* thiết kế nghiên cứu mô tả là loại nghiên cứu dựa vào quan sát các sự vật hiện tượng bệnh trạng, dịch vụ y tế, hành vi sức khỏe… sau đó Mô tả lại một cách khoa học thực trạng sự vật hiệ
Trang 1Câu 1: Trình bày khái niệm quần thể nghiên cứu, mẫu nghiên cứu, mối liên hệ giữa mẫu nghiên cứu và quần thể nghiên cứu ?
* nhóm các cá thể đại diện được rút ra từ quần thể nghiên cứu để phục vụ trực tiếp cho mục đích nghiên cứu được gọi là mẫu nghiên cứu
* quần thể nghiên cứu là quần thể có suốt toàn bộ cá thể Mà từ đó một mẫu gồm các cá thể đại diện được rút
ra cho nghiên cứu
vd: để tìm hiểu những vấn đề liên quan đến nhà thuốc tư thành phố HP năm 2018 toàn bộ các nhà thuốc tư của Hải Phòng được gọi là một quần thể nghiên cứu mẫu gồm một số nhà thuốc được rút ra từ quần thể trên được gọi là mẫu nghiên cứu
* mối liên quan giữa mẫu và quần thể nghiên cứu:
- tham số quần thể: các đại lượng dùng để đánh giá một sự kiện nào đó xảy ra khi quan sát quần thể nghiên cứu
- tham số mẫu: các đại lượng dùng để đánh giá một sự kiện nào đó xảy ra khi quan sát một mẫu đại diện rút
ra từ một quần thể nghiên cứu
Ví dụ: để tìm hiểu giá tiền trung bình của một đơn thuốc ở Hải Phòng năm 2018 chúng ta Thu thập các đơn thuốc tại các nhà thuốc nằm trong mẫu đại diện,Trong một khoảng thời gian nhất định từ đó, tính ra giá trị trung bình của một đơn của mẫu đại diện đó được gọi là tham số mẫu
câu 2: thiết kế nghiên cứu mô tả: khái niệm, các loại thiết kế nghiên cứu mô tả và phân tích ưu nhược điểm?
* thiết kế nghiên cứu mô tả là loại nghiên cứu dựa vào quan sát các sự vật hiện tượng( bệnh trạng, dịch vụ y
tế, hành vi sức khỏe…) sau đó Mô tả lại một cách khoa học thực trạng sự vật hiện tượng đó( kiến thức, thái
độ, hành vi, …) Đã quan sát được
1.mô tả các trường hợp cá biệt
* là những báo cáo đơn lẻ mô tả một sự kiện nào đó hay một hiện tượng nào đó xảy ra trong tự nhiên
- thường được tiến hành trên các sự kiện đặc biệt như những bệnh lạ hiếm gặp
ưu điểm:
+ thu hút được sự chú ý của các nhà chuyên môn, do đó nó được khai thác một cách tỉ mỉ và kết quả sẽ có một hay nhiều giả thuyết được hình thành
+ rất hữu ích cho việc đưa ra những giả thuyết về tác dụng bất lợi của thuốc
+ có ích để tìm ra nguyên nhân của sự phơi nhiễm khi việc điều trị gây ra một sự thay đổi trong chu kỳ bệnh
mà bệnh có mang tính chất lặp đi lặp lại
nhược điểm:
+ không thể biết liệu người bệnh được báo cáo là điển hình trong số bệnh nhân bị phơi nhiễm hay là điển hình trong số bệnh nhân bị bệnh
+ rất hiếm báo cáo đơn lẻ có thể sử dụng để chứng minh nguyên nhân của sự kiện bất lợi
Mô tả chùm sự kiện hay chùm bệnh
* là việc mô tả các tính chất của một nhóm cá thể, nhằm tìm ra đặc trưng chung nhất của
+ có thể khẳng định một cách chắc chắn hơn rằng, nhóm người bệnh, tùy thuộc vào mục đích của việc nghiên cứu, sẽ có những dấu hiệu đặc trưng của sự phơi nhiễm
Trang 2ưu điểm: có thể dẫn đến hành động cộng đồng để nâng cao nhận thức về vấn đề gặp phải và huy động các nguồn lực cộng đồng để giải quyết vấn đề
nhược điểm: đòi hỏi thu thập số liệu về những vấn đề sức khỏe, các chương trình y tế, Những thành tựu, khókhăn trở ngại,
+ các yếu tố về con người ví dụ tuổi giới tính tôn giáo…
+ các yếu tố về không gian ví dụ nông thôn thành thị vùng miền
+ các yếu tố về thời gian ví dụ bệnh dịch mùa chu kỳ…
câu 3: nghiên cứu có đối chứng: thiết kế nghiên cứu, lựa chọn nhóm nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu và phân tích ưu nhược điểm?
