Ngày 15 tháng 11 năm 2014, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số41/NQ-TW về Tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; ngày 17 t
Trang 1BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG
TRONG MÔN TIẾNG VIỆT
CẤP TIỂU HỌC( Tài liệu bồi dưỡng giáo viên )
HÀ NỘI, NĂM 2008
Trang 2Lời nói đầu
Bảo vệ môi trường đã và đang trở thành mối quan tâm mang tính toàn cầu.Giao dục bảo vệ môi trường vì mục tiêu phát triển bền vững là một trong cácnhiệm vụ giáo dục quan trọng được Đảng và Nhà nước ta dành cho mối quan tâmđặc biệt Ngày 15 tháng 11 năm 2014, Bộ Chính trị đã ban hành Nghị quyết số41/NQ-TW về Tăng cường công tác bảo vệ môi trường trong thời kì đẩy mạnhcông nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước; ngày 17 tháng 10 năm 2011, Thủ tướngChính phủ ban hành Quyết định số 1363/QĐ-TTg phê duyệt đề án ‘Đưa các nộidung bảo vệ môi trường vào hệ thống giáo dục quốc dân’ và ngày 2 tháng 12 năm
2003 ban hành Quyết định số 256/2003/QĐ-TTg phê duyệt đề án “ Chiến lược bảo
vệ môi trường quốc gia đến năm 2010 và định hướng đến năm 2020” tạo cơ sởvững chắc cho những nỗ lực và quyết tâm bảo vệ môi trường
Thực hiện chủ trương của Đảng và Chính phủ,ngày 31 tháng 1 năm 2005 Bộtrưởng Bộ Giao dục và Đào tạo đã ra Chỉ thị số 02/2005/CT-BGD&ĐT về “Tăngcường công tác giáo dục và bảo vệ môi trường bằng các hình thức phù hợp qua cácmôn học và hoạt động giáo dục ngoài giờ lên lớp, xây dựng nhà trường xanh, sạch,đẹp
Nhằm định hướng cho việc triển khai nhiệm vụ trên, Bộ Giao dục và Đàotạo xây dựng bộ tài liệu giáo dục bảo vệ môi trường qua các môn học ở cấp Tiểuhọc: Tiếng Việt, Đạo đức, Tự nhiên và Xã hội, Khoa học, Lịch sử và Địa lý, Mỹthuật và Hoạt động Giáo dục ngoài giờ lên lớp, Cấu trúc của mỗi cuốn tài liệu cóhai phần chính :
Phần thứ nhất : Những vấn đề chung
Phần thứ hai : Giáo dục bảo vệ môi trường môn học Tiếng Việt.
Với các biên soạn mới (tiếp cận phương pháp 4 bước của Richrd Freeman) đảmbảo tổ chức tốt các hoạt động trong tập huấn, bồi dưỡng giáo viên, chúng tôi hi
Trang 3vọng bộ tài liệu sẽ đem lại thuận lợi cho người học trong nghiên cứu, tự học tại địaphương.
Trên cơ sở những định hướng, gợi ý và phương pháp tổ chức học tập của taìliệu, các thầy giáo, cô giáo có thể xây dựng kế hoạch giáo dục cụ thể nhằm thựchiện hiệu quả nhiệm vụ giáo dục bảo vệ môi trường của ngành Giáo dục và Đàotạo, của Đảng và Chính phủ vì sự phát triển bền vững
VỤ GIÁO DỤC TIỂU HỌC
Phần một
NHỮNG VẤN ĐỀ CHUNG
A MỤC TIÊU CẦN ĐẠT
1 Học viên cân biết và hiểu
Mục tiêu, nội dung giáo dục bảo vệ môi trường( BVMT) trong môn học
Phương pháp và hình thức dạy học lồng ghép, tích hợp giáo dục bảo vệ môi trườngtrong môn học
Cách khai thác nội dung và soạn thảo để dạy bài học lồng ghép, tích hợp giáo dụcBVMT trong môn học
Tích cực thực hiện dạy học lồng ghép, tích hợp giáo dục BVMT vào môn học
B MỘT SỐ KIẾN THỨC VỀ MÔI TRƯỜNG VÀ GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯƠNG
I MỘT SỐ VẤN ĐỀ VỀ MÔI TRƯỜNG
1 Khái niệm về môi trường
Môi trường và BVMT đã và đang là một vấn đề được cả thế giới nói chung, ViệtNam nói riêng đặc biệt quan tâm Chất lượng môi trường có ý nghĩa to lớn trong sựphát triển đối với cuộc sống con người Môi trường là một khái niệm quen thuộc vàtồn tại xung quanh chúng ta
Hoạt động 1
Căn cứ vào kinh nghiệm và kiến thức về môi trường của bạn, căn cứ vào các
thong tin về môi trường trên các phương tiện thong tin mà bạn biết, hãy thảo
luận trong nhóm, trả lời câu hỏi sau:
1 Môi trường là gì ?
Trang 42 Thế nào là môi trường sống ?
3 Quan niệm của bạn về môi trường tự nhiên và môi trường xã
hội ?
