KỸ THUẬT NUÔI GIUN QUẾ HẢI CHÂU

Nhiệt độ thích hợp nhất với giun Quế trong khoảng từ 20 – 30oC, ở nhiệt độ khoảng 30oC và độ ẩm thích hợp 70-80%, chúng sinh trưởng và sinh sản rất nhanh.Ở nhiệt độ quá thấp, chúng sẽ ng

KỸ THUẬT NUÔI GIUN QUẾ

1 Giới thiệu về giun quế

Giun Quế thuộc ngành ruột khoang thuộc nhóm giun ăn phân, thường sống trong môi trường có nhiều chất hữu cơ đang phân hủy, trong tự nhiên ít tồn tại với quần thể lớn và không có khả năng cải tạo đất trực tiếp như một số loài giun địa phương sống trong đất Giun Quế là một trong những giống giun đã được thuần hóa, nhập nội và đưa vào nuôi công nghiệp với các quy mô vừa và nhỏ Đây là loài giun mắn đẻ, xuất hiện rải rác ở vùng nhiệt đới, dễ bắt bằng tay, vì vậy rất dễ thu hoạch

Giun Quế có kích thước tương đối nhỏ Khi trưởng thành, chúng có độ dài vào khoảng 10 –15 cm, thân hơi dẹt, bề ngang của con trưởng thành có thể đạt 1 –

2 mm, có màu từ nâu đỏ đến màu mận chín (tùy theo tuổi), màu nhạt dần về phía bụng, hai đầu hơi nhọn Cơ thể giun có hình thon dài nối với nhau bởi nhiều đốt, trên mỗi đốt có một vành tơ.Khi di chuyển, các đốt co duỗi kết hợp các lông tơ phía bên dưới các đốt bám vào cơ chất, đẩy cơ thể di chuyển một cách dễ dàng

Trong cơ thể giun Quế, nước chiếm khoảng 80 – 85 %, chất thô khoảng 15 –

20 %.Giun Quế không có phổi, mà hô hấp qua da, nên nếu da khô là giun bị chết Chúng có khả năng hấp thu Oxy và thải CO2 trong môi trường nước, điều này giúp cho chúng có khả năng sống trong nước nhiều tuần, thậm chí trong nhiều tháng Giun Quế nuốt thức ăn bằng môi ở lỗ miệng, lượng thức ăn mỗi ngày được nhiều nhà khoa học ghi nhận là tương đương với trọng lượng cơ thể của nó

Giun Quế rất nhạy cảm, chúng phản ứng mạnh với ánh sáng, nhiệt độ và điều kiện khô hạn Nhiệt độ thích hợp nhất với giun Quế trong khoảng từ 20 – 30oC, ở nhiệt độ khoảng 30oC và độ ẩm thích hợp (70-80%), chúng sinh trưởng và sinh sản rất nhanh.Ở nhiệt độ quá thấp, chúng sẽ ngừng hoạt động và có thể chết hoặc khi nhiệt độ của luống nuôi lên quá cao, chúng cũng bỏ đi hoặc chết Chúng

có thể chết khi điều kiện khô và nhiều ánh sáng nhưng chúng lại có thể tồn tại trong môi trường nước có thổi Oxy

Trong tự nhiên, giun Quế thích sống nơi ẩm ướt và có độ pH ổn định, gần cống rãnh, hoặc nơi có nhiều chất hữu cơ dễ phân hủy và thối rữa như trong các

đống phân động vật, các đống rác hoai mục Qua các thí nghiệm thực hiện, cho thấy pH thích hợp nhất của chúng là vào khoảng 7.0 – 7.5, nhưng chúng có khả năng chịu đựng được phổ pH khá rộng, từ 4 – 9, nếu pH quá thấp hoặc quá cao, chúng sẽ bỏ đi