1, thiết kế nghiên cứu
- thiết kế nghiên cứu có đối chứng được sử dụng để đánh giá hiệu quả tác dụng của thuốc, bằng cách điều tranhóm cá thể đã được khỏi bệnh với quá trình sử dụng thuốc trước đó để đánh giá hiệu quả của thuốc đối với kết quả điều trị trên như thế nào đồng thời so sánh với nhóm các cá thể không khỏi bệnh
- loại thiết kế nghiên cứu này thường hay được sử dụng để chứng minh phản ứng bất lợi của thuốc bằng cáchkhai thác tiền sử của nhóm có dấu hiệu xảy ra phản ứng bất lợi của thuốc và nhóm các cá thể không có phản ứng bất lợi của thuốc
- thiết kế nghiên cứu có đối chứng có những đặc điểm sau:
+ là nghiên cứu dọc nhằm giải thích về mối tương quan trong giả thuyết về mối quan hệ nhân quả
+ đặc điểm quan trọng nhất là điểm xuất phát của nghiên cứu
+ đứng về thời điểm bắt đầu cuộc nghiên cứu mà xét thì nghiên cứu có đối chứng luôn mang tính chất hồi cứu còn đứng về thời gian xảy ra sự kiện khỏi bệnh do thuốc thì thiết kế này đồng thời là một nghiên cứu dọc
+ có thể nảy sinh các loại sai số khác như sai số nhớ lại
+ người ta tìm hiểu mối liên quan giữa thuốc và hiệu quả điều trị bằng cách quan sát sự tương phản giữa mộtnhóm khỏi bệnh do điều trị bằng thuốc với nhóm không khỏi bệnh do không điều trị thuốc đó
2,lựa chọn nhóm nghiên cứu
* lựa chọn nhóm bệnh
- ảnh hưởng đến độ tin cậy, giá trị của kết quả
- các tiêu chí để đưa một cá thể vào nghiên cứu và loại khỏi cuộc nghiên cứu cần phải được xác định một cách rõ ràng
- nguồn để chọn các đối tượng đưa vào nhóm bệnh có thể là:
+ các trường hợp nhập viện, xuất viện
+ những trường hợp mới mắc bệnh hay mới được chẩn đoán
+ mẫu gồm những người bà con hay bạn đồng niên của các ca bệnh
+Mẫu gồm các bệnh nhân được nhận vào hay cùng có mặt tại một cơ sở với nhóm bệnh
- có thể sử dụng cách thức ghép cặp
- số nhóm đối chứng có thể thay đổi nhiều hơn một nhóm đối chứng
3, thu thập số liệu
Trang 3cần phải dứt thận trọng khi quyết định chiến lược thu thập số liệu:
+ việc quan sát phải khách quan Hoặc nếu là thu được từ các phương pháp điều tra thì phải thiết kế thật chuẩn
+ người điều tra hay phỏng vấn không lên biết đâu là đối tượng thuộc nhóm bệnh và đau là thuộc nhóm đối chứng
+ nên dùng các quy trình giống nhau cho cả hai nhóm bệnh và nhóm đối chứng
4, ưu điểm và nhược điểm
- Ít gặp phải vấn đề hao hụt về mẫu
- là cơ sở để hình thành các nghiên cứu phân tích khác
- các nghiên cứu có đối chứng lặp lại tại những địa điểm khác nhau và bởi các nhà nghiên cứu khác nhau giúp khẳng định trên kết quả
- có thể minh họa về liều lượng sử dụng, sự Đáp ứng hoặc mối quan hệ theo liều
* nhược điểm:
- nhiều nguy cơ mắc phải sai số hệ thống
- khó khăn trong việc thu thập thông tin về quá trình xảy ra tiếp xúc trước đó nếu thời điểm xảy ra sự kiện đã quá lâu
- có thể rơi vào phép ngụy biện cua Berkson - mắc phải sai số do có khả năng xảy ra tác động Hawthorne
câu 4: nghiên cứu thuần tập: thiết kế nghiên cứu, lựa chọn nhóm nghiên cứu, phương pháp thu thập số liệu
và phân tích ưu nhược điểm?