Thông tin phản hồi cho hoạt động
Quan niệm về môi trường
- Môi trường là hệ thống các yếu tố vật chất tự nhiên và nhân tạo có tác động tới sự tồn tại và phát triển của con người và sinh vật
- Sức khỏe môi trường là trạng thái của những yếu tố vật chất tạo thành môi trường có tác động đến sức khỏe và bệnh tật của con người
- Thành phần môi trường là yếu tố vật chất tạo thành môi trường gồm đất, nước, không khí, âm thanh, ánh sáng, sinh vật và các hình thái vật chất khác
Môi trường sống của con người bao gồm môi trường tự nhiên và môi trường xã hội
- Môi trường tự nhiên bao gồm các yếu tố tự nhiên như vật lý, hóa học, sinh hoc v.v tồn tại ngoài ý muốn của con người
- Môi trường xã hội là tổng hòa các mối quan hệ giữa con người với con người Đó là các luật lệ, thể chế, quy định v.v nhằm hướng các hoạt động của con người theo một khuôn khổ nhất định, tạo thuận lợi cho sự phát triển cuộc sống của con người
2. Chức năng chủ yếu của môi trường
Hoạt động 2
- Môi trường đóng vai trò đặc biệt quan trọng trong đời sống của chúng
ta Theo bạn, môi trường có những chức năng cơ bản nào ?
Bạn hãy mô tả chức năng của môi trường qua sơ đồ
- Các bạn hãy độc lập suy nghĩ sau đó trao đổi trong nhóm về quan điểm
của mình
Thông tin phản hồi cho hoạt động 2
Môi trường có 4 chức năng :
1 Cung cấp không gian sinh sống cho con người
2 Cung cấp các nguồn tài nguyên cần thiết phục vụ cho đời sống và sản xuấtcon người
3 Là nơi chứa đựng và phân hủy các chế thải do người tạo ra
4 Là nơi lưu trữ và cung cấp thông tin
Trang 53 Ô nhiễm môi trường
Ô nhiễm môi trường là một vấn đề mang tính toàn cầu Ô nhiễm môi trường có ảnhhưởng to lớn đến chất lượng môi trường sống của chúng ta Giảm thiểu ô nhiễmmôi trường là nhiệm vụ mang tính chiến lược của toàn xã hội và toàn thế giới
Hoạt động 3
Bằng kinh nghiệm và qua các tài liệu, qua các phương tiện thông tin bạn hãy
thảo luận trong nhóm trả lời các câu hỏi sau :
- Thế nào là ô nhiễm môi trường ?
- Mô tả khái quát và ví dụ cụ thể về tình trạng môi trạng môi trường của
Thế giới và của Việt Nam Nêu nguyên nhân của tình trạng đó
Thông tin phản hồi cho hoạt động 3
Ô nhiễm môi trường hiểu một cách đơn giản là :
- Làm bẩn làm thoái hóa môi trường sống
- Làm biến đổi môi trường theo hướng tiêu cực toàn thể hay một phần bằng nhữngchất gây tác hại ( chất gây ô nhiếm ) Sự biến đổi của môi trường như vậy làm ảnhhưởng trực tiếp hay gián tiếp đời sống con người và sinh vật, gây tác hại cho nôngnghiệp, công nghiệp và làm giảm chất lượng cuộc sống của con người’
MÔI TRƯỜNG
Chứa đựng các nguồn tài nguyên thiên nhiên
Không gian sống của
con người
Lưu trữ và cung cấp
các nguồn thông tin
Chứa đựng các phế thải do con người tạo ra
Trang 6- Nguyên nhân của nạn ô nhiễm môi trường là các hoạt động hằng ngày và hoạtđộng kinh tế của con người, từ trồng trọt, chăn nuôi đến các hoạt động côngnghiệp, chiến tranh và công nghệ hóa quốc phòng.
