Kiểm tra an toàn thiết bị điện

Kiểm tra thiết bị điện gồm ngăn chặn các mối nguy hiểm về điện, phòng ngừa tai nạn điện giật, phòng chống cháy nổ, an toàn sử dụng thiết bị điện, kiểm tra an toàn và thiết bị đo lường, sơ đồ mạch nối điện, biện pháp ứng cứu khẩn cấp khi bị điện giật

베트남 산업안전보건훈련센터 개발 역량강화사업

Kiểm tra

thiết bị điện

Ngăn chặn các mối nguy hiểm về điện 6

Hiểu về hệ thống điện lực Hàn Quốc Hiểu về sự khác nhau và mục đích sử dụng của dây cách điện, mã điện, cáp

Hiểu về thiết bị, dụng cụ và hệ thống đường dây điện

1 Khái niệm cơ bản về điện

1) Hiểu về các khái niệm điện

(1) Khái niệm thông thường (điện cơ bản)

1 Dây dẫn điện (vật dẫn điện tốt): vật chất dễ dẫn điện (bạc, đồng, muối, axit, kiềm,

carbon, vv)

2 Vật cách điện (không dẫn điện): vật chất không dẫn điện (không khí, thủy tinh, nhựa,

giấy, vải, mica, vv)

3 Điện áp: Thiết bị điện hoạt động khi có dòng điện chảy và điều này chỉ xảy ra khi có

sự thay đổi về điện thế hay còn gọi là điện áp Đơn vị đo hiệu điện thế là Vôn (V)

1 millivolt (mV) = 1 / 1.000 volt, 1 kilovolt (kV) = 1.000 volt

※ Điện áp lưới điện (Line Voltage): hiệu điện thế giữa các đường dây điện kết nối với

nhau trong một lưới điện

4 Điện áp nối đất (Voltage to ground): Đối với kiểu lưới điện tiếp đất thì đây là điện áp

giữa đường điện và mặt đất, đối với kiểu lưới điện không tiếp đất thì đây là điện áp

giữa hai bên đường dây điện

Có chứa dây nối đất

[Hình 1-1] Đường điện kiểu tiếp đất

5 Chủng loại điện áp

6 Điện áp định mức: Giá trị được nhà sản xuất đảm bảo giới hạn có thể sử dụng thiết bị điện an toàn, là giá trị điện áp mà các thiết bị điện không bị quá nhiệt hoặc điện giật

Ví dụ với sản phẩm điện biểu thị dòng điện 15A, điện áp 220V thì tức là phải sử dụng sản phẩm này trong phạm vi dòng điện 15A và điện áp 220

7 Tỷ lệ biến động điện áp (%): Giá trị (Điện áp không tải - Điện áp tải)/ điện áp tải × 100

01 Ngăn chặn các mối nguy hiểm về điện

8 Sụt áp: Điện áp thường bị sụt do điện trở của đường dây nối giữa điện nguồn và tải hoặc do điện kháng Hiện tượng này gọi là rơi áp hay sụt điện áp, điện áp của dòng điện phía dưới thường sụt áp thấp hơn so với mức sụt áp của điện nguồn.

12 Điện dung [Farad (F)]: Kích thước tụ điện được tích lũy điện Fara là điện dung của một tụ điện mà khi hiệu điện thế giữa hai bản là 1V thì điện tích của tụ điện là 1C

- 1 μF = 1/1.000.000 Farad = 10-6 Farad, 1 PF = 10-12 Farad

13 Định luật Ohm Ω : Dòng điện chạy giữa hai đầu của vật dẫn điện luôn tỉ lệ thuật với cường độ dòng điện và không phụ thuộc vào điện trở

- Có thể tính điện trở hay điện áp theo công thức

R = V/I[Ω], V = I ×R[V]

Khác với dòng điện một chiều, ngoài điện trở thì dòng điện xoay chiều còn có cuộn cảm (L) và điện dung (C) nên dùng trở kháng (Z) thay cho R và được biểu thị bằng công thức Z = V/I [Ω], V= I × Z [V]

[Hình 1-3] Định luật Ohm

14 Trở kháng (Impedance)Trong kỹ thuật điện, trở kháng là đại lượng vật lý đặc trưng cho sự cản trở dòng điện của một mạch điện khi có hiệu điện thế đặt vào Nó thường được ký hiệu bằng chữ Z và được đo trong SI bằng đơn vị đo Ω (ohm) Trở kháng sử dụng giá trị thực tế của dòng điện, điện áp, nhưng khi cần biểu thị giá trị lớn hơn, trở kháng sử dụng vector và biểu diễn dưới công thức dạng phức: Z =R + jX (j là đơn vị ảo) thường áp dụng cho tổng trở phức Trở kháng thông thường thường được tính là tổng của Điện trở với Điện kháng

Trong đó phần số thực R được gọi là Điện trở và phần số ảo được gọi là Điện kháng

và dòng điện một chiều tương tự như nhau Ví dụ ta có tổng trở phức với các giá trị Điện trở R (Ω), Dây tự cảm L(H) và tụ điện của điện dung C (F), khi đó có công thức

số tự cảm (H)) XC=1/2πfC [Ω] (XC: Dung kháng, f: tần số của dòng điện qua tụ (Hz), C: điện dung của tụ điện (Farad))

16 Độ điện nạp (Admittance )

Là tỉ lệ giữa dòng điện của dòng điện xoay chiều và điện áp tăng lên hoặc phát sinh trong dòng điện đó Đơn vị nghịch đảo của trở kháng là S (Siemens)

là tổng phần thực công suất hiệu dụng và phần ảo công suất hư kháng trong điện xoay chiều kVA × hệ số công suất CosΦ = kW (Công suất hiệu dụng)

(C), cáp

nối trực tiếp từ điểm phân mạch đến phần điện nguồn

phần tải điện

cắm, phích, công tắc

hay nhận một phần điện, điều khiển toàn bộ mạch điện hay ngắt điện theo kế hoạch nhất định Ngoài ra, đây cũng là thiết bị có chức năng bảo vệ mạch điện kịp thời khi

có sự cố phát sinh

dây điện có lớp bọc bằng lốp cao su dày được dùng để làm công cụ vận chuyển hay dây diện trong các mỏ quặng, công trường, xí nghiệp Có các loại cáp vỏ lốp nilon, cáp Cabtyre loại 2, loại 3 và loại 4

(1) Vật dẫn điện (2) Miếng đệm tách điện (3) Lớp cách nhiệt (4) Core cradle (5) Lớp vỏ lần 1 (6) Vỏ bọc cốt thép (7) Lớp vỏ ngoài cùng

[Hình 1-5] Cabtyre cable

hay cao áp đặc biệt Thông thường bảng này còn được dùng để nhận và phân phối điện nên còn được gọi là bảng phân phối điện

khiển tắt mở điện, các trang bị cần thiết của mạch điện để quản lý dòng điện

giới hạn điện dung 1.000kVA, loại CB sử dụng cầu dao tự động (circuit CB) thường sử dụng trong giới hạn điện dung 300kVA Ngoài ra còn có loại được

breaker-sử dụng nhiều là PF.S, đây là kiểu kết hợp cầu chì bảo vệ cao áp PF và thiết bị đóng mở LBS dùng cho tải cao áp xoay chiều

sát và điều khiển dễ dàng trục dây điện chính với nhiều mạch điện nhỏ khác nhau

công tắc tại điểm phân chia từ trục chính để điều khiển dòng điện trong mạch điện lắp đặt trong nhà

※ "Bảng" trong "bảng phân phối điện" là để chỉ chức năng tiếp nhận và phân phối điện ở thiết bị phân phối, còn "ngăn" trong "ngăn phân phối điện" để chỉ chức năng phân phối điện ở phần tải

trang thiết bị điện hoặc vận hành luân phiên thiết bị

cung cấp điện và mặt đất để đảm bảo tính kết nối điện liên tục Khi có dòng điện (I) chảy qua điểm tiếp đất thì điện thế của cực tiếp đất sẽ cao hơn so với các vùng mặt đất xung quanh, tỉ lệ giữa điện thế (E) / dòng điện (I) được gọi là điện trở tiếp đất của cực tiếp đất Đơn vị của điện trở tiếp đất là Ohm, ký hiệu là Ω

Cực tiếp đất

Mặt đất Điện thế vốn

có trong đất

Khoảng cách từ trung tâm thanh tiếp đất (a) Sơ đồ phân phối điện trở tiếp đất (b) Sơ đồ phân phối điện thế mặt đất

Điện thế

[Hình 1-6] Định nghĩa điện trở tiếp đất

được biểu thị bằng giá trị điện trở, khi có điện áp giữa hai đầu của vật cách điện thì chứng tỏ có dòng điện chạy qua bề mặt và bên trong vật cách điện đó Tỉ lệ giữa điện

áp và dòng điện này được gọi là điện trở cách điện (Đơn vị: MΩ )

áp bề mặt và điện áp vô hiệu Trong điện áp bề mặt thì hệ số công suất chính là tỉ

lệ bao gồm của điện áp hiệu dụng Hệ số công suất = điện áp hiệu dụng/ điện áp bề mặt × 100 (%) = điện áp hiệu dụng/ (điện áp hiệu dung) 2 = (điện áp vô hiệu)2 × = điện trở/trở kháng × 100

dương trong thời gian 1 giây

<Điện áp bề mặt>

<Điện áp vô hiệu>

<Điện áp hiệu dụng>

[Hình 1-7] Hệ số công suất và điện áp bề mặt, điện áp hiệu dụng

năng như dòng điện 1 chiều Tức khi dòng điện xoay chiều liên tục biến đổi chạy qua dụng cụ nhiệt điện thì giá trị hiệu dụng sẽ biểu hiện hiệu quả phát nhiệt giống như dòng một chiều (RMS(Root mean square)

※ Nếu nhân với giá trị hiệu dụng sẽ được giá trị lớn nhất

2) Kiến thức cơ bản về điện

Điện là một năng lượng sạch, thuận tiện và đầy lý tưởng mà nhân loại đã phát hiện ra Giờ đây,

điện đã trở thành một trong những sản phẩm thiết yếu giống như không khí hay nước, không

thể thiếu trong sinh hoạt hàng ngày của con người Điện không chỉ đem lại sự tiện nghi, an

lạc mà còn là một trong những nguồn động lực quan trọng trong công nghiệp, góp phần khai

sáng văn minh nhân loại

3 Tốc độ của điện: Dòng điện có tốc độ vô cùng nhanh, giống như tốc độ của ánh sáng

Tức có thể ví dòng điện có thể di chuyển 300.000km/giây, tương đương với bảy vòng trái đất

4 Sự lưu chảy của dòng điện: dòng điện di chuyển giống như nước chảy, nếu nước phụ thuộc vào thủy áp và kích cỡ của ống dẫn thì điện áp, kích thước, chiều dài và đặc tính của dây điện cũng quyết định lượng điện, độ lớn mạnh của dòng điện

Có rất nhiều trường hợp có thể so sánh với dòng chảy của nước Ví dụ có hai thùng nước A và B được gắn với nhau bằng một đường ống nước, nước từ thùng A sẽ chảy sang thùng B

Nếu mở khóa đường ống thì mực nước ở thùng A đang cao nên sẽ nước sẽ chảy sang thùng B đang có mực nước thấp Tuy nhiên, nếu mực nước ở hai thùng cân bằng với nhau thì nước sẽ không chảy nữa Theo đó, sức mạnh khiến nước chảy từ thùng A sang thùng B chính là độ chênh lệch mực nước hay còn được gọi là "thủy áp" Thủy áp càng cao thì luồng nước càng mạnh, lượng nước càng nhiều

Có thể coi trường hợp của điện cũng tương tự giống nước Nếu cho hai tấm kim loại A chứa ion dương (+) và kim loại B chứa ion âm (-) nối với nhau bằng một đường dẫn thì các ion từ kim loại B sẽ di chuyển sang kim loại A Nhưng nếu các phân tử ở hai tấm kim loại đạt trạng thái cân bằng thì ion sẽ ngừng di chuyển Lượng ion được gọi theo tiếng Hán là "Điện hà" (điện tích) và có đơn vị đo Coulomb hay Culông, ký hiệu C

6.24 ×1018 điện tử thì ta được 1 Coulomb

Điện thế là khái niệm tương đương với mực nước trong ví dụ thùng nước vừa đề cập

ở trên Trong hình minh họa, Điện thế của tấm kim loại A cao hơn so với tấm kim loại

B Đơn vị Điện thế là Volt, ký hiệu là V Tiêu chuẩn mực nước trong thùng chứa là đáy thùng, nhưng với trường hợp của Điện thế thì tiêu chuẩn này được lấy làm 0 Volt

nước của A Mực nước

của B Thùng nước B

[Hình 1-8] Chênh lệch Điện thế và chênh lệnh mực nước

Lượng nước chảy được thể hiện bằng m3/s nhưng lượng điện được biểu thị bằng số lượng Culông di chuyển trong mỗi giây Một Culông tương ứng với lượng điện tích chạy qua tiết diện dây dẫn có cường độ dòng điện 1 ămpe trong vòng 1 giây.