1.thiết kế nghiên cứu
- chiến lược chung của nghiên cứu Thuần tập thường là bắt đầu bằng một mẫu đại diện mà một số cá thể trong đó có những đặc điểm hay thuộc tính nhất định có liên quan đến nghiên cứu cùng với những cá thể khác không có những đặc điểm này ngay từ lúc bắt đầu nghiên cứu cả hai nhóm cần phải không bị ràng buộc bởi 1 hay nhiều trạng thái liên quan đến hậu quả cả hai nhóm phải được tiếp tục quan sát trong một giai đoạn xác định để tìm ra khả năng mà mỗi nhóm sẽ bị tác động liên quan đến giả thuyết đang được quan tâm như thế nào
-Xuất phát điểm của thiết kế nghiên cứu Thuần tập là căn cứ vào tình trạng có tiếp xúc hay không tiếp xúc với yếu tố nguy cơ cần nghiên cứu người ta chủ động chọn những cá thể có tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ vào nhóm nghiên cứu, đồng thời trong các cá thể không tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ vào nhóm đối chứng có thể phân làm hai loại: thiết kế thuần tập hồi cứu và thiết kế thuần tập tương lai
2 lựa chọn nhóm nghiên cứu
- phụ thuộc vào thời điểm quan sát
- nghiên cứu Thuần tập tương lai, thời gian lúc bắt đầu nghiên cứu đòi hỏi tất cả các đối tượng tham gia nghiên cứu hiện tại đều không bị phơi nhiễm mà ta đang quan tâm
- nghiên cứu Thuần tập hồi cứu tất cả các sự kiện liên quan đến bệnh đều đã xảy ra khi nghiên cứu được bắtđầu
-các sai số hệ thống ít gặp hơn so với chọn mẫu trong nghiên cứu bệnh chứng
3 thu thập số liệu
- cần phải thu tập theo trục thời gian và xuôi theo chiều thời gian:
+ điều tra phỏng vấn với các quy trình theo dõi kiểm tra
+ các sổ sách, hồ sơ bệnh án được kiểm tra, thu thập theo suốt thời gian
+ liên kết hồ sơ giữa các bộ phận hồ sơ giữa số liệu liên quan đến phơi nhiễm và số liệu hồ sơ về số liệu ảnhhưởng tác động có liên quan
4.Ưu nhược điểm
Trang 4* ưu điểm
- loại trừ được những rắc rối chủ yếu thường gặp ở các nghiên cứu bệnh chứng: sự khó khăn khi lựa chọn nhóm chứng
- loại bỏ được những vấn đề về giá trị đáng nghi ngờ của các số liệu thu thập hồi cứu
- có lợi đặc biệt khi người ta đang nghiên cứu những kết quả có thể là phức tạp từ sự phơi nhiễm riêng biệt
- có lợi trong các nghiên cứu giám sát về thuốc sau khi thuốc lưu hành
-không có khả năng bị sai số hệ thống
- hạn chế được sai số do chọn mẫu do một số đối tượng đã mắc bệnh bị loại ra
- có khả năng phát hiện những đặc trưng tiềm ẩn khác có thể liên quan đến cùng một yếu tố nguy cơ
- chỉ ra được tính chất nghiêm trọng xác thực của bệnh được quy cho một yếu tố nguy cơ
- các kết quả từ mẫu xác suất được lấy từ quần thể có thể quy nạp cho toàn bộ quần thể nghiên cứu với mức
độ chính xác được biết rõ
* nhược điểm
- thời gian, nhân lực và chi phí cho nghiên cứu Thuần tập dài và tốn kém
- do thời gian dài lên môi trường nghiên cứu có thể bị thay đổi hay xáo trộn làm ảnh hưởng đến các yếu tố nguy cơ mà chúng ta đang quan tâm
- không có hiệu quả nếu áp dụng cho nghiên cứu các sự kiện hiếm gặp
- cỡ mẫu trong nghiên cứu Thuần tập đòi hỏi phải rất lớn, đặc biệt là các sự kiện hiếm gặp
- sự hao hụt số lượng cá thể trong mẫu nghiên cứu
- có thể chịu sự tác động Hawwthorne liên quan đến hành vi ứng xử của đối tượng nghiên cứu
- có thể nảy sinh vấn đề liên quan đến vấn đề đạo đức
câu 5: trình bày các loại nghiên cứu thuần tập?