Một số thông tin về môi trường Thế giới
- Hằng năm, các hoạt động công nghệ tải ra 50% khí đioxit cacbon, chính chấtnày là một trong các nguyên nhân ra hiệu ứng nhà kính, làm tăng nhiệt độTrái Đất và hủy hoại tầng ôzôn: bên cạnh các hoạt động sản xuất và sinhhoạt của con người cũng thải ra hàng triệu tấn chất thải nguy hiểm gây ônhiễm môi trường nặng
- Khí hậu toàn cầu biến đổi tần suất thiên tai gia tăng
+ Gia tăng nồng độ CO2 và SO2 trong khí quyển
+ Cạn kiệt các nguồn tài nguyên, đặc biệt là tài nguyên rừng, đất, nước.+ Nhiều hệ sinh thái bị mất cân bằng nghiêm trọng, không còn khả năng tựđiều chỉnh
+ Nhiệt độ Trái Đất tăng : trong 100 năm trở lại đây, Trái Đất đã nóng lênkhoảng 0,5 độ C và dự báo trong thế kỉ này sẽ tăng từ 1,5-4,5 độ C so với nhiệt
độ của thế kỉ XX
+ Mức nước biển có thể dâng cao từ 25- 140cm do băng tan
+ Gia tăng tần suất thiên tai như bão, động đất, phun trào núi lửa, cháyrừng, sóng thần
- Suy giảm tầng ôzôn ( O3)
Tầng ôzôn có tác dụng sưởi ấm bầu không khí và tạo ra tầng bình lưu, lọc tia cựctím có tác hại cho các sinh vật trên măt đất ( “ chiếc ô “ ôzôn ) Trong thời gian gầnđây chiếc ô ôzôn đang bị hủy hoại dần Kết quả ảnh chụp từ máy chụp ảnh quangphổ cho thấy trong thấy cột khí quyển vùng Nam cực nồng độ ôzôn giảm tới 40%trong vòng 26 năm qua ( 1958- 1984)
- Hầu hết các nguồn tài nguyên đều bị suy thoái, nghiêm trọng là tài nguyênđất, tài nguyên rừng, tài nguyên nước
Một số thông tin về tình trạng môi trường của Việt Nam
Có thể tóm tắt tình trạng môi trường của Việt Nam hiện nay như sau: cạn kiệttài nguyên rừng, khoáng sản; suy thoái tài nguyên; ô nhiễm và suy kiệt tàinguyên biển; ô nhiễm môi trường đất, nước, không khí; chất độc do chiến tranh
để lại gây hậu quả nặng nề; dân số tăng nhanh và phân bố không đều gây sức
ép lớn với môi trường…
- Suy thoái môi trường đất
Trên 50% diện tích đất tự nhiên( 3,2 triệu ha đất đồng bằng, 13 triệu ha đất đồinúi ) bị thoái hóa Diện tích không gian sống bình quân của người Việt Namđang ngày càng bị thu hẹp Năm 1940, diện tích đất bình quân theo đầu người là0,2 ha thì đến năm 2005 chỉ còn 0,11 ha
Trang 7Suy thoái rừng diễn ra ở cả hai khía cạnh : chất lượng rừng bị giảm diện tíchrừng bị thu hẹp.
Năm 1945, diện tích rừng là 14,3 triệu ha ; tỉ lệ che phủ là 43% tổng diện tích tựnhiên
Năm 1990, diện tích rừng là 9,1 triệu ha ; tỉ lệ che phủ 22,7% tổng diện
Năm 1999, diện tích rừng là 9,6 triệu ha; tỉ lệ che phủ 28,8% tổng diện tích tựnhiên
Năm 2005,diện tích rừng là 12,6 triệu ha;tỉ lệ che phủ 36,3% tổng diện tích tựnhiên
- Suy giảm đa dạng sinh học
Việt Nam được coi là một trong 15 trung tâm đa dạng sinh học cao nhất ThếGiới Việt Nam có 13.766 loài thực vật Khu hệ động vật có 51.555 loài côn trùng,
258 loài bó sát, 82 loài ếch nhái, 275 loài và phân loại thú, khoảng 100 loài chimđặc hữu, 782 loài động vật không xương sống, 544 loài cá nước ngọt,…
Trong những năm gần đây đa dạng sinh học suy giảm nghiêm trọng Số lượng
cá thể giảm, nhiều loài bị diệt chủng và nhiều loài đang có nguy cơ bị tiêu diệt.+ Voi: Trước thập kỉ 70 nước ta có 1.500 – 2.000 con, nay còn 100 – 150 con.+ Hổ: Trước thập kỉ 70 nước ta có khoảng 1000 con, nay chỉ còn 80 – 100 con
Trong cuốn sách đỏ Việt Nam,phần động vật (1992), phần thực vật (1996) đãnêu 365 loài động vật và 356 loài thực vật quý hiếm có nguy cơ bị tiêu diệt
- Ô nhiễm môi trường nước
Môi trường nước bị ô nhiễm nặng, vừa có nguy cơ thiếu nước toàn cầu
Ba nguyên nhân dẫn đến tình trạng này là:
+ Nhu cầu nước dung cho công nghiệp, nông nhiệp và sinh hoạt tăng nhanh; + Nguồn nước bị ô nhiễm nghiêm trọng;
+ Nạn chăt phá rừng không kiểm soát được
Ở nước ta, cả ba nguyên nhân kể trên đã và đang tồn tại đồng thời có chiều hướng phát triển, trong đó ô nhiễm nước là một hiện tượng đáng lưu ý
Nguyên nhân của tình trạng này là:
+ Sử dụng nước quá tải, cùng với thói quen sinh hoạt mất vệ sinh làm ô nhiễm nguồn nước
+ Sử dụng hóa chất nông nghiệp và các chất tẩy rửa
+ Các chất thải công nghiệp, của bệnh viện, của khu chăn nuôi, khu dân cư không được xử lí chặt chẽ trước khi đổ ra sông, hồ
- Ô nhiễm không khí
Các nguồn gây ô nhiễm không khí bao gồm:
+ Các vi sinh vật tồn tại trong không khí
Trang 8+ Khói, chất độc,… của các hiện tượng tự nhiên: cháy rừng, núi lửa, sự phânhủy các chất hữu cơ.