[Bảng 1-2] So sánh đường nước và đường điện

Vị trí so với phần tải (độ cao) ⇒ Dung lượng

(thủy áp) Diện tích ao ⇒ Dung lượng Đường ống dẫn

Kích thước ⇒ Dung lượng dòng điện Chiều dài ⇒ Điện trở

Trường hợp của điện cũng tương tự như vậy Lượng điện di chuyển thay đổi theo điều kiện của kích thước, chiều dài và đặc tính của đường dây dẫn điện Mức cản sự lưu thông của dòng điện gọi là điện trở, đơn vị là Ohm, ký hiệu Ω Sự lưu thông của điện

và nước là giống nhau

Thêm vào đó, nếu tốc độ di chuyển của nam châm tăng nhanh thì dòng điện cũng chạy nhanh, tức nếu tốc độ ra vào càng nhanh thì sóng từ càng cao và số vòng buộc của cuộn dây càng nhiều thì từ lực cũng tăng lên Đây là định luật cảm ứng điện từ được Faraday phát hiện ra vào năm 1831

Sau khi phát hiện ra định luật này, nam châm và dây đồng đã được sử dụng trong máy phát điện và mô tơ cũng như trong việc biến đổi tín hiệu từ microphone

(3) Ba phương diện của điện

1 Dòng chảy của các điện tử được gọi là điện lưu (dòng điện), dòng điện có ba tác dụng:

phát nhiệt, từ tính và hóa học Các dụng cụ hay thiết bị điện đều được ứng dụng trong

ba lĩnh vực này

sưởi điện

dụng sức mạnh của điện chính là nguyên lý cơ bản của động cơ mô tơ điện

(4) Đặc tính của điện

1 Không màu, không mùi, vô hình

2 Là năng lượng không thể thiếu trong sinh hoạt và sản xuất

3 Cung cấp và tiêu hao đồng thời

4 Được cấu thành bởi các thiết bị cung cấp chuyên dụng từ khâu sản xuất (phát điện) đến khâu tiêu dùng

※ Đòi hỏi đảm bảo tính an toàn cho trang thiết bị

5 Ảnh hưởng quan trọng đến chất lượng

cung cấp không đảm bảo

6 Tính công ích

3) Ảnh hưởng do hỏng hóc và tai nạn điện

(1) Yếu tố cơ bản chủ đạo quyết định chất lượng điện

Mất cân bằng giữa các giai đoạn

Mất điện cục bộ, mất điện trên diện rộngMất điện do các vấn đề thao tác

(2) Những vấn đề và ảnh hưởng xét theo từng yếu tố

1 Nguyên nhân phát sinh

do hỏng máy phát điện

2 Ảnh hưởng đến phần tiếp nhận

sản phẩm giấy, sợi

1 Nguyên nhân phát sinh

2 Ảnh hưởng

học, chất bán dẫn, Sắt thép, giấy, dệt may)

1 Mất điện do thao tác nghiệp vụ

2 Mất điện do sự cố

học, sắt thép, vải vóc, xi măng)

đồng (không thể sử dụng cơ sở vật chất công cộng, không thể liên lạc, sử dụng phương tiện giao thông công cộng, dừng cung cấp nước, gas)

sử dụng nhưng với những trường hợp đặc biệt có thể gây tai nạn nghiêm trọng do tăng giảm điện áp đột ngột

1 Ngoài gây ảnh hưởng cho máy móc, thiết bị thì còn có các nguyên nhân phát sinh tùy theo chủng loại

(Signal) này khi truyền qua thiết bị có thể bị biến đổi do những rối loạn của hệ thống hoặc của chính thiết bị

dụ như mất điện trên diện rộng do sự cố mạng điện, bắt nguồn từ hiện tượng đánh tia lửa điện do những chấn động đột ngột như sét đánh

cản trở tần số lớn

Quá áp tức thời (Tăng vọt công suất

và quá điện áp xung)

Cản trở hòa âm cao

phi tuyến hoặc không liên tục

2 Phân loại theo từng nguyên nhân phát sinh

do mất điện đột ngột

(Ví dụ: Quá trình chuyển đổi tự động tách điện từ điện cao áp bị ngừng cung cấp đột ngột cũng có thể trở thành nguyên nhân)

điện áp đột ngột lớn 22.9kv-y; khi phát sinh sự cố rơi một dây trong hệ thống phân phối dạng tiếp đất đa dây, thì trong mạch điện của máy phát điện nối với đường dây gặp sự cố này cũng sẽ tăng giảm điện áp đột ngột và tần suất xảy

ra tai nạn tăng cao

3 Ảnh hưởng đến các thiết bị thu điện

sử dụng máy chỉnh lưu, một đèn xả áp suất cao

hầm) (Thời gian để khôi phục hoạt động bình thường: 10 phút)

1 Phân loại theo từng nội dung của chướng ngại sóng hài bậc cao

dụng đất, cải tiến thiết bị

2 Nguyên nhân phát sinh sóng hài và mục đích sử dụng thiết bị

sản xuất, chế tạo trong công xưởng của hệ thống tự động hóa xí nghiệp (FA)

Trong đó Bộ biến tần (Inverter) điều khiển số vòng quay của động cơ một cách chính xác và điều tiết dòng điện hiệu quả để cung cấp cho hệ thống sản xuất các điều kiện vận hành đầu ra tối thiểu nhất

hoạt bộ phận này cần điện nguồn an toàn

áp nguồn

3 Thiết bị chịu ảnh hưởng của sóng hài

lạc, động cơ cảm ứng, thiết bị video (TV, Amp), máy tính, rơ le, cầu chì điện

2 An toàn điện và tai nạn

1) An toàn điện là gì

An toàn điện là "thực hành tất cả các phương tiện và phương pháp nhằm sử dụng điện một cách an toàn và đề phòng tai nạn hay sự cố máy móc hoặc các thảm họa cháy nổ, làm thiệt hại tính mạng con người do điện gây ra"

Trong đó an toàn điện còn bao gồm nhiều nội dung khác như giáo dục an toàn, an toàn thiết bị điện, vận hành thiết bị điện, phương pháp thao tác an toàn khi bảo trì thiết bị điện

Ngoài ra, cần phải kiến tạo môi trường làm việc thuận lợi, an toàn, loại trừ các tác nhân nguy hiểm, sự cố máy móc; đồng thời cần nêu cao tinh thần tự giác tuân thủ thứ tự, quy trình thao tác trong quá trình sản xuất

Loại trừ yếu tố nguy hiểm

Tuân thủ quy trình thao tác

Kiến tạo môi trường làm việc an toàn

2) Các chủng loại tai nạn điện

Mục tiêu của an toàn điện chính là đề phòng các tai nạn, thảm họa do điện gây ra Trong đó

việc đề phòng các sự cố, thảm họa về điện liên quan đến tính mạng con người được cho là

mục tiêu cao nhất

Các tai nạn điện có thể được chia ra thành: tai nạn điện thông thường, tai nạn do mất điện, tai

nạn do nhiễu điện từ và sét Tổng quan được trình bày theo [Bảng 1-3]

(1) Tai nạn điện gây chết người

Tai nạn điện gây chết người có thể do nguyên nhân trực tiếp hoặc gián tiếp Nguyên nhân trực tiếp là do giật điện (truyền điện), bỏng điện, cung lửa (arc) làm suy giảm thị lực

Nguyên nhân gián tiếp là giật điện dẫn đến trượt, ngã hoặc các nguyên nhân thứ hai phát sinh do mất điện, gián đoạn điện không báo trước

(2) Điện gây cháy nổ

Cháy nổ là do rò điện hay nguyên nhân từ thiết bị điện Thiết bị điện dễ trở thành mồi lửa nhất là thiết bị tắt mở điện như cầu dao điện Khi tắt hoặc mở các thiết bị này dễ gây đoản mạch, rớt điện hay cung lửa làm phát sinh các tia lửa, hồ quang, làm nóng thiết bị điện;

bóng điện, bóng đèn khi vỡ cũng phát tia lửa điện gây ra cháy nổ

(3) Tai nạn thứ cấp

Có thể không phải là nguyên nhân trực tiếp, nhưng có nhiều trường hợp điện giật gây trượt, ngã Việc cắt điện thường nhằm mục đích đề phòng những sự cố về điện nhưng nếu ảnh hưởng tới quy trình, thao tác cơ bản thiết yếu hay gây tình trạng tối tăm, thiếu ánh sáng, làm hỏng các thiết bị điều hòa không khí thì sẽ trở thành tác động thứ cấp gây ra các tai nạn tiếp theo

※ Đột ngột khởi động máy phát điện khẩn cấp khi ở trong trạng thái cắt điện sẽ dẫn đến các sự cố về điện áp khi nạp điện vào dây điện bị ngắt điện do tác động của hiện tượng đảo chiều hay cảm ứng điện từ

[Bảng 1-3] Các loại tai nạn điện

Bất tỉnh do điện giật

Bỏng tại chỗ, phá hủy các mô do tác động của dòng điện Rơi ngã do sốc, sốc điện.

Tai nạn điện Bỏng vì điện Bỏng do Bức xạ cung lửa điện Arc

Cháy do xử lý bất cẩn các thiết bị điện Cháy vì điện Cháy do đoản mạch, đốt thiết bị điện

Cháy do rò rỉ điện từ các thiết bị điện Cháy nổ do tia lửa điện

Hỏng thiết bị điện Tạm dừng chức năng do các chở ngại, các tai nạn gián

tiếp khác

Sốc điện Sự khó chịu do sốc điện gây raSự xuất hiện của các thảm họa thứ cấp do điện giật,

sốc Tai nạn tĩnh

điện Cháy, nổ Cháy nổ do phóng tia lửa điện

Thiết bị giảm tính năng Thiết bị, máy móc gặp lỗi do hút tĩnh điện Điện giật Thiệt mạng, bị thương do điện giật Tai nạn do

sấm chớp Cháy Cháy do sấm chớp

Hỏng thiết bị Hỏng, cháy vật chất, thiết bị điện do sấm chớp

Nhiễu điện từ

Dụng cụ chính xác gặp sự cố Tai nạn do thiết bị, máy móc gặp sự cố

Ảnh hưởng đến tính mạnh Hiệu ứng nhiệt và không nhiệt của cơ thể

là mồi lửa gây cháy nổ trong môi trường khí, bụi Ngoài ra, các vật dụng bằng nhựa ngày càng được sử dụng rộng rãi dẫn đến việc hạn chế xả tĩnh điện trong vật tích điện, gây ra nhiều sự cố trong quá trình sản xuất.

2 Sự cố do sấm chớp: Sự cố do sấm chớp vẫn liên tục xảy ra mặc dù đã áp dụng nhiều giải pháp đề phòng, đặc biệt sấm chớp gây ra những tổn hại lớn về máy móc, thiết bị lớn cũng như gây nguy hiểm cho tính mạng con người

3 Sự cố do sóng điện từ: Sự phổ cập của các sản phẩm điện tử và sự phát triển của các thiết bị không dây đã tạo ra hệ lụy là các sóng điện từ tần số cao gây ảnh hưởng tới cơ thể con người hoặc cản trở hoạt động của các trang thiết bị điện khác Đặc biệt, sóng điện từ kích thích thần kinh, làm tăng thân nhiệt toàn thân hay một bộ phận trên cơ thể con người, là nguyên nhân gây ra những biến đổi hóa học trong máu huyết, bệnh tim

Sự cố vận hành, điều khiển các thiết bị điện như tàu, máy bay còn gây ra các thảm họa lớn

3) Đặc điểm của sự cố do điện gây ra (1) Các đặc tính của sự cố do điện gây ra

Năng lượng điện là một trong những nguồn năng lượng dồi dào, mạnh mẽ vô cùng hữu ích, thuận tiện và không thể thiếu đối với con người trên trái đất Tuy nhiên điện cũng có một số khía cạnh tiêu cực

Những khía cạnh tiêu cực trong việc sử dụng điện mặc dù không được cảnh báo một cách

rõ ràng nhưng các tai nạn, sự cố như điện giật, hỏa hoạn do chập điện cũng đã được đề cập rộng rãi Trong những nguyên nhân gây hỏa hoạn thì hỏa hoạn do sự cố về điện chiếm tỉ lệ lớn và điện được đánh giá là nguy hiểm bởi mang những đặc điểm như sau

1 Điện không có hình dạng, âm thanh, cũng như mùi vị và cũng không thể xác định được nơi dòng điện đi qua (phần sạc điện) bằng mắt thường

2 Tốc độ đường truyền của dòng điện nhanh như tốc độ ánh sáng nên hoàn toàn không có thời gian để sơ tán khi phát sinh sự cố Tỷ lệ khống chế và xử lý tai nạn về điện thành công chiếm rất ít trên tổng số các tai nạn công nghiệp Bởi vậy có thể coi điện và các thiết bị điện luôn ẩn chứa các mối nguy hiểm phát sinh các tai nạn, sự cố nghiêm trọng

(2) Các đặc tính của tai nạn điện giật

Kể từ khi loài người bắt đầu sử dụng điện, tai nạn đầu tiên do điện giật được biết đến là một người thợ mộc ở Pháp đã bị chết bởi dòng điện 250V AC vào năm 1879 Ở Hàn Quốc,

số nạn nhân gặp nạn do điện giật ở các công trường công nghiệp hàng năm cũng lên tới 400-500 người, trong đó có 60-70 trường hợp thiệt mạng Xét tổng số vụ tai nạn do điện và

tỉ lệ thiệt mạng do tai nạn điện thì đây là thông số cao hơn gấp nhiều lần so với các nước phát triển Đặc biệt thêm một vấn đề nghiêm trọng nữa là số vụ tai nạn do điện gần dây không hề có xu hưởng giảm mà lại có khuynh hướng tăng lên

