5 chẩn đoán sức khỏe cộng đồng

Chẩn đoán sức khỏe cộng đồngTHS.. NGUYỄN XUÂN BÌNH MINH BỘ MÔN DỊCH TỄ... Tài liệu tham khảo.

Chẩn đoán sức khỏe cộng đồng

THS BS NGUYỄN XUÂN BÌNH MINH

BỘ MÔN DỊCH TỄ

Các khái niệm

1 Cộng đồng:

Một nhóm người được tổ chức thành một đơn vị, có chung một đặc

trưng, một quyền lợi hay một mối quan tâm Mỗi cộng đồng có vấn đề

sức khỏe của riêng mình

Ví dụ: một cụm dân cư, một bệnh viện, một quốc gia…

2 Sức khỏe:

Là tình trạng thoải mái về thể chất, tinh thần và xã hội chức chứ không chỉ là không có bệnh

Các khái niệm

3 Chẩn đoán sức khỏe cộng đồng:

Mô tả sự phân bố những đặc trưng của sức khỏe trong cộng đồng ,có thể phát hiện yếu tố nguy cơ, từ đó cho phép xác định người có nguy cơ cao với một số bệnh nào đó, những sự kiện quan trọng (sống, chết…) hoặc hành vi sức khỏe liên quan đến dịch vụ y tế.

4 Y tế cộng đồng – Sức khỏe cộng đồng

Là cố gắng của toàn xã hội nhằm bảo vệ và nâng cao sức khỏe của mọi người, thông qua các hoạt động tập thể của xã hội

Là sự kết hợp giữa các ngành khoa học, các thực hành và quan niệm về sức

khỏe, nhằm nâng cao sức khỏe cho người dân.

Nhấn mạnh vào phòng bệnh

Sự khác biệt giữa chẩn đoán cá nhân và

• Diễn biến tự nhiên

• Yếu tố nguy cơ

• Dinh dưỡng

• Thể lực, tình trạng thai nghén, miễn dịch

• Thói quen, lối sống

• Môi trường sống, hoàn cảnh kinh tế xã hội

• Kiến thức, thái độ, hành vi liên quan đến sức khỏe

Giống như chẩn đoán cá nhân nhưng cần nhiều thông tin và thời gian hơn

(vì cần thu thập thông tin và theo dõi tình trạng sức khỏe của nhiều người)

Phương

pháp chẩn

đoán

• Tiền sử, bệnh sử

• Khám lâm sàng, xét nghiệm cận lâm sàng

• Chẩn đoán xác định, chẩn đoán phân biệt

• Tiên lượng

• Điều trị

• Theo dõi và đánh giá kết quả

• Chọn mẫu nghiên cứu

• Tiến hành điều tra, thu thập thông tin về bệnh và yếu tố nguy cơ bằng nhiều kỹ thuật

• Phân tích số liệu

• Sàng tuyển

Các yếu tố ảnh hưởng đến sức khỏe cộng đồng

Dịch vụ y tế

Mục tiêu chẩn đoán sức khỏe cộng đồng

1 Xác định vấn đề sức khỏe ưu tiên

2 Mô tả tình hình sức khỏe cộng đồng và yếu tố nguy cơ

3 Mô tả chiều hướng sức khỏe cộng đồng

4 Mô tả sử dụng dịch vụ y tế

5 Đánh giá hiệu quả chương trình can thiệp cộng đồng

6 Cung cấp thông tin cho việc xây dựng chính sách y tế và lập kế hoạch can thiệp

Nội dung đánh giá sức khỏe cộng đồng

•Điều tra nhân khẩu học, thống kê sinh tử

•Nguyên nhân mắc bệnh/tử vong, theo tuổi, giới, nghề nghiệp

•Sử dụng dịch vụ y tế

•Dinh dưỡng và phát triển ở trẻ em

•Thông tin về văn hóa xã hội, kinh tế

•Sức khỏe tâm thần, stress

Nội dung đánh giá sức khỏe cộng đồng

•Môi trường sống, các véc tơ truyền bệnh

•Kiến thức, thái độ, hành vi liên quan đến sức khỏe

•Dịch ở địa phương

•Hệ thống y tế

•Đánh giá kết quả của chương trình can thiệp, khó khăn thách thức còn tồn tại

•Dịch vụ và nguồn lực trong nông nghiệp, thú y

Điều tra ngang

Định nghĩa:

Là một nghiên cứu trong đó tình trạng mắc bệnh và phơi nhiễm được đánh giá đồng thời ở quần thể tại một thời điểm

Đặc điểm

 Cung cấp một hình ảnh chụp của sức khỏe người dân tại một thời điểm

Cho biết tỷ suất hiện mắc một bệnh tại một thời điểm

Hạn chế là không thể xác định mối quan hệ nhân quả của bệnh và phơi nhiễm vì không biết cái

nào có trước

Các bước tiến hành điều tra ngang

Bước 1:Xác định vấn đề nghiên cứu

Các câu hỏi cần đặt ra:

1 Tính xác đáng của vấn đề: Tầm cỡ, quy mô của vấn đề đến đâu? Mức độ

nghiêm trọng của bệnh? Khả năng khống chế/chữa khỏi bệnh? Sự quan tâm và hưởng ứng của cộng đồng

2 Tính lặp lại: tham khảo tài liệu để biết vấn đề đã được ai nghiên cứu chưa? Kết quả như thế nào?

3 Sự chấp nhận của chính quyền và cơ quan quản lý đề tài: là nơi cấp phép, hỗ trợ kinh phí, tạo điều kiện để thực hiện đề tài

Các bước tiến hành điều tra ngang

Bước 1:

Xác định vấn đề nghiên cứu

4 Vấn đề đạo đức và sự chấp nhận của cộng đồng: có như vậy cộng đồng mới tích cực tham gia

5 Tính khả thi: việc triển khai nghiên cứu có dễ thực hiện không? Có đủ thời gian và nguồn lực không?

6 Tính ứng dụng của kết quả đạt được: kết quả sẽ được sử dụng như thế nào, sẽ giúp ích cho ai

7 Tính bức thiết của vấn đề: Có cần ưu tiên triển khai ngay

Các bước tiến hành điều tra ngang

Bước 2: Thảo luận với lãnh đạo địa phương:

Thông báo với lãnh đạo địa phương, nhân viên y tế và các đối tượng điềutra về mục tiêu, đối tượng, thời gian, địa điểm và lợi ích của nghiên cứuBước 3: Xác định mục tiêu nghiên cứu:

Mục tiêu nghiên cứu là những gì người điều tra muốn đạt được sau khikết thúc nghiên cứu

Có mục tiêu chung và mục tiêu cụ thể

Các bước tiến hành điều tra ngang

Mục đích của xây dựng mục tiêu

•Xác định phạm vi điều tra

•Xác định biến số nghiên cứu

•Tránh bỏ sót hoặc thu thập thông tin không cần thiết

•Là cơ sở để lập kế hoạch điều tra

Các bước tiến hành điều tra ngang

Các nguyên tắc khi xây dựng mục tiêu:

•Bắt đầu bằng động từ hành động: đánh giá, mô tả, xác định…

•Mục tiêu phải hợp lý, có khả năng đạt được bằng nghiên cứu

•Mục tiêu phải cụ thể: nghiên cứu caì gì? Trên đối tượng nào? Ở đâu? Khinào?

•Các mục tiêu cụ thể phù hợp với mục tiêu chung, bao phủ vấn đề nghiêncứu

Ví dụ về mục tiêu

Bạn hãy đánh giá xem mục tiêu sau đã tốt chưa? Nếu chưa thì tại sao?