1 Thuần tập hồi cứu
- thiết kế Thuần tập hồi cửu được tiến hành bằng cách lựa chọn nhóm chủ cứu là các cá thể đã tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ, và nhóm đối chứng là các cá thể không tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ Sau khi chọn được các cá thể vào nhóm nghiên cứu, người ta tìm hiểu ngay từng cá thể của hai nhóm xem chúng có bị tácđộng bởi các yếu tố nguy cơ hay không
- bị mắc các loại sai số có thể có khi hồi cứu số liệu
- phụ thuộc vào sự có sẵn của các số liệu hay tài liệu ghi chép cho phép tái tạo lại các sự kiện đã xảy ra của các cá thể với yếu tố nguy cơ qua thời gian
- ít gặp những bất lợi về mặt thời gian và kinh phí hơn so với Thuần tập tương lai
- Tuy nhiên nó cũng có một số điểm bất lợi sau:
+ việc thu thập các biến số có liên quan không phải lúc nào cũng có sẵn trong tài liệu hay sổ sách ghi chép còn lưu lại
+ vấn đề hao hụt mẫu có liên quan đến việc ghi chép hay lưu lại tài liệu không đầy đủ hoặc do bị thất lạc+ đòi hỏi sự khéo léo trong việc xác định các nhóm chủ cứu và nhóm đối chứng phù hợp để cho phép thu thập được những thông tin đáng tin cậy liên quan đến yếu tố nguy cơ và các yếu tố tương thích khác
2 Thuần tập tương lai
- thiết kế nghiên cứu Thuần tập tương lai là việc lựa chọn nhóm chủ cứu gồm các cá thể có tiếp xúc với yếu
tố nguy cơ, và nhóm đối chứng gồm các cá thể không tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ Sau khi chọn được nhóm chủ cứu và nhóm đối chứng, tiến hành quan sát tình trạng của đối tượng nghiên cứu của hai nhóm trong quá trình tiếp xúc và không tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ
- thiết kế Thuần tập tương lai lại được phân ra làm hai nghiên cứu Thuần tập tương lai:
+ thiết kế thuần tập tương lai có tiếp xúc bắt đầu từ hiện tại
+ thiết kế Thuần tập tương lai có tiếp xúc bắt đầu từ quá khứ
Câu 6: So sánh thiết kế nghiên cứu có đối chứng và thiết kế nghiên cứu thuần tập
Trang 5- Đối tượng được tuyển chọn:
+ nghiên cứu bệnh chứng, dựa trên cơ sở là tình trạng của đối tượng đó bị tác động hay không bị tác động,
và quá trình tiếp xúc với các yếu tố nguy cơ của họ sẽ được nghiên cứu
+ nghiên cứu Thuần tập, dựa trên cơ sở là tình trạng của đối tượng nghiên cứu có tiếp xúc hay không tiếp xúc với yếu tố nguy cơ, và quá trình bị tác động xảy ra sau đó của họ sẽ được nghiên cứu
-chiều thời gian:
+ nghiên cứu bệnh chứng, luôn là nghiên cứu dọc ngược chiều thời gian
+ nghiên cứu Thuần tập, luôn luôn là một nghiên cứu dọc xuôi theo chiều thời gian
- thời gian nghiên cứu ngắn
- số đối tượng nghiên cứu nhỏ hơn
- không xảy ra hiện tượng bỏ dở cuộc nghiên cứu
- không thể xác định được tỉ lệ mới mắc
- không xác định chính xác được nguy cơ tương đối
-Thời gian nghiên cứu dài
- chi phí nghiên cứu cao
- chỉ dùng cho các nghiên cứu bệnh tương đối phổ biến
- vấn đề đạo đức cần phải được xem xét trong quá trình thiết kế nghiên cứu
- nhóm chứng ít tạo ra sai số hệ thống
- trong thiết kế nghiên cứu có khi phải cần đến người tình nguyện
-không có sai số nhớ lại
- số đối tượng nghiên cứu lớn
- xảy ra tình huống đối tượng nghiên cứu có thể bỏ cuộc giữa chừng
- xác định được tỉ lệ mới mắc
- xác định được nguy cơ tương đối
câu 8 :nghiên cứu can thiệp: thiết kế nghiên cứu, các loại nghiên cứu can thiệp và ưu nhược điểm?
