Tích hợp nội dung giáo dục môi trường cho học sinh thông qua bài dạy hợp chất của cacbon môn hoá học lớp 11

Hóa học là một khoa học thực nghiệm, một trong những mục tiêu của dạy học hóahọc ở nhà trường là ngoài việc cung cấp kiến thức lí thuyết bộ môn còn phải tạo điềukiện cho học sinh phát tr

MỤC LỤC

Trang

MỤC LỤC………… ………

1 Mở đầu………

1.1 Lí do chọn đề tài 1

1.2 Mục đích nghiên cứu 1

1.3 Đối tượng nghiên cứu 2

1.4.Phương pháp nghiên cứu 2

2 Nội dung 2

2.1 Cơ sở lí luận 2

2.2.Thực trạng .4

2.2.1Thuận lợi 4

2.2.2 Khó khăn 4

2.3 Các giải pháp và tổ chức thực hiện 5

2.4 Hiệu quả của SKKN 19

3 Kết luận 20

3.1 Kết luận 20

3.2 Kiến nghị 20

TÀI LIỆU THAM KHẢO 21

DANH MỤC SÁNG KIẾN 22

1 Mở đầu

1.1 Lí do chọn đề tài

Môi trường và ô nhiễm môi trường đang ngày càng trở thành vấn đề nóng, vấn

đề mang tính toàn cầu Có rất nhiều giải pháp được đưa ra để bảo vệ và xây dựng môitrường sống tốt đẹp hơn Nhưng để hiểu về các vấn đề của môi trường, và hình thành ýthức tự bảo vệ môi trường xung quanh, đầu tiên mỗi người đều phải có những kiếnthức sơ đẳng nhất về các vấn đề liên quan Dạy học tích hợp đang là xu thế chung đốivới các nền giáo dục ở các quốc gia khác nhau Trong phương pháp dạy học tích hợp

sẽ giúp học sinh hiểu vấn đề quan tam một cách tổng hợp nhất, không khiên cưỡng,không máy móc Giáo dục về môi trường là nội dung rất được “ưa thích” đối với cácnhà giáo dục khi lựa chọn chủ đề tích hợp

Hóa học là một khoa học thực nghiệm, một trong những mục tiêu của dạy học hóahọc ở nhà trường là ngoài việc cung cấp kiến thức lí thuyết bộ môn còn phải tạo điềukiện cho học sinh phát triển tư duy và kĩ năng thực hành hóa học, từ đó có khả năngvận dụng những kiến thức khoa học vào cuộc sống Thực tế dạy học hóa học ở nhiềutrường phổ thông hiện nay vẫn đang ở tình trạng “lí thuyết chưa gắn liền thực nghiệm,thực tiễn cuộc sống” Có nhiều nguyên nhân: do kết cấu nội dung chương trình sáchgiáo khoa đang có nhiều bất cập giữa lí thuyết và thực hành, cơ sở vật chất phươngtiện thí nghiệm không được đầu tư đúng mức, việc kiểm tra đánh giá kết quả học tậpcủa học sinh cũng chưa có hoặc rất ít nội dung thực hành Ngoài ra, về phía giáo viênphần nhiều có tâm lí “ngại” biểu diễn thí nghiệm trong các giờ dạy và có xu hướngphổ biến “dạy chay” Vì vậy hầu như rất ít giáo viên thực hiện được các thí nghiệmcần thiết trong toàn bộ chương trình hóa học ở tất cả các lớp Hậu quả của thực tế dạyhọc trên dẫn đến hạn chế sự phát triển tư duy và kĩ năng thục hành hóa học của họcsinh, dần dần làm mất đi những hiểu biết sáng tạo vốn rất lí thú của bộ môn khoa họcthực nghiệm Để khắc phục tình trạng trên, nhằm từng bước nâng cao chất lượng dạy

và học hóa học ở trường phổ thông, bên cạnh việc tăng cường sử dụng thí nghiệmtrong các giờ dạy lí thuyết hoặc giờ thực hành còn đòi hỏi giáo viên phải thường xuyên

sử dụng và thiết kế câu hỏi liên quan đến các tình huống thực tiễn, bảo vệ môi trườngtrong dạy học hóa học để học sinh có điều kiện phát triển tư duy và làm cho môn Hóahọc ngày càng gần gũi, thiết thực với đời sống và tạo hứng thú cho học sinh khi học