A Đánh giá kiến thức về xử trí tiêu chảy tại nhà của bà mẹ có con dưới 5 tuổi tại Hà Nam, năm 2015

B Tìm hiểu mối liên quan giữa nhiễm trùng roi âm đạo và nguy cơ đẻ non của thai phụ

C Xác định tỷ lệ nhiễm trùng bệnh viện từ năm 2012-2014 tại các bệnh viện đa khoa của Hà Nội

Biến số

Là đặc tính của người, sự vật, hiện tượng mà giá trị của nó thay đổi với mỗi đối tượng (khác với hằng số)

Có hai loại biến số: biến định lượng và biến định tính

A Biến định lượng: giá trị là một con số

cao)

nhiệt độ)

Biến số

B Biến định tính: Giá trị được biểu thi bằng chữ hoặc được xếp vào các nhóm khác nhau

Ví dụ: các tỉnh miền Bắc, nơi sinh sống: thành thị/nông thôn

Ví dụ: trình độ học vấn, cường độ vận động (nhẹ/trung bình/nặng)

Ví dụ: có/không, cao/thấp

Biến số

Các lưu ý về biến số

Có thể ký hiệu các biến định lượng bằng các chữ số (nhưng bản chất vẫn là biếnđịnh lượng)

Có thể chuyển một biến định lượng thành biến định tính, hoặc biến nhị phân

Ví dụ: từ số đo huyết áp cụ thể, phân loại thành các mức huyết áp tương ứng (cao, bình thường…)

Tuy nhiên nếu có sẵn biến định tính thì không thể chuyển sang biến định lượng Vì vậy, luôn cố gắng thu thập biến định lượng nếu có thể

Mối tương quan giữa các biến số

Nếu xét theo mối tương quan nhân quả, có ba loại

biến số:

•Biến độc lập: là phơi nhiễm

•Biến phụ thuộc: là vấn đề sức khỏe (bệnh)

•Nhiễu: là yếu tố thứ ba có thể làm sai lệch mối

•quan hệ nhân quả giữa biến độc lập và biến phụ

thuộc

Nhiễu

Biến độc lập Biến phụ thuộc

Nhiễu là một yếu tố làm sai lệch ảnh hưởng của phơi nhiễm đối với bệnh.

Nhiễu có thể làm tăng hay giảm ước lượng sự kết hợp thật giữa bệnh và

phơi nhiễm, thậm chí thay đổi chiều hướng của sự kết hợp

Các đặc điểm của nhiễu

Nhiễu là một yếu tố nguy cơ của bệnh, bất kể tình trạng phơi nhiễm là gì

Nhiễu có liên quan với phơi nhiễm

Không phải là nhân tố trung gian trong mối quan hệ nhân quả từ phơi

nhiễm đến bệnh

Ví dụ 1: Thứ tự sinh và bệnh Down

Ví dụ 1: Thứ tự sinh và bệnh Down

Thứ tự sinh

Tuổi của mẹ

Ví dụ 2: Tác dung của tolbutamide lên tỷ lệ tử vong

Kết luận: Bệnh nhân điều trị Tolbutamide có thêm 14.7-10.2=4.5% nguy cơ tử

Tuy nhiên, người ta nhận thấy nhóm Placebo có tỷ lệ người trẻ dưới 55 tuổi cao hơn, đó có thể góp phần lý giải tại sao tỷ lệ tử vong ở nhóm này lại thấp.

Nếu tách bạch hai nhóm tuổi thì thu được kết quả

Ở nhóm người tuổi <55: Tolbutamide làm tăng tỷ lệ tử vong 7.6-4.2=3.4%

Ở nhóm người tuổi <55: Tolbutamide làm tăng tỷ lệ tử vong 22.4-18.8=3.6%

Tầm quan trọng của việc xác định biến số

•Giúp nhà nghiên cứu xác định thông tin cần thiết phải thu thập

•Từ đó xác định phương pháp và công cụ thu thập thông tin phù hợp

•Sử dụng các biến số để tính toán các chỉ số

◦ Chỉ số: là các số đo cần thiết để đánh giá tình trạng bệnh hoặc phơi nhiễm, có thể được tính toán từ một hoặc nhiều biến số