Trang 6Các loại nghiên cứu can thiệp
1 can thiệp cộng đồng
- là loại nghiên cứu thử nghiệm được tiến hành tại cộng đồng
- hầu hết các nghiên cứu can thiệp cộng đồng bao gồm những chiến lược thử nghiệm để đánh giá các dịch
vụ sức khỏe cộng đồng, chẳng hạn như các loại thử nghiệm sau:
+ đánh giá tính hiệu quả của một quy trình cung ứng dịch vụ y tế
+ đánh giá hiệu quả, ảnh của 1 chương trình y tế nào đó
+ đánh giá tác động của các biện pháp quản lý tới cộng đồng…
2 thử nghiệm lâm sàng
- là thiết kế nghiên cứu được tiến hành trên các ca lâm sàng
- các nghiên cứu thử nghiệm lâm sàng thường được thiết kế dưới dạng là mù đôi
- một số dạng thông thường của thử nghiệm lâm sàng là:
+ thử nghiệm vì mục đích phòng bệnh ví dụ tiêm chủng vắc xin
Trang 7+ thử nghiệm vì mục đích chữa bệnh: thuốc mới
+ thử nghiệm Vì độ an toàn của thuốc
+ thử nghiệm các yếu tố nguy cơ
* ưu nhược điểm
ưu điểm:
- Chứng minh mối quan hệ nhân quả
- có khả năng kiểm soát được các đối tượng, sự can thiệp, do đó kiểm soát được các yếu tố gây nhiễu ở mức tối đa
nhược điểm:
- có thể liên quan đến vấn đề đạo đức, đặc biệt là khi các biện pháp can thiệp có tác động tới sức khỏe con người
- chi phí cho nghiên cứu thử nghiệm thường cao hơn so với nhiều loại nghiên cứu khác
- yêu cầu nhóm thử và nhóm chứng trước khi can thiệp phải có những tính chất tương đối đồng đều
Câu 7: trình bày nghiên cứu cắt ngang mang tính phân tích
Nghiên cứu cắt ngang mang tính phân tích
- trong nghiên cứu cắt ngang mang tính phân tích, nhà điều tra tính toán sự phơi nhiễm và bệnh đồng thời trong một mẫu nghiên cứu bằng cách lấy một mẫu đại diện để có thể khái quát hết kết quả thu được từ mẫu
đó cho quần thể nói chung các cuộc điều tra cắt ngang tính toán sự liên quan giữa yếu tố phơi nhiễm và bệnh hiện có
- các nghiên cứu cắt ngang thường được bắt đầu với một quần thể nghiên cứu để từ đó rút ra một mẫu nghiêncứu đại diện cho quần thể các số liệu được thu thập đồng thời về yếu tố nguy cơ và tình trạng bệnh
* ưu nhược điểm
- ưu điểm:
+ thuận lợi hơn so với việc nghiên cứu bệnh- chứng do đó được bắt đầu với mẫu nghiên cứu để từ đó tìm ra các ca bệnh và các chứng
+ thời gian thực hiện ngắn và do đó ít tốn kém hơn là nghiên cứu Thuần tập
+ chúng là điểm Khởi đầu trong các điều tra thuần tập Tiến cứu để sàng lọc ra những tình trạng bệnh đã có+ cung cấp nhiều số liệu rất hữu ích sơ bộ có thể đưa ra dự báo một nguy cơ cho quần thể nghiên cứu
- nhược điểm:
+ nó có thể mắc phải sai số hệ thống do chọn mẫu
+ không thể xác định được tính chất trước sau như trong nghiên cứu thuần tập
câu 9: phương pháp phỏng vấn sâu: khái niệm, các hình thức, yêu cầu và ưu nhược điểm ?
Trang 8Phỏng vấn sâu
1 khái niệm
- là cuộc phỏng vấn trực tiếp giữa người phỏng vấn và người được phỏng vấn
- đây là cuộc giao tiếp tự do, thân thiện và cởi mở, thời gian có thể không hạn chế tùy thuộc vào chủ đề thảo luận và sự thỏa thuận của hai đối tượng
- cuộc đối thoại được lặp đi lặp lại giữa nhà nghiên cứu và người cung cấp thông tin
- phỏng vấn sâu cho phép người nghiên cứu thu được thông tin rõ ràng hơn, độ tin cậy cao hơn với phạm vi thông tin rộng và sâu hơn
2 các hình thức phỏng vấn sâu
* phỏng vấn không cấu trúc
- là cuộc phỏng vấn sâu tự do, không tuân theo một trình tự sắp xếp nào
- nghiên cứu viên phải luôn ghi nhớ những chủ đề cần phải phỏng vấn, không được bỏ sót trong khi phỏng vấn
- nghiên cứu viên có thể chủ động thay đổi thứ tự của các chủ đề tùy theo hoàn cảnh
- là một phương pháp được sử dụng rộng rãi nhất trong nghiên cứu xã hội
- giống như cuộc giao tiếp, nói chuyện thông thường, làm cho người được phỏng vấn cảm thấy thoải mái và cởi mở
-Cần có khả năng đặt câu hỏi khơi gợi một cách có hiệu quả