Từ những lí do trên tôi chọn đề tài “Tích hợp nội dung giáo dục môi trường cho học sinh thông qua bài dạy Hợp chất của cacbon môn hoá học lớp 11”

1.3 Đối tượng nghiên cứu:

Nghiên cứu về nội dung kiến thức liên quan đến giáo dục môi trường có trongSách giáo khoa bài 16: Hợp chất của cacbon - Ban cơ bản

Chỉ ra mục tiêu về kiến thức, kĩ năng, thái độ cho từng nội dung kiến thức cóliên quan

Soạn giảng bài “ Hợp chất của cacbon” theo hướng tích hợp giáo dục môitrường khi dạy môn hóa học trong trường THPT.

1.4 Phương pháp nghiên cứu của đề tài

Phương tiện:

+ Nghiên cứu Sách giáo khoa hóa học 11

+ Nghiên cứu các tài liệu về dạy học tích hợp

+ Khai thác các thông tin về dạy học tích hợp, về môi trường và tàinguyên thiên nhiên

Phương pháp phân tích tài liệu

Phương pháp tổng kết, rút kinh nghiệm

Phương pháp thực nghiệm

2 Nội dung sáng kiến kinh nghiệm

2.1 Cơ sở lí luận của sáng kiến kinh nghiệm

2.1.1 Dạy học tích hợp [3]

a.Dạy tích hợp là [3]

+ Lồng ghép các nội dung cần thiết vào những nội dung vốn có của một môn học.Thí dụ: lồng ghép nội dung giáo dục dân số, giáo dục môi trường , bảo vệ sức khỏe, giáo dục tiết kiệm vào nội dung các môn học: địa lý, sinh học,vật lý,hóahọc,toán,ngoại ngữ, giáo dục công dân

+ Xây dựng môn học tích hợp từ các môn học truyền thống

+ Giáo viên có thể tích hợp các nội dung ở các môn học khác nhau, hoặc các kiếnthức khác liên quan đến bài giảng để chuyển tải đến học sinh những chủ đề giáo dụclồng ghép thông qua các hình thức truyền đạt bằng trình chiếu, giảng dạy, thảo luận,dạy học theo dự án

b Nội dung cần thiết trong dạy học tích hợp[3]

Muốn biết thế nào là những nội dung giáo dục cần thiết thì phải trả lời câu hỏi : Học đểlàm gì ?

Từ đó chỉ ra các nội dung cần thiết là:

c Một số quan điểm sai lầm về dạy học tích hợp[6]

- Tích hợp liên môn không phải là tích hợp đa môn

Ví dụ : Khi đưa ra số liệu là tích hợp được môn toán, trình chiếu bài giảng trên máytính là tích hợp tin học, dùng các từ khóa tiếng Anh là tích hợp ngoại ngữ, thông tincảnh báo là tích hợp giáo dục công dân…

- Không phải bài nào cũng phải dạy tích hợp liên môn

- Không phải dạy theo từng bài, mà giáo dục theo chủ đề xuyên suốt nhiều bài

- Không phải là phương pháp mới (Trước đây gọi là liên hệ thực tế hoặc tính tư tưởng,thời sự)

2.1.2 Tổng quan về giáo dục bảo vệ môi trường

a Ô nhiễm môi trường là gì ?[4]

Ô nhiễm môi trường là làm thay đổi tính chất của môi trường, vi phạm tiêuchuẩn môi trường, làm thay đổi trực tiếp hoặc gián tiếp tới các đặc tính vật lí, hóahọc, sinh học… của bất kì thành phần nào trong môi trường Chất gây ô nhiễmchính là nhân tố làm cho môi trường trở nên độc hại hoặc có tiềm ẩn nguy cơ gâyđộc hại, nguy hiểm đến sức khỏe con người và sinh vật trong môi trường đó

b Giáo dục môi trường là gì ?[4]