(3) Các đặc tính của tai nạn cháy nổ do điện

Theo số liệu thống kê trong những năm gần đây, số tai nạn cháy nổ do điện chiếm khoảng 30% tổng số tai nạn cháy nổ nói chung

1 Nguyên nhân phát sinh hỏa hoạn do điệnNguyên nhân phát sinh hỏa hoạn do điện có thể được chia thành hai loại: hỏa hoạn do năng lượng điện chuyển thành nhiệt dẫn đến hỏa hoạn; và sử dụng điện không đúng quy chuẩn, hoặc các thiết bị điện bị hỏng (thiết bị bảo hộ không hoạt động)

Nhiệt tạo ra do năng lượng điện chuyển hóa có thể do hiệu ứng Joule (hiện tượng chất khí lạnh đi khi dãn nở đoạn nhiệt) hoặc hiện tượng phóng tia lửa điện (Spark) Nguyên nhân gây hiệu ứng Joule là do một dây đường dây của mạch điện bị đứt, ví dụ như đứt dây dẫn trung tính hoặc dây kết nối của vật dẫn điện với phần sạc điện bị lô ra ngoài theo mạch điện bị ngắn mạch hoặc bị chạm đất Theo đó, mạch điện sẽ bị quá tải, tăng điện áp làm thay đổi điều kiện của môi trường điện như động cơ ba pha nhưng chỉ hoạt động một pha, ngắt điện của một nửa mạch điện gây tăng giá trị điện trở cục bộ

Tai nạn cháy do sử dụng điện không đúng quy chuẩn có thể kể ra như người vận hành thiết bị nhầm lẫn hay thao tác sai, bật nhầm công tắc của máy hay do sự tiếp xúc giữa các vật liệu dễ cháy với phần dẫn điện có nhiệt độ cao

2 Nguyên nhân phát sinh hỏa hoạn điện do phóng hỏaHỏa hoạn do điện thường phá hủy các thiết bị điện, đặc biệt là phần phát hỏa nên rất khó nắm bắt nguyên nhân gây hỏa hoạn Tuy nhiên hầu hết các tai nạn cháy do điện thường do các nguyên nhân sau

Theo đó, tai nạn hỏa hoạn từ điện thường phát sinh do các nguyên nhân như không tuân thủ quy tắc an toàn, thiếu chú ý, sơ xuất khi sử dụng các thiết bị điện, lỗi kết cấu thiết bị điện

Mặt khác, nếu phân tích các vụ hỏa hoạn do điện theo từng loại nguyên nhân dựa theo số liệu thống kê các vụ hỏa hoạn hàng năm thì ta có số liệu như [Bảng 1-4] sau

[Bảng 1-4] Phân phối tai nạn điện theo nguyên nhân phóng hỏa

Phân loại Tổng mạch Ngắn Quá tải Rò điện chạm

đất

Lỗi tiếp điện Phóng điện

Lệch mạng riêng phần

4) Tính nguy hiểm của dòng điện

(1) Ảnh hưởng của dòng điện

Thông thường, tỷ lệ tai nạn điện giật thường thấp hơn

so với các tai nạn khác nhưng khi đã phát sinh thì lại

là các tai nạn gây tử vong, cho dù có may mắt thoát bảo vệ được tính mạng thì cũng bị tàn tật suốt đời

Điều này là do điện giật khiến cơ thể con người bị ngưng thở, suy tim, co rút cơ bắp hoặc rơi ngã do điện giật cũng là một trong những tai nạn thứ cấp thường xuyên xảy ra

1 Đặc tính điện của cơ thểViệc xác định phản ứng của cơ thể do tác động của dòng điện hoặc giới hạn của tính mạng thường rất khó xác định trên cơ thể con người và dù đưa ra được kết quả thí nghiệm cũng rất khó xác minh Bởi điều này luôn phụ thuộc vào tính đa dạng của cơ thể con người, những biến số và tình huống tai nạn khác nhau Tuy nhiên mức độ của điện lên cơ thể con người có thể được xác định qua các tiêu chí như cường độ, thời gian, đường đi của dòng điện hiện thời, các kiểu điện nguồn

2 Ảnh hưởng của phản ứng điện lên cơ thể con ngườiẢnh hưởng của phản ứng điện lên cơ thể con người có thể chia thành hai loại: tín hiệu dòng điện kích thích dây thần kinh và cơ bắp gây ức chế các chức năng bình thường của cơ thể, làm ngừng hô hấp hoặc rung tâm thất; năng lượng điện còn làm tổn thương hoặc phá hủy các tổ chức mô sống, tạo nên các tổn thương mang tính cấu trúc

3 Phản ứng của cơ thể với dòng điệnTrong cơ thể con người, khi dòng điện thực × thời gian vượt qua một chừng mực nào

đó thì sẽ bị bỏng ở đầu vào và đầu ra của thiết bị điện do tác dụng nhiệt của dòng điện

Khi đó dòng điện sẽ phá hủy tế bào tổ chức của cơ thể hoặc làm thay đổi tính chất các

tế bào máu Đặc biệt, điện giật còn làm rung tâm thất, ngăn cản cung cấp ô xy lên các tế bào não, nếu tình trạng này kéo dài sẽ gây tử vong trong trong khoảng thời gian ngắn

Ngoài ra, trong trường hợp bị điện giật ở trên cao thì dù cường độ điện thấp không đủ

để gây bất tỉnh nhưng phản ứng đột ngột với dòng điện cũng sẽ gây ra các tai nạn thứ cấp như rơi, ngã

Rung tâm thất

Huyết áp

[Hình 1-10] Mối quan hệ giữa huyết áp và điện tâm đồ khi rung tâm thất

4 Ảnh hưởng của đường điệnĐường điện cũng ảnh hưởng tới mức độ nguy hiểm của tai nạn điện, đường điện đi qua tim hay các vùng xung quanh sẽ càng gây ra những hậu quả nghiêm trọng cho tim

Tức, dòng điện đi qua tim sẽ làm rung tâm thất và tuy vào đường di chuyển của dòng điện mà hậu quả sẽ thay đổi khác nhau, ví dụ dù là còng điện cường độ thấp cũng gây rung tâm thất mức độ nghiêm trọng Dòng điện chạy qua tim được đo theo từng đường truyền điện có thông số như sau

[Bảng 1-5] Hệ số dòng điện qua tim theo từng kiểu đường truyền

※ K.H: KillofHeart

Dựa theo số liệu của bảng trên có thể thấy hệ số dòng điện qua tim càng cao thì mức nguy hiểm càng lớn Ví dụ dòng điện đi qua a giữa tay trái và tim là 53[mA] và dòng điện đi qua b Hai tay và hai chân là 80[MA] có mức nguy hiểm giống nhau Dòng điện

đi qua "Tay trái và tim (ngực) là có mức nguy hiểm lớn nhất; so với tay phải thì dòng điện đi qua tay trái có nguy cơ truyền qua tim lớn hơn và mức độ nguy hiểm cao hơn

Tai nạn điện giật

Tai nạn gián tiếp

Mức nguy hiểm của trường hợp ⓐ : 53[mA]×1.5=80[mA]

Mức nguy hiểm của trường hợp ⓑ : 80[mA]×1.0=80[mA]

Hầu hết các trường hợp tử vong do điện giật thường gây tử vong ngay lập tực Khi chạm tay hay cơ thể vào phần dẫn điện thì dòng điện sẽ truyền vào tim và nguyên nhân gân thiệt mạng phần lớn là do rung tâm thất

Trường hợp bị điện giật khiến cơ bắp co thắt ngăn chặn quá trình bơm máu, dừng lưu thông máu huyết, dẫn tới ngưng thở và cuối cùng là tử vong

5 Mức độ nguy hiểm của điện áp thấpTrong trường hợp dòng điện truyền gây rung tâm thất có phạm vi cường độ 80[mA]-3[mA] trong thời gian 1 giây; điện trở tiếp xúc của con người tương ứng là 1.000 [ Ω]

thì ta có các trường hợp sau

Nếu thiết bị điện áp thấp bị rò rỉ dòng điện và cơ thể con người tiếp xúc vào thì sẽ rơi vào phạm vi gây rung tâm thất ngay lập tức Tuy nhiên trường hợp dây cao áp 6.000 [V] lại nằm ngoài phạm vi gây rung tâm thất Tức mức độ điện giật của dòng điện điện

áp thấp cao hơn điện áp cao Bởi vậy không được coi thường dòng điện điện áp thấp

(2) Ảnh hưởng của điện áp

Điện áp có thể gây ảnh hưởng khi tiếp xúc với cơ thể (qua đường điện hoặc thiệt bị điện

bị rò rỉ) được chia thành hai loại là điện áp tiếp xúc và điện áp sải chân Điện áp tiếp xúc

là điện áp được truyền vào khoảng cách giữa tay và một bộ phân khác trên cơ thể của con người Điện áp sải chân là điện áp được truyền vào khoảng cách sải chân của con người

(a) Điện áp tiếp xúc

(a) Điện áp sải chân

xử lý các thiết bị điện ngay cả khi sụt điện áp Phạm vi định mức an toàn của mỗi một công ty khác nhau theo từng quốc gia, dao động trong khoảng 20-60V Mức điện áp an toàn theo quy định quốc tế là 42V nhưng ở Hàn Quốc thì tiêu chuẩn này được Bộ phúc lợi an toàn công nghiệp quy định là 30V

[Hình 1-12] Hiện tượng đánh thủng lớp cách điện khi tiếp cận đường điệnKhi cơ thể trực tiếp tiếp xúc vào bộ phận dẫn điện có dòng điện dưới 600 [V] thì sẽ rất

dễ gây tai nạn điện giật Tuy nhiên nếu tăng điện áp lên trên 600 [V] thì cho dù cơ thể

có không chạm trực tiếp vào phần dẫn điện thì vẫn có thể xảy ra trường đánh thủng lớp cách điện (flashover), làm cho không khí ở giữa cơ thể và thiết bị điện bị phá hủy

Trong trường hợp này, hiện tượng đánh thủng lớp cách điện sẽ kéo theo hiện tượng phóng điện khí (Arc) hoặc gây bỏng điện nghiêm trọng

Bỏng Arc là trạng thái tiếp xúc với ôi trường được gia nhiệt cao một cách tập trung trong một khoảng thời gian ngắn nên vết bỏng giới hạn trong phần tiếp xúc tập trung với Arc

Tất nhiên nếu tiếp xúc toàn thân thì cũng dẫn đến nguy cơ bị bỏng toàn thân Khác với bề ngoài, vết bỏng điện rất sâu và mức độ phá hủy các mô do nhiệt vô cùng lớn nên rất khó khăn để phục hồi vết bỏng do tai nạn phóng điện khí (Arc) gây ra Hiện tượng phóng điện khí Arc còn đồng thời phát ra các tia sáng có hại, các tia này không chỉ phá hoại các mô

da, gây hoại tử, hoặc thậm chí phải cắt bỏ các phần cơ thể bị thương Việc chữa trị các

tổn thương này mất nhiều thời gian, ảnh hưởng đến sức khỏe thể chất cũng như tâm lý và thậm chí có thể gây tử vong

Bỏng của các arc

Tổn thương dây thần kinh, mất cảm giác

Cản trở vận động, khuyết tật cột sống

Ngoài ra, nếu hiện tượng phóng điện khí Arc bắt lửa lên quần áo thì ngọn lửa sẽ lan truyền toàn thân với tốc độ chóng mặt gây tổn thương nghiêm trọng cho phần tiếp xúc cũng như toàn cơ thể Trường hợp bỏng điện do hiện tượng phóng điện khí Arc trong tình trạng vượt mức điện cao áp thì người bị nạn sẽ ngay lập tức bị điện giật khi tiếp xúc với dòng điện Tai nạn này sẽ gây tổn thương dây thần kinh, làm mất cảm giác, cản trở vận động hoặc thậm chí gây ra những tổn thương thứ cấp như bị khuyết tật cột sống Nhiệt độ cao còn gây ra chứng huyết khối (phá vỡ mạch máu hoặc làm đông máu), và sau khí chứng huyết khối phát sinh do huyết quản bị chặn thì sẽ làm cho các mô nhanh chóng bị hoại tử, không chỉ phá hủy mô vùng bị bỏng mà còn lây lan ra các khu vực bình thường khác

Đặc biệt với các máy phát điện hay máy biến áp có điện thế cao hay điện thế cao đặc biệt nối đất ở điểm trung tính, gây ra tình trạng nhiễm điện do điện dung (C: Capacitance) giữa mặt đất và mạch điện Khi đó nếu cơ thể đến gần khối kim loại đã tích điện hay thiết bị điện đang chạm đất thì sẽ bị điện giật hoặc gặp các tai nạn gián tiếp do điện như bị rơi, ngã Vì vậy phải luôn luôn giữ một khoảng cách trên mức quy định đối với đường dây điện thế cao hoặc điện thế cao đặc biệt Tức, cần phải thiết lập "khoảng cách giới hạn tiếp xúc", không để cơ thể hay các dụng cụ thao tác tiếp cận vào khu vực cấm này (Điều 321 Quy tắc liên quan đến Tiêu chuẩn an toàn phúc lợi công nghiệp)