- phỏng vấn viên được quyền đưa thêm các câu hỏi phụ
-khi tiến hành phỏng vấn, người phỏng vấn dẫn dắt đối tượng nghiên cứu một cách nhịp nhàng, phù hợp với ngữ cảnh phỏng vấn mà không cần phải tuân theo trật tự
3 yêu cầu về phương pháp
- không nên bắt đầu cuộc phỏng vấn bằng những chủ đề khó, nhạy cảm
-các loại câu hỏi thường sử dụng trong phỏng vấn sâu:
+ câu hỏi mô tả: được sử dụng để bắt đầu cuộc phỏng vấn
+ câu hỏi cơ cấu
+ câu hỏi đối lập
+ câu hỏi về quan điểm/ giá trị
+ câu hỏi về cảm nhận
+ câu hỏi về kiến thức
+ câu hỏi về cảm giác
+ câu hỏi về tiểu sử
- việc ghi lại nội dung phỏng vấn sâu: đơn giản là ghi lại vào cuốn sổ Hoặc có thể ghi âm khi được sự đồng ýcủa đối tượng phỏng vấn
- quá trình phân tích số liệu, sắp xếp kết quả phỏng vấn theo từng vấn đề đã định
4.Ưu, nhược điểm của phỏng vấn sâu
* ưu điểm
- cho phép chúng ta hiểu vấn đề một cách sâu sắc hơn
- người hỏi có nhiều cơ hội để tìm hiểu quan điểm cá nhân của người được phỏng vấn
- có thể phát hiện những khía cạnh không mong muốn
- cho phép nghiên cứu viên linh hoạt thay đổi cấu trúc phỏng vấn vì vậy rất hữu ích trong những trường hợpkhi mà nghiên cứu viên cần phỏng vấn nhiều lần, trong nhiều hoàn cảnh khác
- hữu ích trong những trường hợp không thể sử dụng được phỏng vấn chính thức
- đặc biệt hữu ích trong nghiên cứu các chủ đề nhạy cảm như tình dục, mại dâm, ma túy hoặc HIV AIDS
* nhược điểm
- người phỏng vấn cần phải được huấn luyện kỹ lưỡng về phương pháp phỏng vấn, hiểu rõ mục tiêu nghiên cứu, có thể tiến hành phỏng vấn mà không tờ cần tờ hướng dẫn
Trang 9- rất khó hệ thống hóa các thông tin và phân tích số liệu
- Đôi Khi, dễ bị đối tượng nghiên cứu dẫn dắt lạc chủ đề
- diễn giải các dữ liệu thu được rất khó khăn
- kết quả nghiên cứu phụ thuộc nhiều vào kỹ năng và quan điểm của nhà nghiên cứu
Câu 10: phương pháp thảo luận nhóm tập trung: khái niệm, các hình thức, yêu cầu và ưu nhược điểm?1.khái niệm
- là một trong các kỹ thuật thu thập số liệu phổ biến nhất trong nghiên cứu định tính
- việc thu thập dữ liệu được thực hiện qua hình thức thảo luận giữa các đối tượng nghiên cứu với nhau, dưới
sự dẫn hướng của nhà nghiên cứu
-Là quá trình thảo luận giữa các thành viên về một vấn đề cụ thể do nhà nghiên cứu đề ra nhằm thu thập ý kiến của các thành viên trong nhóm
- là một phương pháp thu thập dữ liệu tương tự như phỏng vấn không có bộ câu hỏi
- là cách thức có giá trị đặc biệt cho công tác nghiên cứu trong nhận thức khác nhau về thuốc của người dân
2 các hình thức thảo luận nhóm
* nhóm thực thụ
- bao gồm khoảng từ 6 đến 10 thành viên
- có ưu điểm là có thể đưa ra nhiều ý tưởng
- thông tin thu được phong phú đa dạng
- tuy nhiên đôi khi, thông tin mang tính cá nhân, thiếu khách quan và đôi khi xung đột về quan điểm
* nhóm nhỏ
- bao gồm khoảng 4 thành viên
- ưu điểm của nhóm nhỏ là các thành viên có cơ hội tham gia thảo luận nhiều hơn, tự tin
- được sử dụng khi vấn đề cần tìm hiểu hẹp và sâu
- nhược điểm, thông tin có thể chữa được toàn diện và mang tính cá nhân
* nhóm qua điện thoại
- các thành viên trong nhóm thảo luận về chủ đề nghiên cứu thông qua điện thoại
3 yêu cầu của phương pháp
- yêu cầu quan trọng nhất là kỹ năng của người điều phối
- người điều phối bắt buộc phải tìm hiểu được mục đích của cuộc thảo luận và phải có kỹ năng giao tiếp tốt
- người điều phối cần phải chú ý các vấn đề sau:
+ khuyến khích tất cả các thành viên tham gia thảo luận
+ gợi ý vấn đề đưa ra bàn bạc giữa các thành viên, Đặc biệt là ý mới
+ dẫn dắt nhóm đi từ vấn đề thảo luận này sang chủ đề tiếp theo
+ không đưa ra ý kiến của chính bản thân
+ không nên hành động như một chuyên gia
- việc lựa chọn địa điểm cho các cuộc thảo luận là rất quan trọng