+ Chất thải của giao thông, sản xuất công nghiệp, sản xuất nông nghiệp, các hoạt động dịch vụ, sinh hoạt của con người…
Nguyên nhân dẫn đến tình trạng môi trường ở nước ta như hiện nay là:
• Nhận thức về môi trường và BVMT của đại bộ phận nhân dân còn thấp
• Thiếu công nghệ để có thể khai thác tài nguyên phù hợp
• Sử dụng không đúng kĩ thuật canh tác đất Sử dụng thuốctrừ sâu không đúng kĩ thuật và lạm dụng các loại thuốc trừ sâu, thuốc bảo vệ thực vật
• Khai thác cây rừng, săn bắn thú rừng,… bừa bãi dẫn đến suy kiệt tài nguyên rừng, tài nguyên đa dạng sinh học
• Hoạt động khai thác dầu mỏ làm chết và hủy hoại nhiều loài hải sản biển…
• Hoạt động công nghiệp, nông nghiệp, dịch vụ tạo ra chất gây ô nhiễm nước và không khí
• Sự gia tăng dân số và việc sử dụng nước quá tải
II GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG TRƯỜNG TIỂU
HỌC
1 Khái niệm về giáo dục bảo vệ môi trường
Giáo dục bảo vệ môi trường ( giáo dục BVMT) là một trong các con đường có tác dụng tích cực và hiệu quả đối với việc nâng cao chất lượng cuộc sống của con người và đảm bảo chiến lược cho cuộc sống bền vững
Hoạt động 4Bằng sự hiểu biết và qua các phương tiện thông tin, bạn hãy suy nghĩ và trao
đổi trong nhóm về các vấn đề sau:
- Thế nào là giáo dục bảo vệ môi trường?
- Sự cần thiết để giáo dục bảo vệ môi trường?
Thông tin phản hồi cho hoạt động 4
- Giáo dục BVMT là một quá trình( thông qua các hoạt động giáo dục chínhquy và không chính quy) hình thành và phát triển ở người học sự hiểu biết,
kĩ năng, giá trị và quan tâm tới những vấn đề về môi trường, tạo cho họ thamgia vào phát triển một xã hội bền vững về sinh thái
- Giáo dục BVMT nhằm giúp cho mỗi cá nhân và cộng đồng có sự hiểu biết
và sự nhạy cảm về môi trường cùng các vấn đề của nó (nhận thức); nhữngkhái niệm cơ bản về môi trường và BVMT (kiến thức); những tình cảm,mốiquan tâm trong việc cải thiện và bảo vệ môi trường (thái độ, hành vi); những
Trang 9kĩ năng giải quyết cũng như thuyết phục các thành viên khác cùng tham gia(kĩ năng); tinh thần trách nhiệm trước những vấn đề về môi trường và cónhững hành động thích hợp giải quyết vấn đề (tham gia tích cực).
Mục đích của giáo dục BVMT là “làm cho các cá nhân và các cộng đồnghiểu được bản chất phức tạp của môi trường tự nhiên và môi trường nhân tạo, làkết quả tương tác của nhiều nhân tố sinh học, lí học, xã hội, kinh tế và văn hóa;đem lại cho họ kiến thức, nhận thức về giá trị, thái độ và kĩ năng thực hành để
họ tham gia một cách có trách nhiệm và hiệu quả trong phòng ngừa và giảiquyết các vấn đề môi trường và quản lí chất lượng môi trường”
Sự thiếu hiểu biết về môi trường và giáo dục BVMT của con người mộttrong các nguyên nhân chính gây nên ô nhiễm và suy thoái môi trường Do vậy,cần phải giáo dục cho mọi người biết và hiểu về môi trường, tầm quan trọngcủa môi trường trong sự phát triển bền vững và làm thế nào để BVMT Do đógiáo dục BVMT phải là một nội dung giáo dục quan trọng nhằm đào tạo conngười có kiến thức về môi trường, có đạo đức về môi trường, có năng lực pháthiện và xử lí các vấn đề môi trường trong thực tiễn
2 Mục tiêu giáo dục BVMT trong trường tiểu học
Hoạt động 5Dựa trên những kiến thức cơ bản về môi trường và giáo dục BVMT mà bạn đã biết, dựa trên những kinh nghiệm dạy học về BVMT qua môn học ở tiểu học, bạn hãy thực hiện các nhiệm vụ sau:
1 Xác định mục tiêu giáo dục BVMT trong trường tiểu học.
2. Nêu tầm quan trọng của việc giáo dục BVMT trong trường tiểu học.
Thông tin phản hồi cho hoạt động 5
Mục tiêu giáo dục BVMT trong trường tiểu học
Giáo dục BVMT cho học sinh tiểu học nhằm:
Làm cho học sinh bước đầu biết và hiểu:
- Các thành phần môi trường: đất, nước, không khí, ánh sáng, động vật,thực vật và quan hệ giữa chúng
- Mối quan hệ giữa con người và thành phần môi trường
- Ô nhiễm môi trường
- Biện pháp BVMT xung quanh (nhà ở, lớp học, trường, thôn xóm, bảnlàng, phố phường,…)
Học sinh bước đầu có khả năng
- Tham gia các hoạt động BVMT phù hợp với lứa tuổi (trồng, chăm sóccây, làm cho môi trường xanh-sạch-đẹp)
- Sống hòa hợp, gần gũi, thân thiện với tự nhiên
- Sống tiết kiệm, ngăn nắp, vệ sinh, chia sẻ, hợp tác
- Yêu quý thiên nhiên, gia đình, trường lớp, quê hương, đất nước
Trang 10- Thân thiện với môi trường.