Là một quá trình nhằm phát triển ở người học sự hiểu biết và quan tâm trước nhữngvấn đề của môi trường: kiến thức, thái độ, hành vi, trách nhiệm và ký năng để tự mình

và cùng tập thể đưa ra các giải pháp nhằm giải quyết vấn đề môi trường trước mắt cũng như lâu dài

c Tại sao cần tích hợp giáo dục bảo vệ môi trường vào trong giảng dạy Hóa học ở trường THPT ?[9]

Môi trường hiện tại đang có những thay đổi bất lợi cho con người, đặc biệt là những yếu tố mang tính chất tự nhiên như là đất, nước, không khí, hệ động thực vật

Tình trạng môi trường thay đổi và bị ô nhiễm đang diễn ra trên phạm vi mỗi quốc gia cũng như trên toàn cầu Chưa bao giờ môi trường bị ô nhiễm nặng như bây giờ, ô nhiễm môi trường đang là vấn đề nóng hổi trên toàn cầu Chính vì vậy việc giáo dục bảo vệ môi trường nói chung, bảo vệ thiên nhiên, tài nguyên đa dạng sinh học nói riêng, là vấn đề cần thiết, cấp bách và bắt buộc khi giảng dạy trong trường phổ thông, đặc biệt với bộ môn Hóa học thì đây là vấn đề hết sức cần thiết Vì nó cung cấp cho học sinh những kiến thức cơ bản về môi trường, sự ô nhiễm môi trường… tăng cường

sự hiểu biết về mối quan hệ tác động qua lại giữa con người với tự nhiên trong sinh hoạt và lao động sản xuất, góp phần hình thành ở học sinh ý thức và đạo đức mới đối với môi trường, có thái độ và hành động đúng đắn để bảo vệ môi trường Vì vậy giáo dục bảo vệ môi trường cho học sinh là việc làm có tác dụng rộng lớn nhất, sâu sắc và bền vững nhất

2.2 Thực trạng Dạy và Học Hóa học ở trường THPT

2.2.1.Thuận lợi

- Năm học 2020- 2021 là năm học tiếp tục đổi mới quản lý và nâng cao chất lượnggiáo dục với điểm nhấn là đổi mới phương pháp dạy học, phát huy tính tích cực, chủđộng của học sinh, rèn luyện kĩ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn

- Bản thân giáo viên thường xuyên học hỏi qua rút kinh nghiệm các tiết dự giờ,thanh tra, các lớp chuyên đề nên việc tiếp cận với phương pháp dạy học mới được ứngdụng có hiệu quả

- Hiện nay, chủ đề GDMT đã và đang được phổ biến rộng rãi trong nhà trường nênviệc kết hợp giáo dục sẽ được đồng bộ, hiệu quả giáo dục cao hơn

- Gây được sự hứng thú, ngạc nhiên, với các kiến thức mới lạ , vì vậy dễ dàng lôikéo sự tham gia của học sinh vào tiết học, tạo cho học sinh sự hào hứng làm cho tiếthọc sinh động hơn

2.2.2 Khó khăn

- Nhiều giáo viên chưa quan tâm đúng mức đối tượng giáo dục: Chưa đặt ra chomình nhiệm vụ và trách nhiệm nghiên cứu, hiện tượng dùng đồng loạt cùng một cáchdạy, một bài giảng cho nhiều lớp, nhiều thế hệ học trò là không ít Việc sử dụng kiếnthức Hoá học có nội dung liên quan đến giáo dục vệ bảo vệ môi trường còn hạn chế.Nếu có sử dụng cũng chỉ ở mức độ khiêm tốn

- Một số học sinh còn rất mơ hồ trong việc nắm bắt các kiến thức, việc nắm bắtkiến thức bộ môn hóa học của các em chỉ ở mức độ thấp đó là nắm các khái niệm, địnhluật… một cách máy móc Học sinh chưa biết và vận dụng những kiến thức vào đờisống hàng ngày nên các em thấy khô khan, nhàm chán