◦ Ví dụ: BMI, điểm thang đo…

Tầm quan trọng của việc phân loại biến

số

Giúp người nghiên cứu tìm được test thống kê phù hợp với loại biến số

Giúp lựa chọn các biểu thị và trình bày số liệu thích hợp:

Ví dụ: tuổi, thường được tóm tắt dưới dạng trung bình, trung vị, giá trị min max Trình độ học vấn, thường được chia theo nhóm và tính phần trăm, có thể vẽ biểu đồ

Xác định các biến số trong nghiên cứu

Ung thư vú

Di truyền

Việc mang thai/sinh con

Yếu tố kinh tế xã hội

Yếu tố tuổi giới chủng tộc

Các bước tiến hành điều tra ngang

Bước 4: Lập kế hoạch điều tra

• Lập kế hoạch về nhân lực, vật lực và thời gian

• Lập kế hoạch về kinh phí

Lập kế hoạch với bệnh viện Hà Đông, tập huấn cho cán bộ nghiên cứu và

Các bước tiến hành điều tra ngang

Bước 5: Huấn luyện điều tra viên và giám sát viên

Bước 6: Thử nghiệm điều tra

Bước 7: Hoàn chỉnh phương pháp

Bước 8: Chọn mẫu đại diện từ quần thể

Bước 9: Tiến hành điều tra

Bước 10: Phân tích số liệu

Bước 11: Viết báo cáo

Các phần cơ bản của một báo cáo/bài

báo khoa học

1 Tiêu đề, tên tác giả, nơi công tác

2 Bản tóm tắt (abstract)

3 Mở đầu/Đặt vấn đề

Tại sao đây là một vấn đề quan trọng cần nghiên cứu? Một số kiến thức cơbản?

Tình hình kết quả các nghiên cứu khác trên thế giới trong chủ đề này

4 Mục tiêu (có thể gộp vào phần đặt vấn đề)

Các phần cơ bản của một báo cáo/bài báo khoa học

5 Phương pháp:

•Thiết kế nghiên cứu? Cỡ mẫu?

•Cách chọn mẫu, cách thu thập số liệu?

•Các biến số? Phương pháp phân tích số liệu?

6 Kết quả

•Toàn bộ kết quả nghiên cứu thể hiện bằng số, bảng, biểu đồ

•Không bình luận về kết quả (ví dụ: con số này rất cao, rất thấp…)

Các phần cơ bản của một báo cáo/bài báo khoa học

6 Bàn luận

7 Kết luận và khuyến nghị

8 Tài liệu tham khảo

Các nguyên lý đạo đức trong nghiên cứu

•Tiến hành nghiên cứu theo tinh thần trung thực

•Tôn trọng quyền lợi, lòng tin, nhận thức, phong tục tập quán của đối

tượng và tập thể tham gia

•Luôn đặt sức khỏe và lợi ích của đối tượng lên trên mục đích nghiên cứu

•Hạn chế thấp nhất rủi ro hay khó chịu cho đối tượng

•Đảm bảo công bằng trong phân bố nguy cơ và lợi ích giữa các đối tượng

Các nguyên lý đạo đức trong nghiên cứu

•Phải hỏi ý kiến và được sự đồng ý của đối tượng trước khi tiến hành

nghiên cứu: cung cấp đầy đủ thông tin và để cho đối tượng tự quyết định Việc tham gia nghiên cứu là hoàn toàn tự nguyện

•Đối tượng có thể rút khỏi nghiên cứu bất cứ lúc nào

•Nghiên cứu phải được giám sát thường xuyên bởi các nhà nghiên cứu có

kinh nghiệm

•Nghiên cứu phải được sự chấp thuận của hội đồng đạo đức

•Kết quả được công bố cho cộng đồng và đối tượng nghiên cứu