- Quan tâm đến môi trường xung quanh
Theo số liệu thống kê, tính đến đầu năm 2008, cả nước có gần 7 triệuhọc sinh tiểu học, khoảng 323.506 GV tiểu học với gần 15.028 trườngtiểu học Tiểu học là cấp học nền tảng, là cơ sở ban đầu rất quan trọngtrong việc đào tạo các em trở thành các công dân tốt cho đất nước “ cái
gì ( về nhân cách) không làm được ở cấp tiểu học thì khó làm được ởcấp học sau” Giáo dục BVMT cho học sinh tiểu học tức là làm cho gần10% dân số hiểu biết về môi trường và BVMT Con số này sẽ nhân lênnhiều lần nếu các em biết và thực hiện được tuyên truyền về BVMTtrong cộng đồng, từng bước tiến tới trong tương lai ta có cả một thế hệbiết và hiểu về môi trường, sống và làm việc vì môi trường, thân thiệnvới môi trường
Giáo dục BVMT nhằm làm cho các em hiểu rõ sự cần thiết phải BVMT,hình thành và phát triển ở các em thói quen, hành vi ứng xử văn minh,lịch sự và thân thiện với môi trường Bồi dưỡng tình yêu thiên nhiên,những xúc cảm xây dựng cái thiện và hình thành thói quen, kĩ năngsống bảo vệ môi trường cho các em
Để thực hiện giáo dục BVMT trong trường tiểu học cần phải đưa nộidung môi trường, BVMT trở thành một nội dung học tập và hoạt độngcủa các em
Nội dung giáo dục BVMT trong trường tiểu học được lồng ghép, tíchhợp trong các môn học và đưa vào nội dung hoạt động giáo dục ngoàigiờ lên lớp (GDNGLL) với khối lượng kiến thức phù hợp:
- Môi trường xung quanh học sinh
- Khái niệm về ô nhiễm môi trường
- Ý thức về BVMT
- Kĩ năng về BVMT trong cuộc sống và hoạt động
- Hình thành phát triển và rèn luyện hành vi, thói quen, thái độ trong BVMT
Trang 11Thông tin phản hồi cho hoạt động 6
Để thực hiện dược mục tiêu, nội dung giáo dục BVMT trong trường tiểuhọc, trong điều kiện hiện nay, con đường tốt nhất là :
- Tích hợp, lồng ghép nội dung giáo dục BVMT qua các môn học
- Đưa giáo dục BVMT trở thành một nội dung của hoạt độngGDNGLL
- Quan tâm tới môi trường địa phương, thiết thực cải thiện môi trườngđịa phương, hình thành và phát triển thói quen ứng xử thân thiện vớimôi trường
Tích hợp, lồng ghép giáo dục BVMT vào các môn cấp tiểu học có 3 mứcđộ: mức độ toàn phần, mức độ bộ phận và mức lien hệ
Giáo dục về môi trường nhằm trang bị những hiểu biết, kiến thức của bộ môn khoa học về môi trường, những hiểu biết về tác động của con người tới môi trường, những phương pháp nghiên cứu, các biện pháp đánh giá tác động và xử lí sự cố môi trường
Giáo dục trong môi trường là xem môi trường thiên nhiên, hoặc nhân tạo như một phương tiện, một môi trường để giảng dạy và học tập Nói cách khác là phải dạy và học gắn với môi trường một cách sinh động và đa dạng
Trang 12Giáo dục vì môi trường nhằm giáo dục ý thức, thái độ, các chuẩn mực, hành vi ứng xử đúng đắn với môi trường Hình thành phát triển và rèn luyện các kĩ năng cơ bản, cần thiết cho những quyết định đúng đắn trong hành động bảo vệ môi trường.
Giáo dục BVMT là một nội dung giáo dục trong trường tiểu học Do đặc thù, giáo dục BVMT có thể sử dụng nhiều phương pháp dạy học đa dạng như thảo luận nhóm, trò chơi, phương pháp dự án, đóng vai,… đồng thời giáo dục BVMT còn sử dụng các phương pháp dạy học đặc thù của các môn học
Trang 13PHẦN 2: TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG TRONG
MÔN TIẾNG VIỆT
I MỤC TIÊU, HÌNH THỨC VÀ PHƯƠNG PHÁP TÍCH HỢP
Hoạt động 1Căn cứ mục tiêu, nội dug chương trình và sách giáo khoa môn tiếng
việt cấp tiểu học và mục tiêu giáo dục BVMT trong trường tiểu học, anh (chị) hãy trao đổi về 2 vấn đề sau:
1 Mục tiêu giáo dục BVMT qua môn Tiếng Việt là gì?
2 Môn Tiếng Việt ở tiểu học có thể tích hợp giáo dục BVMT theo các phương thức nào?
Thông tin phản hồi hoạt động 1
Mục tiêu
Giáo dục BVMT qua môn tiếng việt ở cấp tiểu học nhằm giúp học sinh:
- Hiểu biết về một số cảnh quan thiên nhiên, về cuộc sống gia đình, nhàtrường và xã hội gần gũi với học sinh qua ngữ điệu dùng để dạy các
kĩ năng đọc (học vần, tập đọc), viết (chính tả, tập viết, tập làm văn),nghe-nói (kể chuyện)
- Hình thành những thói quen, thái độ ứng xử đúng đắn và thân thiệnvới môi trường xung quanh
- Giáo dục lòng yêu quý, ý thức bảo vệ môi trường xanh-sạch-đẹp quacác hành vi ứng xử cụ thể: bảo vệ cây xanh, giữ gìn vệ sinh môitrường và danh lam thắng cảnh quê hương, đất nước; bước đầu biếtnhắc nhở mọi người bảo vệ môi trường để làm cho cuộc sốn tốt đẹp
Phương pháp tích hợp
Căn cứ vào nội dung chương trình, sách giáo khoa và đặc thù giảng dạymôn Tiếng Việt ở tiểu học, có thể tích hợp giáo dục bảo vệ môi trườngtheo 2 phương thức sau:
- Phương thức 1: khi thác trực tiếp
Đối với các bài học có nội dung trực tiếp về giáo dục BVMT (các bàitập đọc nói về chủ điểm thiên nhiên, đất nước,…), GV giúp HS hiểu,cảm nhận được đầy đủ và sâu sắc nội dung bài học chính là góp phầngiáo dục trẻ một cách tự nhiên về ý thức bảo vệ môi trường Nhữnghiểu biết về môi trường được HS tiếp nhận qua các bài văn, bài thơ sẽ
in sâu vào tâm trí các em Từ đó các em sẽ có chuyển biến về tưtưởng, tình cảm và có những hành động tự giác bảo vệ môi trường.Đây là điều kiện tốt nhất để nội dung giáo dục BVMT phát huy tácdụng đối với HS thông qua đặc thù của môn tiếng việt
- Phuong pháp 2: Khai thác gián tiếp
Đối với các bài học không trực tiếp nói về giáo dục BVMT nhưngnội dung có yếu tố gần gũi, có thể lien hệ tới việc bảo vệ môi trường
Trang 14nhằm nâng cao ý thức cho học sinh, khi soạn giáo án, GV cần có ýthức “ tích hợp”, “ lồng ghép” bằng cách gợi mở vấn đề lien quan đếnbảo vệ môi trường nhằm giáo dục học sinh theo định hướng về giáodục BVMT Phương thức này đòi hỏi giáo viên phải nắm vững nhữngkiến thức về giáo dục BVMT, có ý thức tìm tòi suy nghĩ và sáng tạo
để có cách lien hệ thích hợp GV cũng cần xác định rõ: đây là yêu cầu
“tích hợp” theo hướng lien tưởng và mở rộng, do vậy phải thật tựnhiên, hài hòa và có mức độ; tránh huynh hướng lien hệ lan man, “ sađà” hoặc gượng ép, khiên cưỡng, không phù hợp với đặc thù mônhọc
II NỘI DUNG ĐỊA CHỈ MỨC ĐỘ TÍCH HỢP GIÁO DỤC BẢO VỆ MÔ TRƯỜNG TRONG MÔN TIẾNG VIỆT
LỚP 1 Hoạt động 2
Căn cứ nội dung chương trình SGK Tiếng Việt 1, anh (chị) hãy thực hiện các
nhiệm vụ sau:
1 Xác định các bài học có khả năng tích hợp (lồng ghép) giáo dục BVMT
2 Nêu nội dung giáo dục BVMT và mức độ tích hợp của các bài đó ( theo phương thức nào)
Trình bày nội dung tích hợp giáo dục BVMT theo bảng dưới đây
hợp về giáo dục BVMT
Phương thức tích hợp
Thông tin phản hồi cho Hoạt động 2
Nội dung tích hợp giáo dục BVMt trong môn Tiếng Việt lớp 1bao gồm:
1 Giới thiệu về một số cảnh quan thiên nhiên , gia đình, trường học ( môitrường gần gũi với HS lớp 1) qua các ngữ liệu dùng để dạy các kỹ năngđọc( Học văn, Tập đọc ), viết( Chính tả, Tập viết), nghe – nói( kểchuyện)
2 Giáo dục lòng yêu quý, ý thức bảo vệ môi trường Xanh – Sạch – Đẹp quacác hành vi ứng xử cụ thể : bảo vệ cây xanh, giữ gìn vệ sinh môi trường
và danh lam thắng cảnh của quê hương,đất nước
Gợi ý nội dung , địa chỉ vè mức độ cụ thể :
Chủ
điểm –
Bài học Nội dung kích hợp về giáo
dục bảo vệ môi trường
Phương thức tích hợp
Trang 15Cảnh bờ hồ có những gì?
Cảng đó có đẹp không?
Các bạn nhỏ đang đi trên con đường có sạch sẽ không? Nếu được đi trên con đườngnhư vậy em cảm thấy thế nào ?
Khai thác gián tiếp nội dung bài luyện nói
(Thêm đẹp đẽ) (Giáo dục
HS tình cảm yêu thiên nhiên
có ý thức giữ gìn vẻ đẹp của thiên nhiên đất nước
Khai thác gián tiếp nội dung bài học
Eng - iêng
Luyện nói về chủ điểm Ao- hồ,giếng, kết hợp khai thác nội dung giáo dục BVMT qua một số câu hỏi gợi ý :
tranh vẽ cảnh vật thường thấy ở đâu? Ao, Hồ, giếng đem đến cho con người những lợi ích gì? Em cần giữ gìn ao , hồ , giếng thế nào để có nguồn nước sạch
sẽ, hợp vệ sinh?