- việc lựa chọn các thành viên trong nhóm đòi hỏi phải chuẩn bị cẩn thận
- người phỏng vấn nên có mặt tại địa điểm trước khi mọi người đến
- việc ghi chép cuộc thảo luận nên được thực hiện cẩn thận thông thường được ghi vào băng
4 ưu điểm và nhược điểm của thảo luận nhóm
* ưu điểm
- cách thức tiến hành nhanh và tiết kiệm, trong cùng một khoảng thời gian có thể thu thập được rất nhiều thông tin
- dễ dàng hình dung và khái quát hóa một bức tranh đa dạng về sử dụng thuốc trong cộng đồng
- sử dụng nhằm hiểu được những ý kiến và quan điểm cá nhân mà vì một lý do nào đó họ không đưa ra trongcuộc thảo luận nhóm
* nhược điểm
- kết quả của thảo luận nhóm có phần không thể dự đoán trước
- kết quả nghiên cứu đôi khi không phản ánh là kết quả của nhóm
- chiều sâu của thông tin có thể bị hạn chế rất khó có được một cơ hội để thăm dò ý kiến cá nhân
Trang 10Câu 11: phương pháp quan sát: khái niệm, các hình thức, yêu cầu và ưu nhược điểm?
1 khái niệm
- là phương pháp thu thập thông tin của nghiên cứu xã hội học Thực nghiệm thông qua các tri giác như NgheNhìn để thu thập các thông tin từ thực tế xã hội nhằm đáp ứng mục tiêu nghiên cứu đề tài
- quan sát là khả năng cảm thụ hiện thực của con người Nhờ vào các cơ quan cảm giác chủ yếu như thị giác
và thính giác thông qua sự tiếp xúc Nghe Nhìn
2 các hình thức quan sát
* theo vị trí của người quan sát
- quan sát tham dự: người quan sát trực tiếp tham dự vào các hoạt động cùng với những đối tượng được quansát
- quan sát trực tiếp: là tiến hành quan sát khi sự kiện đang diễn ra
- quan sát không tham dự: người quan sát không tham dự và các hoạt động cùng với những đối tượng đang được quan sát
- quan sát gián tiếp: là tiến hành quan sát kết quả 2 tác động của hành vi, không trực tiếp quan sát hành vi
* theo cách thức quan sát
- quan sát công khai: đối tượng được quan sát biết rõ mình đang bị quan sát
- quan sát bí mật: đối tượng được quan sát không biết mình bị quan sát vì vậy, kết quả Ít sai lệch hơn
* theo công cụ quan sát
- quan sát cho con người ví dụ kiểm kê hàng hóa
- quan sát bằng thiết bị ví dụ: dùng máy đếm số người
3 yêu cầu của phương pháp quan sát
- người nghiên cứu phải chuẩn bị một kế hoạch thật chu đáo, bao gồm các lưu ý sau:
+ xác định mục tiêu quan sát
+ phải xác định đối tượng quan sát
+ xác định địa điểm quan sát
+ cách thức tiếp cận để quan sát
+ xác định thời gian quan sát
+ hình thức ghi lại thông tin quan sát
+ tổ chức quan sát
- để việc quan sát đạt được kết quả tốt nhất, nhà nghiên cứu nên quay mình như một thành viên của cộng đồng
- cần ghi lại một cách có hệ thống những gì quan sát được song song với việc phỏng vấn sâu
4 ưu, nhược điểm của phương pháp quan sát
* ưu điểm
- cung cấp cho nhà nghiên cứu các thông tin đáng tin cậy hơn so với cuộc phỏng vấn
- quan sát là con đường ngắn nhất để tiếp cận trực tiếp với hiện thực
- quan sát đem lại hình ảnh cụ thể, xác thực, sinh động
- thông tin từ quan sát đem lại những dấu hiệu cần thiết để tiến tới xem xét, thẩm định bản chất của sự kiện
- quan sát những biểu hiện tâm lý của đối tượng sẽ giúp đánh giá mức độ tin cậy của thông tin
- quan sát được việc sử dụng và phân phối/ cấp phát thuốc của người cung ứng trong trạng thái rất tự nhiên
* nhược điểm
- hoạt động quan sát chịu ảnh hưởng của các yếu tố chủ quan
- hoạt động quan sát bị giới hạn bởi thời gian, không gian
- quan sát có khi chỉ thấy được biểu hiện bên ngoài chưa chắc đúng với bản chất bên trong
- việc ghi chép lại số liệu tại chỗ Nói chung là gặp khó khăn Do vậy việc diễn giải dữ liệu thu được không phải dễ dàng
- thông tin thu được đôi khi cần phải kiểm tra lại bằng phương pháp phỏng vấn
Câu 12: trình bày phương pháp nghiên cứu tài liệu: khái niệm, các hình thức, yêu cầu và ưu nhược điểm?