- Môn hoá học trong trường phổ thông là một trong môn học khó, nếu không cónhững bài giảng và phương pháp hợp lý phù hợp với thế hệ học trò dễ làm cho họcsinh thụ động trong việc tiếp thu, cảm nhận Đã có hiện tượng một số bộ phận học sinhkhông muốn học hoá học, ngày càng lạnh nhạt với giá trị thực tiễn của hoá học

- Mặt khác, ý thức của đại bộ phận dân Việt Nam về môi trường sống và về việcbảo vệ môi trường còn rất thấp, chỉ thấy được những lợi ích trước mắt, chưa thấyđược những nguy cơ mà thế hệ sau phải gánh chịu

Khảo sát về thái độ và kết quả học tập của 2 lớp khối 11 như sau

có khôi hài nhưng sâu sắc, vẫn đảm nhiệm được mục đích học môn hoá học

Bài giảng về tích hợp giáo dục môi trường trong môn hóa học ở trường THPT

Lớp dạy : 11A1; 11A2

Tên bài : HỢP CHẤT CỦA CACBON

I Mục tiêu dạy học

Kiến thức

Học sinh nêu được:

- Cấu tạo phân tử CO, CO2

- Tính chất vật lí của CO, CO2 và muối cacbonat

- Các phương pháp điều chế và ứng dụng của CO, CO2

- Các khí gây ra hiện tượng “hiệu ứng nhà kính”

- Một vài ứng dụng quan trọng của muối cacbonat

Học sinh hiều được:

- Tính chất hoá học của CO, CO2

- Tính chất hoá học của axit cacbonic và muối cacbonat

Kĩ năng

- Củng cố kiến thức về liên kết hoá học.

- Dự đoán, phân tích, tự đọc sách, nghiên cứu, tổng hợp về tính chất hoá học của

CO, CO2, của axit cacbonic và muối cacbonat

- Biết thu thập, lưu giữ, xử lí các thông tin từ nhiều nguồn khác nhau và rút ra kếtluận

- Biết cách tổ chức một buổi báo cáo dự án, biết thảo luận, trao đổi nhóm, rèn kĩnăng giao tiếp, điều hành và quản lí

- Phát triển kĩ năng trình bày, thuyết trình trước đám đông, kĩ năng tranh luận đểtìm luận điểm đúng

- Vận dụng kiến thức để giải thích các tính chất và ứng dụng của các oxit củacacbon trong đời sống và kĩ thuật

Kĩ năng liên môn đạt được thông qua việc dạy học theo chủ đề tích hợp:

- Học sinh có được cái nhìn tổng thể, logic và biện chứng để giải thích được hiện

tượng hiệu ứng nhà kính, mối quan hệ giữa môi trường và con người

- Thông qua đó học sinh có thể vận dụng sự hiểu biết giữa liên môn Hóa học Địa

lí, Sinh học, Vật lí và Giáo dục công dân để làm hạn chế sự ô nhiễm môi trường vàứng phó được với những thay đổi của môi trường tự nhiên do tác động bởi các hoạtđộng kinh tế của con người

Tình cảm, thái độ

- Hứng thú với phương pháp học tập mới: trao đổi nhóm, học tập theo dự án, chủ đề,

từ đó có niềm say mê tự tìm tòi, khám phá, để bước đầu hình thành và tiếp cận vớiphương pháp nghiên cứu khoa học Bồi dưỡng khả năng tự học, học tập suốt đời chohọc sinh

- Có ý thức yêu quý và bảo vệ môi trường khí quyển trong sạch, hạn chế và không thải

CO, CO2 vào khí quyển

- Có thái độ tích cực trong việc bảo vệ môi trường sống

- Hình thành hoài bão ước mơ học tập, nghiên cứu học công nghệ để xây dựng mộttương lai xanh, phát triển bền vững trên hành tinh Trái Đất

- Hình thành ý tưởng nghề nghiệp trong tương lai

II Phương pháp, phương tiện.