Khai thác gián tiếp nội dung bài luyện nói
Khai thác trực tiếp nội dung bài học
Trang 16Ôt - ơt Hỏi cây bao nhiêu tuổi…Che
tròn một bóng râm.
Liên hệ : cây xanh đem lại
cho con người những lợi ích gì? ( Có bóng mát, làm cho môi trường thêm đẹp, con người thêm khỏe mạnh,…) (HS cảm nhận được vẻ đẹp,
lợi ích của cây xanh, có ý thức BVMT thiên nhiên)
tiếp nội dung
(HS yêu thích chú chim sâu
có ích cho môi trường thiên nhiên và cuộc sống)
HS trả lời các câu hỏi tìm
hiểu bài (Nụ hoa lan màu
gì ? Hương hoa lan thơm như thế nào?) / GV liên hệ ở
rộng để HS nâng cao ý thứcyêu quý và BVMT : Hoangoc lan vừa đẹp vừa thơmnên rất có ích cho cuộc sốngcon người những cây hoanhư vậy cần được chúng tagìn giữ và bảo vệ
HS luyện nói ( Gọi tên cácloài hoa trong ảnh –SGK)/GV khẳng định rõ hơn: các loài hoa góp phần làmcho môi trường them đẹpcuộc sống của con ngườithêm ý nghĩa
cố cuối tiết học) Hoa sen vừa
đẹp lại vừa có ý nghĩa (Gần
bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn).do vậy ai cũng yêu
Khai thác gián
tiếp nội dung
bài
Trang 17thích và gìn giữ để hoa đẹpmãi.
GV kết hợp liên hệ giáo dụcBVMT (cuối tiết học): HồGươm là một danh lam thắngcảnh nổi tiếng ở Thủ đô HàNội và là niềm tự hào củamỗi người dân Việt Nam
Càng yêu quý Hồ Gươm,chúng ta càng có trách nhiệmgìn giữ và bảo vệ để HồGươm đẹp mãi
HS trả lời câu hỏi trên hiểu
bài ( theo em, cây bàng đẹp
nhất vào mùa nào?)/ GV nêu
câu hỏi liên tưởng về BVMT
: Để có cây bàng đẹp vào
mùa thu, nó phải được nuôi dưỡng và bảo vệ ở những mùa nào?
HS luyện nói ( kể tên những
cây được trồng ở trong trường em)
Đường đến trường có cảnhthiên thật đẹp đẽ, hấp dẫn
(hương rừng thơm, nước suối trong, cọ xòe ô râm mát),hơn nữa còn gắn bó
thân thiết với bạn HS (suối
thầm thì như trò chuyện, cọ
xòe ô che nắng làm râm mát
cả con đường bạn đi học
Khai thác gián tiếp nôi dung bài
Trang 18Kể chuyện cô
chủ không biết
quý tình bạn
hằng ngàyDựa vào nội dung câuchuyện , GV có thẻ rút ra bàihọc về liên hệ về ý thứcBVMT ho HS : cần sống gầngũi chan hòa với các loài vậtquanh ta và biết quý trọngtình cảm bạn bè dành chomình
Khai thác gián tiếp nội dung bài
HS trả lời câu hỏi trong SGK
vè kết hợp luyện nói ( bài tập3): Hỏi nhau về cá heo theo nội dung bài :
+ Cá heo sống ở biển hay ở
hồ?
+Cá heo đẻ trứng hay đẻ con
+Cá heo thong minh như thế nào ?
+Con cá heo trong bài đã cứu sống được ai?