(3) Ảnh hưởng của điện trở

1 Điện trở của cơ thể con ngườiVào tháng bảy, tháng tám, các công trường xây dựng thường trở nên ẩm ướt do ảnh hưởng của mùa mưa nên lúc này điện trở của cơ thể cũng giảm xuống

Điện trở của cơ thể được tính bằng tổng của điện trở da tại khu vực tiếp xúc và điện trở

có sẵn trong cơ thể con người và có giá trị tầm khoảng 1.000Ω và điện trở có sẵn trong

cơ thể con người khoảng 500Ω Tuy nhiên, điện trở của da còn phụ thuộc vào nhiều yếu

tố như tính chất da, độ dày, diện tích tiếp xúc, độ ẩm và điện thế tiếp xúc Nếu điện thế vượt quá 100V thì điện trở trong cơ thể sẽ giảm xuống nhanh chóng Đặc biệt là vào mùa mưa ẩm thấp, cơ thể hay ra mồ hôi và muối trong mồ hôi cũng là nguyên nhân làm giảm điện trở cơ thể, khi đó điện trở nói chung của cơ thể thường trở thành điện trở có sẵn trong cơ thể và giảm xuống còn khoảng 700Ω Với dòng điện 220V thì điện trở cơ thể rơi vào khoảng 1.000 ~ 2,200Ω

2 Điện trở và môi trường xung quanhĐiện trở dòng điện thay đổi tùy thuộc vào điều kiện nền bê tông hay nền đất, trạng thái khô hay ướt Đặc biệt trong nước có cấc nguyên tố ion như sắt, canxi nên rất dễ dẫn điện Tất nhiên, mức độ dẫn điện cũng tùy thuộc vào các loại nước như sau

Trước đây không sao cơ mà

Điện trở giảm từ 1000 Ω đến

700 Ω,vào mùa mưa

[Bảng 1-6] Điện trở của mặt đất tùy theo trạng thái mặt đất

da khô Nếu bàn tay và bàn chân có chất điện phân thì không tồn tại điện trở cơ thể, điện trở cơ thể chỉ xuất hiện dưới dạng điện trở bên trong

Điện trở tiếp xúc- Điện trở cơ thể

3 Loại bỏ yếu tố nguy hiểm

1) Đảm bảo kiến thức cơ bản liên quan đến an toàn điện.

(1) Xác định các nguyên nhân và các yếu tố gây tai nạn

Điều tra, phân tích dạng thống kê các tai nạn phát sinh trong quá khứ, điều tra các số liệu, các vấn đề tồn đọng trong quá trình làm việc

(2) Xác định giới hạn an toàn đối với các mối nguy hiểm điện.

Cần phải trang bị kiến thức đầy đủ về tính chất nguy hiểm của điện, điện thế; phải nhận thức rõ cần phải giữ khoảng cách với giới hạn tiếp cận với dòng điện vượt mức điện thế cao áp, nhận thức được các mối nguy hiểm của hiện tượng phóng điện bề mặt, tĩnh điện

Ngoài ra còn phải nắm bắt được giới hạn cho phép của các loại năng lượng, nồng độ có khả năng gây nguy cơ đánh lửa của các loại khí, hơi, bụi

2) Nguyên tắc cơ bản đề phòng tai nạn điện

(1) Cách ly với các nhân tố nguy hiểm

Tai nạn phổ biến nhất là bị điện giật do tiếp xúc với phần hở điện nên cần phải cách ly và che các phần nạp điện mở (ví dụ nắp cầu dao, bảng cách ly của trạm biến áp, dây điện trần)

(2) Loại bỏ hoặc làm giảm các nguy hiểm từ điện

Để loại trừ các nguy hiểm khi làm việc với các dây đang dẫn điện thì tốt nhất là nên thực hiện khi đã ngắt điện Cần phải giảm thiểu mọi nguy cơ từ điện nên phải áp dụng các phương pháp như vận hành trong môi trường điện áp thấp, điều khiển từ xa, đảm bảo khoảng cách an toàn bằng cách sử dụng các công cụ lao động chuyên dụng

Áp dụng phương pháp remote control (không chạm tay)

Vận hành điện áp thấp

Dụng cụ chuyên dụng

(3) Khống chế hậu quả tai nạn điện và các sự cố được phát hiện sớm, các hiện tượng được báo trước về kết quả

Tập trung nắm bắt các hiện tượng được báo trước về kết quả như quá dòng, quá nhiệt, mất chức năng cách điện, đổi màu, rung chấn bất thường khi tiếp xúc; lắp đặt các thiết bị cảnh báo, chống rò rỉ điện

(4) Bảo vệ

Làm việc trong môi trường dẫn điễn vô cùng nguy hiểm nên trong trường hợp bất khả kháng phải sử dụng các dụng cụ bảo hộ, bảo vệ ở phần nạp điện mở và lắp đặt các thiết

bị cách điện

(5) Thiết lập trước các giải pháp ứng phó khẩn cấp

Cần phải thiết lập và xây dựng các kế hoạch xử lý khẩn cấp, các giải pháp an toàn để giảm thiểu tai nạn và sự cố về điện

3) Phương án đảm bảo an toàn cho thiết bị điện

(1) Bảo đảm an toàn cơ bản của thiết bị điện

Dù cho tai nạn hay sự cố điện trong nhà máy có đơn giản và gây hậu quả ít nhưng cũng khiến dây chuyền sản xuất bị gián đoạn và ảnh hưởng tới hoạt động sản xuất, vận hành

Và nếu đó là tai nạn nghiêm trọng thì còn làm hỏng các thiết bị máy móc, gây thiệt hại về

cơ sở vật chất cũng như ảnh hưởng tới tính mạng của con người Các điều kiện an toàn sau được đưa ra dựa trên việc phân tích, nghiên cứu các tai nạn về điện từ trước tới nay, chúng ta cần phải đảm bảo an toàn cho các thiết bị điện theo từng bước, tương ứng với các điều kiện này

1 Thiết kế thiết bị điện: đảm bảo sự hợp lý, đúng quy chuẩn của bản vẽ thiết kế, thông số

kỹ thuật của các thiết bị điện

2 Đảm bảo không có sai sót trong quá trình cài đặt và xây dựng các thiết bị điện

3 Tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về quản lý và bảo trì các thiết bị điện

4 Sử dụng đúng cách các thiết bị điện

(2) Lắp đặt thiết bị điện

Để đảm bảo sự an toàn của các thiết bị điện thì nhiệm vụ đầu tiên là phải đảm bảo an toàn, tuyệt đối không được để xảy ra sai sót trong quá trình lắp đặt các thiết bị điện Phải sử dụng các trang thiết bị điện đúng quy cách, được chứng nhận đạt chuẩn trong các lĩnh vực

sử dụng điện như công nghiệp điện, xe hơi, công trình điện, lắp đặt các sản phẩm điện tử

Ngoài ra, phải tuân thủ thứ tự thao tác, cài đặt theo tiêu chuẩn kỹ thuật khi thực hiện lắp đặt công trình điện, nhằm đảm bảo an toàn cơ bản cho hệ thống cơ sở điện có bao gồm các thiết bị sử dụng điện

1 Thông thường các thiết bị điện đã được cách điện nhưng có thể những bộ phận cách điện như cuộn dây điện, ống cách điện bị biến chất, làm rò rỉ điện và nhiễm điện đến các thiết bị cách điện như giá sắt, vỏ hộp máy và gây ra tai nạn điện giật Vì vậy cần phải lắp đặt hệ thống nối đất đề phòng tai nạn điện giật

2 Không để các thiết bị cách điện hay vỏ hộp máy của thiết bị điện bị ảnh hưởng bởi nhiệt độ tỏa ra từ các thiết bị điện thông thường

3 Phải cách ly các đồ vật, chất liệu bắt lửa, vật liệu bằng gỗ hay trần nhà với các thiết bị

có khả năng phóng điện khí ( thiết bị chuyển mạch cho điện cao áp hay cao áp đặc biệt,

cầu dao, thiết bị chống sét) với khoảng cách ít nhất 1m cho điện cao áp, 2m cho điện cao áp đặc biệt Các vật liệu chống lửa như tấm amian, đã được bọc, che phần phóng điện khí thì không cần phải cách ly theo quy định trên

4 Các trường hợp lắp đặt thông thường, ngoại trừ trường hợp đặt thiết bị điện cao áp tại các trạm phát điện thì phải tuân thủ và áp dụng quy chẩn và kích cỡ của kỹ thuật điện

5 Phải tuân thủ các nội dung quy định chi tiết và nắm rõ đặc trưng của các cầu chì và bộ phận ngắt mạch nhằm đề phòng các thiệt hại hay hiện tượng quá nhiệt từ các thiết bị điện

và hiện tượng quá tải, ngắn mạch

6 Lắp đặt thiết bị bảo vệ chạm đất như cầu dao ngắt mạch để đề phòng tai nạn điện giật khi sử dụng điện áp vượt quá 30[V] đối với các thiết bị điện điện áp thấp có vỏ hộp máy làm bằng chất liệu kim loại

Kiểm tra an toàn

(3) Bảo trì và quản lý thiết bị điện

1 Tính cần thiết của công tác kiểm tra an toànCông tác kiểm tra, chuẩn đoán (kiểm tra, thí nghiệm, thử nghiệm, đo lường) là phương pháp duy trì, đảm bảo tính an toàn của thiết bị điện hiệu quả nhất Cho dù các thiết bị điện có giống nhau về mục đích sử dụng nhưng lại có cấu tạo, đặc điểm chế tạo, thiết

kế đa dạng, đặc tính mài mòn, biến chất hoàn toàn khác biệt nên có những thiết bị an toàn cao trộn lẫn cùng các thiết bị có chất lượngkhông tốt Chủng loại, số lượng của các thiết bị điện nằm trong đối tượng cần kiểm tra, chuẩn đoán có thể khác nhau, phụ

hệ thống dây điện và mạch điện, máy biến dòng, các thiết bị bảo vệ, rơ le, dụng cụ,

tụ điện Có rất nhiều các chủng loại thiết bị điện như thiết bị phát điện cá nhân, thiết

bị chỉnh lưu tùy theo từng công trường nên cần phải nắm bắt chính xác về số lượng, tầm quan trọng của từng thiết bị điện để đưa ra kế hoạch hợp lý và thực hiện kiểm tra, chuẩn đoán theo quy định

2 Đảm bảo tính an toàn của công tác kiểm tra an toàn

Kiểm tra để xác định những sự cố, điểm bất thường của các thiết bị, máy móc là một trong những công tác kiểm tra an toàn vô cùng quan trọng Khi kiểm tra, cần phải dừng vận hành máy và thực hiện đo trực tiếp hay kiểm tra bằng giác quan Phải phân công cán bộ phụ trách kiểm tra luân phiên, nhập vào bảng đánh dấu kiểm tra một cách cụ thể, trung thực tình trạng của thiết bị và sử dụng các tài liệu chuyên ngành để đưa ra giải pháp xử lý phù hợp nhất

Cán bộ phụ trách kiểm tra phải là kỹ sư giàu kinh nghiệm, những người mới làm phải trải qua khóa đào tạo trực tiếp tại hiện trường Cán bộ kiểm tra không nhất thiết phải cần nhân viên chuyên trách chỉ đảm nhiệm vai trò kiểm tra mà tốt nhất nên đề cử chính những kỹ sư quen vận hành, chế tạo các thiết bị máy móc thông thường

3 Tiêu chuẩn kiểm traTiêu chuẩn kiểm tra, chuẩn đoán được chia ra thành các hạng mục theo quy định quản

lý an toàn như: điểm kiểm tra, chu kỳ, phương pháp, dụng cụ cần thiết, tiêu chuẩn có thể chấp nhận, quy trình xử lý Tuy nhiên điều quan trọng là cần phải linh hoạt và giải pháp xử lý về sau khi thực hiện và tuân thủ các quy định kiểm tra này

(4) Sử dụng máy và thiết bị điện

Các tai nạn điện khi đã xảy ra thường là các tai nạn nghiêm trọng Theo đó cần phải sử dụng một cách cẩn trọng, chính xác các thiết bị điện Sau đây là các điểm cần chú ý và phương pháp sử dụng trong thực tế đối với các trang thiết bị điện thông thường, bao gồm

cả công tắc đóng mở điện áp thấp, cầu chì, dây điện

1 Công tắc đóng mở điện áp thấp

phải sử dụng loại có dung lượng phù hợp

Circuit Breaker) phải tuân thủ nguyên tắc thấp hơn giá trị dòng điện cho phép của dây điện mỏng nhất cần được bảo vệ của mạch điện và trước khi ngắt mạch điện cần phải đảm bảo dây điện không bị nóng chảy do quá tải Đặc biệt đối với thiết bị ngắt mạch hay chống rò rỉ điện, cần phải đánh giá và xác định dòng điện ngắt định mức (kA) của từng mạch điện để khi dòng điện quá tải, dòng điện bị ngắn mạch so với giá trị định mức thì thiết bị đóng ngắt điện này sẽ không bị nổ và vẫn đảm bảo năng lực ngắt mạch

2 Phải sử dụng Fuse (cầu chì) đúng theo tiêu chuẩn thích hợp Các loại như sau

hạ áp Đặc điểm của các loại này là có chức năng gần giống với máy đóng cắt mạch, có giá trị dòng nóng chảy nằm trong khoảng 110% đến 135% của dòng điện định mức

hạ áp; có giá trị dòng nóng chảy tối thiểu nằm trong khoảng từ 130% - 160% của dòng điện định mức

phương pháp hàn chì hay liên kết theo phương pháp khác, hoặc là đục lỗ trên các tấm kẽm

là cầu chì dạng phích cắm có tác dụng ngắt điện an toàn, ngăn chặn hiện tượng phóng điện khí (Arc) hoặc nóng chảy kim loại trong giới hạn định mức ngắt điện

chạy, phù hợp với các quy chuẩn nhất định.