- Chuẩn bị của giáo viên:

+ Máy tính, máy chiếu, máy chiếu, bút laze, máy in

+ Tranh ảnh, băng hình về hiệu ứng nhà kính, về tác hại của CO, về biến đổi khí hậu,

về ứng dụng của muối cacbonat

+ Phấn, bảng, bút, nháp, giáo án word, giáo án điện tử, một số hình ảnh và video clipsưu tầm được.

+ Sách giáo khoa Hóa học 10; 11; Sinh học 8,1; Giáo dục công dân 10,11 Vật lí 10.(ban cơ bản)

+ Một số thông tin về biến đổi khí hậu, suy giảm tầng ozon trên thế giới, hậu quả vàtác động của nó tới Việt Nam

+Một số thông tin về Hội Nghị thượng đỉnh tại Rio de Janeiro, Brazil, Pari

+ Bản kế hoạch phân công, tổ chức nhiệm vụ cho học sinh

+ Giấy A0, bút dạ, phiếu học tập để học sinh thảo luận nhóm

III Tiến trình bài dạy

Ổn định lớp

- Kiểm diện: Lớp trưởng báo cáo

- Kiểm tra bài cũ

(?) Nêu các loại thù hình của cacbon? Nêu tính chất hóa học của cácbon, mỗi tính chấtlấy một ví dụ minh họa?

GV: Đặt ra câu hỏi mở: Biến đổi khí hậu

là cái giá của hành động gây ô nhiễm môi

trường của con người, xét về ô nhiễm môi

trường không khí, thì những hợp chất nào

của cacbon gây ô nhiễm môi trường?

Hoạt động 1: Tìm hiểu về CO

-GV: Yêu cầu các nhóm đã chuẩn bị về

CO lên báo cáo:

+ Chọn một nhóm lên báo cáo trước, sử

dụng giấy Ao

+ Cho các nhóm cùng chung nội dung

lên, dán sản phẩm của mình đối chiếu, so

HS: theo dõi video

sánh với sản phẩm của nhóm bạn

-GV: Đóng vai trò là “Trọng tài” trong

phần tranh luận

-GV: Nhận xét phần báo cáo của nhóm,

phần thảo luận, Cho điểm

-GV: Cho học sinh xem video về cách

điều chế CO trong phòng thí nghiệm

-GV: Chiếu nội dung cần viết lên bảng

HS: Quan sát video, nêu hiện tượng,trao đổi nhóm và giải thích

3 Tính chất hoá học

- Do trong phân tử CO có liên kết babền vững nên ở nhiệt độ thường, CO rấtkém hoạt động Khi được nung nóng,

CO hoạt động hơn

- Trong CO, C có số oxi hoá +2, đây làmức oxi hoá trung gian giữa +4 và 0nên CO có cả tính khử và tính oxi hoá

- CO là chất có nhiều ứng dụng trong kĩthuật: Dùng làm nhiên liệu khí, dùnglàm chất khử trong luyện kim

Tích hợp liên môn Sinh học 8( giải thích

tại sao CO rất độc, Lịch sử 11( Vũ khí

hóa học đáng sợ trong thế chiến thứ

nhất); kĩ năng sống ( nhận biết, phòng

tránh, xử trí với khí CO); thái độ sống (

yêu chuộng hòa bình, bảo vệ môi

trường)

GV: Yêu cầu học sinh thảo luận bộ câu

hỏi định hướng về: Tác hại của CO đến

sức khỏe và môi trường sống

Tình huống 1- Trong quá trình hô hấp của

động vật, con người, Hồng cầu có vai trò

gì?

Tình huống 2- Khi môi trường có khí CO,

thì quá trình hấp thụ khí ở cơ quan hô hấp

sẽ có thay đổi gì? Gây ra hậu quả nghiêm

trọng gì?