Giun Quế thích nghi với phổ thức ăn khá rộng Chúng ăn bất kỳ chất thải hữu cơ nào có thể phân hủy trong tự nhiên (rác đang phân hủy, phân gia súc, gia cầm…) Tuy nhiên, những thức ăn có hàm lượng dinh dưỡng cao, giúp cho chúng sinh trưởng và sinh sản tốt hơn, sẽ hấp dẫn chúng hơn Chúng sẽ ngửi được và tự tìm đến

Giun Quế là sinh vật lưỡng tính - chúng có cả cơ quan sinh dục đực lẫn sinh dục cái.Đai và các lỗ sinh dục nằm ở phía đầu của cơ thể Mặc dù vậy, chúng không thể tự sinh sản được mà phải tìm một con khác để trao đổi tinh trùng, giao phối chéo với nhau để hình thành kén ở mỗi con, mỗi kén chứa khoảng 5 – 15 trứng Sau 2 – 3 tuần, giun con tự chui ra theo đầu kén Khi mới nở, giun con nhỏ như đầu kim, có màu trắng hồng, dài khoảng 2 – 3 mm, sau 5 – 7 ngày cơ thể chúng sẽ chuyển dần sang màu đỏ và bắt đầu xuất hiện một vằn đỏ thẫm trên lưng Khoảng từ 15 –30 ngày sau, chúng trưởng thành và bắt đầu xuất hiện đai sinh dục,

từ lúc này chúng bắt đầu có khả năng cặp đôi và sinh sản Con trưởng thành khỏe mạnh có màu nâu đỏ hoặc mận chín và có sắc ánh kim trên cơ thể

Giun Quế sinh sản rất nhanh trong điều kiện khí hậu nhiệt đới tương đối ổn định và

có độ ẩm cao.Cứ một tuần đẻ một lần, sau 3 tuần trứng nở, sau 3 tháng giun trưởng thành

2 Sử dụng giun quế

Làm thức ăn chăn nuôi gia cầm, thủy cầm, thủy sản:

Với hàm lượng Protein thô chiếm 70 % trọng lượng khô, hàm lượng đạm của giun tương đương với bột cá, bột đậu tương thường được dùng trong thức ăn chăn nuôi

Giun còn hội đủ 12 loại Axit Amin, nhiều Vitamin, chất khoáng cần thiết cho gia súc, gia cầm và thủy sản Đặc biệt, giun còn có các loại kích thích tố sinh trưởng tự nhiên, mà trong bột cá không có Thức ăn chăn nuôi có bột giun sẽ không có mùi tanh và khét của cá và dầu cá, hấp dẫn với vật nuôi, lại bảo quản được lâu hơn thức

ăn có dùng bột cá

Giun tươi là thức ăn lý tưởng cho nuôi cá, ba ba, rùa, lươn, ếch làm tăng tốc độ sinh trưởng từ 15 – 40%, năng suất tăng 30%, giảm giá thành thức ăn 40 – 60% Trong chăn nuôi gà năng suất trứng tăng từ 17 – 25%, tốc độ tăng trưởng tăng 65 – 100% và giảm tỷ lệ mắc các loại bệnh dịch (nếu nuôi bằng thức ăn không có giun thì tỷ lệ mắc bệnh cúm gà là 16 – 40%)

Xử lý môi trường:

Bên cạnh việc thu được nguồn sản phẩm chính là giun thương phẩm thì một ưu điểm rất quan trọng đó là giun sẽ sử dụng các loại phân gia súc gia cầm làm thức

ăn và chuyển chúng thành các loại phân hữu cơ hoai mục sử dụng rất tốt trong trồng trọt Ngoài các loại phân gia súc gia cầm còn có thể sử dụng các loại rác hữu

cơ đem ủ hoai để làm thức ăn cho giun Việc sử dụng thức ăn của giun đã góp phần làm giảm ô nhiễm môi trường đáng kể từ việc phát thải khí CH4 trong phân thải của gia súc gia cầm

Sử dụng làm phân bón:

Ngoài ra phân do giun quế thải ra sau khi sử dụng các loại phân gia súc là một

nguồn phân hữu cơ sạch và đồng nhất.Chứa nhiều loại Axit Amin hàm lượng tương đối cao Nếu được bổ xung thêm một số loại Axit Amin như: Tyrosin, Arginin, Cystin, Methiomin, Histidin… thì phân giun có thể làm thức ăn chăn nuôi cho gia

súc, gia cầm, thủy sản Phân giun có thể được sử dụng làm phân bón bằng cách pha loãng với nước và tưới cho cây trồng hay sử dụng trực tiếp làm giá thể để trồng cây Phân giun là loại phân hữu cơ tự nhiên duy nhất hiện nay có chứa đầy đủ hàm lượng các chất cần thiết cho các loại cây trồng Phân giun có thể giúp chống sự xói mòn và tăng khả năng giữ nước trong đất.Chất mùn trong phân giun loại trừ được những độc tố, nấm và vi khuẩn có hại trong đất, có thể ngăn ngừa các bệnh về rễ

và đẩy lùi nhiều bệnh của cây trồng

Dùng làm phân bón lót cho cây và rau quả, tạo ra sản phẩm có chất lượng và năng suất cao, vì vậy, phân giun là loại phân sạch thiên nhiên quí giá để bón cho hoa, cây cảnh, rau quả trong nông nghiệp sạch, được thị trường rất ưa chuộng

3 Quy trình kỹ thuật nuôi giun

a Chuẩn bị chuồng nuôi

Tùy theo khả năng và quy mô kinh doanh, điều kiện từng gia đình mà có thể làm chuồng trại cho phù hợp

Địa điểm nuôi giun quế là những vùng đất cao ráo không bị ngập lụt Trại nuôi phải ở trong vùng có sẵn nguồn phân gia súc để dễ cho việc thu gom nếu những gia đình có chăn nuôi gia súc thì càng tốt

Trại nuôi nên xây dựng cách xa nhà để đảm bảo vệ sinh vì nguồn thức ăn sử dụng là phân giasúc nhưng phải đảm bảo thuận tiện cho việc chăm sóc và quản lý Tùy theo nhu cầu về sản lượng giun thu được để ta xác định quy mô trại giun Một m2 diện tích nuôi nếu nuôi tốt có thể cho 1kg giun/tháng

Trại nuôi nên xây ở dưới tán cây và ở các khu vực khuất gió.Hướng của trại nuôi nên tránh hướng gió đông bắc để đảm bảo nhiệt độ trong trại nuôi ít bị ảnh hưởng của gió mùa.Có thể xây dựng luống đơn (1 luống) hay luống đôi (2 luống), xây luống đôi sẽ tiết kiệm được diện tích và vật liệu hơn

Có các phương thức như: Nuôi giun trong hố đất, nuôi trong thùng hộp và nuôi trong bể xây

- Nuôi giun trong hố, luống đất:

Chọn nơi cao ráo, đào hố nuôi sâu 0,4 – 0,5 m, rộng 1 – 1,2 m, dài 2, 3, 4 m tùy yêu cầu Xung quanh hố có rãnh thoát nước Cũng có thể nuôi giun theo kiểu đắp luống trên mặt đất Luống nuôi cao 0,3 – 0,4 m, rộng 1 m, dài từ 2 – 4 m nền láng xi măng hoặc lát gạch Xung quanh luống quây ván, thân cây chuối, bao bì đựng thức ăn, xếp gạch, xây bằng gạch để ngăn phân nuôi không tràn ra ngoài Nên xây 1 bể vuông có kích thước 60x60x60cm để ngâm và hòa thức ăn cho giun Trong điều kiện chưa có vốn, chúng ta có thể quây mê bồ là có thể nuôi được.Trên luống có mái che, mái cách mặt luống khoảng 1 m Luống nuôi giun rất thích hợp

ở nông thôn vì có mặt bằng

- Nuôi trong thùng, hộp:

Nếu nuôi giun vào mục đích lấy giun nhằm tăng thành phần dinh dưỡng trong khẩu phần ăn của gia súc, gia cầm, thủy hải sản hoặc xử lý rác thải nhà bếp, thì việc làm chuồng cũng hết sức đơn giản Có thể tận dụng những vật có sẵn để

nuôi như: chum, chậu, thùng phuy, can nhựa, xô nhựa, những bể nước không còn

sử dụng v.v… Cũng có thể đóng thùng nuôi giun gồm nhiều tầng chồng lên nhau Tùy theo qui mô lớn nhỏ và tùy theo điều kiện tận dụng nguyên vật liệu của mỗi nơi, mà thiết kế thùng nuôi có kích thước phù hợp Thùng nuôi giun phải đảm bảo

có thể chứa được thức ăn cho giun và không làm thay đổi nhiệt độ của thức ăn Nước trong thức ăn khi lắng xuống phải có chỗ thoát, để phần thức ăn bên dưới không quá ẩm Đóng thùng nuôi giun phải đảm bảo kín, không cho giun bò ra ngoài, bỏ trốn khỏi nơi nuôi.Thông thường các thùng làm bằng gỗ hoặc nhựa

Trong điều kiện chật hẹp người ta sử dụng hộp nuôi giun Hộp nuôi giun có kích thước 50 x 35 x 20 cm Đáy hộp có khoan nhiều lỗ thoát nước đường kính khoảng 5 mm và được lót dưới chất dẻo ngăn không cho giun bò ra ngoài Bên trong hộp phủ giấy màu đen hoặc lá chuối để tạo ra môi trường tối.Bốn góc hộp có chân cao khoảng 5 cm, để khi chồng lên nhau vẫn có kẽ hở cho thông không khí.Dưới mỗi chồng hộp đặt một cái chậuđể hứng nước từ các hộp trên chảy xuống.Nếu quy mô lớn hơn ta có thể làm chuồng bằng tấm bạt nilon Nuôi giun trong gia đình với qui mô nhỏ, có thể làm những thùng nuôi vuông 70 x 70 cm và cao 45 cm Với kích thước này có thể nuôi được 10.000 con giun Các thùng có thể xếp chồng lên nhau và đặt trong nhà có mái che mưa che nắng

- Nuôi trong chuồng có ngăn bể xây:

Nếu nuôi giun qui mô lớn nhằm kinh doanh thì nên xây chuồng.Có thể làm lán mái riêng để che mưa, che nắng hoặc tận dụng gian nhà sẵn có để làm chuồng Tùy theo diện tích đất ta có thể xây chuồng dài rộng tùy ý Thông thường chuồng xây ngang 1 m 50, cao 0,50 m, dài 2 m trở lên Có thể xây các ô liền nhau thành từng dãy dài.Ở hai mặt đối diện mỗi ô nuôi chứa mỗi bên một cặp lỗ nhỏ để thoát nước.Chuồng nuôi giun được quây bằng gạch hoặc bằng gỗ ván Tuỳ theo lượng giun giống ban đầu mà quây ô chuồng nuôi giun rộng, hẹp khác nhau với mức 3 - 4

kg giun giống / m2 Chiều cao của ô chuồng ban đầu là 30 - 40 cm, sau đó nâng

cao dần theo lượng phân cho vào nhiều lên Chuồng được che phủ bởi lá dừa, lá cọ, rơm, rạ là tốt nhất, vì tạo được bóng mát và giữ được độ ẩm cao.Tuy nhiên chuồng trại phải bảo đảm sự thông thoáng, không khí phải ra vào lưu thông

Chuồng nuôi giun quế

Chuẩn bị dụng cụ, vật liệu

+ Cây dĩa 6 răng (cào): Đây là dụng cụ dùng để xới, thu hoạch và chăm sóc giun Không dùng các dụng cụ khác có thể làm giun bị thương