Cầu chì dạng chỉ Cầu chì dạng cuốn

(a) Cầu chì không bọc

Dùng cho bảng phân phối

Cầu chì dạng ống (Dùng cho bảng điện, bảng phân phối điện)

Cầu chì dạng ống (Dùng cho bảng điện, bảng phân phối điện)

Cầu chì dạng móc (Cầu chì tự rơi có cắt tải)

Cầu chì dạng ống (Đài, Tivi, điều khiển, Tr) Cầu chì khí trơ

(Dùng cho loại tự cắt, cho máy móc)

Cầu chì nhiệt độ (Sử dụng cho bếp điện)

[Hình 1-14] Các loại cầu chì

3 Dây điệnĐối với các loại dây điện di động hoặc thiết bị tiếp xúc sử dụng trong môi trường ướt bởi nước hay các chất lỏng có tính dẫn điện cao thì lại càng cần phải sử dụng các loại dây và thiết bị có tính cách nhiệt tốt Liên kết dây điện (bao gồm cả code và cabtyre) theo tiêu chuẩn kỹ thuật quy định

Đặc biệt cần chú ý môi trường xung quanh khi làm việc với phần nạp điện mở là chất dẫn điện thứ cấp như bình điện phân hay lò điện

4 Thiết bị điện di độngCác thiết bị điện di động như băng tải di động, máy hàn dòng điện đảo chiều Arc, đèn chiếu sáng di động Vì đây là những thiết bị chỉ dùng tạm thời nên có rất nhiều trường hợp chủ quan, lắp đặt vội vàng và không thực hiện các biện pháp an toàn theo quy định

Cũng bởi thế mà các tai nạn về điện liên quan đến các thiết bị này có tỷ lệ cao, và càng phải đề phòng và chú ý nhiều hơn

5 Động cơTrong quá trình sử dụng và vận hành động cơ cảm ứng dạng lồng sóc hạ áp và động cơ cảm ứng dạng dây cuốn cao áp có kích thước vừa và nhỏ thì cần phải chú ý như sau

và dây nối đất có được kết nối đúng không

lực cho phần tải

trí điểm khởi hành

định để chuẩn bị cho việc vận hành

động cơ vận hành

Bởi vậy cần phải đề ra các biện pháp xử lý từ ngay bước kế hoạch và thiết kế thiết bị điện như bảo quản bộ nạp điện mở trong vỏ hộp máy, đóng bằng các thiết bị bảo hộ;

các dụng cụ che chắn, bảo hộ thiết bị đầu cuối nối với phần nạp điện có thể dễ dàng tiếp xúc bên trong bảng điều khiển

Lắp đặt thiết bị điện có điện thế cao (hơn 600 [V]) cần phải quy hoạch trong nhà hoặc trong rào và có khóa do kỹ sư trực tiếp chịu trách nhiệm quản lý

·Thiết kế và lắp đặt hàng rao cao hơn 2.1m để người ngoài không dễ dàng trèo qua hoặc không để vật dẫn điện tiếp xúc với phần nạp điện trong quá trình thao tác gần khu vực máy biến áp

·Dán các biển cảnh báo như "Không phận sự cấm vào" và dán tem, gắn khóa để quản lý và bảo vệ thiết bị

·Nối đất cho rào chắn bằng sắt là vật liệu có tính dẫn điện

·Cách ly hàng rào và phần nạp điện mở của thiết bị điện với khoảng cách cần thiết

·Dán biển báo "Nguy hiểm" lên hàng rào bảo vệ

Người không phận sự miễn vào Vùng cao áp

đặc biệt, nguy hiểm khi tiếp cận

Độ cao rào trên 2.1m Dán bảng cảnh báo nguy hiểm

Tiếp đất

Ổ khóa và thẻ gắn

[Hình 1-15] Giải pháp an toàn khi lắp đặt hàng rào cho trạm biến áp ngoài trời

không gian làm việc có chiều rộng ít nhất 0.9m [Bảng 1-7] và chiều cao trên 2m

mới hay bảo trì hệ thống chiếu sáng phải loại trừ nguy cơ người thao tác tiếp xúc với phần nạp điện mở

[Bảng 1-7] Không gian làm việc tối thiểu ở phía trước của thiết bị điện

Land điện áp danh định(V)

Không gian làm việc tối thiểu(m) Điều kiện (i) Điều kiện (ii) Điều kiện (iii)

Điều kiện (ii): Phần nạp điện mở ở một góc của không gian làm việc và có phần nối đất

ở phía kia.

Điều kiện (iii): Khi phần nạp điện mở không được bảo hộ ở cả hai phía.

2 Tăng cường bọc cách nhiệt

Bộ phận cần phải cách điện trong thiết bị hay máy điện áp thấp cần phải sử dụng các chất liệu có khả năng cách điện tốt Nếu lắp đắt thiết bị, máy móc ở những nơi có độ

ẩm hay thường bị rung chấn thì lớp vỏ bọc dây diện dễ dàng bị hư hỏng Nên sử dụng

vỏ hộp máy hay hệ thống dây điện và thiết bị tiếp nối được bảo quản chống nước thật kín để cách lý phần nạp điện mở

Tuyệt đối không kết nối giữa cáp và phải tuân thủ nghiêm túc các quy định chốt phần điểm vào của dây cáp

bị hỏng bởi các yếu tố bên ngoài như độ ẩm, nước, dầu Ngoài ra, không được kết nối giữa chừng.

4 Sử dụng các dụng cụ và thiết bị bảo hộ cách điệnPhải phân loại rõ ràng khi làm việc với các thiết bị điện áp thấp hoặc cao và sử dụng các thiết bị bảo hộ phù hợp Luôn luôn sử dụng các dụng cụ bảo hộ để đề phòng tai nạn điện trong mọi trường hợp

Bên cạnh đó, phải lắp đặt một hòm bảo quản dụng cụ bảo hộ và luôn giữ gìn vệ sinh, sắp xếp gọn gàng, ngăn nắp và quản lý các thiết bị bảo hộ cá nhân

5 Lên kế hoạch thao tác an toàn khi thực hiện kiểm tra, bảo trì và sửa chữa

Ở các công ty sản xuất thông thường tuy không xảy ra các sự cố về điện trong quá trình vận hành nhưng lại hay gặp tai nạn điện giật khi thực hiện các thao tác mang tính chất tạm thời, khi tiến hành kiểm tra, bảo trì và sửa chữa thiết bị điện Bởi vậy, cần lên kế hoạch thao tác an toàn khi thực hiện các công việc này, cụ thể như phân tích các mối nguy hiểm tiềm ẩn, làm việc sau khi đã xử lý hoặc loại bỏ các nguy cơ gây tai nạn

Ngoài ra, người thực hiện còn phải tham gia khóa tập huấn an toàn, huấn luyện phán đoán và xử lý các nguy cơ và thực hiện nghiêm chỉnh quy định kiểm tra, giám sát khi bảo trì thiết bị

Trong môi trường làm việc phải tiếp cận với đường dây điện áp trên 600V là môi trường hay phát tia lửa điện hay hiện tượng phóng điện khí Arc thì cần phải mặc trang phục bảo hộ chống điện, chống cháy

6 Đảm bảo không gian làm việc và độ chiếu sángCần phải đảm bảo không gian làm việc để người công nhân có thể thực hiện các công việc kiểm tra, bảo trì thiết bị, máy móc một cách an toàn Khu vực thao tác trên máy móc, thiết bị điện cần được duy trì cường độ chiếu sáng trên 150Lux để tránh sai sót hay tai nạn điện giật

Duy trì cường

độ chiếu sang trên 150 LUX

Đảm bảo không gian làm việc

7 Bảo hộ tiếp đất cho các thiết bị và máy móc sử dụng điệnCần phải đảm bảo nối đất triệt để cho các bộ phận được liệt kê dưới đây nhằm đề phòng nguy hiểm điện giật do rò rỉ điện

điện của thiết bị điện có kết nối với đường điện cố định hoặc được lắp đặt cố định

Cụ thể là các vị trí như sau

mặt đất hoặc khối kim loại nối đất

điện

điện cao áp (điện áp của dòng một chiều trên 750V hoặc dưới 700V; điện áp của dòng xoay chiều trên 600V hoặc dưới 700V)

điện và phích cắm được liệt kê dưới đây

8 Lắp đặt thiết bị an toànMột trong những thiết bị an toàn chống tai nạn điện giật là thiết bị chống sốc điện tự động của máy hàn hồ quang AC(dòng điện xoay chiều) và cầu dao ngắt mạch Có thể miêu tả thiết bị chống sốc tự động như sau.

Chủ yếu xảy ra ở phía đầu mạch, càng tăng mức nguy hiểm trong tình trạng không tải Tuy nhiên, trong tình trạng không tải, nếu điện áp cao thì cung điện sẽ an toàn còn nếu ngược lại thì mức độ nguy hiểm của dòng điện lại tăng cao, cần phải cài đặt thiết bị phòng chống sốc điện tự động

Là thiết bị an toàn của máy hàn hồ quang AC, chỉ bật các mạch chính ở trạng thái

"ON" khi hàn và phải tắt ở chế độ "OFF" khi không thực hiện hàn Khi đó thiết bị

sẽ chuyển điện áp không tải của phần đầu ra (thứ cấp) thành điện áp an toàn và giảm nguy cơ hao tổn điện lực và tai nạn điện giật

hàn và phát thông tin đến thiết bị điều khiển qua bộ phận khuếch đại Nếu là trạng thái dừng hàn thì thiết bị điều khiển sẽ biểu thị "OFF" ở S1 và "ON" ở S2

và điện nguồn của đầu ra sẽ duy trì ở mức dưới 25V

Điện áp dòng điện xoay chiều (Giá trị thực tế)

Tiếp nối với que hàn

Điện áp không tải của thiết bị chống sốc điện

Điện áp không tải của máy hàn Điện áp không tải của

Máy biến lưu Dưới 25V Lỗ hàn

Vật không hàn Máy hàn hồ quang

Thiết bị dò truyền động

Trục điện nguồn Trục đầu ra

[Hình 1-16] Cấu tạo và nguyên tắc hoạt động của thiết bị chống sốc điện tự động

dụng que hàn cách nhiệt, sử dụng cáp phù hợp như cáp có vỏ bọc cách điện cao

su Cabtyre hay cáp dành riêng cho máy hàn Ngoài ra máy hàn hồ quang với ảnh hưởng của dòng điện hay hiện tượng phát điện khí, còn tiềm ẩn nhiều tai nạn ảnh hưởng cho sức khỏe, cơ thể con người như: làm hỏng mắt, gây bỏng, khí hàn nên còn cần phải sử dụng các thiết bị bảo vệ như găng tay điện và áp dụng quy trình thao tác phù hợp theo các giải pháp an toàn

9 Sử dụng dụng cụ, thiết bị điện có cấu tạo cách điện képDụng cụ, thiết bị điện có cấu tạo cách điện kép sử dụng hai lớp cách điện hoặc sử dụng một lớp chức năng cách nhiệt tương đương để bảo hộ lớp cách nhiệt bên trong Đây là phương pháp làm giảm thiệt hại, tai nạn điện khi lớp bằng cách bổ sung thêm một lớp cách nhiệt bên ngoài lớp cách nhiệt ban đầu và lớp bổ dung này được sử dụng như một lớp cách nhiệt độc lập bảo vệ lớp vỏ bọc như nhựa bọc dây điện

10 Nhập đường dây điện không nối đấtHàn Quốc sử dụng phương pháp nối đất ở điểm trung tính nên hầu như các máy biến

áp đều được nối đất ở điểm trung tính và dựa trên cơ sở đó để phân phối điện Tuy nhiên còn có một phương pháp khác là sử dụng máy biến áp (Isolation Transformer)

có lớp cách nhiệt thứ nhất và thứ hai (giống như hình phía dưới) và lớp cách nhiệt thứ hai không nối đất

Tấm Anti-tip Máy biến áp

[Hình 1-17] Ví dụ cấu tạo đường điện không nối đất

11 Sử dụng thiết bị điện áp thấp an toànLorna điện áp an toàn là dây điện áp đánh giá, vv đơn vị này cũng đề cập đến điện áp

mà không có nguy cơ xảy ra tai nạn, chẳng hạn như điện áp sự cố thấp dưới một mức nhất định

Vì vậy, thiết bị sẽ hoạt động trong điện áp dưới đây được coi là không có rủi ro của nơi khô ráo hành động riêng biệt nói chung không đăng nhập bất kỳ cú sốc