GV: Chiếu những hình ảnh minh họa về

vấn đề NGỘ ĐỘC KHÍ CO, mới xảy ra

vào những năm gần đây

b Trong công nghiệp

- HS: quan sát và lắng nghe-HS: Ghi chép

+ Phương pháp khí than ướt

C + H2O  CO + H2 (10500c)+ Phương pháp khí lò ga

2C + O2  2CO;

C + CO2  2CO

- Nguyên tắc của 2 phương pháp là dựatrên tính khử mạnh của C ở nhiệt độcao

HS: Các nhóm thảo luận và trả lời cáccâu hỏi đinh hướng về tác hại của COđến sức khỏe và môi trường sống

HS: Trao đổi nhóm, thảo luận để giảiquyết tình huống 1:

- Hô hấp là quá trình không ngừng cungcấp O2 cho TB và thải CO2 do TB thải

ra khỏi cơ thể

- Quá trình hô hấp gồm 3 gđ : sự thở,TĐK ở phổi, TĐK ở TB

- Nhờ hô hấp mà O2 được lấy vào đểôxi hóa các hợp chất hữu cơ tạo nănglượng cần cho mọi hoạt động sống của

cơ thểHS: Trao đổi nhóm, thảo luận để giảiquyết tình huống 2

+ Sự kết hợp CO

Hb kết hợp với CO tạo thànhcarboxyhemoglobin rất bền CO có áilực với Hb gấp 210 lần so với ái lực củaoxy với Hb nên nó đẩy O2 ra khỏi Hb(O2) 4

+ Carboxyhemoglobin nhiều gây ngộđộc vì Hb (CO) 4 không còn khả năngvận chuyển oxy Muốn đẩy CO phảidùng một lượng lớn O2 do đó để điều trịngộ độc CO người ta phải thở hỗn hợpkhí gồm 95% O2 và 5% CO2

HS: Quan sát hình ảnh ngộ độc khí ở

3phút

GV: Tình huống 3- Những nơi nào có thể

có nhiều khí CO? Hoạt động nào của con

người tạo ra khí CO

Tình huống 4- Khi bị ngi ngộ độc khí CO,

biểu hiện như thế nào?

Tình huống 5- Khi bị ngi ngộ độc khi CO,

cần xử trí như thế nào?

GV: Đóng vai trò làm trọng tài trong

những nội dung thảo luận, đưa ra những

kết luận cuối cùng, chiếu lên màn hình để

các em cùng theo dõi và ghi nhớ

GV:Bổ xung thông tin: Lưu ý COCl2

(photgen) là một chất cực độc và cung cấp

thông tin:

Tháng 12/1915, lần đầu tiên trong lịch sử

quân Đức đã sử dụng hỗn hợp 30 tấn cả

khí phosgene và khí clo để tấn công quân

Big C Hà Nội vào 3/2015

HS: Quan sát hình ảnh, Trao đổi nhóm,thảo luận để giải quyết tình huống 3+ Không tự ý một mình xuống cácgiếng cạn, các hố sâu kín gió, các hồchứa, bể chứa, phuy, téc đã để khô lâungày

+ Tuyệt đối không sử dụng các loại bếpđốt than, củi, … đóng kín cửa

+ Không bao giờ để xe hơi nổ máytrong gara kể cả khi mở cửa gara

HS: Trao đổi nhóm, thảo luận để giảiquyết tình huống 4

HS: Trao đổi nhóm, thảo luận để giảiquyết tình huống 5

+ Nếu bị nhiễm nhẹ hay ngộ độc ít, chỉcần vài phút hít thở không khí tronglành là khỏi ngay

+ Thực hiện hô hấp nhân tạo, hà hơithổi ngạt, nếu nạn nhân thở yếu hoặcngừng thở, sau đó chuyển nạn nhân tới

cơ sở y tế gần nhất hoặc gọi xe cấp cứutrong khi vẫn làm hô hấp nhân tạo

HS: Lắng nghe phần nhận xét của giáoviên, theo dõi nội dung của các phần đãthảo luận

HS: Tự ghi chép

5 phút