tế của giai đoạn trước Đại hội đề ra những chỉ tiêu kinh tế của

kế hoạch năm lần thứ hai (1958-1962), như giá trị tổng sảnphẩm sẽ tăng 75% so với năm 1957, trong đó công nghiệp tănggấp 2 lần, nông nghiệp tăng 35% Sau đó, tình hình thực tếkhông diễn ra như vậy Tư tưởng Mao Trạch Đông đã chi phốitoàn bộ đường lối phát triển kinh tế của Trung Quốc nên nhữngmục tiêu kinh tế của kế hoạch 5 năm lần thứ hai (1958-1962)

đã được sửa chữa lại Trung Quốc dự định nâng sản lượng côngnghiệp lên 6,5 lần, sản lượng nông nghiệp lên 2,5 lần Trongcông nghiệp một số ngành được đề ra với mục tiêu rất cao như

sản xuất thép tăng 1,8 lần, điện tăng 15 lần, xi măng tăng 10lần v.v…

Để hướng tới những mục tiêu kinh tế nói trên, Trung Quốcphát động phong trào 3 ngọn cờ hồng: “Đường lối chung, đạinhảy vọt và công xã nhân dân”

2.1.1 Về công nghiệp

Trung Quốc tập trung cao độ để phát triển những ngànhcông nghiệp nặng như luyện kim, chế tạo máy, hóa chất, điệnlực v.v… Bên cạnh đó, Trung Quốc còn phát động phong tràotoàn dân làm công nghiệp, toàn dân làm gang thép Sản xuấtthép được đưa lên hàng đầu năm 1962 chỉ tiêu đặt ra là 10,5-12triệu tấn, sau nâng lên 80-100 triệu tấn Do tập trung phát triểncông nghiệp nặng, nền kinh tế Trung Quốc rơi vào tình trạngmất cân đối nghiêm trọng, thể hiện giữa công nghiệp nhẹ: giữaquy mô xây dựng với khả năng kinh tế tài chính, vật tư kỹ thuật:giữa tích lũy và tiêu dùng Trong thời kỳ này, khắp nông thônTrung Quốc mọc lên hàng vạn lò luyện sắt thép do nhân dân tựxây dựng sản xuất gang thép trong điều kiện như vậy nên chấtlượng rất kém và hàng triệu tấn thép do nông dân luyện đúckhông thể sử dụng được, gây lãng phí tiền vốn, sức lao động

bỏ và thực hiện chính sách phân phối bình quân theo phươngchâm “cả nước ăn chung một nồi cơm to, cả nước cùng quá độnghèo đi lên chủ nghĩa xã hội, càng nghèo càng cách mạng”.Nhà nước còn phát động phong trào học tập và noi gương công

xã Đại Trài – công xã không xin nhà nước chi viện, giúp đỡ, đã

tự lực, tự cường phát triển và có nhiều đóng góp với nhà nước

để tăng thêm tích lũy từ nông nghiệp

Tóm lại, Tư tưởng tả khuynh trong kinh tế khiến cho TrungQuốc đứng trước những hậu quả kinh tế nghiêm trọng, tính rahàng năm thu nhập quốc dân giảm 3%, trong đó sản lượng cácmặt hàng công nghiệp đều giảm sút Trung Quốc phải nhập mộtkhối lượng lương thực bằng 1/3 tổng giá trị hàng hóa nhập khẩu.Tình hình kinh tế nói trên đã gây ra những đảo lộn trong đờisống kinh tế - xã hội Như vậy, Hội nghị trung ương 9 (1-1961)của Đảng Cộng sản Trung Quốc đã đề ra những biện pháp điềuchỉnh nhằm phục hồi kinh tế Trong công nghiệp, Trung Quốcchủ trương giảm bớt hạng mục tiêu dùng Ở nông thôn, cáccông xã nhân dân được củng cố lại, các chợ địa phương và kinh

tế phụ gia đình của nông dân đã được phục hồi Trong lĩnh vực

tổ chức và quản lý nền kinh tế, những phạm trù kinh tế với tínhcách là những đòn bẩy kinh tế như giá cả, tiền lương, lợi nhuậnv.v được sử dụng nhằm khuyến khích sản xuất và động viênngười lao động Thực tế những chính sách và biện pháp trên đãkịp thời giải tỏa những khó khăn bất cập của nền kinh tế TrungQuốc Sản xuất từ năm 1963 đã có sự phát triển, sản lượnglương thực năm 1965 đạt 200 triệu tấn, sản lượng công nghiệpnăm 1965 vượt năm 1957