12 Chú ý khi lựa chọn đồ điệnKhi mua các thiết bị điện nên chọn một sản phẩm đó là dấu hiệu cho thấy Chính phủ phê duyệt Nói chung giới hạn khả năng một ổ cắm điện thường là 1,200VA Inde Nếu bạn muốn sử dụng để kết nối hai hoặc nhiều thiết bị điện trong một cửa hàng, vì vậy theo rủi ro được sử dụng để chọn người nhận, chẳng hạn như năng lực sản xuất điện để trước kiểm tra chuyên môn thích hợp Khi bạn mua phụ kiện như một nguồn cung cấp nhiệt điện tắm nên kiểm tra các phụ kiện làm việc chính xác để mua Ngoài ra, phích cắm và ổ cắm ổ cắm là mạnh mẽ, phần tiếp xúc của số liên lạc với nhau rằng tốt, hãy thử kiểm tra việc chuyển đổi phải được mua, chẳng hạn như việc trơn tru

13 Chú ý khi sử dụng các thiết bị điệnNếu bạn sử dụng một cầu chì của contactor là quá nhiều điện là một cách tự nhiên bị phá vỡ đá để tai nạn có thể được ngăn chặn Vì vậy, thay vì dây cầu chì hoặc như là một giá trị tuyệt đối được sử dụng để gurijul cầu chì phải được sử dụng năng lực đánh giá

Khi ngắt mạch hoặc cầu chì thường không chỉ đơn giản là được cắt bỏ cầu chì chỉ được thay thế về cơ bản xác định những gì đang gây ra nó, cần được cải thiện Viết hoặc vẽ nhiều dòng trên một ổ cắm hoặc ổ cắm cùng một lúc không nên cắm nhiều thiết bị Khi đột nhiên trở nên mất điện trong khi sử dụng cơ chế truyền nhiệt nên được tắt để đảm bảo việc chuyển đổi Nếu bạn chỉ cần cho đi nếu bên trái là gây cháy điện do quá nóng khi chạy qua một lần nữa

4) Đảm bảo tính an toàn khoa học khác (1) Lắp đặt thiết bị Khóa và nhãn mác an toàn

Khi đã tắt điện nguồn của bảng điện phân phối và thao tác ở khu vực cách xa bảng điện rất có thể xảy ra trường hợp người khác cần sử dụng điện nên bật lại điện nguồn, gây ra tai nạn điện giật hay các sự cố phát sinh do động cơ của máy móc, thiết bị Theo đo khi tắt điện nguồn để làm việc thì cần lắp đặt hệ thống khóa và nhãn mác an toàn Đây là một trong những quy trình ngắt điện bắt buộc

Thiết bị khóa chuyên dụng Thiết bị bọc phích điện Thiết bị khóa dạng

chìa khóa

[Hình 1-18] Thiết bị khóaDưới đây các quy tắc thao tác an toàn về phương pháp sử dụng thiết bị khóa và tem đánh dấu được quy định trong Điều 319 Tiêu chuẩn an toàn phúc lợi công nghiệp

1 Biện pháp an toàn khi ngắt điện

Ngắt điện khi làm việc là một trong những quy tắc thao tác an toàn nên phải tuân thủ nghiêm chỉnh và hầu hết các công trường, hiện trường làm việc đều áp dụng nguyên tắc này Tuy nhiên rất nhiều nơi lại bỏ sót việc thi hành nội dung quan trọng nhất là quy trình áp dụng khóa bảo vệ/nhãn mác an toàn

Tuy mỗi nơi làm việc có những đặc thù riêng và những quy định khác nhau, nhưng tựu chung cần phải thiết lập những quy tắc an toàn khi ngắt điện để thao tác như sau

Thiết bị khóa dành cho cầu dao Thiết bị khóa bảng MCC

[Hình 1-19] Hình dạng cầu dao và khóa an toàn MCC/ nhãn mác an toàn

(2) Màu dây điện phải giống nhau

Với dòng điện ba pha có 4 dây và dây trung tính cùng dây phía điện áp nối và cung cấp điện với phần phụ tải thì cần phải phân biệt màu sắc giữa dây trung tính và dây phía điện

áp để đề phòng tiếp điện sai

Tất cả các mạch điện đều phải được bố trí các dây điện với màu sắc giống nhau để đảm bảo

sự thống nhất toàn thể từ bảng phân phối điện đến các ổ cắm điện hoặc tải

Trường hợp nối sai (x) Trường hợp nối đúng(O)

[Hình 1-20] Tình trạng màu dây điện của bảng điện không thống nhấtPhải phân biệt dây phía điện áp theo từng pha để duy trì trạng thái cân bằng của tải điện bằng các dùng mạch điện theo màu hoặc bọc bằng băng dính màu

1 Thiết bị điện và vị trí sắp đặtNhìn từ phía công tắc điều khiển thiết bị ngắt mạch, mặt điều khiển giám sát: Từ phía trái sang nếu theo tiêu chuẩn trái phải: Pha (A), (B), (C), N: Từ trên xuống nếu theo tiêu chuẩn trên dưới: Pha (A), (B), (C), N: Bắt đầu từ điểm gần nhất nếu theo tiêu chuẩn xa gần: Pha (A), (B), (C), N

※ Màu xanh được dùng để biểu thị cho dây nối đất và không được dùng vào các mục đích sử dụng khác

[Hình 1-21] Ví dụ bố trí đường điện theo màu sắc

[Hình 1-22] Phân loại màu sắc ở bảng điều khiển và bảng phân phối điện

5) Kỹ thuật phòng tránh nguy hiểm điện

(1) Đảm bảo sự an toàn từ khâu thiết kế và lập kế hoạch cho các thiết

bị, máy móc chạy bằng điện

Để đảm bảo an toàn từ khâu thiết kế, kế hoạch thì điều quan trọng nhất là phải nắm bắt trước các nhân tố nguy hiểm của thiết bị, máy móc và xử lý chúng ngay từ bước thiết kế

Vì vậy cần phải tìm hiểu thông tin cần thiết liên quan đến an toàn sản phẩm, thiết bị và kiểm tra các tài liệu thiết kế xem phương thức thiết kế sản phẩm có phản ánh hợp lý, chính xác các phương châm an toàn này hay không

(2) Đảm bảo an toàn trong khâu chế tạo, lắp đặt và xây dựng

Phải kiểm tra xem các tiêu chí ở khâu thiết kế, kế hoạch có được phản ánh và đảm bảo tính

an toàn đầy đủ ở khâu chế tạo, lắp đặt và xây dựng hay không Ngoài ra phải sửa chữa và cải tiến nếu phát hiện thấy thiếu sót hay khiếm khuyết trong quá trình thực hiện

Ngoài ra cũng cần bổ sung quy trình kiểm tra quy trình chế tạo, lắp đặt và thi công có được thực hiện đúng theo bản kế hoạch thiết kế và mục tiêu hoàn thành của từng thiết bị

và sản phẩm cụ thể

※ Cần phải làm rõ giới hạn trách nhiệm đối với từng khâu kiểm tra Cụ thể như người kiểm tra hay thanh tra cần thiết phải được tổ chức thành một thể chế độc lập có khả năng kiểm tra thiết bị, máy móc dựa trên quan điểm khách quan

(3) Đảm bảo an toàn trong từng giai đoạn sử dụng

Phải quản lý theo quy trình sử dụng Tức phải thực hiện nghiêm túc quy trình kiểm tra;

thanh tra theo chu kỳ định sẵn, xử lý nghiệp vụ theo văn bản quy trình và hoạch định, không chấp nhận các phương pháp xử lý tạm thời; có sự quản lý thường xuyên được hệ thống hóa để ý đồ và nguyên tắc được trình bày trong giai đoạn thiết kế ban đầu được thực hiện đúng hướng Công tác bảo trì, thay thế trang thiết bị cũng phải đảm bảo tính an toàn bằng việc tuân theo tiêu chuẩn và nguyên tắc quản lý an toàn, tiêu chuẩn được cập nhật và bảng thiết kế (kỹ thuật)

(4) Thực hiện 3E và 4M để quản lý an toàn liên tục

3E là nguyên tắc đề phòng tai nạn gồm Education: Giáo dục, Engineẻing: an toàn cơ sở vật chất, kỹ thuật; Enforcement: Thực thi; quản lý, chế độ pháp lệnh 4M là nguyên tắc loại trừ trước các yếu tố nguy hiểm, các hành vi hoặc trạng thái thiếu an toàn gồm Man: Con người, Machine: Máy móc, Media: Truyền thông, Management: Quản lý

[Bảng 1-8] Các hạng mục, nhân tố tiềm tàng nguy hiểm theo các hạng mục của 4M

(Phân loại đánh giá )

Máy móc

Phương tiện truyền thông (vật chất và môi trường)

việc)

bức xạ, tia có hại, nhiệt độ cao, nhiệt độ thấp, siêu âm, âm thanh, rung chấn, áp lực lớn

chất hóa học đang sử dụng

Con người

(người tàn tật, phụ nữ, người già, người nước ngoài, lao động hợp đồng, lao động thiếu kỹ năng vv)

Quản lý

Tóm tắt bài học

1 Điện là năng lượng sạch mật độ cao và sử dụng thuận tiện nhưng nếu không biết khai thác đúng cách sẽ gây tai nạn điện giật hay hỏa hoạn.

2 Có ba ảnh hưởng của dòng điện như sau.

1 Ảnh hưởng nhiệt: Điện tràn vào phần điện trở làm tỏa nhiệt

(Ví dụ: máy sưởi, máy hàn, lò điện, đèn sợi đốt)

2 Ảnh hưởng hóa học: điện tràn vào chất điện giải như như axit sulfuric hoặc dung dịch natri clorua gây ra thay đổi hóa học

(Ví dụ: thiết bị điện, mạ điện, luyện thép điện)

3 Ảnh hưởng của bản thân dòng điện: điện dẫn trong đường dây điện hay cuộn cảm gây ra các hiện tượng từ tính

(Ví dụ: nam châm điện, máy biến áp, động cơ điện, máy phát điện)

3 Điện thế của mặt đất là 0 Volt và là giá trị tương đối Chênh lệnh giữa các điện thế được gọi là chênh lệch điện thế hay điện áp.

4 Điện áp mặt đất là chênh lệch điên thế giữa dây điện và mặt đất; điện

áp sử dụng là điện áp giữa dây điện và dây điện (điện áp giữa các dây).

02 Phòng ngừa tai nạn

điện giật

Mục tiêu bài học

Hiểu biết về nguy cơ điện giật.

Hiểu biết về mạch điện gây tai nạn điện giật.

Hiểu biết về các yếu tố ảnh hưởng đến cơ thể con người khi bị điện giật.

Hiểu biết về mức độ nguy hiểm của từng mạch điện Hiểu biết về nguy hiểm và thời gian truyền điện khi bị điện giật.

Hiểu các khái niệm cơ bản của các biện pháp phòng ngừa tai nạn điện giật.

Hiểu biết về các biện pháp an toàn tại thời điểm sử dụng điện.

Hiểu biết về các khái niệm cơ bản về nối đất.

Hiểu biết về mục đích và kiểm tra các thiết bị ngắt mạch Ghi nhớ phương pháp ứng cứu khẩn cấp khi bị điện giật.

1 Điện giật và giải pháp phòng ngừa

1) Rò rỉ điện

Thông thường ta hay nghe nói đến những vụ thiệt mạng vì bị điện giật hay hỏa hoạn do rò rỉ

điện Như vậy rò rỉ điện là gì? Có thể so sánh hiện tượng rò điện với hình ảnh dễ hình dung

nhất là đường ống nước bị rò rỉ nước Tuy nhiên, hiện tượng hở mạch điện được giải thích cụ

thể theo kiến thức chuyên môn như sau

(1) Dòng điện rò rỉ

Dòng điện hở mạch là hiện tượng phóng điện hoa (corona) hoặc điện rò rỉ vào đất thông

thường do điện dung (capacitance) giữa đường điện và mặt đất Tất nhiên dòng điện này

rất yếu nên bình thường không thể nhìn hay nghe thấy dấu hiệu âm thanh nào Tuy nhiên

vào ngày mưa, có thể nghe thấy tiếng điện rò khi đứng dưới cột điện

Như vậy dòng điện rò rỉ cũng được xếp vào phạm vi định nghĩa của hiện tượng rò điện

nhưng dòng điện này không gây ra tai nạn điện giật

ầm ầm

[Hình 2-1] Dòng điện rò rỉ

(2) Dòng điện gây tai nạn do đứt rơi

Dòng điện rò rỉ từ dây điện hay phần tải điện và truyền xuống mặt đất do tiếp xúc hay do

sự đánh thủng điện gây ra

Đây chính là hiện tượng rò điện có khả năng gây tai nạn và cần phải chú ý

2) Môi trường phát sinh tai nạn điện giật (1) Kháng điện của cơ thể con người

Mức độ điện giật phụ thuộc vào độ mạnh của dòng điện đi qua Theo định luật Ohm thì khi điện áp là điện áp tiếp xúc thì dòng điện phụ thuộc vào kháng điện của cơ thể Kháng điện của cơ thể chia thành kháng điện của da và kháng điện bên trong Kháng điện này có thể thay đổi theo dung lượng điện áp nhưng nếu lấy chuẩn là điện áp sử dụng thì mức kháng điện này khoảng 1.000Ω, và tăng khoảng 20 lần khi da khô Theo đó, khi cơ thể bị thấm nước thì mức điện kháng sẽ giảm xuống 20 lần