1 khái niệm- các hình thức
- nghiên cứu tài liệu còn gọi là thu thập thông tin sẵn có
- là cách thức thu thập số liệu dựa vào các nguồn thông tin do người khác thu thập, lưu giữ
Trang 11- trong lĩnh vực sử dụng và lưu thông, phân phối thuốc, có rất nhiều nguồn thông tin sơ cấp hay thứ cấp mà nhà nghiên cứu có thể khai thác được:
+ chỉ số liên quan đến bán hàng
+ đơn thuốc
+ toa thuốc
+ các báo cáo của trung tâm y tế…
+ các báo cáo của cán bộ y tế
+ nghiên cứu các kết quả đã được công bố
- đối với việc sử dụng đơn thuốc, Hầu như các đơn thuốc được sử dụng như các chỉ số để tính toán:
+ tỷ lệ phần trăm các đơn thuốc có chứa kháng sinh
+ tỷ lệ phần trăm các đơn thuốc có chứa thuốc tiêm
+ số thuốc trung bình cho mỗi đơn kê
2 yêu cầu
- việc xác định nguồn tài liệu và trao đổi với người lưu giữ, cung cấp tài liệu là một việc cần làm để tiếp cận với những nguồn thông tin sẵn có
- phải thiết kế bộ công cụ thu thập số liệu: bảng kiểm, biểu mẫu thu thập số liệu…
- người nghiên cứu cần phải tìm hiểu trước cách thức trình bày hai bố cục của các tài liệu
- các thủ tục để tiếp cận với nguồn thông tin sẵn có thực sự cần thiết
- nên hỏi các cán bộ y tế trong khu vực nghiên cứu, tài liệu nào mà họ hoặc những người khác thu thập được hoặc lưu giữ
3 ưu và nhược điểm của phương pháp nghiên cứu tài liệu
* ưu điểm
- tiện lợi và ít tốn kém hơn so với các phương pháp khác
- trong trường hợp nếu các số liệu này được lưu giữ cẩn thận và hệ thống thì dữ liệu thu được sẽ rất có giá trịtrong nghiên cứu
* nhược điểm
- khó có được sự chấp thuận cho mượn hoặc cho phép khai thác
- nhiều khi các số liệu không được các tổ chức, cơ quan lưu giữ cẩn thận do đó việc thu thập số liệu sẽ gặp nhiều khó khăn
- thông tin trong các tài liệu này ít nhiều bị sai lệch, vì vậy kết quả thu được không tránh khỏi các sai số
- một số tài liệu mang tính bảo mật quốc gia hay của ngành… không dễ bị khai thác và công bố
Câu 13: phân tích được các ưu nhược điểm của các phương pháp thu thập số liệu và sự cần thiết phải phối hợp các phương pháp này trong nghiên cứu?
I.Ưu, nhược điểm của phỏng vấn sâu
* ưu điểm
- cho phép chúng ta hiểu vấn đề một cách sâu sắc hơn
- người hỏi có nhiều cơ hội để tìm hiểu quan điểm cá nhân của người được phỏng vấn
- có thể phát hiện những khía cạnh không mong muốn
- cho phép nghiên cứu viên linh hoạt thay đổi cấu trúc phỏng vấn vì vậy rất hữu ích trong những trường hợpkhi mà nghiên cứu viên cần phỏng vấn nhiều lần, trong nhiều hoàn cảnh khác
- hữu ích trong những trường hợp không thể sử dụng được phỏng vấn chính thức
- đặc biệt hữu ích trong nghiên cứu các chủ đề nhạy cảm như tình dục, mại dâm, ma túy hoặc HIV AIDS
* nhược điểm
- người phỏng vấn cần phải được huấn luyện kỹ lưỡng về phương pháp phỏng vấn, hiểu rõ mục tiêu nghiên cứu, có thể tiến hành phỏng vấn mà không tờ cần tờ hướng dẫn
- rất khó hệ thống hóa các thông tin và phân tích số liệu
- Đôi Khi, dễ bị đối tượng nghiên cứu dẫn dắt lạc chủ đề
- diễn giải các dữ liệu thu được rất khó khăn
- kết quả nghiên cứu phụ thuộc nhiều vào kỹ năng và quan điểm của nhà nghiên cứu