Lưu ý về yêu cầu tích hợp giáo dục BVMT trong môn Tiếng Việt lớp 1
1 Những vấn đề chung về môi trường toàn cầu : vẻ đẹp thiên nhiên
được nói đến trong các bài học ở SGK Tiếng Việt 1 (chú trọng các bàiluyện đọc ứng dụng ở phần Học văn, bài Tập đọc – Chính tả ở chủ
điểm thiên nhiên – Đất nước ở phần luyện tập tổng hợp )
2 Nguồn thực phẩm : Các loại cây con dùng làm thực phẩm được nói
đến trong bài Học vần ( từ khóa, từ ngữ ứng dụng , bài ứng dụng ),các bài Tập đọc – Chính tả trong phần Luyện tập tổng hợp (tập trung ở
các chủ điểm Gia đình, Thiên nhiên, Đất nước)
3 Duy trì bền vững hệ sinh thái: Các vùng lãnh thổ đất nước, công viên,
bảo vệ và chăm sóc cây trồng( chú trọng các bài luyện đọc ứng dụng ở
phần Học vần, bài Tập đọc – Chính tả ở các chủ điểm Thiên nhiên –
Đất nước, Gia đình ở phần Luyện tập tổng hợp )
Trang 194 Duy trì bền vững các loài hoang dã: Yêu thích các loài vật hoang
dã( một số loài vật nói đến trong bài ứng dụng ở phần Học vần; trong bài Tập đọc , Kể chuyện ở phần Luyện tập tổng hợp)
LỚP 2
Hoạt động 3 Căn cứ nội dung chương trình ,SGK Tiếng Việt 2 anh (chị) hãy thực hiện các
nhiệm vụ sau:
1 Xác định các bài học có khả năng tích hợp (lồng ghép) giáo dục BVMT
2 Nêu nội dung giáo dục BVMT và mưc tích hợp của các bài đó (theo phươngthức nào)
Trình bày nội dung tích hợp giáo dục BVMT theo bảng dươi đây
Nội dung tích hợp
về giáo dụcBVMT
Phương hức tích hợp
Thông tin phản hồi cho hoạt động 3
Nội dung tích hợp giáo dục BVMT trong môn Tiếng Việt lớp 2 bao gồm:
1 Giới thiệu thiên nhiên và môi trường, cuộc sống xã hội ( gồm cuộc sống
ở gia đình, nhà trường và ngoài xã hội) được đề cập đến qua các ngữ liệu
dùng để dạy kiến thức và kỹ năng, thể hiện ở các phân môn : Tập đọc,
Kể chuyện, Chính tả, Tập viết, luyện từ và câu, Tập làm văn Giúp HS
hiểu được ý nghĩa của môi trường Xanh – Sạch – Đẹp đối với việc nângcao chất lượng cuộc sống con người
2 Giáo dục ý thức bảo về moi trường: không phá hoại môi trương tự nhiên,trồng cây gây rừng và làm đẹp cảnh quan môi trường xung quanh; yêuquý gia đình, bạn bè, quê hương đất nước
Gợi ý nội dung, địa chỉ và mức độ cụ thể:
Trang 20Tuần Bài học Nội dung tích hợp về giáo dục BVMT
Phương thức tích hợp
làm việc thật nhộn nhịp và vuivẻ) từ đó liên hệ về ý thứcBVMT: Đó là môi trường sống
có ích với thiên nhiên và conngười chúng ta
HS đặt câu theo mẫu (Ai hoặc
cái gì, con gì, là gì?) để giới
thiệu trường em, giới thiệu làng(xóm , bản ,ấp, buôn, sóc,phố)Của em (BT3): từ đó them yêuquý môi trường sống
Khai tháctrực tiếp nộidung bài
Giáo dục tình cảm đẹp đẽ trongcuộc sống xã hội
Khai thác
trực tiếp nội
dung bàiKhai thác
qua các câu hỏi :3 tại sao mẹ lại
chọn những quả xoài ngon nhất lên bàn thờ ông?
4 tại sao bạn nhỏ cho rằng quả xoài cát nhà mình là thứ quả ngon nhất? (GV nhấn mạnh
: bạn nhỏ nghĩ như vậy vì mỗikhi nhìn thứ quả đó, bạn lại nhớông Nhờ có tình cảm đẹp đẽvới ông, bạn nhỏ thấy yêu quý
Khai thác
trực tiếp nội
dung bàiKhai thác
trực tiếp nội
dung bài
20
Trang 2114 Tập đọc- KC :
Câu chuyện bó đũa
Giáo dục tình cảm đẹp đẽgiữa anh em trong gia đình
- Khai tháctrực tiếpnội dungbài
15 Tập đọc- K C :
Hai anh em Tập làm văn :
Kể về anh chị em
Giáo dục tình cảm đẹp đẽgiữa anh em trong gia đình
Giáo dục tình cảm đẹp đẽgiữa anh chị em trong giađình
- Khai tháctrực tiếpnội dungbài
- Khai tháctrực tiếpnội dungbài
16 Tập viết : Chữ
hoa O
Tập làm văn :
Kể ngắn về con vật
Gợi ý HS liên tưởng đến vẻđẹp của thiên nhiên qua nộidung viết ứng dụng : Ongbay bướm lượn ( Hỏi : Câuvăn gợi cho em nghĩ đếncảnh vật thiên nhiên nhưthế nào ? )
Giáo dục ý thức bảo vệ cácloài động vật
- Khai thácgián tiếpnội dung
- Khai tháctrực tiếpnội dungbài
Chuyện bốn mùa
GV nhấn mạnh : Mỗi mùaXuân, Hạ, Thu, Đông đều
có những nét đẹp riêngnhưng đều gắn bó với conngười Chúng ta cần có ýthức giữ gìn và bảo vệ môitrường thiên nhiên để cuộcsống của con người ngàycàng thêm đẹp
- Khai thácgián thiếpnội dungbài
20 Chính tả : gió GV giúp HS thấy được “ tính
cách ” thật đáng yêu củanhân vật gió ( thích chơithân với mội nhà, cù khekhẽ anh mèo mướp, rủ đànong mật đén thă đàn đànong mật đén thăm hoa ; đưanhững cánh diều bay bổng,
ru cái ngủ đến la đà, thèm
ăn quả, hết trèo cây bưởi lạitèo cây na ) Từ đó, thêmyêu quý môi trường thiênnhiên
- Khai thácgián tiếpnội dungbài
Tập đọc : Mùa xuân đến
GV giúp HS cảm nhận đượcnội dung bài : Mùa xuânđến làm cho cả bầu trời và
- Khai tháctrực tiếpnội dung
21