Điện kháng của da Điện kháng của da

Điện kháng bên trong

Điện kháng cơ thể

[Hình 2-2] Vòng tuần hoàn điện của cơ thể người

1 Giá trị trung bình của điện trở của cơ thể người Hàn Quốc

02 Phòng ngừa tai nạn điện giật

제 2 장

2 Điện kháng của cơ thể bình thường

Có giả thiết rằng, điện kháng đến 500Ω khi tăng điện áp áp dụng và mức độ ướt của

da, tuy nhiên khi đeo giày và cơ thể ở trạng thái khô thì kết quả đo giá trị điện kháng giữa tay phải và chân trái cho trị số kháng điện vô hạn (∞) [(Tham khảo hồ tài liệu số

13 năm 2004) Phân tích thông kế tai nạn điện của Cơ quan an toàn điện Hàn Quốc]ơ

3 Điện trở cơ thể theo trạng thái của daTheo kết quả thí nghiệm của Hiệp hội bảo hiểm hỏa hoạn Mĩ thì thông thường điên kháng da khi da ướt sẽ giảm 1/10 so với điện kháng da trong tình trạng da khô Cũng theo một nghiên cứu khác, điện kháng cơ thể sẽ giảm 1/12-1/20 khi tiết mồ hôi, giảm 1/25 khi ướt Tuy nhiên khi xem kết quả đo đối với các đối tượng không thí nghiệm khi đang đeo giày, thì thấy tỉ lệ giảm của điện kháng giữa của tay phải và tay trái khi khô

và điện kháng của cơ thể khi ướt là 1/4-1/5

Trong tình trạng đeo giày thì khi so sánh giữa trạng thái khô giữa tay và chân và trạng thái ướt, tỉ lệ giảm của điện kháng cơ thể vào khoảng 1 / 2,02-1 / 2,28 Kết quả điện trở

cơ thể ở trạng thái tay phải- tay trái khô đo được trung bình khoảng 35.000 Ω Theo kết quả nghiên cứu nước ngoài thì tùy vào cơ địa mỗi người mà có thể khác nhau, nhưng nếu sử dụng một điện áp AC220V vào cơ thể con người thì mức điện kháng cơ thể giảm xuống 1/50 và duy trì trong khoảng 700Ω

(2) Điện trở của môi trường

Trong các đường dẫn điện cơ thể- mặt đất- máy biến áp thì điện trở của mặt đất là yếu tố quan trọng quyết định mức độ tai nạn điện giật

Giày của người lao động xét về một khía cạnh nào đó cũng là một phần của mặt đất nên việc loại giày đó có cả năng cách điện hay không hoặc có ở trạng thái khô ráo hay không cũng quyết định mức độ tai nạn

Theo đó, khi người lao động đi giày không có khả năng cách điện và bị ướt, mặt đất cũng đọng nước do trời mưa thì điện kháng của mặt đất bị giảm nghiêm trọng gây tai nạn điện giật có nguy cơ tử vong cao

3) Tai nạn điện giật

[Hình 2-3] Đường điện chảy qua cơ thể con người khi bị điện giậtNhư hình vẽ minh họa phía trên, khi cơ thể tiếp xúc với dây điện bị tróc vỏ thì dóng điện đi qua dây điện là I thì dòng điện gây tai nạn đi qua cơ thể người là Ig Cường độ dòng điện Ig càng lớn thì mức độ nguy hiểm cho tính mạng càng cao và giá trị điện áp cùng điện trở là những yếu tố quyết định cường độ dòng điện Ig

Ta co, I = V / R hoặc V = IR

Trước tiên, khi xem ảnh hưởng của giá trị điện áp với dòng điện, với một cục pin 1.5 V thì cường độ dòng điện sẽ rất thấp nên không có nguy hiểm

Nhưng nếu điện áp càng cao thì mức độ nguy hiểm càng lớn Ta có điện áp an toàn (điện áp ngưỡng) được Luật phúc lợi an toàn công nghiệp quy định là 30V Như vậy, nếu điện áp vượt quá mức này thì sẽ có nguy cơ gây tai nạn điện giật

Khi so sánh điện thế 220V đang sử dụng với mức 110V sử dụng trong quá khứ thì thấy dòng điện 220V có mức nguy hiểm cao hơn

Tuy nhiên, chúng ta vẫn đang sử dụng dòng điện 200V tùy tiện và thường không sử dụng các biện pháp an toàn So với việc sử dụng dòng điện 110V trước đây, đã có nhiều lỗ hổng hơn khi sử dụng dòng điện 220V trong thiết kế hay thi công và đây chính là nguyên nhân gây tai nạn điện giật

Phòng ngừa tai nạn điện giật

Chương 2

4) Phản ứng của cơ thể với dòng điện

[Hình 2-4] Cho ta thấy vai trò quyết định của điện áp và điện kháng lên dòng điện đi qua cơ

thể con người Khi mặt đất bị ướt nước mưa và khi cơ thể ướt mồ hôi là lúc dễ bị điệt giật và

tử vong nhất Vậy đó là lúc nào?

Đó chính là vào mùa mưa tháng 7, 8 Các kết quả phân tích cho thấy thời điểm này có nhiều

người thiệt mạng do bị điện giật nhất

Khi "dòng điện đi qua x thời gian" trong cơ thể vượt mức nào đó thì nơi nhận và nơi xuất dòng

điện sẽ bị tác động nhiệt gây bỏng, phá hủy nội tạng hoặc làm biến đổi huyết cầu trong máu

Vấn đề nguy hiểm nhất là kích thích của dòng điện làm rung tâm thất, cản trở cung cấp ô xy

cho tế bào và nếu kéo dài trạng thái này trong vài phút sẽ dẫn tới tử vong Và nếu bị điện giật

ở trên cao thì mặc dù cường độ dòng điện thấp, không làm mất nhận thức nhưng cũng khiến

người bị điện giật bị sốc mà rơi xuống đất, gây tai nạn tiếp theo Sau đây là tiêu chuẩn IEC về

ảnh hưởng của dòng điện đi qua cơ thể co người

Thời gian dòng điện đi qua (phút)

Cường độ dòng điện đi qua

[Hình 2-4] Phản ứng của cơ thể với dòng điện (IEC 60.479-1)

(1) Khu vực AC-1

Khu vực không có phản ứng đáng kể (dòng điện cảm ứng tối thiểu)Nếu cường độ dòng điện ở dưới ngưỡng mức giới hạn thì cơ thể sẽ không cảm nhận được dòng điện Nếu cường độ vượt mức giới hạn thì sẽ có cảm giác bị điện giật Giá trị này được gọi là dòng điện cảm ứng tối thiểu và có giá trị dòng điện không đổi từ 2-5mA, tần

số nguồn dòng xoay chiều từ 0.5-1.0 mA

(3) Khu AC-3

khu vực gây co cơ, rối loạn hô hấp nhưng không làm rung tâm (dòng điện giới hạn tê liệt)Khi cường độ dòng điện vượt mức dòng điện có khả năng phân tách thì dòng điện sẽ làm

co rút cơ bắp hay gây tê liệt thần kinh, làm cho cơ thể không thể vận động thoải mái

Người bị giật điện không thể tự mình thoát khỏi khu vực bị điện giật Giá trị cường độ dòng điện một chiều vào khoảng 60-90mA, dòng điện xoay chiều vào khoảng 10-15mA

(4) Khu AC-4

Khu vực làm rung tâm thất (dòng điện làm rung tâm thất)Khi dòng điện chạy qua cơ thể vượt qua giới hạn dòng điện tích tụ trong cơ thể thì một phần dòng điện sẽ đi qua tim Điện áp bên ngoài tác động khiến tim co bóp bất thường, bộ phận điều khiển tim bị rối loạn hoặc phá hủy khiến tim không thể đập bình thường, rung tâm thất bất thường gây cản trở tuần hoàn máu Hiện tượng này gọi là rung tâm thất Sau khi bị điện giật thì dù đã ngắt nguồn điện nhưng nhịp tim không thể tự hồi phục và nếu cứ

để nguyên trạng thái này thì sẽ tử vong sau vài phút Do đó đa số trường hợp tử vong do điện giật là do hiện tượng rung tâm thất Sau đây là mối liên quan giữa thời gian dòng điện

và giá trị dòng điện chạy qua cơ thể

Phòng ngừa tai nạn điện giật

Chương 2

[Bảng 2-1] Phản ứng của cơ thể với dòng điện (Tham khảo)

Dòng điện cảm

Dòng điện có khả năng phân tách

Dòng điện có giới hạn lớn nhất mà cơ thể có thể tự phân tách khỏi nguồn điện tiếp xúc (đau không thể

chịu đựng)

7~8[mA]

Dòng điện tích tụ trong cơ thể

Dòng điện gây bất ngờ và cơ thể không thể tự thoát ra

Dòng điện rung tâm thất

Dòng điện gây thiệt mạng làm tim ngưng hoạt động và

165

――[mA]

5) Những tiền lệ bị điện giật do rò rỉ điện

Công nhân xây dựng chung cư mới đã bị điện giật tử vong khi đang lắp đặt bóng đèn

Thời điểm bị tai nạn là mùa mưa nên có nước mưa khoảng 10cm đọng trên nền nhà Nguyên

nhân tai nạn là đường dây điện nối với bóng đèn bị tróc vỏ, dòng điện bị hở mạch ra ngoài

nhưng không được xử lý an toàn như lắp đặt thiết bị ngắt điện chống hở mạch hay không có

dây nối đất

[Hình 2-5] Hiện trường tai nạn điện do nước mưa đọng lại trên nền đất

[Hình 2-6] Đèn bị rò điện

[Hình 2-7] Dấu vết tia lửa điện ở đầu vào của dây điện

6) Giải pháp phòng chống điện giật do rò rỉ

Phương pháp xử lý khi phát sinh tai nạn rò điện (xẹt tia lửa điện) của dòng điện áp thấp được trình bày như [Hình 2-2] Phương pháp và giải pháp hiệu quả nhất là

(1) Nối đất cho các thiết bị điện

Cần phải triệt để thực hiện nối đất với các phần sau để tránh nguy cơ điện giật

1 Thùng kim loại của máy móc điện, vỏ bọc kim loại và vỏ bọc và giá sắt

2 Các thiết bị được cài đặt cố định hoặc khi xét thấy vật kim loại không tích tụ điện là phần hở ra ngoài của thiết bị điện nối với mạch điện cố định, có nguy cơ tích điện

(2) Lắp đặt cầu dao ngắt mạch rò điện

Trong số các máy móc, thiết bị điện, để phòng chống tai nạn điện giật đối với các thiết

bị loại di động hoặc cầm tay có điện áp trên 150V thì cần phải lắp đặt cầu dao ngắt mạch điện có khả năng đo dòng điện hở mạch Cầu dao phải thích hợp với quy cách của dòng điện tương ứng và hoạt động tốt

1 Nơi ẩm ướt bởi chất lỏng có tính dẫn điện cao như nước

2 Nơi cao có tính dẫn điện như phản thép, khung thép

3 Vị trí có lắp đặt hệ thống dây điện tạm thời

Phòng ngừa tai nạn điện giật

Chương 2

(3) Sử dụng máy móc dụng cụ điện đúng quy cách, có kiểm tra

Sử dụng các sản phẩm được duy trì và bảo đảm tính năng theo quy cách sản phẩm và sản phẩm có kiểm tra Phải thay thế hoặc bảo trì ngay các máy móc, dụng có có khả năng ngắt điện kém, dễ gây tai nạn điện giật

(4) Đo điện trở cách điện

Ngay cả những máy móc dụng cụ điện khi sử dụng lâu ngày cũng sẽ giảm tính năng cách điện Bởi vậy phải sử dụng phương pháp đo điện trở cách điện để xác định khả năng rò rỉ điện

Cần phải thay mới hay bảo trì các phần bị rò điện dựa vào tiêu chuẩn được đo theo chu

kỳ như sau:

Định kỳ để đo điện trở cách điện không phải là một mạch ngắn phù hợp với các tiêu chí dưới mức thay thế, cần được sửa chữa

[Bảng 2-2] So sánh kết quả đo điện trở cách điện

Tiêu chuẩn điện trở cách điện phụ thuộc vào điện áp, máy móc, mạch điện, thiết bị khác nhau Tuy nhiên thiết bị thấp nhất là 0.1MΩ ~ 0.4MΩ và máy có điện áp cao có điện trở trên 5MΩ thì được coi là cách điện tốt

7) Nối đất

Việc đo điện trở cách điện như được đề cập ở bên trên tuy được biết là một trong những phương pháp chống rò điện nhưng công tác chống điện giật cho đến nay vẫn chưa thể khẳng định là đã đảm bảo an toàn tuyệt đối

Nguyên nhân là bởi điện trở cách điện tại thời điểm đo có thể bình thường nhưng lại có thể xảy ra tình trạng rò điện đột xuất Bởi vậy không thể chỉ trông cậy vào việc đo điện trở mà phải áp dụng biện pháp an toàn khác là nối đất

(1) Nguyên lý nối đất

Về cơ bản, nối đất được phân biệt là hình thức bảo hộ cho tính mạng con người và hệ thống nối đất liên quan đến việc điều khiển hệ thống điện lực Phần này sẽ giới thiệu về phương pháp nối đất đặt trong mối liên quan chặt chẽ đến phòng ngừa điện giật

Nối đất là nối vỏ kim loại của thiết bị điện hoặc trang bị điện thông thường không có dòng điện chạy qua xuống đất Như vậy tại sao khi nói đất lại bảo vệ được tính mạng con người?