+ Tấm che phủ: Thường làm bằng bao tải đay hoặc chiếu cói là tốt nhất Đặc điểm của giun là ăn và cặp đôi sinh sản thường ở trên bề mặt luống giun, nhưng phải ẩm và tối Do đó người ta dùng tấm che phủ, vừa tạo bóng tối để giun liên tục

ở trên bề mặt luống, ăn thức ăn và sinh sản, tăng năng suất nuôi giun; Mặt khác cũng dùng để giữ độ ẩm cho luống giun

+ Nếu luống nuôi ngoài trời thì cần có mái che bằng cọ, tranh, bạt tối màu tránh ánh sáng trực tiếp lên giun

+ Thùng tưới: Sử dụng các loại thùng có vòi sen như thùng tưới rau Nếu không có thùng tưới thì có thể vẫy nước qua sàn rổ

+ Gáo múc thức ăn: Có thể dùng ca múc nước bằng nhựa có cán (loại 1 – 2 lít) hoặc mũ bảo hộ lao động bằng nhựa

b Chuẩn bị chất nền (thức ăn cho giun):

Chất nền là nơi cư trú ban đầu của giun Khi bắt đầu nuôi hoặc sau mỗi lần thu hoạch giun và phân giun, chuẩn bị cho đợt nuôi tiếp phải rải chất nền vào luống nuôi Vì vậy thao tác đầu tiên là phải chuẩn bị chất nền.Chất nền tốt nhất là phân

bò cũ.Có 3 phương pháp chế biến chất nền là phương pháp ủ nóng, phương pháp ủ nguội và ủ hỗn hợp Rải chất nền xuống nền luống khoảng từ 10-15 cm trước khi thả giun giống từ 2-3 ngày san bằng rồi tưới ẩm, đối với thả giun giống bằng giun sinh khối thì có thể không cần chất nền

Ngoài phân tươi của gia súc ăn cỏ là có thể cho giun ăn trực tiếp, ta có thể ngâm phân tươi đó với phân chuồng đã ủ hoại làm thức ăn cho giun bằng các hỗn hợp sau:

- 50 kg cỏ khô hay rơm rạ, thân đậu, bã mía, mạt cưa, giấy vụn,

- 30 kg phân gia súc (trâu, bò, heo, )

- 20 kg thực vật tươi (rau, cỏ, vỏ chuối, )

Tổng cộng được 1000 kg vật chất thô, ở giữa hố ủ cắm một thanh tre hay khúc gỗ dài từ đáy hố nhô lên khỏi mặt hố.Mỗi ngày tưới nước vừa, khi tưới lắc thanh tre, nhằm mục đích cho nước ngấm đều hố ủ Sau thời gian tối thiểu 3 tuần thì phân hoai.Riêng rơm đã mủn sẵn thì thời gian ủ sẽ ngắn hơn

c Chọn giống

Ở Việt Nam, giống và chủng loại giun khá phong phú.Tuy nhiên, cho đến nay, các cơ sở nghiên cứu và sản xuất giống giun phù hợp với điều kiện thời tiết khí hậu, cho năng suất cao còn rất hạn chế.Nên liên hệ với các trại chăn nuôi giun chuyên nghiệp để có được nguồn giống khoẻ, chất lượng cao Khi mua giống, tốt nhất là mua ở dạng sinh khối (có lẫn cả giun bố mẹ, giun con, trứng kén giun chưa

nở và cơ chất mà giun đang sống quen), để giun không bị “sốc” trong môi trường mới lạ và sinh sản nhanh