Ta sẽ cùng tìm hiểu bằng ví dụ điện giật đã được trình bày ở phía trên

[Hình 2-8] Đường điện rò

Trước tiên, cường độ dòng điện chạy qua người có hiệu điện thế là bao nhiêu nếu một đèn điện 220V bị rò điện? Dòng điện gây rung tâm thất dẫn đến tử vong rơi vào khoảng

50 ~ 100 mA mỗi giây Và khi tiếp đất thì sẽ làm cho dòng điện tuy bị rò rỉ nhưng cường độ dòng điện giảm xuống hoặc tuyệt đối không gây hở mạch

Phòng ngừa tai nạn điện giật

Chương 2

Vỏ kim loại của đèn AC 220V được nối đất như [Hình 2-9] Nếu nối đất với điện trở nối đất của máy là 100 Ω và đặt giả thiết điện trở nối đất của hệ thống máy biến áp thứ hai là 10 Ω thì điện áp tiếp xúc là 200V , dòng điện đi qua cơ thể con người là 0.2A (220mA) Trường hợp này cũng gây nguy hiểm tới tính mạng con người Tuy nhiên, nếu điện trở nối đất của vỏ kim loại là 1 Ω thì điện áp tiếp xúc sẽ giảm xuống 20V ,

và dòng điện chạy qua cơ thể con người là 20 mA thuộc phạm vi dòng điện an toàn

Thiết bị ngắt dòng[20A]

Dây nối đất Dây điện cực nối đất

② Dây nối đất dùng để hồi tiếp dòng điện hở mạch (rò điện)

Là phương pháp cắt cầu dao phía nguồn điện để ngăn hoàn toàn dòng điện khi xảy ra

sự cố rò điện Tức, lắp đặt dây nối đất dùng để hồi tiếp dòng điện hở mạch ở điểm trung tính hay ở đầu tiếp đất của máy biến áp thứ hai

Dây tiếp tiện có cấu tạo mạch kín và được bố trí cùng dây điện cung cấp điện nguồn giống như trong [Hình 2-10] và được dùng vào mục đích ngắt mạch điện, được phân biệt với dây nối đất (dây điện cực nối đất) được nối với cực nối đất được chôn dưới đất

Dòng điện ngắn mạch (rò rỉ) có giá trị khác nhau tùy thuộc vào hệ thống của thiết bị đèn hay máy móc nhưng có giá trị trên vài chục đến vài nghìn Ampere Với những dòng điện gây tai nạn nghiêm trọng như thế thì việc lắp đặt các thiết bị bảo vệ như bảng điều khiển, cầu dao phân phối điện, bộ ngắt mạch điện có vai trò đảm bảo an toàn ngay

cả khi hở mạch, dựa vào vai trò của dây nối đất hồi tiếp Vì vậy mà gần dây, các dây cáp dòng 3 pha 4 dây cũng sử dụng nhiều dây nối đất có lõi 5 dây

[Hình 2-10]

(2) Nối đất của thiết bị điều khiển di động

Nối đất cho vỏ kim loại của thiết bị điện có vai trò rất quan trọng, nhưng như [Hình 2-10]

kiểu chôn cực nối đất dưới đất chỉ phù hợp với các thiết bị cố định và không phù hợp với các thiết bị điện kiểu di động

Tuy nhiên, phương pháp nối đất vỏ kim loại của thiết bị di động cũng được áp dụng rất phổ biến, tiện lợi và cũng chính là phương pháp khó đảm bảo an toàn nhất hiện nay

Thiết bị điện di động phải được nối đất theo thứ tự : vỏ kim loại thiết bị điện - dây điện kiểu nối đất - phích cắm kiểu nối đất - ổ cắm kiểu nối đất - thanh nối đất (mạng nối đất)

và dây nối điện chuyên dụng phải được bố trí tách riêng so với dây điện trên dây cáp Các kiểu được sử dụng phổ biến hiện nay là dây điện 2 lõi kiểu không nối đất, ổ cắm hoặc phích cắm kiểu không nối đất Đặc biệt, khi sử dụng phích cắm và ổ cắm không có điện cực nối đất thì dây điện kiểu tiếp đất sẽ không duy trì được tính liên tục và hay bị ngắt quãng

Phòng ngừa tai nạn điện giật

Chương 2

8) Thiết bị ngắt mạch khi rò điện

(1) Định nghĩa của thiết bị ngắt mạch khi rò điện

Thiết bị ngắt mạch khi rò điện là thiết bị ngắt điện nguồn một cách nhanh chóng khi có sự

cố hở mạch phát sinh, bảo vệ cơ thể khỏi bị điện giật với dòng điện rất nhỏ mà thiết bị bảo

vệ quá dòng của nguồn điện không thể nhận biết Định mức của thiết bị ngắt mạch khi rò điện thông thường sẽ đảm bảo mục tiêu đảm bảo an toàn khỏi tai nạn điện giật trong mức 30mA, 0.03 giây

(2) Nhận biết bằng nút kiểm tra (Test Button)

Xét về mặt chế tạo, có thể phân loại thiết bị ngắt mạch điện thành thiết bị kiểu vận hành dòng điện và thiết bị kiểu vận hành điện áp Có thể còn phân loại được theo kiểu dòng điện hay kiểu thiết bị hoặc mức cảm ứng nhưng nếu phân biệt theo mục đích đề phòng tai nạn điện giật thì có thể chia thành các loại như sau

Đây là sản phẩm chuyên dùng khi xảy ra sự cố rò điện nối đất nên rất cần có thiết bị bảo vệ quá dòng khi ngắt mạch

Dùng để bảo vệ quá dòng và rò điện nối đất nên không cần lắp đặt thiết bị bảo vệ quá dòng

[Hình 2-11] Các loại thiết bị ngắt khi rò điện

[Hình 2-12] Thiết bị chống rò điện phổ biến

kiểu adapter (bộ điều hợp)

[Hình 2-13] Thiết bị chống rò điện kiểu ổ cắm

[Hình 2-14] Thiết bị kiểu phích cắm [Hình 2-15] Thiết bị dạng adapter

(3) Nguyên lý hoạt động của thiết bị ngắt mạch khi rò điện

① Trạng thái bình thườngChỉ có dòng điện phụ tải mới chạy qua máy biến dòng, và từ trường sinh ra trong máy biến dòng thứ tự 0 (ZCT Zero Current Transformer) sẽ bù trừ cho nhau khiến dòng điện

bị hở mạch không thể bị phát hiện, cuộn nhả của thiết bị ngắt mạch không hoạt động

cuộn cảm

Máy biến dòng thứ tự 0 - ZCT Phát hiện

[Hình 2-17] Trạng thái hở mạch

(4) Chú ý khi sử dụng thiết bị ngắt mạch khi rò điện

Thiết bị ngắt mạch chống rò điện hoạt động khi cảm ứng dòng điện vô cùng nhỏ như 30mA nên cần phải chú ý các nội dung sau

1 Cho dù dòng điện không nối đất về căn bản bị hở mạch nhưng dòng điện gây tai nạn vẫn không bị rò rỉ nên thiết bị ngắt mạch sẽ không hoạt động

2 Phải bấm nút kiểm tra của thiết bị ngắt mạch mỗi tháng một lần để kiểm tra Nếu chủ quan không kiểm tra thường kỳ thì thiết bị ngắt mạch có thể không vận hành lúc xảy ra

sự cố rò điện nên nhất định phải kiểm tra định kỳ mỗi tháng một lần

3 Thiết bị ngắt mạch có thể vận hành sai do tác động của sóng điện từ hay rò rỉ dòng điện Vì vậy điều này đôi khi làm cho bộ đàm hay điện thoại đang dùng bỗng nhiên có thể bị sụt nguồn

9) Nối đất và thiết bị ngắt mạch khi rò điện

Như đã biết, nối đất cho vỏ kim loại thiết bị và lắp đặt thiết bị ngắt mạch là phương pháp hiệu quả nhất để phòng ngừa tai nạn điện giật Như vậy giữa hai phương pháp này, nên lựa chọn phương pháp nào? Phương pháp lý tưởng nhất là lắp đặt nối đất cho vỏ kim loại thiết bị và duy trì cho giá trị điện trở nối đất ở mức thấp nhất Với những nơi ẩm thấp hay có nước chảy qua thì nên bổ sung thiết bị ngắt mạch khi rò điện dạng cắm

Tuy nhiên, nếu làm ngược lại, tức là lắp thiết bị ngắt mạch và không nối đất thì không thể coi đây là phương pháp phòng ngừa tai nạn điện giật đúng đắn Trên thực tế, các tai nạn điện giật gây thiệt mạng hay xảy ra tai những nơi chỉ lắp đặt thiết bị ngắt mạch

Theo đó, phương pháp nối đất cho vỏ kim loại của thiết bị một cách kiên cố, đúng cách được coi là giải pháp hiệu quả, phù hợp nhất để phòng chống tai nạn điện giật Lúc này cần phải chú

ý trước khi thực hiện công trình nối đất thì phải hoàn thiện bức thiết kế một cách phù hợp và phải lắp đặt trước các cực nối đất như thanh nối đất hay mạng nối đất Nếu bỏ qua các bước này và chỉ chuẩn bị phương pháp đối phó sau tai nạn đã xảy ra thì lúc này giống như cốc nước

đã đổ đi và phải trông cậy vào ổ cắm dạng không nối đất và thiết bị ngắt mạch khi rò điện

Phòng ngừa tai nạn điện giật

Chương 2

10) Giật điện do chạm vào đường điện trên không

Tai nạn điện giật do chạm vào đường điện trên không thường xảy ra tại hiện trường xây dựng

do một số các nguyên nhân quan trọng như sau

1 Chạm vào đường điện trên không khi xử lý các vật liệu xây dựng có tính dẫn điện như

ống, thanh thép dài

2 Chạm vào đường điện trên không khi sử dụng các trang bị xây dựng như cần cầu di động

[Hình 2-18] Minh họa điện giật do chạm vào đường điện trên không

11) Giải pháp thao tác an toàn khi làm việc với đường điện trên

không

(1) Thao tác an toàn tại khu vực gần đường điện trên không

1 Thiết lập kế hoạch phòng ngừa tai nạn điện giật trước khi bắt đầu làm việc

2 Lắp đặt dụng cụ bảo vệ và các thiết bị phòng ngừa cách điện trong trường hợp dây trên không ở trong tình trạng dây đang có điện chạy qua

3 Việc lắp đặt dụng cụ phòng hộ, thiết bị phòng ngừa cách điện phải được thực hiện theo phương pháp lắp đặt thích hợp vì đây là trang thiết bị sử dụng sau khi kĩ thuật viên có kinh nghiệm sử dụng các dụng cụ bảo vệ cách điện

4 Trường hợp làm việc trong tình trạng mất điện ở đường dây trên không, cần phải liên lạc với công ty điện lực để yêu cầu xử lý cần thiết

5 Nếu làm việc trong trường hợp mất điện thì cần phải chắc chắn có sự liên lạc giữa người thực hiện và cán bộ phụ trách của công ty điện lực

6 Lắp đặt biển báo nguy hiểm trên đường dây trên không, có cán bộ giám sát để giám sát công việc thực hiện

※ Thuật ngữ

hàng rào cách điện dùng để chống điện giật được lắp đặt tại những vị trí nối điện xuất hiện trong khi thực hiện công việc ở gần khu vực có sự hoạt động của điện cao áp.

điện được người thực hiện công việc sử dụng để chống điện giật

(hot stick), que với cầu dao có phần tiếp xúc tay cầm được làm bằng những vật liệu cách điện, từ đó có thể thực hiện gián tiếp công việc khi tiếp xúc với những dây có điện hoạt động

việc tiếp xúc với điện, cầu thang cách điện, máy hút bụi cách điện, bàn cách điện dùng trong khi tiếp xúc với điện Được sử dụng để kiểm tra, sửa chữa những đường dây nối điện.

(2) Phương pháp cài đặt thiết bị phòng hộ

Việc lắp đặt dụng cụ phòng hộ cho những đường dây cao áp trên không trong trạng thái điện đang hoạt động chính là công việc phải thực hiện trong khi điện cao áp đang hoạt động, vì thế để đường dây nối điện không bị hở (dù các thiết bị phòng hộ vẫn đang được hoạt động) thì khi tác nghiệp cần chú ý những nội dung dưới đây

1 Cán bộ phụ trách chỉ đạo công việc phòng hộ sau khi đưa ra các chỉ thị về phương pháp

và thứ tự lắp đặt trang thiết bị phòng hộ đối với những người thực hiện

2 Phải sửa chữa, xử lý tốt các dụng cụ phòng hộ có khả năng cách điện và kiểm tra xem có lỗi, có bộ phận nào bị hỏng hóc hay không trước khi sử dụng

3 Cán bộ thực hiện phải sử dụng dụng cụ phòng hộ cách điện để bảo vệ cơ thể của chính bản thân mình và cán bộ phụ trách quyết định bắt đầu công việc sau khi kiểm tra tình trạng sử dụng của các dụng cụ bảo vệ này

Phòng ngừa tai nạn điện giật

Chương 2