Giun đất có nhiều loại, hiện có ba giống giun được nuôi phổ biến nhất là: giun Nhật Bản và giun Đại Bình 3 Hai giống giun kể trên có hàm lượng dinh dưỡng rất cao, thích hợp với việc làm thức ăn cho gia súc, gia cầm, thủy sản, cho hiệu quả kinh tế cao Chúng ta thường nuôi giun có tên khoa học là Peryonyx Excavatus thường gọi là giun Quế, vì nó sinh sản rất nhanh, dễ nuôi, cho năng suất cao và thích hợp với những vùng nhiệt đới Có thể nói về việc tăng số lượng, giun

là loại động vật sinh sản nhanh nhất

Nguồn giống sử dụng để nuôi có thể là giốngthuần (chỉ có giống giun) hoặc giống sinh khối(phần chất nền trong đó có giun giống, lẫn kéngiun và phân giun) Lựa chọn loại giống nào tùytheo người nuôi

Nên chọn mua giống những cơ sở có uy tín,không nên chọn giống bị lẫn với các loại giunđất khác Nếu chọn mua giống thuần không nênchỉ mua 100% giun giống bởi vì quá trình thuhoạch cũng như vận chuyển sẽ là cho giun mấtsức và hao hụt lớn mà phải sử dụng giunkhoảng 80% còn lại là chất nền Khi mua giống, tốt nhất là mua ở dạng sinh khối (có lẫn cả giun bố mẹ, giun con, trứng kén giun chưa

nở và cơ chất mà giun đang sống quen), để giun không bị “sốc” trong môi trường mới lạ và sinh sản nhanh

d Thải giun giống

Thả giống giun thường vào buổi sáng Khi chuẩn bị ô chuồng xong thì thả giun giống bằng cách rải sinh khối vào theo một đường thẳng giữa ô luống đó hoặc

rải giun giống thành từng đám giữa mặt luống Khoảng 5 – 7 phút sau, giun sẽ chui hết xuống lớp sâu, loại bỏ những con giun ngọ nguậy tại chỗ, không có khả năng di chuyển xuống lớp đất sâu Sau khi nhặt bỏ hết giun bị thương, dùng doa tưới cây, tưới ẩm nhẹ lên luống nuôi là xong Hàng ngày phải tưới ẩm mặt luống.Nếu trời nóng quá 34 - 35 0 C nên tưới nhiều lần để giảm nhiệt độ

Mật độ thả quyết định năng suất thu hoạch

* Thả giống thuần:Mật độ thích hợp khoảng 2 - 3 kg giun tinh / m2 tương

đương khoảng từ 8-10kg giun sinh khối Sau khi vận chuyển giun vềta hốt giun bỏ thành từng cụm vào luống,sau khoảng 1 giờ chúng sẽ tự động chui vào bềmặt luống.Những con chết còn nằm lại thì tagom lại vì giun chết sẽ ảnh hưởng đến cả luống

giun Sau 2 giờ tiến hành tưới nước giữ ẩm vàcho giun ăn

* Thả giống sinh khối: Lượng giun giống sinhkhối thả là khoảng 40kg/m2.

Khi đưa giống vềta rải đề sinh khối lên diện tích nuôi.Sau 2 giờtiến hành tưới nước

và có thể cho giun ăn.

e Chăm sóc giun

- Che phủ luống giun:

Che phủ mặt luống là biện pháp tạo bóng tối cho giun lên mặt luống ăn thức

ăn và giao phối sinh sản cả ngày lẫn đêm Tấm che phủ còn có tác dụng giữ độ ẩm luống nuôi Sau khi thả giun giống, lấy bao tải cũ hoặc chiếu cói rách, bìa các tông,

lá chuối, lá cọ …đậy lên bề mặt ô chuồng giun để tạo bóng tối cho giun nhanh chóng quen nơi ở mới, rồi lấy ô roa tưới nước lên trên bề mặt, sao cho chất nền đệm ở dưới được ướt đẫm đều

- Tưới ẩm luống nuôi:

Mùa hè tưới 2 – 3 lần ngày, mùa đông tưới 1 – 2 lần / ngày.Ngày khô nóng tưới nhiều, ngày mưa rét tưới ít hoặc không cần tưới.Độ ẩm thích hợp luống nuôi